กระกอง(แบบ) ก. กอด, เกี่ยวพัน, เช่น เกษแก้วกระกองกลม
แลกทดกทันงาม. (เสือโค).
กระกัด(โบ) ก. ใคร่, อยาก, ยินดี, เช่น ด้วยกระกัดศรัทธา. (มาลัยคําหลวง),
ใช้ว่า ตระกัด ก็มี, เขียนเป็น กรกัติ หรือ กระกัติ ก็มี.
กระกัติ(โบ) ก. กระกัด, ใคร่, อยาก, ยินดี, เช่น อย่ายักษ์มลักกรีฑาดล
ด้าวอำเภอพลลการกระกัติกามา. (สรรพสิทธิ์).
กระกี้น. ต้นตะเคียน. (ข.).
กระกูล(เลิก) น. ตระกูล. (อัยการเบ็ดเสร็จ).
กระเกรอก[-เกฺริก] (กลอน) ว. กระเกริก, เสียงดังอึกทึก,
เช่น กระเกรอกทงงท้องธรณี. (สมุทรโฆษ).
กระเกริก(กลอน) ว. เสียงดังอึกทึก เช่น กระเกริ่นกระเกริกกฤษฎา. (อุเทน).
กระเกริ่น(กลอน) ว. ระบือ เช่น กระเกริ่นกระเกริกกฤษฎา. (อุเทน).
-กระเกรียบใช้เข้าคู่กับคำ กระกรับ เป็น กระกรับกระเกรียบ.
กระเกรียม(โบ; เลิก) ก. ตระเตรียม, จัดไว้ให้บริบูรณ์,
เช่น กระเกรียมพร้อมเสร็จสําเร็จการ. (คาวี).
กระเกรียว(โบ; กลอน) ว. เสียงดังเกรียว ๆ เช่น ก็ร้องกระเกรียวเฉียวฉาว.
(สุธน).
กระเกรี้ยว(โบ; กลอน) ว. เสียงขบฟันเกรี้ยว ๆ เช่น
คุกคามขบฟันกระเกรี้ยว. (ม. คําหลวง ฉกษัตริย์).
กระเกลือก(โบ; กลอน) ก. เกลือกไปมา เช่น กล่ำตากระเลือก กระเกลือก
กลอกตากลม. (ลอ).
กระคน(กลอน) น. ประโคน คือ สายรัดจากใต้สัปคับไปที่อกช้างหลัง
ขาหน้าแล้วลอดมาบรรจบกัน โยงใต้ท้องช้างและที่หน้าขาหน้า
ไปจากสายชนักที่คอช้าง.
(รูปภาพ กระคน)
กระคาย(กลอน) ว. ระคาย เช่นบุกแฝกกระคายคา ละเลาะลัดลดาดอน.
(ม. ฉันท์ มหาราช).
กระคุก(โบ) ก. คุกคลาน เช่น ทั้งล้มทั้งลุกกระคุกหัวเข่า. (ไตรภูมิ).
กระงกกระงัน(โบ) ว. งก ๆ งัน ๆ เช่น ถึงว่าจะกระงกกระงันงมเงื่อนเหงาหง่อย
พี่ก็ไม่คิด. (ม. ร่ายยาว ชูชก).
กระงกกระเงิ่นว. งก ๆ เงิ่น ๆ.
กระง่องกระแง่งว. อาการที่ร่างกายไม่แข็งแรง ทําให้เดินหรือเคลื่อนไหวไม่ถนัด,
กระย่องกระแย่ง หรือ ง่องแง่ง ก็ว่า.
-กระงอดใช้เข้าคู่กับคำ กระเง้า เป็น กระเง้ากระงอด.
กระง่อนกระแง่นว. คลอนแคลน, ไม่แน่น, ไม่มั่นคง, ง่อนแง่น ก็ว่า.
กระเง้ากระงอดว. กะบึงกะบอน, โกรธอย่างแสนงอน,
เง้างอด หรือ เง้า ๆ งอด ๆ ก็ว่า.
กระโงก(กลอน) น. นกยูง, กุโงก ก็ว่า. (เทียบ ข. โกฺงก).
กระจกน. แก้วที่ทําเป็นแผ่น; โรคต้อชนิดหนึ่ง เรียกว่า ต้อกระจก.
(ป., ส. กาจ = แก้ว, ดินที่ใช้ทำแก้ว).
กระจกเงา น. แผ่นกระจกฉาบด้านหลังด้วยแผ่นบาง ๆ
ของโลหะเงินหรือโลหะเจือปรอทแล้วทาสีทับ ใช้สําหรับส่องหน้า
เป็นต้น, มักเรียกสั้น ๆ ว่า กระจก, ลักษณนามว่า บาน, ราชาศัพท์ว่า
พระฉาย; (วิทยา) วัตถุที่มีผิวมันสามารถส่งภาพหรือแสงสะท้อน
กลับได้.
กระจกตา น. ส่วนใสของตา มีรูปกลมแบน สีใส พื้นหน้านูนออก
พื้นหลังหวำ หนาประมาณ ๑ มิลลิเมตรประกอบอยู่เบื้องหน้า
ของดวงตา.
กระจกนูน น. วัตถุที่มีผิวมัน ลักษณะกลีบบัวคว่ำ สามารถสะท้อน
แสงให้เกิดภาพเสมือนหัวตั้งมองเห็นได้ที่ผิวกระจกนั้น.
กระจกฝ้า น. กระจกโปร่งแสงคือแสงลอดผ่านได้บ้าง
แต่ตาไม่สามารถมองทะลุผ่านไปเห็นวัตถุอีกข้างหนึ่งได้.
กระจกเว้า น. วัตถุที่มีผิวมัน ลักษณะกลีบบัวหงาย สามารถ
สะท้อนแสงให้เกิดภาพจริงหัวกลับได้บนจอที่ขวางรับแสงสะท้อน.
กระจกหุง น. กระจกสีชนิดบาง ลักษณะเป็นสี่เหลี่ยมมีสีต่าง ๆ
ใช้ประดับอาคาร วัตถุ หรือเครื่องใช้เป็นต้น.
กระจงน. ชื่อสัตว์เคี้ยวเอื้องในวงศ์ Tragulidae ที่เล็กที่สุด รูปร่างคล้ายกวาง
แต่ไม่มีเขา ตัวผู้มีเขี้ยวแหลมคมงอกออกมาซึ่งมีผู้นิยมใช้เป็นเครื่องราง
มี ๒ ชนิด คือ กระจงควาย (Tragulus napu) สูงราว ๓๕ เซนติเมตร
และกระจงเล็ก (T. javanicus) สูงราว ๒๕ เซนติเมตร, พายัพเรียก
ไก้. (มลายู กันจิล).
กระจร ๑(กลอน) น. ต้นสลิด เช่น กระทุ่มกระจรแล้ คชน้าวกาหลง.
(พงศ. เหนือ). (แผลงมาจาก ขจร).
กระจร ๒(กลอน) ก. ฟุ้งไป เช่น ให้กระจรกิจจาในนุสนธิ์. (พาลีสอนน้อง).
(แผลงมาจาก ขจร).
กระจอก ๑น. ชื่อนกขนาดเล็กในวงศ์ Passeridae ตัวลาย มี ๔ ชนิด
ชนิดที่มีชุกชุมอาศัยตามชายคาบ้านเรือน เรียก กระจอกบ้าน
(Passer montanus) อีก ๓ ชนิด คือ กระจอกตาล (P. flaveolus)
กระจอกป่าท้องเหลือง (P. rutilans) และกระจอกใหญ่
(P. domesticus).
กระจอก ๒(โบ) น. เล็บ เช่น กระจอกสอกายใหญ่หน้าเล็กลาน หล็อนแฮ.
(ตําราช้างคําโคลง). (ข. กฺรจก ว่า เล็บ).
กระจอก ๓ว. เขยก (ใช้แก่ขา). (ข. ขฺจก ว่า ขาพิการ); (ปาก) ไม่สำคัญ, เล็กน้อย,
เช่น เรื่องกระจอก, .ต่ำต้อย เช่น คนกระจอก.
กระจอกงอกง่อย ว. ยากจนเข็ญใจ.
กระจอก ๔น. ลักษณะแมวอย่างหนึ่ง สีตัวดําทั้งหมด มีขนสีเทาล้อมรอบปาก
ตาสีเหลือง เรียกว่า แมวกระจอก. (โชค-โบราณ).
กระจอกชวาน. ชื่อนกขนาดเล็กชนิด Padda oryzivora ในวงศ์ Estrildidae
มีถิ่นกําเนิดในเกาะชวาและเกาะบาหลี ประเทศอินโดนีเซีย
เคยนํามาเลี้ยงใช้เสี่ยงทาย จึงเรียกว่า นกหมอดู.
กระจอกเทศน. ชื่อนกขนาดใหญ่ชนิด Struthio camelus ในวงศ์ Struthionidae
ขาใหญ่แข็งแรง ตีนมี ๒ นิ้ว วิ่งเร็ว แต่บินไม่ได้ มีถิ่นกําเนิด
ในทวีปแอฟริกา.
กระจองงอง, กระจองงอง ๆว. เสียงร้องเช่นนั้นพร้อมตีฆ้องป่าวประกาศว่า
กระจองงอง ๆ เจ้าข้าเอ๊ย.
กระจองหง่อง, กระจ๋องหง่องว. อาการที่นั่งยอง ๆ จ้องดู.
กระจองอแงว. เสียงเด็กที่ร้องไห้ ก่อให้เกิดความรําคาญ, ใช้เรียกลูกเด็กเล็ก
แดงหรือที่ยังต้องอุ้มต้องจูงอยู่ว่า ลูกกระจองอแง.
กระจ้อน ๑น. ชื่อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิด Menetes berdmorei ในวงศ์ Sciuridae
เป็นสัตว์จำพวกกระรอก ตัวสีน้ำตาล มีลายสีดําและน้ำตาลอ่อนตามยาว
ข้าง ๆ ตัว หางเป็นพวง วิ่งหากินตามพื้นดิน.
กระจ้อน ๒ว. เล็ก, ไม่โต.
