| กัมมันตรังสี | [กํามันตะ-] ว. ที่สามารถเกิดกัมมันตภาพรังสีได้ (ใช้แก่ธาตุหรือสาร). |
| (อ. radioactive). |
|
|
| กัมมาร | [กํามาน] (แบบ) น. กรรมาร, ช่างทอง, ช่างเหล็ก. (ป.; ส. กรฺมาร). |
|
|
| กัมลาศ | [กํามะลาด] (แบบ) น. กมลาสน์ คือ พระพรหม เช่น |
| เพียงกัมลาศลงมาดิน. (ม. คําหลวง กุมาร). (ป., ส. กมลาสน). |
|
|
| กัยวิกัย | [ไกยะวิไก] (แบบ) น. การซื้อและการขาย. (ป. กยวิกย). |
|
|
| กัลชาญ | [กันละชาน] ว. กลชาญ, เชี่ยวชาญ, เช่น |
| แด่พระผู้กัลชาญพิเศษ. (ม. คําหลวง ทศพร). |
|
|
| กัลบก | [กันละ-] (แบบ) น. ช่างตัดผม, ช่างโกนผม. (ส.; ป. กปฺปก). |
|
|
| กัลป-, กัลป์ | [กันละปะ-, กัน] น. กัป, อายุของโลกตั้งแต่เมื่อพระพรหมสร้างเสร็จ |
| จนถึงเวลาที่ไฟประลัยกัลป์ล้างโลก ซึ่งได้แก่ช่วงเวลากลางวัน |
| วันหนึ่งของพระพรหม คือ ๑,๐๐๐ มหายุค (เท่ากับ ๔,๓๒๐,๐๐๐,๐๐๐ ปีมนุษย์) |
| เมื่อสิ้นกัลป์ พระอิศวรจะล้างโลกด้วยไฟประลัยกัลป์ โลกจะ |
| ไร้สิ่งมีชีวิตและอยู่ในความมืดมนจนถึงรุ่งเช้าของวันใหม่ |
| แล้วพระพรหมก็จะสร้างโลกเป็นการขึ้นต้นกัลป์ใหม่ |
| โลกจะถูกสร้างและถูกทำลายเช่นนี้สลับกันตลอดอายุของพระพรหม |
| ทั้งนี้ตามคติของพราหมณ์, บางทีใช้เข้าคู่กับคํา กัป เช่น |
| ชั่วกัปชั่วกัลป์ นานนับกัปกัลป์พุทธันดร. (ส.; ป. กปฺป). |
| กัลปพฤกษ์ ๑ [กันละปะพฺรึก] น. ต้นไม้ที่เชื่อกันว่าให้ผลสําเร็จ |
| ตามความปรารถนา; เรียกต้นไม้ที่ทําขึ้นเนื่องในการทิ้งทานใน |
| งานเมรุหลวง และมีลูกมะนาวบรรจุเงินตราห้อยอยู่ตามกิ่งต่าง ๆ |
| ของต้นไม้นั้นว่าต้น กัลปพฤกษ์, เรียกลูกมะนาวที่บรรจุเหรียญเงินนั้น |
| ว่า ลูกกัลปพฤกษ์; (โบ) ใช้ว่า กํามพฤกษ์ ก็มี เช่น พวกประจํา |
| กํามพฤกษ์บังคมไหว้. (รามเกียรติ์ ร. ๒). (ส.; ป. กปฺปรุกฺข). |
| กัลปาวสาน [กันละปาวะสาน] น. ที่สุดแห่งระยะเวลากัลป์หนึ่ง |
| คือ ช่วงเวลา ๔,๓๒๐,๐๐๐,๐๐๐ ปีมนุษย์. (ส. กลฺป + อวสาน). |
|
|
| กัลปนา | [กันละปะนา] ก. เจาะจงให้. น. ที่ดินหรือสิ่งอื่นเช่นอาคารซึ่งเจ้าของ |
| อุทิศผลประโยชน์ให้แก่วัดหรือศาสนา; ส่วนบุญที่ผู้ทําอุทิศให้แก่ผู้ตาย. |
