| กระกอง | (แบบ) ก. กอด, เกี่ยวพัน, เช่น เกษแก้วกระกองกลม |
| แลกทดกทันงาม. (เสือโค). |
|
|
| กระกัด | (โบ) ก. ใคร่, อยาก, ยินดี, เช่น ด้วยกระกัดศรัทธา. (มาลัยคําหลวง), |
| ใช้ว่า ตระกัด ก็มี, เขียนเป็น กรกัติ หรือ กระกัติ ก็มี. |
|
|
| กระกัติ | (โบ) ก. กระกัด, ใคร่, อยาก, ยินดี, เช่น อย่ายักษ์มลักกรีฑาดล |
| ด้าวอำเภอพลลการกระกัติกามา. (สรรพสิทธิ์). |
|
|
| กระกี้ | น. ต้นตะเคียน. (ข.). |
|
|
| กระกูล | (เลิก) น. ตระกูล. (อัยการเบ็ดเสร็จ). |
|
|
| กระเกรอก | [-เกฺริก] (กลอน) ว. กระเกริก, เสียงดังอึกทึก, |
| เช่น กระเกรอกทงงท้องธรณี. (สมุทรโฆษ). |
|
|
| กระเกริก | (กลอน) ว. เสียงดังอึกทึก เช่น กระเกริ่นกระเกริกกฤษฎา. (อุเทน). |
|
|
| กระเกริ่น | (กลอน) ว. ระบือ เช่น กระเกริ่นกระเกริกกฤษฎา. (อุเทน). |
|
|
| -กระเกรียบ | ใช้เข้าคู่กับคำ กระกรับ เป็น กระกรับกระเกรียบ. |
|
|
| กระเกรียม | (โบ; เลิก) ก. ตระเตรียม, จัดไว้ให้บริบูรณ์, |
| เช่น กระเกรียมพร้อมเสร็จสําเร็จการ. (คาวี). |
|
|
| กระเกรียว | (โบ; กลอน) ว. เสียงดังเกรียว ๆ เช่น ก็ร้องกระเกรียวเฉียวฉาว. |
| (สุธน). |
|
|
| กระเกรี้ยว | (โบ; กลอน) ว. เสียงขบฟันเกรี้ยว ๆ เช่น |
| คุกคามขบฟันกระเกรี้ยว. (ม. คําหลวง ฉกษัตริย์). |
|
|
| กระเกลือก | (โบ; กลอน) ก. เกลือกไปมา เช่น กล่ำตากระเลือก กระเกลือก |
| กลอกตากลม. (ลอ). |
|
|
| กระคน | (กลอน) น. ประโคน คือ สายรัดจากใต้สัปคับไปที่อกช้างหลัง |
| ขาหน้าแล้วลอดมาบรรจบกัน โยงใต้ท้องช้างและที่หน้าขาหน้า |
| ไปจากสายชนักที่คอช้าง. |
| (รูปภาพ กระคน) |
|
|
| กระคาย | (กลอน) ว. ระคาย เช่นบุกแฝกกระคายคา ละเลาะลัดลดาดอน. |
| (ม. ฉันท์ มหาราช). |
|
|
| กระคุก | (โบ) ก. คุกคลาน เช่น ทั้งล้มทั้งลุกกระคุกหัวเข่า. (ไตรภูมิ). |
|
|
| กระงกกระงัน | (โบ) ว. งก ๆ งัน ๆ เช่น ถึงว่าจะกระงกกระงันงมเงื่อนเหงาหง่อย |
| พี่ก็ไม่คิด. (ม. ร่ายยาว ชูชก). |
|
|
| กระงกกระเงิ่น | ว. งก ๆ เงิ่น ๆ. |
|
|
| กระง่องกระแง่ง | ว. อาการที่ร่างกายไม่แข็งแรง ทําให้เดินหรือเคลื่อนไหวไม่ถนัด, |
| กระย่องกระแย่ง หรือ ง่องแง่ง ก็ว่า. |
|
|
| -กระงอด | ใช้เข้าคู่กับคำ กระเง้า เป็น กระเง้ากระงอด. |
|
|
| กระง่อนกระแง่น | ว. คลอนแคลน, ไม่แน่น, ไม่มั่นคง, ง่อนแง่น ก็ว่า. |
|
|
| กระเง้ากระงอด | ว. กะบึงกะบอน, โกรธอย่างแสนงอน, |
| เง้างอด หรือ เง้า ๆ งอด ๆ ก็ว่า. |
|
|
| กระโงก | (กลอน) น. นกยูง, กุโงก ก็ว่า. (เทียบ ข. โกฺงก). |
|
|
| กระจก | น. แก้วที่ทําเป็นแผ่น; โรคต้อชนิดหนึ่ง เรียกว่า ต้อกระจก. |
| (ป., ส. กาจ = แก้ว, ดินที่ใช้ทำแก้ว). |
| กระจกเงา น. แผ่นกระจกฉาบด้านหลังด้วยแผ่นบาง ๆ |
| ของโลหะเงินหรือโลหะเจือปรอทแล้วทาสีทับ ใช้สําหรับส่องหน้า |
| เป็นต้น, มักเรียกสั้น ๆ ว่า กระจก, ลักษณนามว่า บาน, ราชาศัพท์ว่า |
| พระฉาย; (วิทยา) วัตถุที่มีผิวมันสามารถส่งภาพหรือแสงสะท้อน |
| กลับได้. |
| กระจกตา น. ส่วนใสของตา มีรูปกลมแบน สีใส พื้นหน้านูนออก |
| พื้นหลังหวำ หนาประมาณ ๑ มิลลิเมตรประกอบอยู่เบื้องหน้า |
| ของดวงตา. |
| กระจกนูน น. วัตถุที่มีผิวมัน ลักษณะกลีบบัวคว่ำ สามารถสะท้อน |
| แสงให้เกิดภาพเสมือนหัวตั้งมองเห็นได้ที่ผิวกระจกนั้น. |
| กระจกฝ้า น. กระจกโปร่งแสงคือแสงลอดผ่านได้บ้าง |
| แต่ตาไม่สามารถมองทะลุผ่านไปเห็นวัตถุอีกข้างหนึ่งได้. |
| กระจกเว้า น. วัตถุที่มีผิวมัน ลักษณะกลีบบัวหงาย สามารถ |
| สะท้อนแสงให้เกิดภาพจริงหัวกลับได้บนจอที่ขวางรับแสงสะท้อน. |
| กระจกหุง น. กระจกสีชนิดบาง ลักษณะเป็นสี่เหลี่ยมมีสีต่าง ๆ |
| ใช้ประดับอาคาร วัตถุ หรือเครื่องใช้เป็นต้น. |
|
|
| กระจง | น. ชื่อสัตว์เคี้ยวเอื้องในวงศ์ Tragulidae ที่เล็กที่สุด รูปร่างคล้ายกวาง |
| แต่ไม่มีเขา ตัวผู้มีเขี้ยวแหลมคมงอกออกมาซึ่งมีผู้นิยมใช้เป็นเครื่องราง |
| มี ๒ ชนิด คือ กระจงควาย (Tragulus napu) สูงราว ๓๕ เซนติเมตร |
| และกระจงเล็ก (T. javanicus) สูงราว ๒๕ เซนติเมตร, พายัพเรียก |
| ไก้. (มลายู กันจิล). |
|
|
| กระจร ๑ | (กลอน) น. ต้นสลิด เช่น กระทุ่มกระจรแล้ คชน้าวกาหลง. |
| (พงศ. เหนือ). (แผลงมาจาก ขจร). |
|
|
| กระจร ๒ | (กลอน) ก. ฟุ้งไป เช่น ให้กระจรกิจจาในนุสนธิ์. (พาลีสอนน้อง). |
| (แผลงมาจาก ขจร). |
|
|
| กระจอก ๑ | น. ชื่อนกขนาดเล็กในวงศ์ Passeridae ตัวลาย มี ๔ ชนิด |
| ชนิดที่มีชุกชุมอาศัยตามชายคาบ้านเรือน เรียก กระจอกบ้าน |
| (Passer montanus) อีก ๓ ชนิด คือ กระจอกตาล (P. flaveolus) |
| กระจอกป่าท้องเหลือง (P. rutilans) และกระจอกใหญ่ |
| (P. domesticus). |
|
|
| กระจอก ๒ | (โบ) น. เล็บ เช่น กระจอกสอกายใหญ่หน้าเล็กลาน หล็อนแฮ. |
| (ตําราช้างคําโคลง). (ข. กฺรจก ว่า เล็บ). |
|
|
| กระจอก ๓ | ว. เขยก (ใช้แก่ขา). (ข. ขฺจก ว่า ขาพิการ); (ปาก) ไม่สำคัญ, เล็กน้อย, |
| เช่น เรื่องกระจอก, .ต่ำต้อย เช่น คนกระจอก. |
| กระจอกงอกง่อย ว. ยากจนเข็ญใจ. |
|
|
| กระจอก ๔ | น. ลักษณะแมวอย่างหนึ่ง สีตัวดําทั้งหมด มีขนสีเทาล้อมรอบปาก |
| ตาสีเหลือง เรียกว่า แมวกระจอก. (โชค-โบราณ). |
|
|
| กระจอกชวา | น. ชื่อนกขนาดเล็กชนิด Padda oryzivora ในวงศ์ Estrildidae |
| มีถิ่นกําเนิดในเกาะชวาและเกาะบาหลี ประเทศอินโดนีเซีย |
| เคยนํามาเลี้ยงใช้เสี่ยงทาย จึงเรียกว่า นกหมอดู. |
|
|
| กระจอกเทศ | น. ชื่อนกขนาดใหญ่ชนิด Struthio camelus ในวงศ์ Struthionidae |
| ขาใหญ่แข็งแรง ตีนมี ๒ นิ้ว วิ่งเร็ว แต่บินไม่ได้ มีถิ่นกําเนิด |
| ในทวีปแอฟริกา. |
|
|
| กระจองงอง, กระจองงอง ๆ | ว. เสียงร้องเช่นนั้นพร้อมตีฆ้องป่าวประกาศว่า |
| กระจองงอง ๆ เจ้าข้าเอ๊ย. |
|
|
| กระจองหง่อง, กระจ๋องหง่อง | ว. อาการที่นั่งยอง ๆ จ้องดู. |
|
|
| กระจองอแง | ว. เสียงเด็กที่ร้องไห้ ก่อให้เกิดความรําคาญ, ใช้เรียกลูกเด็กเล็ก |
| แดงหรือที่ยังต้องอุ้มต้องจูงอยู่ว่า ลูกกระจองอแง. |
|
|
| กระจ้อน ๑ | น. ชื่อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิด Menetes berdmorei ในวงศ์ Sciuridae |
| เป็นสัตว์จำพวกกระรอก ตัวสีน้ำตาล มีลายสีดําและน้ำตาลอ่อนตามยาว |
| ข้าง ๆ ตัว หางเป็นพวง วิ่งหากินตามพื้นดิน. |