กระจอนหู(ถิ่น) น. ตุ้มหู. (ลัทธิ. ภาค ๑๘ ตอน ๑).
กระจ้อยว. จ้อย, เล็กน้อย, เช่น เดินร่อยเรี่ยงามตรูกระจ้อย.
(ประพาสธารทองแดง).
กระจ้อยร่อย ว. จ้อย, น้อย ๆ, เล็กนิด.
กระจ๋อหวอ(ปาก) ก. เปิด, โจ่งแจ้ง.
กระจะว. แจ่มแจ้ง, ชัดเจน.
กระจัก(กลอน) ก. เป็นจัก ๆ เช่น กระจักกระจังบัลลังก์บัวหงาย
ธูปรองทองทราย สลับด้วยแก้วแกมนิล. (พากย์).
กระจัง ๑น. ชื่อลายอย่างหนึ่ง ใช้เป็นลวดลายสําหรับเครื่องประดับที่อยู่
บนชั้นหรือตามขอบของสิ่งบางอย่าง เช่น ชั้นฐานธรรมาสน์
กระจังมีหลายแบบ เช่น กระจังตาอ้อย กระจังเจิม กระจังปฏิญาณ,
เครื่องประดับที่มีลวดลายชนิดนี้ เรียกว่า ตัวกระจัง ใช้ประดับหลัง
เฟี้ยมลับแลและอื่น ๆ.
กระจัง ๒น. ชื่อปลาน้ำกร่อยชนิด Periophthalmodon schlosseri
ในวงศ์ Periophthalmidae พบในบริเวณป่าชายเลน รูปร่าง
การเคลื่อนไหวและความสามารถขึ้นมาพ้นน้ำได้คล้ายปลาจุมพรวด
ซึ่งมีขนาดใหญ่กว่า มีครีบอกเป็นกล้ามเนื้อใช้ต่างตีน ช่วยครีบหาง
ทํารูลึกอยู่ในเลน เคลื่อนไหวได้รวดเร็วบนผิวเลนและผิวน้ำ
ปีนเกาะบนที่ชันและกระโจนเป็นห้วง ๆ ได้, เขียนเป็น กะจัง ก็มี.
กระจังหลังเบี้ยน. ใบไม้เล็ก ๆ เป็นหยัก ๆ. (ปาเลกัว).
กระจัด ๑ก. ขับไล่; แยกย้ายออกไป เช่น ลูกหลานกระจัดพลัดพราย. (คาวี).
(แผลงมาจาก ขจัด).
กระจัดกระจาย ว. เรี่ยรายไป, แตกฉานซ่านเซ็นไป,
ไม่รวมอยู่ในพวกเดียวกัน. (แผลงมาจาก ขจัดขจาย).
กระจัดพลัดพราย ก. แตกฉานซ่านเซ็นไป, ไม่รวมอยู่ในพวกเดียวกัน.
กระจัด ๒ว. กระจะ, จะจะ, ชัด, เช่น ฝ่ายล่ามบอกออกอรรถกระจัดแจ้ง. (อภัย).
กระจับ ๑น. ชื่อไม้น้ำชนิด Trapa bicornis Osbeck ในวงศ์ Trapaceae
ขึ้นลอยอยู่ในน้ำโดยอาศัยก้านใบเป็นทุ่น ฝักแก่สีดําแข็ง มี ๒ เขา
คล้ายเขาควาย เนื้อในขาว รสหวานมัน; ชื่อขวากมีรูปคล้ายกระจับ;
เรียกพานขนาดเล็ก ปากเป็นรูปวงรี ทําเป็นรูปกลีบบัวคลี่ออกคล้ายฝัก
กระจับ ว่า พานปากกระจับ; วัตถุที่มีรูปอย่างฝักกระจับสําหรับยันคาง
ศพที่บรรจุโกศ; นวมหรือวัตถุรูปร่างคล้ายฝักกระจับใช้ใส่ป้องกัน
อวัยวะที่หว่างขาเวลาชกมวยไทย.
กระจับ ๒น. เครื่องสวมข้อตีนม้าสําหรับหัดให้เต้นสะบัดตีน ทําด้วยหวายหรือ
ไม้ไผ่เหลาให้กลมขดรอบข้อตีนม้า ขัดเป็นเกลียวปล่อยชายทั้ง ๒ ข้าง
เสี้ยมแหลมยื่นออกจากวงราว ๒ นิ้ว เพื่อกันมิให้ตีนกระทบกันเอง.
กระจับบกน. ชื่อไม้เถาชนิดหนึ่งขึ้นในป่าต่าตามที่น้ำท่วม มักขึ้นปะปนกับ
เถากรด ซึ่งดูผาด ๆ คล้ายคลึงกัน ใบคู่ ขอบใบตอนบนที่ใกล้หรือติดกับ
ก้านมีต่อมข้างละต่อม ผลนัยว่าแบน ๆ รูปสามเหลี่ยม ไม้ใช้ทําฟืน.
(พจน. ๒๔๙๓).
กระจับปิ้งน. เครื่องปิดของลับของเด็กหญิง ทำด้วยเงิน ทอง หรือนากเป็นต้น,
จะปิ้ง จับปิ้ง ตะปิ้ง หรือ ตับปิ้ง ก็เรียก. (ม. จะปิ้ง).
กระจับปี่น. พิณ ๔ สาย. (ช. จาก ส. กจฺฉปี, อธิบายว่า มีรูปคล้ายเต่า).
กระจ่าน. เครื่องใช้ตักแกงหรือตักข้าว ทําด้วยกะลามะพร้าว มีด้ามถือ,
จวัก จ่า หรือ ตวัก ก็ว่า.
กระจ่างก. สว่าง, สุกใส, ชัดเจน, แจ่ม.
กระจาดน. ภาชนะสาน รูปเตี้ย ๆ ปากกว้าง ก้นสอบ, โดยปริยายเรียก
เครื่องสานที่ทําเป็นตาโต ๆ ขอบปากแบบพานปากกระจับ สําหรับ
ใส่ของเครื่องกัณฑ์เทศน์มหาชาติ.
กระจานน. แผ่นตะกั่วหรือโลหะแผ่นเล็ก ๆ บาง ๆ ที่ติดอยู่เหนือเบ็ด
สําหรับล่อปลา.
กระจาบน. ชื่อนกขนาดเล็กในวงศ์ Ploceidae มี ๓ ชนิด คือ กระจาบธรรมดา
หรือ กระจาบอกเรียบ (Ploceus philippinus) กระจาบอกลาย
(P. manyar) ทำรังด้วยหญ้าห้อยอยู่กับกิ่งไม้หรือพืชน้ำ ปากรัง
อยู่ด้านล่าง และ กระจาบทอง (P. hypoxanthus) ทํารังด้วยหญ้า
โอบหุ้มกิ่งไม้หรือใบพืชน้ำ ปากรังอยู่ด้านล่าง มักอยู่รวมกันเป็นหมู่
กินเมล็ดพืช.
-กระจามใช้เข้าคู่กับคำ กระโจม เป็น กระโจมกระจาม.
กระจายก. ทําให้แพร่หรือแตกแยกออกจากกันไปในที่ต่าง ๆ, แพร่หรือ
แตกแยกออกจากกันไปในที่ต่าง ๆ; แผ่ซ่าน, จางออก, นิยมใช้
เข้าคู่กับคํา กระจัด กระจุย เป็น กระจัดกระจาย กระจุยกระจาย.
(แผลงมาจาก ขจาย).
กระจายนะมณฑล (โบ) น. ชื่อกลบทวรรคต้นใช้อักษรสูงนําหน้า
วรรคที่ ๒ ใช้อักษรกลาง วรรคที่ ๓ ใช้อักษรต่า ตัวอย่างว่า
สมเด็จพระศิริวิบุลกิตติ์ กําจัดจากโศกวิโยคหา
ค่อยตรึกตรองฉลองคุณพระชนมา. (ชุมนุมตํารากลอน).
กระจายเสียง ก. ส่งเสียงแพร่ไกลออกไป.
กระจายหางดอกน. ชื่อว่านชนิดหนึ่ง ต้นและใบดังเถาผักบุ้งเทศ แต่ไม่มีหัว
มีดอกและฝักอย่างผักบุ้งเทศ เชื่อกันว่าว่านชนิดนี้ใช้เมล็ดตําละลาย
กับเหล้าแก้พิษเสือ พิษจระเข้ และพิษสุนัขบ้า. (กบิลว่าน).
กระจาวน. กระเจา. (ดู กระเชา).
-กระจิกใช้เข้าคู่กับคํา กระจุก เป็น กระจุกกระจิก.
-กระจิ๋งใช้เข้าคู่กับคํา กระจุ๋ง เป็น กระจุ๋งกระจิ๋ง.
กระจิดว. เล็กน้อย เช่น ตัวกระจิดนิดกว่าแมว. (ประพาสธารทองแดง).
-กระจิบใช้เข้าคู่กับคํา กระจุบ เป็น กระจุบกระจิบ.
กระจิบ ๑น. ชื่อนกขนาดเล็กในวงศ์ Sylviidae ร้องเสียงจิบ ๆ มีหลายชนิด
เช่น กระจิบธรรมดา (Orthotomus sutorius) กระจิบคอดํา
กระจิบหัวแดง (O. atrogularis) (O. sepium) กินแมลง.
กระจิบ ๒น. ถ้วยขนาดเล็กที่สุดสําหรับจิบ.
-กระจิ๋มใช้เข้าคู่กับคํา กระจุ๋ม เป็น กระจุ๋มกระจิ๋ม.
กระจิริด[กฺระจิหฺริด] ว. เล็กนิด. [เทียบมลายู เกาะจิลฺ, เกะจิก = เล็ก).
กระจิ๋วว. เล็ก ๆ, จิ๋ว.
กระจิ๋วหลิว (ปาก) ว. เล็กมาก.
กระจี้(ถิ่น-โคราช) น. เมล็ดของต้นแสลงใจ.
-กระจี๋ใช้เข้าคู่กับคํา กระจู๋ เป็น กระจู๋กระจี๋.
กระจุกน. สิ่งที่รวมกันอยู่เป็นกลุ่ม, ลักษณนามเรียกสิ่งที่มัดรวมกันเป็นกลุ่ม
เช่น หอม ๒ กระจุก กระเทียม ๓ กระจุก. ก. รวมกันอยู่เป็นกลุ่ม
เช่น ธุรกิจใหญ่ ๆ กระจุกกันอยู่ในตัวเมือง.
กระจุกกระจิก ว. เล็ก ๆ น้อย ๆ, เบ็ดเตล็ดคละกัน, เช่น ในกระเป๋า
ถือมีแต่ของกระจุกกระจิก, จุกจิก ก็ว่า.
กระจุกกระจุย ว. กระจายจากกันอย่างสับสนไม่เป็นระเบียบ.
กระจุ๋งกระจิ๋งก. พูดกันเบา ๆ ทําเสียงเล็กเสียงน้อยน่าเอ็นดู, จุ๋งจิ๋ง ก็ว่า.
ก. อาการที่พูดกันเบา ๆ ทำเสียงเล็กเสียงน้อยน่าเอ็นดู, จุ๋งจิ๋ง ก็ว่า.
กระจุบ, กระจุ๊บน. ส่วนของโคมตรงที่สวมหลอด; ส่วนหนึ่งของตะเกียงที่ไส้
ผ่านสําหรับจุดไฟ.
กระจุบกระจิบ(โบ) ว. จุบจิบ.
กระจุ๋มกระจิ๋มว. เล็ก ๆ น้อย ๆ น่าเอ็นดู, จุ๋มจิ๋ม ก็ว่า.
กระจุยว. กระจายออกยุ่งไม่เป็นระเบียบ, นิยมใช้เข้าคู่กับ กระจุก
เป็น กระจุกกระจุย.
กระจุยกระจาย ว. กระจายยุ่งเหยิง.
กระจู้น. เครื่องดักปลาไหลชนิดหนึ่ง สานด้วยไม้ไผ่ รูปคล้ายหม้อคอสูง
มีงาแซงอยู่ริมก้น ห้อยเหยื่อไว้ภายใน, เรียกว่า อีจู้ หรือ จู้ ก็มี.
กระจู๋กระจี๋ก. พูดกันเบา ๆ ด้วยอาการสนิทสนม, จู๋จี๋ ก็ว่า.
ว. อาการที่พูดกันเบา ๆ ด้วยความสนิทสนม, จู๋จี๋ ก็ว่า.
กระจูดน. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Lepironia articulata (Retz.) Domin
ในวงศ์ Cyperaceae ลําต้นกลมภายในกลวง และมีเยื่ออ่อนหยุ่นคั่น
เป็นข้อ ๆ ใช้สานเสื่อหรือกระสอบ. (เทียบมลายู kerchut).
กระเจอะกระเจิง, กระเจิดกระเจิงว. แตกหมู่เพ่นพ่านไป, เตลิดไป, เช่น เฒ่าก็เที่ยวสัญจร
กระเจอะกระเจิง. (ม. ร่ายยาว ชูชก), กองทัพข้าศึกถูกตีแตก
กระเจิดกระเจิงไป.
กระเจาน. (๑) ชื่อไม้ล้มลุกหลายชนิดในสกุล Corchorus วงศ์ Tiliaceae
ขึ้นอยู่ในที่ลุ่ม เปลือกต้นเหนียว เมื่อลอกออกแล้ว เรียกว่า ปอ เช่น
ปอกระเจาฝักกลม (C. capsularis L.) ผลป้อม เปลือกย่นเป็นตุ่ม ๆ
ใบใช้เป็นอาหารได้, พายัพเรียก เส้ง, และ ปอกระเจาฝักยาว
(C. olitorius L.) ฝักยาวเรียว มีสันตามยาว, เมล็ดของปอทั้ง ๒ ชนิด
นี้มีพิษ ปอใช้ทํากระสอบ. (๒) ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ชนิดหนึ่ง.
(ดู กระเชา).
กระเจ่า, กระเจ้า ๑(ถิ่น) น. นกยาง เช่น กระจาบกระเจ้าจับ ซ้องศัพทอึงอล.
กระเจ้า ๒(ถิ่น-พายัพ, ปักษ์ใต้) น. ต้นกระเชา. (ดู กระเชา).
กระเจาะ ๑ว. มีแผลเป็นที่ลูกตา เรียกว่า ตากระเจาะ.
กระเจาะ ๒น. เบี้ยเล็ก ๆ. (ปาเลกัว).
กระเจิงว. เลยไป, หลงไป, แตกจากหมู่ไป, นิยมใช้เข้าคู่กับคํา กระเจอะ
กระเจิด เป็น กระเจอะกระเจิง กระเจิดกระเจิง.
กระเจิดกระเจิงว. แตกหมู่เพ่นพ่านไป, เตลิดไป, เช่น กองทัพข้าศึกถูก
ตีแตกกระเจิดกระเจิงไป. (ดู กระเจอะกระเจิง).
กระเจี้ยงน. ชื่อกล้วยไม้อิงอาศัยชนิด Epigeneium amplum (Lindl.) Summerh.
ในวงศ์ Orchidaceae ดอกใหญ่ ทั้งกลีบนอกและกลีบในสีเหลือง
ประแดง, เอื้องศรีเที่ยง ก็เรียก.
กระเจี๊ยบน. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Abelmoschus esculentus (L.) Moench
ในวงศ์ Malvaceae ผลสีเขียว ยาวประมาณ ๑๒ เซนติเมตร
ใช้เป็นผัก, กระเจี๊ยบมอญ มะเขือทวาย หรือ มะเขือมอญ ก็เรียก.
กระเจี๊ยบเปรี้ยว น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Hibiscus sabdariffa L.
ในวงศ์ Malvaceae เปลือกต้นมีปอเหนียวทนทาน ผลสีแดง
ใช้ทําแยม, กระเจี๊ยบแดง ก็เรียก, พายัพเรียก เกงเขง หรือ เกงเคง.
กระเจียวน. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Curcuma sessilis Gage
ในวงศ์ Zingiberaceae ลักษณะคล้ายต้นกระชาย มีหัวใต้ดิน
ขณะออกดอกไม่มีใบ ช่อดอกเป็นช่อตั้ง ดอกสีขาว อยู่ระหว่าง
กาบสีขาวปลายสีม่วงใช้ประกอบอาหารได้, พายัพเรียก อาวแดง.
กระเจี๊ยว(ปาก) น. อวัยวะสืบพันธุ์เด็กชายเล็ก ๆ, เจี๊ยว หรือ อ้ายเจี๊ยว ก็ว่า.
กระแจะ ๑น. ผงเครื่องหอมต่าง ๆ ที่ประสมกันสําหรับทาหรือเจิม โดยปรกติมี
เครื่องประสม คือไม้จันทน์ แก่นไม้หอม ชะมดเชียง หญ้าฝรั่น.
กระแจะ ๒น. ชื่อไม้ต้นขนาดเล็กชนิด Naringi crenulata (Roxb.) Nicolson
ในวงศ์ Rutaceae ขึ้นในป่าเบญจพรรณ ต้นและกิ่งมีหนาม
เปลือกขรุขระสีเทา ดอกเล็กสีขาวเป็นช่อสั้น ยาวประมาณ
๒ เซนติเมตร กลิ่นหอมอ่อน ท่อนไม้ฝนกับน้ำใช้เป็นเครื่องประทิ่นผิว
รากใช้ทํายา, กะแจะ กะแจะ ขะแจะ ตุมตัง หรือ พญายา ก็เรียก.
กระแจะ ๓น. ชื่อรูปปลอกเหล็กสําหรับจับช้างดุ ทางปลายสัณฐานปากเปิด
อย่างคีมคีบเบ้าทองเหลือง มีกําลังหดตัวให้ปลายจดเข้าหากันได้
ที่ริมปากมีงาแซงทําด้วยเหล็กปลายแหลมข้างละอัน ที่โคนปลอกมีที่
สําหรับสวมคันไม้ไผ่ที่ทะลวงให้กลวง ร้อยเชือกซึ่งผูกจาก
ปลอกลอดออกมาจากคันไม้ ใช้สําหรับพุ่งเข้าไปเกาะขาช้าง
ข้างใดข้างหนึ่งไว้ เมื่อเกาะได้แล้ว โรยปลายไปผูกกับขอนไม้ไว้เพื่อ
ช้างจะได้ลาก ช้างกําลังดุก็ลากไป งาแซงก็จะฝังลึกเข้าไปทุกที
จนไม่สามารถจะก้าวขาได้ ก็เป็นอันจับได้; (ถิ่น-พายัพ) โซ่หรือ
กำไลเหล็กที่ทำเป็นปลอกสวมเท้าหน้าช้างทั้งคู่ให้ชิดกัน เพื่อมิให้
ช้างเดินได้เร็วจนไกลถิ่นเกินควร ใช้เมื่อปล่อยช้างให้หากินในป่า.
กระโจนก. กระโดดพุ่งไปโดยเร็ว, เผ่นข้ามไป, โจน ก็ว่า.
กระโจม ๑น. สิ่งที่ตามปรกติมียอดเป็นลอมอย่างซุ้ม ใช้เป็นเครื่องกําบังแดดลม
เป็นต้น, โดยปริยายหมายถึง (๑) สิ่งที่รวมกันเข้าเป็นลอม เช่น
กระโจมปืน. (๒) สิ่งที่ผูกรวบยอดให้รวมกัน เช่น ปากผูกกระโจม.
(๓) ผ้าที่ทําเป็นลอมเพื่อเข้าไปอยู่ให้เหงื่อออก เช่น เข้ากระโจม;
กูบที่มีด้านเปิดโล่ง ๔ ด้าน, โจม ก็ว่า; (ถิ่น) เครื่องสวมศีรษะอย่างหนึ่ง
เช่น กระจอนหูแปงประดับแก้วเครื่องเลิศอุดมกระโจมคำสุบเก้าเกษ.
(ม. ภาคอีสาน นครกัณฑ์).
กระโจมทอง น. เครื่องกันแดดและฝนเปิดโล่ง ๔ ด้าน อยู่บนสัปคับ
หลังช้างพระที่นั่ง เขียนลายปิดทองรดน้ำ.