|
|
| กระจ้อน ๒ | ว. เล็ก, ไม่โต. |
|
|
| กระจอนหู | (ถิ่น) น. ตุ้มหู. (ลัทธิ. ภาค ๑๘ ตอน ๑). |
|
|
| กระจ้อย | ว. จ้อย, เล็กน้อย, เช่น เดินร่อยเรี่ยงามตรูกระจ้อย. |
| (ประพาสธารทองแดง). |
| กระจ้อยร่อย ว. จ้อย, น้อย ๆ, เล็กนิด. |
|
|
| กระจ๋อหวอ | (ปาก) ก. เปิด, โจ่งแจ้ง. |
|
|
| กระจะ | ว. แจ่มแจ้ง, ชัดเจน. |
|
|
| กระจัก | (กลอน) ก. เป็นจัก ๆ เช่น กระจักกระจังบัลลังก์บัวหงาย |
| ธูปรองทองทราย สลับด้วยแก้วแกมนิล. (พากย์). |
|
|
| กระจัง ๑ | น. ชื่อลายอย่างหนึ่ง ใช้เป็นลวดลายสําหรับเครื่องประดับที่อยู่ |
| บนชั้นหรือตามขอบของสิ่งบางอย่าง เช่น ชั้นฐานธรรมาสน์ |
| กระจังมีหลายแบบ เช่น กระจังตาอ้อย กระจังเจิม กระจังปฏิญาณ, |
| เครื่องประดับที่มีลวดลายชนิดนี้ เรียกว่า ตัวกระจัง ใช้ประดับหลัง |
| เฟี้ยมลับแลและอื่น ๆ. |
|
|
| กระจัง ๒ | น. ชื่อปลาน้ำกร่อยชนิด Periophthalmodon schlosseri |
| ในวงศ์ Periophthalmidae พบในบริเวณป่าชายเลน รูปร่าง |
| การเคลื่อนไหวและความสามารถขึ้นมาพ้นน้ำได้คล้ายปลาจุมพรวด |
| ซึ่งมีขนาดใหญ่กว่า มีครีบอกเป็นกล้ามเนื้อใช้ต่างตีน ช่วยครีบหาง |
| ทํารูลึกอยู่ในเลน เคลื่อนไหวได้รวดเร็วบนผิวเลนและผิวน้ำ |
| ปีนเกาะบนที่ชันและกระโจนเป็นห้วง ๆ ได้, เขียนเป็น กะจัง ก็มี. |
|
|
| กระจังหลังเบี้ย | น. ใบไม้เล็ก ๆ เป็นหยัก ๆ. (ปาเลกัว). |
|
|
| กระจัด ๑ | ก. ขับไล่; แยกย้ายออกไป เช่น ลูกหลานกระจัดพลัดพราย. (คาวี). |
| (แผลงมาจาก ขจัด). |
| กระจัดกระจาย ว. เรี่ยรายไป, แตกฉานซ่านเซ็นไป, |
| ไม่รวมอยู่ในพวกเดียวกัน. (แผลงมาจาก ขจัดขจาย). |
| กระจัดพลัดพราย ก. แตกฉานซ่านเซ็นไป, ไม่รวมอยู่ในพวกเดียวกัน. |
|
|
| กระจัด ๒ | ว. กระจะ, จะจะ, ชัด, เช่น ฝ่ายล่ามบอกออกอรรถกระจัดแจ้ง. (อภัย). |
|
|
| กระจับ ๑ | น. ชื่อไม้น้ำชนิด Trapa bicornis Osbeck ในวงศ์ Trapaceae |
| ขึ้นลอยอยู่ในน้ำโดยอาศัยก้านใบเป็นทุ่น ฝักแก่สีดําแข็ง มี ๒ เขา |
| คล้ายเขาควาย เนื้อในขาว รสหวานมัน; ชื่อขวากมีรูปคล้ายกระจับ; |
| เรียกพานขนาดเล็ก ปากเป็นรูปวงรี ทําเป็นรูปกลีบบัวคลี่ออกคล้ายฝัก |
| กระจับ ว่า พานปากกระจับ; วัตถุที่มีรูปอย่างฝักกระจับสําหรับยันคาง |
| ศพที่บรรจุโกศ; นวมหรือวัตถุรูปร่างคล้ายฝักกระจับใช้ใส่ป้องกัน |
| อวัยวะที่หว่างขาเวลาชกมวยไทย. |
|
|
| กระจับ ๒ | น. เครื่องสวมข้อตีนม้าสําหรับหัดให้เต้นสะบัดตีน ทําด้วยหวายหรือ |
| ไม้ไผ่เหลาให้กลมขดรอบข้อตีนม้า ขัดเป็นเกลียวปล่อยชายทั้ง ๒ ข้าง |
| เสี้ยมแหลมยื่นออกจากวงราว ๒ นิ้ว เพื่อกันมิให้ตีนกระทบกันเอง. |
|
|
| กระจับบก | น. ชื่อไม้เถาชนิดหนึ่งขึ้นในป่าต่าตามที่น้ำท่วม มักขึ้นปะปนกับ |
| เถากรด ซึ่งดูผาด ๆ คล้ายคลึงกัน ใบคู่ ขอบใบตอนบนที่ใกล้หรือติดกับ |
| ก้านมีต่อมข้างละต่อม ผลนัยว่าแบน ๆ รูปสามเหลี่ยม ไม้ใช้ทําฟืน. |
| (พจน. ๒๔๙๓). |
|
|
| กระจับปิ้ง | น. เครื่องปิดของลับของเด็กหญิง ทำด้วยเงิน ทอง หรือนากเป็นต้น, |
| จะปิ้ง จับปิ้ง ตะปิ้ง หรือ ตับปิ้ง ก็เรียก. (ม. จะปิ้ง). |
|
|
| กระจับปี่ | น. พิณ ๔ สาย. (ช. จาก ส. กจฺฉปี, อธิบายว่า มีรูปคล้ายเต่า). |
|
|
| กระจ่า | น. เครื่องใช้ตักแกงหรือตักข้าว ทําด้วยกะลามะพร้าว มีด้ามถือ, |
| จวัก จ่า หรือ ตวัก ก็ว่า. |
|
|
| กระจ่าง | ก. สว่าง, สุกใส, ชัดเจน, แจ่ม. |
|
|
| กระจาด | น. ภาชนะสาน รูปเตี้ย ๆ ปากกว้าง ก้นสอบ, โดยปริยายเรียก |
| เครื่องสานที่ทําเป็นตาโต ๆ ขอบปากแบบพานปากกระจับ สําหรับ |
| ใส่ของเครื่องกัณฑ์เทศน์มหาชาติ. |
|
|
| กระจาน | น. แผ่นตะกั่วหรือโลหะแผ่นเล็ก ๆ บาง ๆ ที่ติดอยู่เหนือเบ็ด |
| สําหรับล่อปลา. |
|
|
| กระจาบ | น. ชื่อนกขนาดเล็กในวงศ์ Ploceidae มี ๓ ชนิด คือ กระจาบธรรมดา |
| หรือ กระจาบอกเรียบ (Ploceus philippinus) กระจาบอกลาย |
| (P. manyar) ทำรังด้วยหญ้าห้อยอยู่กับกิ่งไม้หรือพืชน้ำ ปากรัง |
| อยู่ด้านล่าง และ กระจาบทอง (P. hypoxanthus) ทํารังด้วยหญ้า |
| โอบหุ้มกิ่งไม้หรือใบพืชน้ำ ปากรังอยู่ด้านล่าง มักอยู่รวมกันเป็นหมู่ |
| กินเมล็ดพืช. |
|
|
| -กระจาม | ใช้เข้าคู่กับคำ กระโจม เป็น กระโจมกระจาม. |
|
|
| กระจาย | ก. ทําให้แพร่หรือแตกแยกออกจากกันไปในที่ต่าง ๆ, แพร่หรือ |
| แตกแยกออกจากกันไปในที่ต่าง ๆ; แผ่ซ่าน, จางออก, นิยมใช้ |
| เข้าคู่กับคํา กระจัด กระจุย เป็น กระจัดกระจาย กระจุยกระจาย. |
| (แผลงมาจาก ขจาย). |
| กระจายนะมณฑล (โบ) น. ชื่อกลบทวรรคต้นใช้อักษรสูงนําหน้า |
| วรรคที่ ๒ ใช้อักษรกลาง วรรคที่ ๓ ใช้อักษรต่า ตัวอย่างว่า |
| สมเด็จพระศิริวิบุลกิตติ์ กําจัดจากโศกวิโยคหา |
| ค่อยตรึกตรองฉลองคุณพระชนมา. (ชุมนุมตํารากลอน). |
| กระจายเสียง ก. ส่งเสียงแพร่ไกลออกไป. |
|
|
| กระจายหางดอก | น. ชื่อว่านชนิดหนึ่ง ต้นและใบดังเถาผักบุ้งเทศ แต่ไม่มีหัว |
| มีดอกและฝักอย่างผักบุ้งเทศ เชื่อกันว่าว่านชนิดนี้ใช้เมล็ดตําละลาย |
| กับเหล้าแก้พิษเสือ พิษจระเข้ และพิษสุนัขบ้า. (กบิลว่าน). |
|
|
| กระจาว | น. กระเจา. (ดู กระเชา). |
|
|
| -กระจิก | ใช้เข้าคู่กับคํา กระจุก เป็น กระจุกกระจิก. |
|
|
| -กระจิ๋ง | ใช้เข้าคู่กับคํา กระจุ๋ง เป็น กระจุ๋งกระจิ๋ง. |
|
|
| กระจิด | ว. เล็กน้อย เช่น ตัวกระจิดนิดกว่าแมว. (ประพาสธารทองแดง). |
|
|
| -กระจิบ | ใช้เข้าคู่กับคํา กระจุบ เป็น กระจุบกระจิบ. |
|
|
| กระจิบ ๑ | น. ชื่อนกขนาดเล็กในวงศ์ Sylviidae ร้องเสียงจิบ ๆ มีหลายชนิด |
| เช่น กระจิบธรรมดา (Orthotomus sutorius) กระจิบคอดํา |
| กระจิบหัวแดง (O. atrogularis) (O. sepium) กินแมลง. |
|
|
| กระจิบ ๒ | น. ถ้วยขนาดเล็กที่สุดสําหรับจิบ. |
|
|
| -กระจิ๋ม | ใช้เข้าคู่กับคํา กระจุ๋ม เป็น กระจุ๋มกระจิ๋ม. |
|
|
| กระจิริด | [กฺระจิหฺริด] ว. เล็กนิด. [เทียบมลายู เกาะจิลฺ, เกะจิก = เล็ก). |
|
|
| กระจิ๋ว | ว. เล็ก ๆ, จิ๋ว. |
| กระจิ๋วหลิว (ปาก) ว. เล็กมาก. |
|
|
| กระจี้ | (ถิ่น-โคราช) น. เมล็ดของต้นแสลงใจ. |
|
|
| -กระจี๋ | ใช้เข้าคู่กับคํา กระจู๋ เป็น กระจู๋กระจี๋. |
|
|
| กระจุก | น. สิ่งที่รวมกันอยู่เป็นกลุ่ม, ลักษณนามเรียกสิ่งที่มัดรวมกันเป็นกลุ่ม |
| เช่น หอม ๒ กระจุก กระเทียม ๓ กระจุก. ก. รวมกันอยู่เป็นกลุ่ม |