กระโจมไฟ น. หอสูงซึ่งตามไฟฉายแสงอย่างแรงไว้บนยอดเพื่อใช้
บอกสัญญาณในการเดินเรือเป็นต้น, ประภาคาร หรือ เรือนตะเกียง
ก็เรียก.
กระโจมอก ก. นุ่งผ้าสูงปิดอก. ว. อาการที่นุ่งผ้าสูงปิดอก
ในความว่า นุ่งผ้ากระโจมอก.
กระโจม ๒ก. โถมเข้าไป เช่น ไม่ได้ทีอย่ากระโจมเข้าโรมรัน. (รามเกียรติ์ ร. ๒);
ข้ามลําดับไป ในความว่า กินข้าวต้มกระโจมกลาง.
กระโจมกระจาม ก. พรวดพราดอย่างลุกลน (เป็นคําใช้ในทางที่ติ).
กระฉงน. ชื่อแมลงประเภทมวนพวกหนึ่ง ดูดกินเมล็ดอ่อนบนรวงข้าว
ทําให้ข้าวลีบ ลําตัวแคบยาวประมาณ ๑.๕ เซนติเมตร สีน้ำตาล,
ในสกุล Leptocorisa วงศ์ Alydidae มี ๕-๖ ชนิดด้วยกัน ที่สําคัญ
ได้แก่ ชนิด L. varicornis และชนิด L. acuta, ฉง สิง หรือ สิงห์
ก็เรียก.
กระฉอกก. อาการที่ของเหลวเช่นน้ำเป็นต้นในภาชนะกระเพื่อมอย่างแรง
เพราะความสั่นสะเทือน. ว. แหว่ง, เว้า, (ใช้กับลักษณะของผม),
ฉอก ก็เรียก.
กระฉอกกระแฉก (ปาก) ก. กระฉอก, กระเพื่อมออกมา.
กระฉ่อนว. อื้อฉาว, แพร่สนั่นไป, อึงไปทั่ว.
กระฉับกระเฉงว. คล่องแคล่ว, กระปรี้กระเปร่าเหมาะแก่การ,
ตรงข้ามกับ เงื่องหงอย, เฉื่อยชา.
กระฉิ่งน. เครื่องเข้ากระบวนแห่ของหลวงชนิดหนึ่ง. (ดู กรรชิง).
กระฉีกน. ของหวานทําด้วยมะพร้าวทึนทึกขูด กวนกับน้ำตาลปึกให้เข้ากัน
อบด้วยควันเทียนให้หอม ใช้เป็นไส้หรือหน้าขนม เรียกว่า หน้ากระฉีก
เช่น ขนมใส่ไส้ มีไส้เป็นหน้ากระฉีก ข้าวเหนียวหน้ากระฉีก.
กระฉูดก. พุ่งออกโดยแรง (ใช้แก่ของเหลว) เช่น น้ำกระฉูด;
ไสไปโดยแรง เช่น ช้างกระฉูดเท้า. (เทียบ ข. กญฺฌูส ว่า เตะดิน,
ตะกุยดิน, เตะไสดินให้ฝุ่นฟุ้ง).
กระเฉกว. เขยก. (ปาเลกัว).
-กระเฉงใช้เข้าคู่กับคํา กระฉับ เป็น กระฉับกระเฉง.
กระเฉดน. ชื่อไม้น้ำชนิด Neptunia oleracea Lour. ในวงศ์ Leguminosae
ขึ้นลอยอยู่ในน้ำ ลําต้นอ่อนอุ้มน้ำ มีปลอกเป็นปุยขาว ๆ เป็นทุ่น
เรียกว่า นม ใบย่อยเล็กเมื่อถูกสัมผัสก็หุบราบไป ดอกเหลืองเล็กออก
ชิดกันเป็นก้อนกลม ลําต้นและใบใช้เป็นอาหารได้, คำสุภาพเรียกว่า
ผักรู้นอน, พายัพ เรียก ผักหนอง.
-กระแฉกใช้เข้าคู่กับคํา กระฉอก เป็น กระฉอกกระแฉก.
กระแฉ่น(โบ) ก. ดังสนั่น เช่น ฟ้ากระแฉ่นเรือนผยองช่วยดู. (แช่งน้ำ).
กระโฉกกระเฉกว. โขยกเขยก. (ปาเลกัว).
กระโฉมน. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Limnophila rugosa Merr.
ในวงศ์ Scrophulariaceae ชอบขึ้นในที่ชื้นแฉะ ลําต้นและกิ่งอวบน้ำ
สีม่วง ใบรูปไข่ ค่อนข้างหนา ด้านล่างมีขนขอบหยักห่าง ๆ
ก้านใบแบน ๆ โคนก้านโอบกิ่งหรือลําต้น ดอกเล็ก ๆ สีม่วงแกม
ชมพู กลางเหลือง ออกเป็นกระจุกที่ง่ามใบหรือปลายกิ่ง ทุกส่วน
ของไม้นี้มีกลิ่นหอม ใช้เป็นอาหาร และใช้ทํายาได้, ผักโฉม ก็เรียก
เช่น ผักโฉมชื่อเพราะพร้อง เป็นโฉมน้องฤๅโฉมไหน. (เห่เรือ).
กระชง(โบ) ว. งง, ชะงัก, ประหม่า, เช่น นอนกระชงใจคราง ครั่นแค้น.
(นิ. ตรัง), ภาษาถิ่นปักษ์ใต้ใช้ว่า ชง.
กระชดกระช้อยว. ชดช้อย.
-กระชวยใช้เข้าคู่กับคํา กระชุ่ม เป็น กระชุ่มกระชวย.
กระชอก(โบ; กลอน) ก. กระฉอก เช่น กระชอกชอกชล กระมลมลมาลย์.
(ประชุมหนังสือเก่า ภาค ๒). (ไทยเหนือ ซอก ว่า ตำ, กระทุ้ง).
กระชอน ๑น. เครื่องกรอง โดยปรกติสานด้วยผิวไม้ไผ่ ใช้กรองกะทิเป็นต้น.
กระชอน ๒น. ชื่อแมลงชนิด Gryllotalpa orientalis ในวงศ์ Gryllotalpidae
ลําตัวยาว ขนาดย่อมกว่านิ้วก้อยเล็กน้อย สีน้ำตาล ปีกสั้น บินได้
ในระยะใกล้ ขาคู่หน้าสั้นแบน รูปร่างคล้ายอุ้งมือ ปลายมีหนามแข็ง
ใช้ขุดดิน อาศัยอยู่ในดิน กินรากพืชและแมลงเล็ก ๆ.
กระชอม(โบ) ว. มาก, ใหญ่, เช่น ผักกาดกองกระชอมก็มี.
(ม. คําหลวง มหาพน).
กระชอมดอกน. ดอกไม้เพศผู้ของพรรณไม้เลื้อย เช่น ฟักทอง บวบ
ซึ่งเรียกกันว่า ดอกถวายพระ.
กระช้อยว. ชดช้อย เช่น ดูเราะรายเรียบร้อยกระช้อยชด. (นิ. เดือน),
และใช้เข้าคู่กับคํา กระชด เป็น กระชดกระช้อย.
กระช้อยนางรำน. ชื่อไม้พุ่มชนิด Codariocalyx motorius Ohashi
ในวงศ์ Leguminosae ใบเป็นใบประกอบ มีใบย่อย ๓ ใบ
ใบคู่ล่างเล็กกว่าและกระดิกไหวไปมาได้, ช้อยนางรํา ช้อยช่างรํา
หรือ นางรํา ก็เรียก.
กระชัง ๑น. บังสาดที่ปิดและเปิดได้. (เทียบ ช. กระรันชัง = กระจาด).
กระชังหน้าใหญ่ (สํา) ว. จัดจ้าน, ออกหน้ารับเสียเอง,
เช่น แม่กระชังหน้าใหญ่.
กระชัง ๒น. เครื่องสําหรับขังปลาชนิดหนึ่ง ใช้ไม้ไผ่ทําเป็นกง ๔ อัน
แล้วผูกด้วยซี่ไม้ไผ่โดยรอบ รูปกลม หัวท้ายเรียว ตอนบนเจาะ
เป็นช่อง มีฝาปิด ใช้ไม้ขัดฝา ๒ ข้าง ใช้ไม้ไผ่กระหนาบ
เพื่อให้ลอยได้ ในขณะออกไปจับปลาตามกร่ำ เมื่อจับปลาหรือกุ้ง
ได้ก็เอาใส่ไว้ในนั้นชั่วคราว, อีกชนิดหนึ่ง สานด้วยไม้ไผ่
มีปากเปิดกว้างคล้าย ๆ ตะกร้าหรือเข่งใส่ของ แต่ใหญ่กว่า
กระชังชั่วคราวนั้นหลายเท่า เป็นที่สําหรับจับปลาขนาดใหญ่
มาขังไว้หรือเลี้ยงลูกปลาให้โตตามที่ต้องการ เพื่อบริโภคหรือ
ค้าขาย และเอากระชังนี้ผูกติดหลักแช่ลอยน้ำไว้.
กระชัง ๓(โบ) น. น้ำปัสสาวะแห่งทารก, น้ำคร่ำ, เขียนเป็น กะชัง ก็มี.
(มิวเซียม).
กระชั้นว. ใกล้ชิด (เข้ามา) (ใช้แก่เวลาหรือเหตุการณ์) เช่น เวลากระชั้น
เข้ามา ขี่ม้าขับกระชั้นมา, เร่งเข้า เช่น ไก่ขันกระชั้นเสียง, นิยม
ใช้เข้าคู่กับคํา กระโชก เป็น กระโชกกระชั้น.
กระชับ ๑น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Xanthium strumarium L. ในวงศ์ Compositae
มักขึ้นเป็นวัชพืชในทุ่งนาและริมน้ำ ลําต้นและใบคาย
ใบมนเว้า ขอบจักโคนใบแหลม ดอกเล็กรวมเป็นกระจุก ผลรี
ยาวประมาณ ๑ เซนติเมตร มีหนามปลายงอทั่วทั้งผล
รากหอมอ่อน ๆ ใช้อบผ้าได้ บางส่วนของไม้นี้ใช้เป็นยาได้
แต่ทั้งต้นเป็นพิษต่อปศุสัตว์, ขี้ครอก หรือ ขี้อ้น ก็เรียก.
กระชับ ๒ก. แน่น, แนบแน่น, แนบกันสนิท, พอเหมาะ, แต่มีความหมาย
บอกว่า มีลักษณะที่ยิ่งขึ้นหรือทีเดียว เช่น กระชับแน่น กระชับตัว
กระชับความ กระชับมือ. (ข. ขฺชาบ่).
กระชากก. ฉุดโดยแรง, กระตุกโดยแรง, ชักเข้ามาโดยเร็วและแรง,
โดยปริยายหมายความว่า พูดกระตุกเสียงดังห้วน ๆ เช่น
พูดกระชากเสียง, นิยมใช้เข้าคู่กับคํา กระโชก เป็น กระโชกกระชาก.
กระช่าง(โบ) ว. กระจ่าง เช่น เวหาเห็นกระช่าง. (ม. คําหลวง กุมาร),
กระซ่าง ก็ว่า.
กระชาเดิม(โบ) น. ร้านหรือเรือที่ขายเครื่องหอมต่าง ๆ มีแป้งและน้ำหอม
เป็นต้น.
กระชายน. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Boesenbergia rotunda (L.) Mansf.
ในวงศ์ Zingiberaceae สูงประมาณ ๖๐ เซนติเมตร มีลําต้นอยู่ใต้ดิน
เป็นหัวกลม ๆ มีรากสะสมอาหาร ซึ่งเรียวยาว อวบน้ำ ออกเป็น
กระจุก ใช้เป็นผักและเป็นเครื่องปรุงประกอบอาหาร, พายัพเรียก
กะแอน หรือ ละแอน.
กระชิงน. เครื่องเข้ากระบวนแห่ของหลวงชนิดหนึ่ง เช่น กระชิงหุ้มผ้าแดง
ได้แต่หลานหลวงอยู่ในวัง อยู่นอกวังกระชิงหุ้มผ้าขาวเลว.
(กฎมนเทียรบาล). (ดู กรรชิง).
กระชิด ๑ว. ชิดทีเดียว เช่น ว่องไวไล่กระชิดติดพัน. (รามเกียรติ์ ร. ๒).
กระชิด ๒(ถิ่น-ปักษ์ใต้) น. ต้นข่อยหนาม. (ดู ข่อยหนาม ที่ ข่อย).
กระชุ ๑น. ภาชนะสานรูปกลมสูง สําหรับบรรจุของเช่นนุ่นหรือถ่าน,
กระชุก ก็ว่า.
กระชุ ๒น. ต้นกระทุ. (ดู กระทุ).
กระชุก ๑น. ภาชนะสานรูปกลมสูง สําหรับบรรจุของเช่นนุ่นหรือถ่าน,
กระชุ ก็ว่า; อัตราตวงของโบราณ มีพิกัดเท่ากับ ๕ สัด,
และ ๔ กระชุก เป็น ๑ ตะลอง.
กระชุก ๒น. ภาชนะสานรูปฟักผ่าตามยาว ใช้สอดลงในเกวียน สําหรับใส่
ข้าวเปลือกเป็นต้น, สามชุก ก็เรียก.
กระชุนดู กระทุน.
กระชุ่มกระชวยว. มีผิวพรรณสดใสหรือมีอาการกระปรี้กระเปร่า.
กระเชอน. ภาชนะสานคล้ายกระจาดขนาดเล็ก แต่สูงกว่า ก้นสอบ ปากกว้าง
ใช้กระเดียด; อัตราตวงของโบราณ มีพิกัดเท่ากับ ๕ ทะนาน, และ
๕ กระเชอ เป็น ๑ สัด, กันเชอ ก็เรียก. (เทียบ ข. ก?ฺเชิ).
(รูปภาพ กระเชอ)
กระเชอก้นรั่ว (สํา) ว. สุรุ่ยสุร่าย, ไม่รู้จักเก็บหอมรอมริบ,
ขาดการประหยัด.
กระเชาน. ชื่อไม้ต้นผลัดใบขนาดใหญ่ชนิด Holoptelea integrifolia
(Roxb.) Planch. ในวงศ์ Ulmaceae ขึ้นอยู่ทั่วไป ผลแบน
บางเป็นปีกโดยรอบ เนื้อไม้สดสีเหลืองมะนาว เมื่อแห้งเป็นสีนวล
แข็งพอประมาณ ใช้ในการก่อสร้างที่ไม่ต้องรับน้ำหนักมากนัก
ทําเครื่องเรือน แกนร่ม ก้านและกล่องไม้ขีดไฟ, บางทีเรียก
กระเจา, พายัพและปักษ์ใต้เรียก กระเจ้า ขจาว หรือ ขเจา.
กระเช้าน. ภาชนะสานมีหูเป็นวงโค้งขึ้นไปสําหรับหิ้ว.
กระเช้าสวรรค์ น. อุปกรณ์เพื่อความเพลิดเพลินชนิดหนึ่ง
มักมีตามสวนสนุกและในงานเทศกาลต่าง ๆ ประกอบด้วยล้อโลหะ
ขนาดใหญ่คู่ขนานกัน หมุนด้วยแรงกลในแนวตั้งรอบแกนที่ติดอยู่
กับที่ มีที่นั่งในกระเช้าโลหะซึ่งห้อยติดอยู่เป็นช่วงระหว่างโครง
ของล้อทั้ง ๒, ชิงช้าสวรรค์ ก็ว่า.
กระเช้าผีมดน. (๑) ชื่อไม้เถาชนิด Aristolochia tagala Cham.
ในวงศ์ Aristolochiaceae ผลเมื่อแก่ตอนโคนแยกออกเป็น ๖ สาย
คล้ายสาแหรก รากใช้ทํายาได้. (๒) ชื่อไม้พุ่มอิงอาศัยชนิด
Hydnophytum formicarium Jack ในวงศ์ Rubiaceae
ชอบเกาะไม้ต้นในป่าดิบชื้นใกล้ฝั่งทะเล ลําต้นทรงกลมอวบน้ำ
มีรูพรุนภายในเป็นที่อาศัยของมด ส่วนที่เป็นรูพรุนใช้ทํายาได้,
หัวร้อยรู ก็เรียก.
กระเช้าสีดาน. ชื่อไม้เถาชนิด Aristolochia indica L. ในวงศ์ Aristolochiaceae
ผลคล้ายผลกระเช้าผีมด (๑) แต่ขนาดใหญ่กว่า รากใช้ทํายาได้.
กระเชียงน. เครื่องพุ้ยน้ำให้เรือเดิน รูปคล้ายแจว มีหลักสําหรับพาด
ใช้เหนี่ยว; อาการที่พุ้ยเช่นนั้น เรียกว่า ตีกระเชียง, กรรเชียง ก็ว่า.
กระเชียงปูดู กรรเชียงปู.
กระแชงน. เครื่องบังแดดฝน โดยนําใบเตยหรือใบจากเป็นต้นมาเย็บเป็นแผง,
ลักษณนามว่า ผืน (เทียบมลายู กระชัง = แผงสำหรับคลุมเรือหรือ
รถ เย็บด้วยใบไม้); เชือกหนังสําหรับติดกับสายรัดประโคนของช้าง
แต่มักติดเบื้องท้ายสันหลัง เพื่อควาญช้างจับในเวลาคับขัน;
เชือกบาศสําหรับคล้องช้าง; ชื่อเรือบรรทุกชนิดหนึ่ง เล็กกว่า
เรือเอี้ยมจุ๊น ท้องเรือกลมป้อม ใช้กระแชงทําเป็นประทุน
เรียกว่า เรือกระแชง.
กระแชะ(กลอน) ก. กระแซะ เช่น แกล้งทำเลียมและกระแชะชิด
สะบิ้งสะบัดดัดจริตกิริยา. (คาวี).
กระโชกว. กระแทกเสียง เช่น พูดกระโชก เห่ากระโชก; ทําให้กลัว,
ทําให้ตกใจ, เช่น ขู่กระโชก, กระแทก เช่น ม้าก็กระโชก
วิ่งหนักเข้า. (ประวัติ. จุล), ลมกระโชกแรง. (ประพาสมลายู).
กระโชกกระชั้น ว. อาการพูดกระแทกเสียงถี่ ๆ.
กระโชกกระชาก ว. อาการพูดอย่างตวาดหรืออย่างกระแทกเสียง.
กระโชกโฮกฮาก ว. อาการพูดกระชากเสียงหรือพูดกระแทกเสียงซึ่ง
ไม่น่าฟัง, โฮกฮาก ก็ว่า.
กระซวย(ถิ่น) น. กรวย เช่น กระซวยหมากพลู.
-กระซวยใช้เข้าคู่กับคํา กระซิก เป็น กระซิกกระซวย.
-กระซ้อใช้เข้าคู่กับคํา กระซี้ เป็น กระซี้กระซ้อ.
กระซ่องกระแซ่งว. กระย่องกระแย่ง, ซ่องแซ่ง ก็ว่า.
กระซับน. ชื่อพนักงานพวกหนึ่งในเรือเดินทะเล มีหน้าที่รักษาพัสดุตลอด
จนสินค้าทั่วไปในระวางเรือด้วย เรียกเต็มว่า กระซับปากเรือ.
กระซ่าง(โบ) ว. กระจ่าง เช่น กระซ่างฟ้าเห็นกัน. (ม. คําหลวง สักบรรพ),
กระช่าง ก็ว่า.
กระซาบ(กลอน) ก. พูดเบา ๆ เช่น ค่อยกระซาบคําเกลี้ยง. (ลอ),
นิยมใช้เข้าคู่กับคํา กระซิบ เป็น กระซิบกระซาบ.
กระซิก ๑ก. ค่อยเบียดเข้าไป.
กระซิก ๆ ว. อาการที่ร้องไห้ค่อย ๆ.
กระซิกกระซวย ก. ค่อยกระแซะเข้าไป เช่น เจ้าก็ระรี่ระริก
กระซิกกระซวย. (ม. ร่ายยาว ชูชก).