| เช่น ธุรกิจใหญ่ ๆ กระจุกกันอยู่ในตัวเมือง. |
| กระจุกกระจิก ว. เล็ก ๆ น้อย ๆ, เบ็ดเตล็ดคละกัน, เช่น ในกระเป๋า |
| ถือมีแต่ของกระจุกกระจิก, จุกจิก ก็ว่า. |
| กระจุกกระจุย ว. กระจายจากกันอย่างสับสนไม่เป็นระเบียบ. |
|
|
| กระจุ๋งกระจิ๋ง | ก. พูดกันเบา ๆ ทําเสียงเล็กเสียงน้อยน่าเอ็นดู, จุ๋งจิ๋ง ก็ว่า. |
| ก. อาการที่พูดกันเบา ๆ ทำเสียงเล็กเสียงน้อยน่าเอ็นดู, จุ๋งจิ๋ง ก็ว่า. |
|
|
| กระจุบ, กระจุ๊บ | น. ส่วนของโคมตรงที่สวมหลอด; ส่วนหนึ่งของตะเกียงที่ไส้ |
| ผ่านสําหรับจุดไฟ. |
|
|
| กระจุบกระจิบ | (โบ) ว. จุบจิบ. |
|
|
| กระจุ๋มกระจิ๋ม | ว. เล็ก ๆ น้อย ๆ น่าเอ็นดู, จุ๋มจิ๋ม ก็ว่า. |
|
|
| กระจุย | ว. กระจายออกยุ่งไม่เป็นระเบียบ, นิยมใช้เข้าคู่กับ กระจุก |
| เป็น กระจุกกระจุย. |
| กระจุยกระจาย ว. กระจายยุ่งเหยิง. |
|
|
| กระจู้ | น. เครื่องดักปลาไหลชนิดหนึ่ง สานด้วยไม้ไผ่ รูปคล้ายหม้อคอสูง |
| มีงาแซงอยู่ริมก้น ห้อยเหยื่อไว้ภายใน, เรียกว่า อีจู้ หรือ จู้ ก็มี. |
|
|
| กระจู๋กระจี๋ | ก. พูดกันเบา ๆ ด้วยอาการสนิทสนม, จู๋จี๋ ก็ว่า. |
| ว. อาการที่พูดกันเบา ๆ ด้วยความสนิทสนม, จู๋จี๋ ก็ว่า. |
|
|
| กระจูด | น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Lepironia articulata (Retz.) Domin |
| ในวงศ์ Cyperaceae ลําต้นกลมภายในกลวง และมีเยื่ออ่อนหยุ่นคั่น |
| เป็นข้อ ๆ ใช้สานเสื่อหรือกระสอบ. (เทียบมลายู kerchut). |
|
|
| กระเจอะกระเจิง, กระเจิดกระเจิง | ว. แตกหมู่เพ่นพ่านไป, เตลิดไป, เช่น เฒ่าก็เที่ยวสัญจร |
| กระเจอะกระเจิง. (ม. ร่ายยาว ชูชก), กองทัพข้าศึกถูกตีแตก |
| กระเจิดกระเจิงไป. |
|
|
| กระเจา | น. (๑) ชื่อไม้ล้มลุกหลายชนิดในสกุล Corchorus วงศ์ Tiliaceae |
| ขึ้นอยู่ในที่ลุ่ม เปลือกต้นเหนียว เมื่อลอกออกแล้ว เรียกว่า ปอ เช่น |
| ปอกระเจาฝักกลม (C. capsularis L.) ผลป้อม เปลือกย่นเป็นตุ่ม ๆ |
| ใบใช้เป็นอาหารได้, พายัพเรียก เส้ง, และ ปอกระเจาฝักยาว |
| (C. olitorius L.) ฝักยาวเรียว มีสันตามยาว, เมล็ดของปอทั้ง ๒ ชนิด |
| นี้มีพิษ ปอใช้ทํากระสอบ. (๒) ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ชนิดหนึ่ง. |
| (ดู กระเชา). |
|
|
| กระเจ่า, กระเจ้า ๑ | (ถิ่น) น. นกยาง เช่น กระจาบกระเจ้าจับ ซ้องศัพทอึงอล. |
|
|
| กระเจ้า ๒ | (ถิ่น-พายัพ, ปักษ์ใต้) น. ต้นกระเชา. (ดู กระเชา). |
|
|
| กระเจาะ ๑ | ว. มีแผลเป็นที่ลูกตา เรียกว่า ตากระเจาะ. |
|
|
| กระเจาะ ๒ | น. เบี้ยเล็ก ๆ. (ปาเลกัว). |
|
|
| กระเจิง | ว. เลยไป, หลงไป, แตกจากหมู่ไป, นิยมใช้เข้าคู่กับคํา กระเจอะ |
| กระเจิด เป็น กระเจอะกระเจิง กระเจิดกระเจิง. |
|
|
| กระเจิดกระเจิง | ว. แตกหมู่เพ่นพ่านไป, เตลิดไป, เช่น กองทัพข้าศึกถูก |
| ตีแตกกระเจิดกระเจิงไป. (ดู กระเจอะกระเจิง). |
|
|
| กระเจี้ยง | น. ชื่อกล้วยไม้อิงอาศัยชนิด Epigeneium amplum (Lindl.) Summerh. |
| ในวงศ์ Orchidaceae ดอกใหญ่ ทั้งกลีบนอกและกลีบในสีเหลือง |
| ประแดง, เอื้องศรีเที่ยง ก็เรียก. |
|
|
| กระเจี๊ยบ | น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Abelmoschus esculentus (L.) Moench |
| ในวงศ์ Malvaceae ผลสีเขียว ยาวประมาณ ๑๒ เซนติเมตร |
| ใช้เป็นผัก, กระเจี๊ยบมอญ มะเขือทวาย หรือ มะเขือมอญ ก็เรียก. |
| กระเจี๊ยบเปรี้ยว น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Hibiscus sabdariffa L. |
| ในวงศ์ Malvaceae เปลือกต้นมีปอเหนียวทนทาน ผลสีแดง |
| ใช้ทําแยม, กระเจี๊ยบแดง ก็เรียก, พายัพเรียก เกงเขง หรือ เกงเคง. |
|
|
| กระเจียว | น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Curcuma sessilis Gage |
| ในวงศ์ Zingiberaceae ลักษณะคล้ายต้นกระชาย มีหัวใต้ดิน |
| ขณะออกดอกไม่มีใบ ช่อดอกเป็นช่อตั้ง ดอกสีขาว อยู่ระหว่าง |
| กาบสีขาวปลายสีม่วงใช้ประกอบอาหารได้, พายัพเรียก อาวแดง. |
|
|
| กระเจี๊ยว | (ปาก) น. อวัยวะสืบพันธุ์เด็กชายเล็ก ๆ, เจี๊ยว หรือ อ้ายเจี๊ยว ก็ว่า. |
|
|
| กระแจะ ๑ | น. ผงเครื่องหอมต่าง ๆ ที่ประสมกันสําหรับทาหรือเจิม โดยปรกติมี |
| เครื่องประสม คือไม้จันทน์ แก่นไม้หอม ชะมดเชียง หญ้าฝรั่น. |
|
|
| กระแจะ ๒ | น. ชื่อไม้ต้นขนาดเล็กชนิด Naringi crenulata (Roxb.) Nicolson |
| ในวงศ์ Rutaceae ขึ้นในป่าเบญจพรรณ ต้นและกิ่งมีหนาม |
| เปลือกขรุขระสีเทา ดอกเล็กสีขาวเป็นช่อสั้น ยาวประมาณ |
| ๒ เซนติเมตร กลิ่นหอมอ่อน ท่อนไม้ฝนกับน้ำใช้เป็นเครื่องประทิ่นผิว |
| รากใช้ทํายา, กะแจะ กะแจะ ขะแจะ ตุมตัง หรือ พญายา ก็เรียก. |
|
|
| กระแจะ ๓ | น. ชื่อรูปปลอกเหล็กสําหรับจับช้างดุ ทางปลายสัณฐานปากเปิด |
| อย่างคีมคีบเบ้าทองเหลือง มีกําลังหดตัวให้ปลายจดเข้าหากันได้ |
| ที่ริมปากมีงาแซงทําด้วยเหล็กปลายแหลมข้างละอัน ที่โคนปลอกมีที่ |
| สําหรับสวมคันไม้ไผ่ที่ทะลวงให้กลวง ร้อยเชือกซึ่งผูกจาก |
| ปลอกลอดออกมาจากคันไม้ ใช้สําหรับพุ่งเข้าไปเกาะขาช้าง |
| ข้างใดข้างหนึ่งไว้ เมื่อเกาะได้แล้ว โรยปลายไปผูกกับขอนไม้ไว้เพื่อ |
| ช้างจะได้ลาก ช้างกําลังดุก็ลากไป งาแซงก็จะฝังลึกเข้าไปทุกที |
| จนไม่สามารถจะก้าวขาได้ ก็เป็นอันจับได้; (ถิ่น-พายัพ) โซ่หรือ |
| กำไลเหล็กที่ทำเป็นปลอกสวมเท้าหน้าช้างทั้งคู่ให้ชิดกัน เพื่อมิให้ |
| ช้างเดินได้เร็วจนไกลถิ่นเกินควร ใช้เมื่อปล่อยช้างให้หากินในป่า. |
|
|
| กระโจน | ก. กระโดดพุ่งไปโดยเร็ว, เผ่นข้ามไป, โจน ก็ว่า. |
|
|
| กระโจม ๑ | น. สิ่งที่ตามปรกติมียอดเป็นลอมอย่างซุ้ม ใช้เป็นเครื่องกําบังแดดลม |
| เป็นต้น, โดยปริยายหมายถึง (๑) สิ่งที่รวมกันเข้าเป็นลอม เช่น |
| กระโจมปืน. (๒) สิ่งที่ผูกรวบยอดให้รวมกัน เช่น ปากผูกกระโจม. |
| (๓) ผ้าที่ทําเป็นลอมเพื่อเข้าไปอยู่ให้เหงื่อออก เช่น เข้ากระโจม; |
| กูบที่มีด้านเปิดโล่ง ๔ ด้าน, โจม ก็ว่า; (ถิ่น) เครื่องสวมศีรษะอย่างหนึ่ง |
| เช่น กระจอนหูแปงประดับแก้วเครื่องเลิศอุดมกระโจมคำสุบเก้าเกษ. |
| (ม. ภาคอีสาน นครกัณฑ์). |
| กระโจมทอง น. เครื่องกันแดดและฝนเปิดโล่ง ๔ ด้าน อยู่บนสัปคับ |
| หลังช้างพระที่นั่ง เขียนลายปิดทองรดน้ำ. |
| กระโจมไฟ น. หอสูงซึ่งตามไฟฉายแสงอย่างแรงไว้บนยอดเพื่อใช้ |
| บอกสัญญาณในการเดินเรือเป็นต้น, ประภาคาร หรือ เรือนตะเกียง |
| ก็เรียก. |
| กระโจมอก ก. นุ่งผ้าสูงปิดอก. ว. อาการที่นุ่งผ้าสูงปิดอก |
| ในความว่า นุ่งผ้ากระโจมอก. |
|
|
| กระโจม ๒ | ก. โถมเข้าไป เช่น ไม่ได้ทีอย่ากระโจมเข้าโรมรัน. (รามเกียรติ์ ร. ๒); |
| ข้ามลําดับไป ในความว่า กินข้าวต้มกระโจมกลาง. |
| กระโจมกระจาม ก. พรวดพราดอย่างลุกลน (เป็นคําใช้ในทางที่ติ). |
|
|
| กระฉง | น. ชื่อแมลงประเภทมวนพวกหนึ่ง ดูดกินเมล็ดอ่อนบนรวงข้าว |
| ทําให้ข้าวลีบ ลําตัวแคบยาวประมาณ ๑.๕ เซนติเมตร สีน้ำตาล, |
| ในสกุล Leptocorisa วงศ์ Alydidae มี ๕-๖ ชนิดด้วยกัน ที่สําคัญ |
| ได้แก่ ชนิด L. varicornis และชนิด L. acuta, ฉง สิง หรือ สิงห์ |
| ก็เรียก. |
|
|
| กระฉอก | ก. อาการที่ของเหลวเช่นน้ำเป็นต้นในภาชนะกระเพื่อมอย่างแรง |
| เพราะความสั่นสะเทือน. ว. แหว่ง, เว้า, (ใช้กับลักษณะของผม), |
| ฉอก ก็เรียก. |
| กระฉอกกระแฉก (ปาก) ก. กระฉอก, กระเพื่อมออกมา. |
|
|
| กระฉ่อน | ว. อื้อฉาว, แพร่สนั่นไป, อึงไปทั่ว. |
|
|
| กระฉับกระเฉง | ว. คล่องแคล่ว, กระปรี้กระเปร่าเหมาะแก่การ, |
| ตรงข้ามกับ เงื่องหงอย, เฉื่อยชา. |
|
|
| กระฉิ่ง | น. เครื่องเข้ากระบวนแห่ของหลวงชนิดหนึ่ง. (ดู กรรชิง). |
|
|
| กระฉีก | น. ของหวานทําด้วยมะพร้าวทึนทึกขูด กวนกับน้ำตาลปึกให้เข้ากัน |
| อบด้วยควันเทียนให้หอม ใช้เป็นไส้หรือหน้าขนม เรียกว่า หน้ากระฉีก |
| เช่น ขนมใส่ไส้ มีไส้เป็นหน้ากระฉีก ข้าวเหนียวหน้ากระฉีก. |
|
|
| กระฉูด | ก. พุ่งออกโดยแรง (ใช้แก่ของเหลว) เช่น น้ำกระฉูด; |
| ไสไปโดยแรง เช่น ช้างกระฉูดเท้า. (เทียบ ข. กญฺฌูส ว่า เตะดิน, |
| ตะกุยดิน, เตะไสดินให้ฝุ่นฟุ้ง). |
|
|
| กระเฉก | ว. เขยก. (ปาเลกัว). |
|
|
| -กระเฉง | ใช้เข้าคู่กับคํา กระฉับ เป็น กระฉับกระเฉง. |
|
|
| กระเฉด | น. ชื่อไม้น้ำชนิด Neptunia oleracea Lour. ในวงศ์ Leguminosae |
| ขึ้นลอยอยู่ในน้ำ ลําต้นอ่อนอุ้มน้ำ มีปลอกเป็นปุยขาว ๆ เป็นทุ่น |
| เรียกว่า นม ใบย่อยเล็กเมื่อถูกสัมผัสก็หุบราบไป ดอกเหลืองเล็กออก |
| ชิดกันเป็นก้อนกลม ลําต้นและใบใช้เป็นอาหารได้, คำสุภาพเรียกว่า |
| ผักรู้นอน, พายัพ เรียก ผักหนอง. |
|
|
| -กระแฉก | ใช้เข้าคู่กับคํา กระฉอก เป็น กระฉอกกระแฉก. |
|
|
| กระแฉ่น | (โบ) ก. ดังสนั่น เช่น ฟ้ากระแฉ่นเรือนผยองช่วยดู. (แช่งน้ำ). |
|
|
| กระโฉกกระเฉก | ว. โขยกเขยก. (ปาเลกัว). |
|
|
| กระโฉม | น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Limnophila rugosa Merr. |
| ในวงศ์ Scrophulariaceae ชอบขึ้นในที่ชื้นแฉะ ลําต้นและกิ่งอวบน้ำ |
| สีม่วง ใบรูปไข่ ค่อนข้างหนา ด้านล่างมีขนขอบหยักห่าง ๆ |
| ก้านใบแบน ๆ โคนก้านโอบกิ่งหรือลําต้น ดอกเล็ก ๆ สีม่วงแกม |
| ชมพู กลางเหลือง ออกเป็นกระจุกที่ง่ามใบหรือปลายกิ่ง ทุกส่วน |
| ของไม้นี้มีกลิ่นหอม ใช้เป็นอาหาร และใช้ทํายาได้, ผักโฉม ก็เรียก |
| เช่น ผักโฉมชื่อเพราะพร้อง เป็นโฉมน้องฤๅโฉมไหน. (เห่เรือ). |
|
|
| กระชง | (โบ) ว. งง, ชะงัก, ประหม่า, เช่น นอนกระชงใจคราง ครั่นแค้น. |
| (นิ. ตรัง), ภาษาถิ่นปักษ์ใต้ใช้ว่า ชง. |
|
|
| กระชดกระช้อย | ว. ชดช้อย. |
|
|
| -กระชวย | ใช้เข้าคู่กับคํา กระชุ่ม เป็น กระชุ่มกระชวย. |
|
|
| กระชอก | (โบ; กลอน) ก. กระฉอก เช่น กระชอกชอกชล กระมลมลมาลย์. |
| (ประชุมหนังสือเก่า ภาค ๒). (ไทยเหนือ ซอก ว่า ตำ, กระทุ้ง). |
|
|
| กระชอน ๑ | น. เครื่องกรอง โดยปรกติสานด้วยผิวไม้ไผ่ ใช้กรองกะทิเป็นต้น. |
|
|
| กระชอน ๒ | น. ชื่อแมลงชนิด Gryllotalpa orientalis ในวงศ์ Gryllotalpidae |
| ลําตัวยาว ขนาดย่อมกว่านิ้วก้อยเล็กน้อย สีน้ำตาล ปีกสั้น บินได้ |
| ในระยะใกล้ ขาคู่หน้าสั้นแบน รูปร่างคล้ายอุ้งมือ ปลายมีหนามแข็ง |
| ใช้ขุดดิน อาศัยอยู่ในดิน กินรากพืชและแมลงเล็ก ๆ. |
|
|
| กระชอม | (โบ) ว. มาก, ใหญ่, เช่น ผักกาดกองกระชอมก็มี. |
| (ม. คําหลวง มหาพน). |
|
|
| กระชอมดอก | น. ดอกไม้เพศผู้ของพรรณไม้เลื้อย เช่น ฟักทอง บวบ |
| ซึ่งเรียกกันว่า ดอกถวายพระ. |
|
|
| กระช้อย | ว. ชดช้อย เช่น ดูเราะรายเรียบร้อยกระช้อยชด. (นิ. เดือน), |
| และใช้เข้าคู่กับคํา กระชด เป็น กระชดกระช้อย. |
|
|
| กระช้อยนางรำ | น. ชื่อไม้พุ่มชนิด Codariocalyx motorius Ohashi |
| ในวงศ์ Leguminosae ใบเป็นใบประกอบ มีใบย่อย ๓ ใบ |
| ใบคู่ล่างเล็กกว่าและกระดิกไหวไปมาได้, ช้อยนางรํา ช้อยช่างรํา |
| หรือ นางรํา ก็เรียก. |
|
|
| กระชัง ๑ | น. บังสาดที่ปิดและเปิดได้. (เทียบ ช. กระรันชัง = กระจาด). |
| กระชังหน้าใหญ่ (สํา) ว. จัดจ้าน, ออกหน้ารับเสียเอง, |
| เช่น แม่กระชังหน้าใหญ่. |
|
|
| กระชัง ๒ | น. เครื่องสําหรับขังปลาชนิดหนึ่ง ใช้ไม้ไผ่ทําเป็นกง ๔ อัน |
| แล้วผูกด้วยซี่ไม้ไผ่โดยรอบ รูปกลม หัวท้ายเรียว ตอนบนเจาะ |
| เป็นช่อง มีฝาปิด ใช้ไม้ขัดฝา ๒ ข้าง ใช้ไม้ไผ่กระหนาบ |
| เพื่อให้ลอยได้ ในขณะออกไปจับปลาตามกร่ำ เมื่อจับปลาหรือกุ้ง |
| ได้ก็เอาใส่ไว้ในนั้นชั่วคราว, อีกชนิดหนึ่ง สานด้วยไม้ไผ่ |
| มีปากเปิดกว้างคล้าย ๆ ตะกร้าหรือเข่งใส่ของ แต่ใหญ่กว่า |
| กระชังชั่วคราวนั้นหลายเท่า เป็นที่สําหรับจับปลาขนาดใหญ่ |
| มาขังไว้หรือเลี้ยงลูกปลาให้โตตามที่ต้องการ เพื่อบริโภคหรือ |
| ค้าขาย และเอากระชังนี้ผูกติดหลักแช่ลอยน้ำไว้. |
|
|
| กระชัง ๓ | (โบ) น. น้ำปัสสาวะแห่งทารก, น้ำคร่ำ, เขียนเป็น กะชัง ก็มี. |
| (มิวเซียม). |
|
|
| กระชั้น | ว. ใกล้ชิด (เข้ามา) (ใช้แก่เวลาหรือเหตุการณ์) เช่น เวลากระชั้น |
| เข้ามา ขี่ม้าขับกระชั้นมา, เร่งเข้า เช่น ไก่ขันกระชั้นเสียง, นิยม |
| ใช้เข้าคู่กับคํา กระโชก เป็น กระโชกกระชั้น. |
|
|
| กระชับ ๑ | น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Xanthium strumarium L. ในวงศ์ Compositae |
| มักขึ้นเป็นวัชพืชในทุ่งนาและริมน้ำ ลําต้นและใบคาย |
| ใบมนเว้า ขอบจักโคนใบแหลม ดอกเล็กรวมเป็นกระจุก ผลรี |
| ยาวประมาณ ๑ เซนติเมตร มีหนามปลายงอทั่วทั้งผล |
| รากหอมอ่อน ๆ ใช้อบผ้าได้ บางส่วนของไม้นี้ใช้เป็นยาได้ |
| แต่ทั้งต้นเป็นพิษต่อปศุสัตว์, ขี้ครอก หรือ ขี้อ้น ก็เรียก. |
|
|