กระซิกกระซี้ ก. หัวเราะเย้าหยอกกัน, ระริก, ซิกซี้ ก็ว่า.
กระซิก ๒น. ชื่อไม้พุ่มรอเลื้อยชนิด Dalbergia parviflora Roxb.
ในวงศ์ Leguminosae มีทางปักษ์ใต้ เนื้อไม้สีแดงคล้ำคล้าย
ไม้ชิงชัน, ครี้ หรือ สรี้ ก็เรียก.
กระซิบก. พูดเสียงเบา ๆ เพื่อไม่ให้ผู้อื่นได้ยิน, นิยมใช้เข้าคู่กับคํา กระซุบ
เป็น กระซุบกระซิบ.
กระซิบกระซาบ ก. บอกความหรือคุยกันด้วยเสียงเบา ๆ
เพื่อไม่ให้ผู้อื่นได้ยิน.
-กระซี้ใช้เข้าคู่กับคํา กระซิก และ กระเซ้า เป็น กระซิกกระซี้
และ กระเซ้ากระซี้.
กระซี้กระซ้อว. อาการที่พูดสนิทชิดเชื้อเพื่อความเสน่หา.
กระซุงน. พนักงาน, ตําแหน่ง. (พจน). (เทียบ กระทรวง).
กระซุบกระซิบก. พูดกันเบา ๆ.
กระซุ้มน. ซุ้ม.
กระซู่น. ชื่อแรดชนิด Dicerorhinus sumatrensis ในวงศ์ Rhinocerotidae
มี ๒ นอ ขนดกกว่าแรดชนิดอื่น เป็นแรดขนาดเล็กที่สุด.
-กระเซใช้เข้าคู่กับคํา กระโซ เป็น กระโซกระเซ.
กระเซ็นก. อาการที่ของเหลวเช่นน้ำเป็นต้นกระเด็นเป็นฝอย.
กระเซอว. เซ่อเซอะ, เร่อร่า, เช่น ผัวเขาจริง ๆ วิ่งกระเซอ.
(รามเกียรติ์ พลเสพย์), นิยมใช้เข้าคู่กับคํา กระเซอะ
เป็น กระเซอะกระเซอ.
กระเซอะกระเซอก. เซ่อเซอะ เช่น ชังน้ำหน้าบ้าเคอะกระเซอะกระเซอ. (คาวี).
กระเซอะกระเซิงว. อาการที่ซัดเซไปโดยไม่มีที่มุ่งหมายว่าจะไปแห่งไร.
กระเซ้าก. พูดรบเร้า, พูดเย้าแหย่.
กระเซ้ากระซี้ ก. พูดรบเร้าร่าไรเพื่อให้ได้ตามที่ต้องการ, เซ้าซี้ ก็ว่า.
กระเซิงว. ยุ่งเหยิง, รุงรัง, เช่น ผมเป็นกระเซิง, เซิง ก็ว่า.
-กระเซิงใช้เข้าคู่กับคํา กระเซอะ เป็น กระเซอะกระเซิง.
กระแซ ๑น. คนเชื้อสายชาวอินเดียเมืองมณีปุระ (เมืองหนึ่งในแคว้นอัสสัม).
กระแซ ๒น. ชื่อเรือพายชนิดหนึ่งอยู่ในกระบวนเรือรบหลวง
เรียกว่า เรือกระแซ.
กระแซงน. เชือกหรือลวดหนังตีเป็นเกลียวหุ้มผ้าแดง ปลายสายทั้ง ๒ ข้างผูก
กับสายสำอางคร่อมอยู่ทางท้ายสันหลังช้าง สำหรับควาญช้างจับ
เมื่อเวลาคับขัน, กระแอก หรือ ประแอก ก็เรียก.
กระแซะก. ขยับกระทบเข้าไป เช่น ขยับตัวกระแซะเข้าไป
พูดเลียบเคียงกระแซะเข้าไป.
กระโซกระเซว. โซ ๆ เซ ๆ.
กระฎีน. เรือนหรือตึกสำหรับพระภิกษุสามเณรอยู่. (แผลงมาจาก กุฎี).
กระฎุมพีน. ชนชั้นต่ำ, นิยมใช้เข้าคู่กับคำ ไพร่ เป็น ไพร่กระฎุมพี.
(ป. กุฏุมฺพิก ว่า คนมั่งมี).
กระดก ๑ก. ทําให้ปลายข้างหนึ่งยกสูงขึ้น, เผยอขึ้นข้างหนึ่ง.
กระดกกระดนโด่ (ปาก) ก. ตั้งอยู่อย่างไม่เรียบร้อย,
ท่าทางเก้กังไม่เรียบร้อย.
กระดก ๒(โบ; กลอน) ก. ตระหนก, กลัว, เช่น ก็กระดกตกใจกลวว
แก่มรณภยานตราย. (ม. คําหลวง ชูชก).
กระด้งน. ภาชนะรูปแบน ขอบกลม สําหรับฝัดข้าวเป็นต้น,
ถ้าขนาดใหญ่ เรียกว่า กระด้งมอญ, ถ้ามีตาห่าง เรียกว่า ตะแกรง.
-กระดนโด่ใช้เข้าคู่กับคํา กระดก เป็น กระดกกระดนโด่.
กระดวง(ปาก; เพี้ยนมาจาก กราดวง) น. ลูกมะพร้าวทุยที่ตัดครึ่งท่อน
สําหรับถูพื้นบ้านหรือหวีด้ายทอหูก.
กระดวน(ปาก; เพี้ยนมาจาก ประดวน) ก. ยอน, แยง.
กระด้วมกระเดี้ยมว. กระต้วมกระเตี้ยม.
กระดอน. อวัยวะสืบพันธุ์ของชายหรือสัตว์เพศผู้บางชนิด.
กระดองน. ส่วนแข็งที่หุ้มตัวสัตว์บางชนิดเช่น เต่า ปู
หรือแมงดาทะเล. (ทางเหนือว่า ออง).
กระดองหายน. ไม้สําหรับสงฟางในเวลานวดข้าว เช่น ด่าตีกันด้วยเคียวไม้กระตัก
และไม้กระดองหาย. (ลักษณะธรรมนูญ), ดอง ดองหาย ดองฉาย
ขอฉาย หรือ คันฉาย ก็เรียก.
(รูปภาพ กระดองหาย)
กระดอนก. สะท้อนขึ้น.
กระดอมน. ชื่อไม้เถาเนื้ออ่อนชนิด Gymnopetalum cochinchinense
(Lour.) Kurz ในวงศ์ Cucurbitaceae เถา ๕ เหลี่ยม มีมือจับ
ผล ๑๐ เหลี่ยม สุกสีส้ม มีรสขม ใช้ทํายาได้, ขี้กาดง หรือขี้กาเหลี่ยม
ก็เรียก.
กระดักกระเดี้ยว. ไม่มีแรง, ขยับเขยื้อนไม่ใคร่ได้, เกือบจะหมดกําลังกาย,
เช่น เพิ่งหายไข้ใหม่ ๆ จะลุกจะนั่งก็กระดักกระเดี้ย,
ไม่ใคร่ไหว เช่น หากินกระดักกระเดี้ย.
กระดังงัวดู การเวก ๓.
กระดังงาน. ชื่อไม้ต้นชนิด Cananga odorata (Lam.) Hook.f. et Thomson
ในวงศ์ Annonaceae ดอกหอม กลีบบาง มี ๖ กลีบ ดอกใช้กลั่น
น้ำมันหอมได้, กระดังงาใหญ่ สะบันงา หรือ สะบันงาต้น ก็เรียก.
(เทียบมลายู canaga, kananga); พรรณไม้ชนิดนี้มีพันธุ์หนึ่งเป็น
ไม้พุ่ม ดอกมักมีกลีบมากกว่า ๖ กลีบ หอมอ่อน เรียกว่า
กระดังงาสงขลา [Cananga odorata Hook.f. et Thomson var.
fruticosa (Craib) J. Sinclair].
กระดังงาจีน น. ชื่อไม้เถาเนื้อแข็งชนิด Artabotrys hexapetalus
(L.f.) Bhandari ในวงศ์ Annonaceae ดอกหอมจัด กลีบหนา
มี ๖ กลีบ ก้านดอกเป็นขอ, สะบันงาจีน ก็เรียก.
กระดังงาเถา ดู การเวก ๓.
กระดังงาลนไฟ (สํา) น. หญิงที่เคยแต่งงานหรือผ่านผู้ชายมาแล้ว
ย่อมรู้จักชั้นเชิงทางปรนนิบัติและเอาอกเอาใจผู้ชายได้ดีกว่าหญิง
ที่ยังไม่ได้แต่งงาน.
กระดาก ๑ก. รู้สึกขวยเขิน, วางหน้าไม่สนิท, ตะขิดตะขวงใจไม่กล้าพูด
หรือไม่กล้าทําเพราะเกรงจะได้รับความอับอาย.
กระดากกระเดื่อง ก. สะทกสะเทิ้น, ขวยเขิน.
กระดาก ๒(กลอน) ก. กระเดาะ, กระดก, เช่น สิ้นทั้งพันปากกระดากลิ้น,
สิบปากกระดากลิ้นเคี้ยวฟัน. (รามเกียรติ์ ร. ๑). (อะหม ตาก
ว่า กระเดาะปาก).
กระดาก ๓น. ชื่อไม้ต้นชนิดหนึ่ง เช่น กระดากกระโดนดําดง.
(ม. ฉันท์ มหาพน).
กระด้าง ๑น. (๑) ชื่อถั่วชนิด Vigna sinensis (L.) Savi ex Hassk. var.
cylindrica (L.) Koern. ในวงศ์ Leguminosae เมล็ดคล้ายถั่วดํา
แต่สีค่อนข้างแดง ใช้เป็นอาหารได้อย่างถั่วดํา, บางทีเรียก ถั่วนา.
(๒) ชื่อไม้พุ่มชนิด Lasianthus hookeri C.B. Clarke
ในวงศ์ Rubiaceae ต้นตรงเรียวและเป็นขนสาก ๆ ใบรูปหอก
ปลายแหลม ดอกขาวเล็ก ๆ เป็นกระจุกติดกับลําต้นที่ง่ามใบ
ตําราแพทย์แผนโบราณว่ารากใช้ทํายาได้, พายัพเรียก กะด้าง.