| กระชับ ๒ | ก. แน่น, แนบแน่น, แนบกันสนิท, พอเหมาะ, แต่มีความหมาย |
| บอกว่า มีลักษณะที่ยิ่งขึ้นหรือทีเดียว เช่น กระชับแน่น กระชับตัว |
| กระชับความ กระชับมือ. (ข. ขฺชาบ่). |
|
|
| กระชาก | ก. ฉุดโดยแรง, กระตุกโดยแรง, ชักเข้ามาโดยเร็วและแรง, |
| โดยปริยายหมายความว่า พูดกระตุกเสียงดังห้วน ๆ เช่น |
| พูดกระชากเสียง, นิยมใช้เข้าคู่กับคํา กระโชก เป็น กระโชกกระชาก. |
|
|
| กระช่าง | (โบ) ว. กระจ่าง เช่น เวหาเห็นกระช่าง. (ม. คําหลวง กุมาร), |
| กระซ่าง ก็ว่า. |
|
|
| กระชาเดิม | (โบ) น. ร้านหรือเรือที่ขายเครื่องหอมต่าง ๆ มีแป้งและน้ำหอม |
| เป็นต้น. |
|
|
| กระชาย | น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Boesenbergia rotunda (L.) Mansf. |
| ในวงศ์ Zingiberaceae สูงประมาณ ๖๐ เซนติเมตร มีลําต้นอยู่ใต้ดิน |
| เป็นหัวกลม ๆ มีรากสะสมอาหาร ซึ่งเรียวยาว อวบน้ำ ออกเป็น |
| กระจุก ใช้เป็นผักและเป็นเครื่องปรุงประกอบอาหาร, พายัพเรียก |
| กะแอน หรือ ละแอน. |
|
|
| กระชิง | น. เครื่องเข้ากระบวนแห่ของหลวงชนิดหนึ่ง เช่น กระชิงหุ้มผ้าแดง |
| ได้แต่หลานหลวงอยู่ในวัง อยู่นอกวังกระชิงหุ้มผ้าขาวเลว. |
| (กฎมนเทียรบาล). (ดู กรรชิง). |
|
|
| กระชิด ๑ | ว. ชิดทีเดียว เช่น ว่องไวไล่กระชิดติดพัน. (รามเกียรติ์ ร. ๒). |
|
|
| กระชิด ๒ | (ถิ่น-ปักษ์ใต้) น. ต้นข่อยหนาม. (ดู ข่อยหนาม ที่ ข่อย). |
|
|
| กระชุ ๑ | น. ภาชนะสานรูปกลมสูง สําหรับบรรจุของเช่นนุ่นหรือถ่าน, |
| กระชุก ก็ว่า. |
|
|
| กระชุ ๒ | น. ต้นกระทุ. (ดู กระทุ). |
|
|
| กระชุก ๑ | น. ภาชนะสานรูปกลมสูง สําหรับบรรจุของเช่นนุ่นหรือถ่าน, |
| กระชุ ก็ว่า; อัตราตวงของโบราณ มีพิกัดเท่ากับ ๕ สัด, |
| และ ๔ กระชุก เป็น ๑ ตะลอง. |
|
|
| กระชุก ๒ | น. ภาชนะสานรูปฟักผ่าตามยาว ใช้สอดลงในเกวียน สําหรับใส่ |
| ข้าวเปลือกเป็นต้น, สามชุก ก็เรียก. |
|
|
| กระชุน | ดู กระทุน. |
|
|
| กระชุ่มกระชวย | ว. มีผิวพรรณสดใสหรือมีอาการกระปรี้กระเปร่า. |
|
|
| กระเชอ | น. ภาชนะสานคล้ายกระจาดขนาดเล็ก แต่สูงกว่า ก้นสอบ ปากกว้าง |
| ใช้กระเดียด; อัตราตวงของโบราณ มีพิกัดเท่ากับ ๕ ทะนาน, และ |
| ๕ กระเชอ เป็น ๑ สัด, กันเชอ ก็เรียก. (เทียบ ข. ก?ฺเชิ). |
| (รูปภาพ กระเชอ) |
| กระเชอก้นรั่ว (สํา) ว. สุรุ่ยสุร่าย, ไม่รู้จักเก็บหอมรอมริบ, |
| ขาดการประหยัด. |
|
|
| กระเชา | น. ชื่อไม้ต้นผลัดใบขนาดใหญ่ชนิด Holoptelea integrifolia |
| (Roxb.) Planch. ในวงศ์ Ulmaceae ขึ้นอยู่ทั่วไป ผลแบน |
| บางเป็นปีกโดยรอบ เนื้อไม้สดสีเหลืองมะนาว เมื่อแห้งเป็นสีนวล |
| แข็งพอประมาณ ใช้ในการก่อสร้างที่ไม่ต้องรับน้ำหนักมากนัก |
| ทําเครื่องเรือน แกนร่ม ก้านและกล่องไม้ขีดไฟ, บางทีเรียก |
| กระเจา, พายัพและปักษ์ใต้เรียก กระเจ้า ขจาว หรือ ขเจา. |
|
|
| กระเช้า | น. ภาชนะสานมีหูเป็นวงโค้งขึ้นไปสําหรับหิ้ว. |
| กระเช้าสวรรค์ น. อุปกรณ์เพื่อความเพลิดเพลินชนิดหนึ่ง |
| มักมีตามสวนสนุกและในงานเทศกาลต่าง ๆ ประกอบด้วยล้อโลหะ |
| ขนาดใหญ่คู่ขนานกัน หมุนด้วยแรงกลในแนวตั้งรอบแกนที่ติดอยู่ |
| กับที่ มีที่นั่งในกระเช้าโลหะซึ่งห้อยติดอยู่เป็นช่วงระหว่างโครง |
| ของล้อทั้ง ๒, ชิงช้าสวรรค์ ก็ว่า. |
|
|
| กระเช้าผีมด | น. (๑) ชื่อไม้เถาชนิด Aristolochia tagala Cham. |
| ในวงศ์ Aristolochiaceae ผลเมื่อแก่ตอนโคนแยกออกเป็น ๖ สาย |
| คล้ายสาแหรก รากใช้ทํายาได้. (๒) ชื่อไม้พุ่มอิงอาศัยชนิด |
| Hydnophytum formicarium Jack ในวงศ์ Rubiaceae |
| ชอบเกาะไม้ต้นในป่าดิบชื้นใกล้ฝั่งทะเล ลําต้นทรงกลมอวบน้ำ |
| มีรูพรุนภายในเป็นที่อาศัยของมด ส่วนที่เป็นรูพรุนใช้ทํายาได้, |
| หัวร้อยรู ก็เรียก. |
|
|
| กระเช้าสีดา | น. ชื่อไม้เถาชนิด Aristolochia indica L. ในวงศ์ Aristolochiaceae |
| ผลคล้ายผลกระเช้าผีมด (๑) แต่ขนาดใหญ่กว่า รากใช้ทํายาได้. |
|
|
| กระเชียง | น. เครื่องพุ้ยน้ำให้เรือเดิน รูปคล้ายแจว มีหลักสําหรับพาด |
| ใช้เหนี่ยว; อาการที่พุ้ยเช่นนั้น เรียกว่า ตีกระเชียง, กรรเชียง ก็ว่า. |
|
|
| กระเชียงปู | ดู กรรเชียงปู. |
|
|
| กระแชง | น. เครื่องบังแดดฝน โดยนําใบเตยหรือใบจากเป็นต้นมาเย็บเป็นแผง, |
| ลักษณนามว่า ผืน (เทียบมลายู กระชัง = แผงสำหรับคลุมเรือหรือ |
| รถ เย็บด้วยใบไม้); เชือกหนังสําหรับติดกับสายรัดประโคนของช้าง |
| แต่มักติดเบื้องท้ายสันหลัง เพื่อควาญช้างจับในเวลาคับขัน; |
| เชือกบาศสําหรับคล้องช้าง; ชื่อเรือบรรทุกชนิดหนึ่ง เล็กกว่า |
| เรือเอี้ยมจุ๊น ท้องเรือกลมป้อม ใช้กระแชงทําเป็นประทุน |
| เรียกว่า เรือกระแชง. |
|
|
| กระแชะ | (กลอน) ก. กระแซะ เช่น แกล้งทำเลียมและกระแชะชิด |
| สะบิ้งสะบัดดัดจริตกิริยา. (คาวี). |
|
|
| กระโชก | ว. กระแทกเสียง เช่น พูดกระโชก เห่ากระโชก; ทําให้กลัว, |
| ทําให้ตกใจ, เช่น ขู่กระโชก, กระแทก เช่น ม้าก็กระโชก |
| วิ่งหนักเข้า. (ประวัติ. จุล), ลมกระโชกแรง. (ประพาสมลายู). |
| กระโชกกระชั้น ว. อาการพูดกระแทกเสียงถี่ ๆ. |
| กระโชกกระชาก ว. อาการพูดอย่างตวาดหรืออย่างกระแทกเสียง. |
| กระโชกโฮกฮาก ว. อาการพูดกระชากเสียงหรือพูดกระแทกเสียงซึ่ง |
| ไม่น่าฟัง, โฮกฮาก ก็ว่า. |
|
|
| กระซวย | (ถิ่น) น. กรวย เช่น กระซวยหมากพลู. |
|
|
| -กระซวย | ใช้เข้าคู่กับคํา กระซิก เป็น กระซิกกระซวย. |
|
|
| -กระซ้อ | ใช้เข้าคู่กับคํา กระซี้ เป็น กระซี้กระซ้อ. |
|
|
| กระซ่องกระแซ่ง | ว. กระย่องกระแย่ง, ซ่องแซ่ง ก็ว่า. |
|
|
| กระซับ | น. ชื่อพนักงานพวกหนึ่งในเรือเดินทะเล มีหน้าที่รักษาพัสดุตลอด |
| จนสินค้าทั่วไปในระวางเรือด้วย เรียกเต็มว่า กระซับปากเรือ. |
|
|
| กระซ่าง | (โบ) ว. กระจ่าง เช่น กระซ่างฟ้าเห็นกัน. (ม. คําหลวง สักบรรพ), |
| กระช่าง ก็ว่า. |
|
|
| กระซาบ | (กลอน) ก. พูดเบา ๆ เช่น ค่อยกระซาบคําเกลี้ยง. (ลอ), |
| นิยมใช้เข้าคู่กับคํา กระซิบ เป็น กระซิบกระซาบ. |
|
|
| กระซิก ๑ | ก. ค่อยเบียดเข้าไป. |
| กระซิก ๆ ว. อาการที่ร้องไห้ค่อย ๆ. |
| กระซิกกระซวย ก. ค่อยกระแซะเข้าไป เช่น เจ้าก็ระรี่ระริก |
| กระซิกกระซวย. (ม. ร่ายยาว ชูชก). |
| กระซิกกระซี้ ก. หัวเราะเย้าหยอกกัน, ระริก, ซิกซี้ ก็ว่า. |
|
|