(๓) ชื่อเห็ดหลายชนิดในวงศ์ Polyporaceae ขึ้นบนขอนไม้
เนื้อเหนียว กินไม่ได้ เช่น ชนิด Daedaleaopsis confragosa
(Bolt. ex Fr.) Schroet. ดอกเห็ดรูปพัด สีน้ำตาลแดงสลับ
น้ำตาลอ่อน ผิวไม่เรียบ ด้านล่างมีรู เนื้อในเห็ดแข็ง.
กระด้าง ๒น. ชื่องูน้ำชนิด Erpeton tentaculatum ในวงศ์ Colubridae
ลําตัวสีน้ำตาลและดํา มีหนวดสั้นหุ้มด้วยเกล็ดเล็ก ๆ ๒ เส้น
อาศัยตามแหล่งน้ำจืดทั่วไป มีพิษอ่อนมาก ไม่ปรากฏว่าเป็น
อันตรายต่อมนุษย์ ชอบทําตัวแข็งทื่อ จึงเรียกว่า งูกระด้าง.
กระด้าง ๓ว. ค่อนข้างแข็ง หมายถึงสิ่งที่มีลักษณะไม่อ่อน, ไม่นิ่มนวล,
เช่น ลิ้นกระด้าง ข้าวกระด้าง; ขัดแข็ง หมายถึง กิริยาวาจา
ไม่อ่อนตาม เช่น มีกิริยากระด้างขึ้น; เรียกน้ำที่ฟอกสบู่
ไม่เป็นฟองว่า น้ำกระด้าง.
กระด้างกระเดื่อง ก. แข็ง เช่น หนึ่งโสดฝุ่นทรายตรึงตรา
นอนแนบหินผา กระด้างกระเดื่องทั้งตัว. (ดุษฎีสังเวย).
ว. ไม่อ่อนน้อม, เอาใจออกหากไม่ยอมอ่อนน้อมอย่างเคย.
กระดางลางว. มรรยาทหยาบ, สัปดน, เช่น อ้ายเฒ่าแก่กากกลีกระดางลาง
ยังมันนี้ใครเขามีบ้างที่เมืองคน. (ม. ร่ายยาว ชูชก).
กระดาด, กระดาดขาวน. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Alocasia indica Schott ในวงศ์ Araceae
มีหัวใต้ดิน ต้นคล้ายบอนหรือเผือกแต่ใบมีขนาดใหญ่กว่า
ก้านใบตอนล่างเป็นกาบสีเขียว ทั้งต้นใช้ทํายา หัวทําให้สุก
แล้วกินได้, เผือกกะลา หรือ เผือกโทป้าด ก็เรียก.
กระดาดดำ น. ชื่อไม้ล้มลุก ๒ ชนิดในสกุล Alocasia และ
Xanthosoma วงศ์ Araceae คือ ชนิด Alocasia macrorrhizos (L.)
G. Don ลักษณะคล้ายกระดาด ใบสีเขียวเข้มหรือม่วงดำ ใช้ทํายาได้,
ปึมปื้อ หรือ เอาะลาย ก็เรียก; และชนิด Xanthosoma nigrum
(Vell.) Mansf. ใบสีเขียวเข้มหรือม่วง โคนใบเว้าลึกคล้ายหัวลูกศร
หัว ใบ และก้านกินได้.
กระดาดแดง น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Alocasia indica Schott var.
metallica Schott ในวงศ์ Araceae โคนใบเว้าลึกและห่างไม่มาก
ก้านใบสีม่วงแดง กาบหุ้มช่อดอกด้านในสีเหลืองหรือม่วงแดง
ใช้ทํายาได้.
กระดาน ๑น. ไม้ซุงที่เลื่อยออกเป็นแผ่น ๆ; ลักษณนามเรียกการแข่งขันที่เดิน
บนตากระดานซึ่งถึงที่สุดแล้ว เช่นว่าเล่นหมากรุกชนะ ๒ กระดาน;
โดยปริยายหมายถึงสิ่งที่มีลักษณะอย่างกระดาน.
กระดานชนวน น. กระดานทําด้วยแผ่นหินชนวนบ้าง
ทำด้วยไม้ทาสมุกบ้างสําหรับเขียนหนังสือ.
กระดานชัย น. ชื่อการออกถั่วใหญ่ ๓ ครั้งแรก.
กระดานดำ น. กระดานใหญ่ มักทาสีดำ ใช้เป็นอุปกรณ์
การสอนการเรียน.
กระดานโต้คลื่น น. กระดานที่มีลักษณะแคบและยาว ใช้เล่นบนคลื่น
โดยผู้เล่นยืนทรงตัวบนแผ่นกระดานแล้วให้คลื่นหนุนเคลื่อนไป.
(อ. surfboard), เรียกการเล่นเช่นนั้นว่า การเล่นกระดานโต้คลื่น.
(อ. surf-riding).
กระดานถีบ น. แผ่นกระดานที่ใช้ถีบไปบนเลนเพื่อเก็บหอยปู
โดยมากใช้กันในจังหวัดชลบุรี.
(รูปภาพ กระดานถีบ)
กระดานพิง น. แผ่นสําหรับรับหมอนพิงหลังเช่นใช้ที่ธรรมาสน์.
กระดานไฟ น. กระดานสําหรับนอนอยู่ไฟเมื่อคลอดบุตรแล้ว.
กระดานลื่น น. เรียกกระดานที่ตั้งสูงทอดต่าลงไปด้านหนึ่ง
ให้เด็กเล่นโดยนั่งไถลตัวลง, ไม้ลื่น ก็เรียก.
กระดานเลียบ น. ไม้กระดานแผ่นเดียวที่ปูไว้หน้าเรือน สําหรับนั่ง
หรือวางสิ่งของต่าง ๆ, กราบเรือส่วนที่เป็นไม้กระดานที่ติดตรง
แคมเรือไปตามแนวนอนสำหรับเดิน.
กระดานหก น. เครื่องดักสัตว์อย่างหนึ่งทําด้วยไม้กระดาน หกได้;
เครื่องเล่นสำหรับเด็กอย่างหนึ่ง เป็นแผ่นไม้กระดาน ระหว่าง
กึ่งกลางความยาวของไม้มีขาซึ่งตรึงติดกับแผ่นไม้ ผู้เล่นนั่งที่ปลายไม้
ทั้ง ๒ ข้างผลัดกันกระดกไม้กระดานให้ขึ้นลง.
กระดาน ๒น. ชื่อกุ้งทะเลชนิด Thenus orientalis ในวงศ์ Scyllaridae
หัวและลําตัวหุ้มด้วยเปลือกแข็งสีน้ำตาล ส่วนหัวและหนวดคู่ที่
๒ แบน แพนหางแผ่ราบได้กว้าง ปรกติงอพับอยู่ใต้ส่วนท้อง
อาศัยอยู่ตามพื้นทะเล พบทั่วไปขนาดยาวได้ถึง ๒๐ เซนติเมตร
มักเรียกกันทั่วไปว่า กั้งกระดาน.
กระดานพนดู กระเบียน (๒).
กระดาษน. วัตถุเป็นแผ่นบาง ๆ โดยมากทําจากใยเปลือกไม้ ฟาง หญ้า
หรือ เศษผ้า เป็นต้น ใช้เขียนหรือพิมพ์หนังสือหรือห่อของและอื่น ๆ.
กระดาษแก้ว น. กระดาษที่มีเนื้อใส.
กระดาษข่อย น. กระดาษที่ทําจากเปลือกข่อย ใช้ทำสมุดไทย.
กระดาษไข น. กระดาษอาบไขที่ใช้ในการทําแบบ ลวดลาย
หรือพิมพ์อัดสําเนาแม่พิมพ์ในการพิมพ์โดยเครื่องอัดสําเนา.
กระดาษเงินกระดาษทอง น. กระดาษสีเงินสีทองด้านหนึ่งที่คนจีน
ใช้เผาไฟในพิธีไหว้เจ้าเป็นต้น.
กระดาษซับ น. กระดาษที่ทําเนื้อยุ่ย ๆ สําหรับซับหมึกหรือน้ำ.
กระดาษทราย น. กระดาษที่มีด้านหนึ่งเป็นเม็ด ๆ อย่างทราย
ใช้สําหรับขัดไม้เป็นต้น.
กระดาษเพลา [-เพฺลา] น. กระดาษสาชนิดบาง
โบราณใช้ร่างหนังสือด้วยดินสอดำหรือใช้ประโยชน์
อย่างอื่น เช่น ใช้ปิดหุ่นหัวโขนและหุ่นอื่น ๆ.
กระดาษฟาง น. กระดาษที่ทําจากฟางข้าว เนื้อบางฟ่าม.
กระดาษว่าว น. กระดาษที่ใช้ทําว่าว เป็นกระดาษที่เหนียว
และไม่โปร่ง ลมรั่วไม่ได้ เดิมใช้กระดาษที่สั่งมาจากเมืองจีน
ต่อมาใช้กระดาษจากญี่ปุ่น.
กระดาษสา น. กระดาษที่ทําจากเปลือกต้นสา ใช้ทําร่มเป็นต้น.
กระดาษเทศ(โบ) น. ตาดเทศ เช่น อันทําด้วยกระดาษเทศทอพราย.
(ม. คําหลวง นครกัณฑ์).
กระดำกระด่างว. ดํา ๆ ด่าง ๆ, สีไม่เสมอกัน.
กระดิกก. ไหว, ทําปลายอวัยวะเช่นมือหรือเท้าให้ไหว.
กระดิกกระเดี้ย ก. ไหวน้อย ๆ, พอไหวได้บ้าง.
กระดิ่งน. เครื่องทําเสียงสัญญาณทําด้วยโลหะ มีรูปคล้ายระฆัง
แต่ขนาดเล็กกว่า มีตุ้มเล็ก ๆ อยู่ข้างใน สําหรับทําให้เกิดเสียง,
โดยปริยายหมายถึงสิ่งที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น
เช่น กระดิ่งจักรยาน.
กระดิ่งทองดู ม่าเหมี่ยว ๑.
-กระดิ้งใช้เข้าคู่กับคํา กระดุ้ง เป็น กระดุ้งกระดิ้ง.
กระดิบ, กระดิบ ๆก. อาการที่คืบไปทีละน้อย เช่น ค่อย ๆ กระดิบไป
ว่ายน้ำกระดิบ ๆ หนอนกระดิบ ๆ ไป, นิยมใช้เข้าคู่
กับคํา กระดุบ เป็น กระดุบกระดิบ.
กระดี่ ๑น. ชื่อปลาน้ำจืดในสกุล Trichogaster วงศ์ Anabantidae
เช่นเดียวกับปลาสลิดแต่มีขนาดเล็กกว่า ครีบท้องยาวยื่นเป็นเส้น
มี ๓ ชนิด คือ กระดี่หม้อ (T. trichopterus) ข้างตัวมีลายหลายเส้น
พาดขวาง มีจุดดําที่กลางลําตัวและคอดหางแห่งละ ๑ จุด, สลาก
หรือ สลาง ก็เรียก, กระดี่นาง (T. microlepis) สีขาวนวล และ
กระดี่นางฟ้า หรือ กระดี่มุก (T. leeri) พบเลี้ยงกันเป็นปลาสวยงาม,
บางท้องถิ่นในแถบอีสานเรียก กระเดิด.
กระดี่ได้น้ำ (สำ) น. ใช้เปรียบเทียบคนที่แสดงอาการดีอกดีใจ
ตื่นเต้นจนตัวสั่น เช่น เขาดีใจเหมือนกระดี่ได้น้ำ.
กระดี่ ๒น. ชื่อกบสําหรับไสไม้ทําเป็นร่อง เรียกว่า กบกระดี่.
กระดี่ ๓น. ชื่อหม้อดินเผาขนาดใหญ่ ปากกว้าง มีขีดเป็นรอยโดยรอบ
ใช้เป็นหม้อแกง เรียกว่า หม้อกระดี่.
กระดี้กระเดียมก. รู้สึกจักจี้.
กระดึงน. เครื่องโลหะหรือเครื่องไม้มักมีรูปคล้ายกระดิ่ง
มีลูกกระทบแขวนอยู่ภายในหรือห้อยกระหนาบอยู่ภายนอก
มักใช้แขวนคอสัตว์เช่นวัวควาย เพื่อให้เกิดเสียงดัง, โปง ก็ว่า.
กระดึงช้างเผือกดู ขี้กาแดง.
กระดึงพระรามดู เขนงนายพราน.
กระดืบก. อาการที่ค่อย ๆ คืบไปอย่างหนอน.
กระดุน. การตีหม้อด้วยหินดุให้เข้ารูป.
กระดุกกระดิกว. อาการที่ขยับไปขยับมาไม่อยู่นิ่ง ๆ, ยักไปยักมา, ดุกดิก ก็ว่า.
กระดุ้งกระดิ้งว. อาการที่ทําท่าทางสะบัดสะบิ้งดีดดิ้น (โดยมากใช้แก่ผู้หญิง).
กระดุบ ๆว. อาการที่เต้นตุบ ๆ อย่างเนื้อเต้น, ดุบ ๆ ก็ว่า; อาการที่เคลื่อนที่ไป
อย่างช้า ๆ เช่น เด็กคลานกระดุบ ๆ.
กระดุบกระดิบว. อาการที่เคลื่อนไหวน้อย ๆ.
กระดุมน. เครื่องกลัดส่วนต่าง ๆ ของเสื้อผ้าไม่ให้แยกออกจากกัน
ทําเป็นรูปต่าง ๆ มักมีรังดุมสําหรับขัดหรือบางทีก็ติด
เป็นเครื่องประดับ, ดุม ลูกดุม หรือ ลูกกระดุม ก็เรียก.
กระดูก ๑น. โครงร่างกายมีลักษณะแข็ง, ส่วนใดส่วนหนึ่งของโครงร่างกาย;
เรียกผลไม้ที่มีเนื้อน้อยเช่น มะปรางว่า มะปรางกระดูก.
กระดูกแข็ง (สํา) ว. ไม่ตายง่าย ๆ.
กระดูกงู น. ตัวไม้หรือเหล็กที่ทอดตลอดลําเรือสําหรับตั้งกง.
กระดูกร้องได้ (สํา) น. ผลสะท้อนของฆาตกรรมที่ทําให้จับตัว
ผู้กระทําผิดมาลงโทษได้ คล้ายกับว่ากระดูกของผู้ตายร้องบอก.
กระดูกสันหลัง น. กระดูกที่อยู่ในแนวกึ่งกลางทางด้านหลังของ
ลําตัว เป็นแกนของร่างกาย มีลักษณะเป็นข้อ ๆ ต่อกันเป็นแนวตั้งแต่
บริเวณคอต่อจนถึงบริเวณด้านหลังของทวารหนัก ทําหน้าที่ป้องกัน
อันตรายให้แก่ไขสันหลัง, โดยปริยายหมายถึงส่วนที่สําคัญ,
ส่วนที่เป็นพลังค้าจุน, เช่น ชาวนาเป็นกระดูกสันหลังของชาติ.
กระดูกอ่อน (สำ) ว. ที่ยังไม่มีความจัดเจนในการต่อสู้ เช่น
นักมวยคนนี้กระดูกอ่อน ขึ้นชกครั้งแรกก็แพ้เขาแล้ว.
กระดูก ๒น. ชื่อโกฐชนิดหนึ่ง เรียกว่า โกฐกระดูก. (ดู โกฐกระดูก ที่ โกฐ).
กระดูก ๓(ปาก) ว. ตระหนี่, ขี้เหนียว.
กระดูกขัดมัน (ปาก) ว. ตระหนี่มาก.
กระดูกกบน. ชื่อไม้เถาพุ่มรอเลื้อยชนิด Hymenopyramis brachiata Wall.
ในวงศ์ Labiatae กิ่งอ่อนสี่เหลี่ยม ใบออกตรงข้ามกัน ดอกเล็กสีขาว
ออกเป็นช่อตรงปลายกิ่ง ผลกลมมีกระเปาะหุ้ม, กระพัดแม่ม่าย
ก็เรียก.
กระดูกไก่ดำน. ชื่อไม้พุ่ม ๒ ชนิดในสกุล Justicia วงศ์ Acanthaceae ชนิด
J. gendarussa Burm.f. ใบยาวรี ออกตรงข้ามกัน ลําต้น กิ่ง ก้านใบ
และเส้นกลางใบสีม่วงดํา ใช้ทํายาได้, กระดูกดําเฉียงพร้ามอญ หรือ
สันพร้ามอญ ก็เรียก; และชนิด J. grossa C.B. Clarke ดอกสีขาว
อมเขียว ฝักยาว เปลือกแข็งและมีขน ผลแก่แตกตามยาว.
กระดูกเขียดดู กระดูกอึ่ง.
กระดูกค่างน. ชื่อไม้ต้นชนิด Diospyros undulata Wall. ex G. Don var.
cratericalyx (Craib) Bakh. ในวงศ์ Ebenaceae ขึ้นในป่าดิบ
มีมากทางภาคใต้ สูงได้ถึง ๒๐ เมตร ไม่ผลัดใบ, จะเพลิง ชะเพลิง
คําดีควาย ดูกค่าง ตะโกดํา พลับเขา ไหม้ หม้าย หรือ สะลาง ก็เรียก.
กระดูกดำดู กระดูกไก่ดำ.
กระดูกอึ่งน. ชื่อไม้พุ่ม ๓ ชนิดในสกุล Dendrolobium และ Dicerma
วงศ์ Leguminosae คือ ชนิด Dendrolobium triangulare (Retz.)
Schindl. มักขึ้นในที่โล่งต่ำซึ่งชุ่มแฉะในฤดูฝน ฝักเล็กแบนคอดกิ่ว
เป็นข้อ ๆ ใช้ทํายาได้, ขมิ้นนาง ขมิ้นลิง ลูกประคําผี หน้านวล
เหนียวหมา หรือ อีเหนียว ก็เรียก; ชนิด D. lanceolatum
(Dunn) Schindl. ขึ้นตามป่าผลัดใบที่มีต้นไผ่ สูงประมาณ ๑ เมตร
ใบรูปไข่กลับ โคนใบสอบ, กระดูกเขียด แกลบหนู แกลบหูหนู
แปรงหูหนู หรือ อึ่งใหญ่ ก็เรียก; และชนิด Dicerma biarticulatum
(L.) DC. ชอบขึ้นตามไหล่ทางที่ตัดผ่านทุ่งนา สูงประมาณ ๑ เมตร
ใบเล็กคล้ายใบมะขาม ดอกสีม่วง.
-กระเดกใช้เข้าคู่กับคํา กระโดก เป็น กระโดกกระเดก.
กระเด้งก. ดีดหรือดันขึ้นเมื่อถูกกดหรือถูกบีบเป็นต้น, กระดอนขึ้น, เด้ง ก็ว่า.
กระเด็นก. เคลื่อนจากที่เดิมหรือแตกแยกจากที่เดิมออกไปโดยเร็ว
เพราะกระทบสิ่งใดสิ่งหนึ่งโดยแรง.
กระเด้าก. ทําก้นขึ้น ๆ ลง ๆ, เด้า ก็ว่า.
กระเด้าดินดู เด้าดิน.
กระเด้าลมดู เด้าลม.
กระเดาะก. เดาะให้กระเด็นขึ้นเบา ๆ.
กระเดาะปาก ก. ทําให้เกิดเสียงดังด้วยการใช้ลิ้นดันเพดาน
เป็นต้นแล้วสลัดลง.
กระเดิด ๑(ถิ่น-อีสาน) น. ปลากระดี่. (ดู กระดี่ ๑).
กระเดิด ๒ก. ลงกันไม่สนิท, กระดกสูงกว่าพื้น, เช่น กระดานกระเดิด.
-กระเดี้ยใช้เข้าคู่กับคํา กระดัก และ กระดิก เป็น กระดักกระเดี้ย
และ กระดิกกระเดี้ย.
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