| กระซิก ๒ | น. ชื่อไม้พุ่มรอเลื้อยชนิด Dalbergia parviflora Roxb. |
| ในวงศ์ Leguminosae มีทางปักษ์ใต้ เนื้อไม้สีแดงคล้ำคล้าย |
| ไม้ชิงชัน, ครี้ หรือ สรี้ ก็เรียก. |
|
|
| กระซิบ | ก. พูดเสียงเบา ๆ เพื่อไม่ให้ผู้อื่นได้ยิน, นิยมใช้เข้าคู่กับคํา กระซุบ |
| เป็น กระซุบกระซิบ. |
| กระซิบกระซาบ ก. บอกความหรือคุยกันด้วยเสียงเบา ๆ |
| เพื่อไม่ให้ผู้อื่นได้ยิน. |
|
|
| -กระซี้ | ใช้เข้าคู่กับคํา กระซิก และ กระเซ้า เป็น กระซิกกระซี้ |
| และ กระเซ้ากระซี้. |
|
|
| กระซี้กระซ้อ | ว. อาการที่พูดสนิทชิดเชื้อเพื่อความเสน่หา. |
|
|
| กระซุง | น. พนักงาน, ตําแหน่ง. (พจน). (เทียบ กระทรวง). |
|
|
| กระซุบกระซิบ | ก. พูดกันเบา ๆ. |
|
|
| กระซุ้ม | น. ซุ้ม. |
|
|
| กระซู่ | น. ชื่อแรดชนิด Dicerorhinus sumatrensis ในวงศ์ Rhinocerotidae |
| มี ๒ นอ ขนดกกว่าแรดชนิดอื่น เป็นแรดขนาดเล็กที่สุด. |
|
|
| -กระเซ | ใช้เข้าคู่กับคํา กระโซ เป็น กระโซกระเซ. |
|
|
| กระเซ็น | ก. อาการที่ของเหลวเช่นน้ำเป็นต้นกระเด็นเป็นฝอย. |
|
|
| กระเซอ | ว. เซ่อเซอะ, เร่อร่า, เช่น ผัวเขาจริง ๆ วิ่งกระเซอ. |
| (รามเกียรติ์ พลเสพย์), นิยมใช้เข้าคู่กับคํา กระเซอะ |
| เป็น กระเซอะกระเซอ. |
|
|
| กระเซอะกระเซอ | ก. เซ่อเซอะ เช่น ชังน้ำหน้าบ้าเคอะกระเซอะกระเซอ. (คาวี). |
|
|
| กระเซอะกระเซิง | ว. อาการที่ซัดเซไปโดยไม่มีที่มุ่งหมายว่าจะไปแห่งไร. |
|
|
| กระเซ้า | ก. พูดรบเร้า, พูดเย้าแหย่. |
| กระเซ้ากระซี้ ก. พูดรบเร้าร่าไรเพื่อให้ได้ตามที่ต้องการ, เซ้าซี้ ก็ว่า. |
|
|
| กระเซิง | ว. ยุ่งเหยิง, รุงรัง, เช่น ผมเป็นกระเซิง, เซิง ก็ว่า. |
|
|
| -กระเซิง | ใช้เข้าคู่กับคํา กระเซอะ เป็น กระเซอะกระเซิง. |
|
|
| กระแซ ๑ | น. คนเชื้อสายชาวอินเดียเมืองมณีปุระ (เมืองหนึ่งในแคว้นอัสสัม). |
|
|
| กระแซ ๒ | น. ชื่อเรือพายชนิดหนึ่งอยู่ในกระบวนเรือรบหลวง |
| เรียกว่า เรือกระแซ. |
|
|
| กระแซง | น. เชือกหรือลวดหนังตีเป็นเกลียวหุ้มผ้าแดง ปลายสายทั้ง ๒ ข้างผูก |
| กับสายสำอางคร่อมอยู่ทางท้ายสันหลังช้าง สำหรับควาญช้างจับ |
| เมื่อเวลาคับขัน, กระแอก หรือ ประแอก ก็เรียก. |
|
|
| กระแซะ | ก. ขยับกระทบเข้าไป เช่น ขยับตัวกระแซะเข้าไป |
| พูดเลียบเคียงกระแซะเข้าไป. |
|
|
| กระโซกระเซ | ว. โซ ๆ เซ ๆ. |
|
|
| กระฎี | น. เรือนหรือตึกสำหรับพระภิกษุสามเณรอยู่. (แผลงมาจาก กุฎี). |
|
|
| กระฎุมพี | น. ชนชั้นต่ำ, นิยมใช้เข้าคู่กับคำ ไพร่ เป็น ไพร่กระฎุมพี. |
| (ป. กุฏุมฺพิก ว่า คนมั่งมี). |
|
|
| กระดก ๑ | ก. ทําให้ปลายข้างหนึ่งยกสูงขึ้น, เผยอขึ้นข้างหนึ่ง. |
| กระดกกระดนโด่ (ปาก) ก. ตั้งอยู่อย่างไม่เรียบร้อย, |
| ท่าทางเก้กังไม่เรียบร้อย. |
|
|
| กระดก ๒ | (โบ; กลอน) ก. ตระหนก, กลัว, เช่น ก็กระดกตกใจกลวว |
| แก่มรณภยานตราย. (ม. คําหลวง ชูชก). |
|
|
| กระด้ง | น. ภาชนะรูปแบน ขอบกลม สําหรับฝัดข้าวเป็นต้น, |
| ถ้าขนาดใหญ่ เรียกว่า กระด้งมอญ, ถ้ามีตาห่าง เรียกว่า ตะแกรง. |
|
|
| -กระดนโด่ | ใช้เข้าคู่กับคํา กระดก เป็น กระดกกระดนโด่. |
|
|
| กระดวง | (ปาก; เพี้ยนมาจาก กราดวง) น. ลูกมะพร้าวทุยที่ตัดครึ่งท่อน |
| สําหรับถูพื้นบ้านหรือหวีด้ายทอหูก. |
|
|
| กระดวน | (ปาก; เพี้ยนมาจาก ประดวน) ก. ยอน, แยง. |
|
|
| กระด้วมกระเดี้ยม | ว. กระต้วมกระเตี้ยม. |
|
|
| กระดอ | น. อวัยวะสืบพันธุ์ของชายหรือสัตว์เพศผู้บางชนิด. |
|
|
| กระดอง | น. ส่วนแข็งที่หุ้มตัวสัตว์บางชนิดเช่น เต่า ปู |
| หรือแมงดาทะเล. (ทางเหนือว่า ออง). |
|
|
| กระดองหาย | น. ไม้สําหรับสงฟางในเวลานวดข้าว เช่น ด่าตีกันด้วยเคียวไม้กระตัก |
| และไม้กระดองหาย. (ลักษณะธรรมนูญ), ดอง ดองหาย ดองฉาย |
| ขอฉาย หรือ คันฉาย ก็เรียก. |
| (รูปภาพ กระดองหาย) |
|
|
| กระดอน | ก. สะท้อนขึ้น. |
|
|
| กระดอม | น. ชื่อไม้เถาเนื้ออ่อนชนิด Gymnopetalum cochinchinense |
| (Lour.) Kurz ในวงศ์ Cucurbitaceae เถา ๕ เหลี่ยม มีมือจับ |
| ผล ๑๐ เหลี่ยม สุกสีส้ม มีรสขม ใช้ทํายาได้, ขี้กาดง หรือขี้กาเหลี่ยม |
| ก็เรียก. |
|
|
| กระดักกระเดี้ย | ว. ไม่มีแรง, ขยับเขยื้อนไม่ใคร่ได้, เกือบจะหมดกําลังกาย, |
| เช่น เพิ่งหายไข้ใหม่ ๆ จะลุกจะนั่งก็กระดักกระเดี้ย, |
| ไม่ใคร่ไหว เช่น หากินกระดักกระเดี้ย. |
|
|
| กระดังงัว | ดู การเวก ๓. |
|
|
| กระดังงา | น. ชื่อไม้ต้นชนิด Cananga odorata (Lam.) Hook.f. et Thomson |
| ในวงศ์ Annonaceae ดอกหอม กลีบบาง มี ๖ กลีบ ดอกใช้กลั่น |
| น้ำมันหอมได้, กระดังงาใหญ่ สะบันงา หรือ สะบันงาต้น ก็เรียก. |
| (เทียบมลายู canaga, kananga); พรรณไม้ชนิดนี้มีพันธุ์หนึ่งเป็น |
| ไม้พุ่ม ดอกมักมีกลีบมากกว่า ๖ กลีบ หอมอ่อน เรียกว่า |
| กระดังงาสงขลา [Cananga odorata Hook.f. et Thomson var. |
| fruticosa (Craib) J. Sinclair]. |
| กระดังงาจีน น. ชื่อไม้เถาเนื้อแข็งชนิด Artabotrys hexapetalus |
| (L.f.) Bhandari ในวงศ์ Annonaceae ดอกหอมจัด กลีบหนา |
| มี ๖ กลีบ ก้านดอกเป็นขอ, สะบันงาจีน ก็เรียก. |
| กระดังงาเถา ดู การเวก ๓. |
| กระดังงาลนไฟ (สํา) น. หญิงที่เคยแต่งงานหรือผ่านผู้ชายมาแล้ว |
| ย่อมรู้จักชั้นเชิงทางปรนนิบัติและเอาอกเอาใจผู้ชายได้ดีกว่าหญิง |
| ที่ยังไม่ได้แต่งงาน. |
|
|
| กระดาก ๑ | ก. รู้สึกขวยเขิน, วางหน้าไม่สนิท, ตะขิดตะขวงใจไม่กล้าพูด |
| หรือไม่กล้าทําเพราะเกรงจะได้รับความอับอาย. |
| กระดากกระเดื่อง ก. สะทกสะเทิ้น, ขวยเขิน. |
|
|
| กระดาก ๒ | (กลอน) ก. กระเดาะ, กระดก, เช่น สิ้นทั้งพันปากกระดากลิ้น, |
| สิบปากกระดากลิ้นเคี้ยวฟัน. (รามเกียรติ์ ร. ๑). (อะหม ตาก |
| ว่า กระเดาะปาก). |
|
|
| กระดาก ๓ | น. ชื่อไม้ต้นชนิดหนึ่ง เช่น กระดากกระโดนดําดง. |
| (ม. ฉันท์ มหาพน). |
|
|
| กระด้าง ๑ | น. (๑) ชื่อถั่วชนิด Vigna sinensis (L.) Savi ex Hassk. var. |
| cylindrica (L.) Koern. ในวงศ์ Leguminosae เมล็ดคล้ายถั่วดํา |
| แต่สีค่อนข้างแดง ใช้เป็นอาหารได้อย่างถั่วดํา, บางทีเรียก ถั่วนา. |
| (๒) ชื่อไม้พุ่มชนิด Lasianthus hookeri C.B. Clarke |
| ในวงศ์ Rubiaceae ต้นตรงเรียวและเป็นขนสาก ๆ ใบรูปหอก |
| ปลายแหลม ดอกขาวเล็ก ๆ เป็นกระจุกติดกับลําต้นที่ง่ามใบ |
| ตําราแพทย์แผนโบราณว่ารากใช้ทํายาได้, พายัพเรียก กะด้าง. |
| (๓) ชื่อเห็ดหลายชนิดในวงศ์ Polyporaceae ขึ้นบนขอนไม้ |
| เนื้อเหนียว กินไม่ได้ เช่น ชนิด Daedaleaopsis confragosa |
| (Bolt. ex Fr.) Schroet. ดอกเห็ดรูปพัด สีน้ำตาลแดงสลับ |
| น้ำตาลอ่อน ผิวไม่เรียบ ด้านล่างมีรู เนื้อในเห็ดแข็ง. |
|
|
| กระด้าง ๒ | น. ชื่องูน้ำชนิด Erpeton tentaculatum ในวงศ์ Colubridae |
| ลําตัวสีน้ำตาลและดํา มีหนวดสั้นหุ้มด้วยเกล็ดเล็ก ๆ ๒ เส้น |
| อาศัยตามแหล่งน้ำจืดทั่วไป มีพิษอ่อนมาก ไม่ปรากฏว่าเป็น |
| อันตรายต่อมนุษย์ ชอบทําตัวแข็งทื่อ จึงเรียกว่า งูกระด้าง. |
|
|
| กระด้าง ๓ | ว. ค่อนข้างแข็ง หมายถึงสิ่งที่มีลักษณะไม่อ่อน, ไม่นิ่มนวล, |
| เช่น ลิ้นกระด้าง ข้าวกระด้าง; ขัดแข็ง หมายถึง กิริยาวาจา |
| ไม่อ่อนตาม เช่น มีกิริยากระด้างขึ้น; เรียกน้ำที่ฟอกสบู่ |
| ไม่เป็นฟองว่า น้ำกระด้าง. |
| กระด้างกระเดื่อง ก. แข็ง เช่น หนึ่งโสดฝุ่นทรายตรึงตรา |
| นอนแนบหินผา กระด้างกระเดื่องทั้งตัว. (ดุษฎีสังเวย). |
| ว. ไม่อ่อนน้อม, เอาใจออกหากไม่ยอมอ่อนน้อมอย่างเคย. |
|
|
| กระดางลาง | ว. มรรยาทหยาบ, สัปดน, เช่น อ้ายเฒ่าแก่กากกลีกระดางลาง |
| ยังมันนี้ใครเขามีบ้างที่เมืองคน. (ม. ร่ายยาว ชูชก). |
|
|
| กระดาด, กระดาดขาว | น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Alocasia indica Schott ในวงศ์ Araceae |
| มีหัวใต้ดิน ต้นคล้ายบอนหรือเผือกแต่ใบมีขนาดใหญ่กว่า |
| ก้านใบตอนล่างเป็นกาบสีเขียว ทั้งต้นใช้ทํายา หัวทําให้สุก |
| แล้วกินได้, เผือกกะลา หรือ เผือกโทป้าด ก็เรียก. |
| กระดาดดำ น. ชื่อไม้ล้มลุก ๒ ชนิดในสกุล Alocasia และ |
| Xanthosoma วงศ์ Araceae คือ ชนิด Alocasia macrorrhizos (L.) |
| G. Don ลักษณะคล้ายกระดาด ใบสีเขียวเข้มหรือม่วงดำ ใช้ทํายาได้, |
| ปึมปื้อ หรือ เอาะลาย ก็เรียก; และชนิด Xanthosoma nigrum |
| (Vell.) Mansf. ใบสีเขียวเข้มหรือม่วง โคนใบเว้าลึกคล้ายหัวลูกศร |
| หัว ใบ และก้านกินได้. |
| กระดาดแดง น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Alocasia indica Schott var. |
| metallica Schott ในวงศ์ Araceae โคนใบเว้าลึกและห่างไม่มาก |
| ก้านใบสีม่วงแดง กาบหุ้มช่อดอกด้านในสีเหลืองหรือม่วงแดง |
| ใช้ทํายาได้. |
|
|
| กระดาน ๑ | น. ไม้ซุงที่เลื่อยออกเป็นแผ่น ๆ; ลักษณนามเรียกการแข่งขันที่เดิน |
| บนตากระดานซึ่งถึงที่สุดแล้ว เช่นว่าเล่นหมากรุกชนะ ๒ กระดาน; |
| โดยปริยายหมายถึงสิ่งที่มีลักษณะอย่างกระดาน. |
| กระดานชนวน น. กระดานทําด้วยแผ่นหินชนวนบ้าง |
| ทำด้วยไม้ทาสมุกบ้างสําหรับเขียนหนังสือ. |
| กระดานชัย น. ชื่อการออกถั่วใหญ่ ๓ ครั้งแรก. |
| กระดานดำ น. กระดานใหญ่ มักทาสีดำ ใช้เป็นอุปกรณ์ |
| การสอนการเรียน. |
| กระดานโต้คลื่น น. กระดานที่มีลักษณะแคบและยาว ใช้เล่นบนคลื่น |
| โดยผู้เล่นยืนทรงตัวบนแผ่นกระดานแล้วให้คลื่นหนุนเคลื่อนไป. |
| (อ. surfboard), เรียกการเล่นเช่นนั้นว่า การเล่นกระดานโต้คลื่น. |
| (อ. surf-riding). |
| กระดานถีบ น. แผ่นกระดานที่ใช้ถีบไปบนเลนเพื่อเก็บหอยปู |
| โดยมากใช้กันในจังหวัดชลบุรี. |
| (รูปภาพ กระดานถีบ) |
| กระดานพิง น. แผ่นสําหรับรับหมอนพิงหลังเช่นใช้ที่ธรรมาสน์. |
| กระดานไฟ น. กระดานสําหรับนอนอยู่ไฟเมื่อคลอดบุตรแล้ว. |
| กระดานลื่น น. เรียกกระดานที่ตั้งสูงทอดต่าลงไปด้านหนึ่ง |
| ให้เด็กเล่นโดยนั่งไถลตัวลง, ไม้ลื่น ก็เรียก. |
| กระดานเลียบ น. ไม้กระดานแผ่นเดียวที่ปูไว้หน้าเรือน สําหรับนั่ง |
| หรือวางสิ่งของต่าง ๆ, กราบเรือส่วนที่เป็นไม้กระดานที่ติดตรง |
| แคมเรือไปตามแนวนอนสำหรับเดิน. |
| กระดานหก น. เครื่องดักสัตว์อย่างหนึ่งทําด้วยไม้กระดาน หกได้; |
| เครื่องเล่นสำหรับเด็กอย่างหนึ่ง เป็นแผ่นไม้กระดาน ระหว่าง |
| กึ่งกลางความยาวของไม้มีขาซึ่งตรึงติดกับแผ่นไม้ ผู้เล่นนั่งที่ปลายไม้ |
| ทั้ง ๒ ข้างผลัดกันกระดกไม้กระดานให้ขึ้นลง. |
|
|
| กระดาน ๒ | น. ชื่อกุ้งทะเลชนิด Thenus orientalis ในวงศ์ Scyllaridae |
| หัวและลําตัวหุ้มด้วยเปลือกแข็งสีน้ำตาล ส่วนหัวและหนวดคู่ที่ |
| ๒ แบน แพนหางแผ่ราบได้กว้าง ปรกติงอพับอยู่ใต้ส่วนท้อง |
| อาศัยอยู่ตามพื้นทะเล พบทั่วไปขนาดยาวได้ถึง ๒๐ เซนติเมตร |
| มักเรียกกันทั่วไปว่า กั้งกระดาน. |
|
|
| กระดานพน | ดู กระเบียน (๒). |
|
|
| กระดาษ | น. วัตถุเป็นแผ่นบาง ๆ โดยมากทําจากใยเปลือกไม้ ฟาง หญ้า |
| หรือ เศษผ้า เป็นต้น ใช้เขียนหรือพิมพ์หนังสือหรือห่อของและอื่น ๆ. |
| กระดาษแก้ว น. กระดาษที่มีเนื้อใส. |
| กระดาษข่อย น. กระดาษที่ทําจากเปลือกข่อย ใช้ทำสมุดไทย. |
| กระดาษไข น. กระดาษอาบไขที่ใช้ในการทําแบบ ลวดลาย |
| หรือพิมพ์อัดสําเนาแม่พิมพ์ในการพิมพ์โดยเครื่องอัดสําเนา. |
| กระดาษเงินกระดาษทอง น. กระดาษสีเงินสีทองด้านหนึ่งที่คนจีน |
| ใช้เผาไฟในพิธีไหว้เจ้าเป็นต้น. |
| กระดาษซับ น. กระดาษที่ทําเนื้อยุ่ย ๆ สําหรับซับหมึกหรือน้ำ. |
| กระดาษทราย น. กระดาษที่มีด้านหนึ่งเป็นเม็ด ๆ อย่างทราย |
| ใช้สําหรับขัดไม้เป็นต้น. |
| กระดาษเพลา [-เพฺลา] น. กระดาษสาชนิดบาง |
| โบราณใช้ร่างหนังสือด้วยดินสอดำหรือใช้ประโยชน์ |
| อย่างอื่น เช่น ใช้ปิดหุ่นหัวโขนและหุ่นอื่น ๆ. |
| กระดาษฟาง น. กระดาษที่ทําจากฟางข้าว เนื้อบางฟ่าม. |
| กระดาษว่าว น. กระดาษที่ใช้ทําว่าว เป็นกระดาษที่เหนียว |
| และไม่โปร่ง ลมรั่วไม่ได้ เดิมใช้กระดาษที่สั่งมาจากเมืองจีน |
| ต่อมาใช้กระดาษจากญี่ปุ่น. |
| กระดาษสา น. กระดาษที่ทําจากเปลือกต้นสา ใช้ทําร่มเป็นต้น. |
|
|
| กระดาษเทศ | (โบ) น. ตาดเทศ เช่น อันทําด้วยกระดาษเทศทอพราย. |
| (ม. คําหลวง นครกัณฑ์). |
|
|
| กระดำกระด่าง | ว. ดํา ๆ ด่าง ๆ, สีไม่เสมอกัน. |
|
|
| กระดิก | ก. ไหว, ทําปลายอวัยวะเช่นมือหรือเท้าให้ไหว. |
| กระดิกกระเดี้ย ก. ไหวน้อย ๆ, พอไหวได้บ้าง. |
|
|
| กระดิ่ง | น. เครื่องทําเสียงสัญญาณทําด้วยโลหะ มีรูปคล้ายระฆัง |
| แต่ขนาดเล็กกว่า มีตุ้มเล็ก ๆ อยู่ข้างใน สําหรับทําให้เกิดเสียง, |
| โดยปริยายหมายถึงสิ่งที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น |
| เช่น กระดิ่งจักรยาน. |
|
|
| กระดิ่งทอง | ดู ม่าเหมี่ยว ๑. |
|
|
| -กระดิ้ง | ใช้เข้าคู่กับคํา กระดุ้ง เป็น กระดุ้งกระดิ้ง. |
|
|
| กระดิบ, กระดิบ ๆ | ก. อาการที่คืบไปทีละน้อย เช่น ค่อย ๆ กระดิบไป |
| ว่ายน้ำกระดิบ ๆ หนอนกระดิบ ๆ ไป, นิยมใช้เข้าคู่ |
| กับคํา กระดุบ เป็น กระดุบกระดิบ. |
|
|
| กระดี่ ๑ | น. ชื่อปลาน้ำจืดในสกุล Trichogaster วงศ์ Anabantidae |
| เช่นเดียวกับปลาสลิดแต่มีขนาดเล็กกว่า ครีบท้องยาวยื่นเป็นเส้น |
| มี ๓ ชนิด คือ กระดี่หม้อ (T. trichopterus) ข้างตัวมีลายหลายเส้น |
| พาดขวาง มีจุดดําที่กลางลําตัวและคอดหางแห่งละ ๑ จุด, สลาก |
| หรือ สลาง ก็เรียก, กระดี่นาง (T. microlepis) สีขาวนวล และ |
| กระดี่นางฟ้า หรือ กระดี่มุก (T. leeri) พบเลี้ยงกันเป็นปลาสวยงาม, |
| บางท้องถิ่นในแถบอีสานเรียก กระเดิด. |
| กระดี่ได้น้ำ (สำ) น. ใช้เปรียบเทียบคนที่แสดงอาการดีอกดีใจ |
| ตื่นเต้นจนตัวสั่น เช่น เขาดีใจเหมือนกระดี่ได้น้ำ. |
|
|
| กระดี่ ๒ | น. ชื่อกบสําหรับไสไม้ทําเป็นร่อง เรียกว่า กบกระดี่. |
|
|
| กระดี่ ๓ | น. ชื่อหม้อดินเผาขนาดใหญ่ ปากกว้าง มีขีดเป็นรอยโดยรอบ |
| ใช้เป็นหม้อแกง เรียกว่า หม้อกระดี่. |
|
|
| กระดี้กระเดียม | ก. รู้สึกจักจี้. |
|
|
| กระดึง | น. เครื่องโลหะหรือเครื่องไม้มักมีรูปคล้ายกระดิ่ง |
| มีลูกกระทบแขวนอยู่ภายในหรือห้อยกระหนาบอยู่ภายนอก |
| มักใช้แขวนคอสัตว์เช่นวัวควาย เพื่อให้เกิดเสียงดัง, โปง ก็ว่า. |
|
|
| กระดึงช้างเผือก | ดู ขี้กาแดง. |
|
|
| กระดึงพระราม | ดู เขนงนายพราน. |
|
|
| กระดืบ | ก. อาการที่ค่อย ๆ คืบไปอย่างหนอน. |
|
|
| กระดุ | น. การตีหม้อด้วยหินดุให้เข้ารูป. |
|
|
| กระดุกกระดิก | ว. อาการที่ขยับไปขยับมาไม่อยู่นิ่ง ๆ, ยักไปยักมา, ดุกดิก ก็ว่า. |
|
|
| กระดุ้งกระดิ้ง | ว. อาการที่ทําท่าทางสะบัดสะบิ้งดีดดิ้น (โดยมากใช้แก่ผู้หญิง). |
|
|
| กระดุบ ๆ | ว. อาการที่เต้นตุบ ๆ อย่างเนื้อเต้น, ดุบ ๆ ก็ว่า; อาการที่เคลื่อนที่ไป |
| อย่างช้า ๆ เช่น เด็กคลานกระดุบ ๆ. |
|
|
| กระดุบกระดิบ | ว. อาการที่เคลื่อนไหวน้อย ๆ. |
|
|
| กระดุม | น. เครื่องกลัดส่วนต่าง ๆ ของเสื้อผ้าไม่ให้แยกออกจากกัน |
| ทําเป็นรูปต่าง ๆ มักมีรังดุมสําหรับขัดหรือบางทีก็ติด |
| เป็นเครื่องประดับ, ดุม ลูกดุม หรือ ลูกกระดุม ก็เรียก. |
|
|
| กระดูก ๑ | น. โครงร่างกายมีลักษณะแข็ง, ส่วนใดส่วนหนึ่งของโครงร่างกาย; |
| เรียกผลไม้ที่มีเนื้อน้อยเช่น มะปรางว่า มะปรางกระดูก. |
| กระดูกแข็ง (สํา) ว. ไม่ตายง่าย ๆ. |
| กระดูกงู น. ตัวไม้หรือเหล็กที่ทอดตลอดลําเรือสําหรับตั้งกง. |
| กระดูกร้องได้ (สํา) น. ผลสะท้อนของฆาตกรรมที่ทําให้จับตัว |
| ผู้กระทําผิดมาลงโทษได้ คล้ายกับว่ากระดูกของผู้ตายร้องบอก. |
| กระดูกสันหลัง น. กระดูกที่อยู่ในแนวกึ่งกลางทางด้านหลังของ |
| ลําตัว เป็นแกนของร่างกาย มีลักษณะเป็นข้อ ๆ ต่อกันเป็นแนวตั้งแต่ |
| บริเวณคอต่อจนถึงบริเวณด้านหลังของทวารหนัก ทําหน้าที่ป้องกัน |
| อันตรายให้แก่ไขสันหลัง, โดยปริยายหมายถึงส่วนที่สําคัญ, |
| ส่วนที่เป็นพลังค้าจุน, เช่น ชาวนาเป็นกระดูกสันหลังของชาติ. |
| กระดูกอ่อน (สำ) ว. ที่ยังไม่มีความจัดเจนในการต่อสู้ เช่น |
| นักมวยคนนี้กระดูกอ่อน ขึ้นชกครั้งแรกก็แพ้เขาแล้ว. |
|
|
| กระดูก ๒ | น. ชื่อโกฐชนิดหนึ่ง เรียกว่า โกฐกระดูก. (ดู โกฐกระดูก ที่ โกฐ). |
|
|
| กระดูก ๓ | (ปาก) ว. ตระหนี่, ขี้เหนียว. |
| กระดูกขัดมัน (ปาก) ว. ตระหนี่มาก. |
|
|
| กระดูกกบ | น. ชื่อไม้เถาพุ่มรอเลื้อยชนิด Hymenopyramis brachiata Wall. |
| ในวงศ์ Labiatae กิ่งอ่อนสี่เหลี่ยม ใบออกตรงข้ามกัน ดอกเล็กสีขาว |
| ออกเป็นช่อตรงปลายกิ่ง ผลกลมมีกระเปาะหุ้ม, กระพัดแม่ม่าย |
| ก็เรียก. |
|
|
| กระดูกไก่ดำ | น. ชื่อไม้พุ่ม ๒ ชนิดในสกุล Justicia วงศ์ Acanthaceae ชนิด |
| J. gendarussa Burm.f. ใบยาวรี ออกตรงข้ามกัน ลําต้น กิ่ง ก้านใบ |
| และเส้นกลางใบสีม่วงดํา ใช้ทํายาได้, กระดูกดําเฉียงพร้ามอญ หรือ |
| สันพร้ามอญ ก็เรียก; และชนิด J. grossa C.B. Clarke ดอกสีขาว |
| อมเขียว ฝักยาว เปลือกแข็งและมีขน ผลแก่แตกตามยาว. |
|
|
| กระดูกเขียด | ดู กระดูกอึ่ง. |
|
|
| กระดูกค่าง | น. ชื่อไม้ต้นชนิด Diospyros undulata Wall. ex G. Don var. |
| cratericalyx (Craib) Bakh. ในวงศ์ Ebenaceae ขึ้นในป่าดิบ |
| มีมากทางภาคใต้ สูงได้ถึง ๒๐ เมตร ไม่ผลัดใบ, จะเพลิง ชะเพลิง |
| คําดีควาย ดูกค่าง ตะโกดํา พลับเขา ไหม้ หม้าย หรือ สะลาง ก็เรียก. |
|
|
| กระดูกดำ | ดู กระดูกไก่ดำ. |
|
|
| กระดูกอึ่ง | น. ชื่อไม้พุ่ม ๓ ชนิดในสกุล Dendrolobium และ Dicerma |
| วงศ์ Leguminosae คือ ชนิด Dendrolobium triangulare (Retz.) |
| Schindl. มักขึ้นในที่โล่งต่ำซึ่งชุ่มแฉะในฤดูฝน ฝักเล็กแบนคอดกิ่ว |
| เป็นข้อ ๆ ใช้ทํายาได้, ขมิ้นนาง ขมิ้นลิง ลูกประคําผี หน้านวล |
| เหนียวหมา หรือ อีเหนียว ก็เรียก; ชนิด D. lanceolatum |
| (Dunn) Schindl. ขึ้นตามป่าผลัดใบที่มีต้นไผ่ สูงประมาณ ๑ เมตร |
| ใบรูปไข่กลับ โคนใบสอบ, กระดูกเขียด แกลบหนู แกลบหูหนู |
| แปรงหูหนู หรือ อึ่งใหญ่ ก็เรียก; และชนิด Dicerma biarticulatum |
| (L.) DC. ชอบขึ้นตามไหล่ทางที่ตัดผ่านทุ่งนา สูงประมาณ ๑ เมตร |
| ใบเล็กคล้ายใบมะขาม ดอกสีม่วง. |
|
|
| -กระเดก | ใช้เข้าคู่กับคํา กระโดก เป็น กระโดกกระเดก. |
|
|
| กระเด้ง | ก. ดีดหรือดันขึ้นเมื่อถูกกดหรือถูกบีบเป็นต้น, กระดอนขึ้น, เด้ง ก็ว่า. |
|
|
| กระเด็น | ก. เคลื่อนจากที่เดิมหรือแตกแยกจากที่เดิมออกไปโดยเร็ว |
| เพราะกระทบสิ่งใดสิ่งหนึ่งโดยแรง. |
|
|
| กระเด้า | ก. ทําก้นขึ้น ๆ ลง ๆ, เด้า ก็ว่า. |
|
|
| กระเด้าดิน | ดู เด้าดิน. |
|
|
| กระเด้าลม | ดู เด้าลม. |
|
|
| กระเดาะ | ก. เดาะให้กระเด็นขึ้นเบา ๆ. |
| กระเดาะปาก ก. ทําให้เกิดเสียงดังด้วยการใช้ลิ้นดันเพดาน |
| เป็นต้นแล้วสลัดลง. |
|
|
| กระเดิด ๑ | (ถิ่น-อีสาน) น. ปลากระดี่. (ดู กระดี่ ๑). |
|
|
| กระเดิด ๒ | ก. ลงกันไม่สนิท, กระดกสูงกว่าพื้น, เช่น กระดานกระเดิด. |
|
|
| -กระเดี้ย | ใช้เข้าคู่กับคํา กระดัก และ กระดิก เป็น กระดักกระเดี้ย |
| และ กระดิกกระเดี้ย. |
|
|