| (ส.; ป. กปฺปนา). |
|
|
| กัลปพฤกษ์ | [กันละปะพฺรึก] น. ชื่อไม้ต้นชนิด Cassia bakeriana Craib |
| ในวงศ์ Leguminosae มีมากทางภาคอีสานและภาคเหนือ |
| ดอกสีชมพูอ่อนออกเป็นช่อในระหว่างทิ้งใบหรือผลิใบใหม่ |
| ฝักมีขนนุ่ม. |
|
|
| กัลปังหา | [กันละ-] ดู กะละปังหา. |
|
|
| กัลปาวสาน | ดู กัลป-, กัลป์. |
|
|
| กัลปิต | [กันละปิด] (แบบ) ว. สําเร็จแล้ว; ควรแล้ว; ตัดแล้ว. (ส.; ป. กปฺปิต). |
|
|
| กัลพุม | [กันพุม] (โบ) น. กรรพุม, มือที่ประนม, เช่น |
| ถวายกรกัลพุมบันสารโกสุม ศิโรจม์. (ม. คำหลวง ฉกษัตริย์); |
| พุ่ม เช่น จับพฤกษางกูรกัลพุม โดยกุสุมฤดูกาล. (ม. คำหลวง |
| วนปเวสน์). |
|
|
| กัลเม็ด | [กันละ-] น. กลเม็ด, วิธีที่แยบคาย, สิ่งที่แยบคาย; |
| แหวนที่มีก้านหัวเป็นเกลียวถอดออกจากเรือนได้ เรียกว่า |
| แหวนกัลเม็ด, ขวดที่มีจุกเป็นเกลียวเรียกว่า ขวดกัลเม็ด. |
|
|
| กัลยา | [กันละยา] น. นางงาม. |
| กัลยาเยี่ยมห้อง น. ชื่อเพลงไทยทํานองหนึ่ง. |
|
|
| กัลยาณ - | [กันละยานะ-] ว. งาม, ดี, ใช้เป็นบทหน้าสมาส เช่น |
| กัลยาณคุณ = คุณอันงาม กัลยาณธรรม = ธรรมอันดี |
| กัลยาณมิตร = มิตรดี. (ป., ส.). |
|
|
| กัลยาณมิตร | [กันละยานะมิด] น. ชื่อเพลงไทยทํานองหนึ่ง. |
|
|
| กัลยาณี | [กันละยานี] น. นางงาม, หญิงงาม. (ป., ส.). |
|
|
| กัลเว้า | [กันเว้า] ว. พูดอ่อนหวาน, พูดเอาใจ, เช่น |
| ก็มีพระราชโองการอนนกัลเว้า. (ม. คําหลวง มหาราช). |
|
|
| กัลหาย | [กัน-] ก. กรรหาย เช่น ชายใดเดอรร้อนรนน จวนจวบ |
| สร้อยสรสวรก็หายกัลหายหื่นหรรษ์. (ม. คําหลวง จุลพน). |
|
|
| กัลโหย | [กัน-] ก. กรรโหย เช่น สารเสียงหงสกัลโหย. (สมุทรโฆษ). |
|
|
| กัลออม |
|
|
| กัลเอา | [กัน-] ว. กรรเอา, กลมกล่อม. (ข. กฺรเอา). |
|
|
| กัศมล | [กัดสะมน] (แบบ) ว. น่าเกลียด, ไม่งาม, อุจาด, เช่น |
| บพิตรพราหมณ์นี้กาจกัศมลร้ายพ้นคนในโลกย์นี้. |
| (ม. คําหลวง กุมาร). (ส.). |
|
|
| กัศยป | [กัดสะหฺยบ] (แบบ) น. เต่า. (ส.). |
|
|
| กัษณ | [กัดสะหฺนะ] (กลอน) น. กษณะ, ขณะ, เช่น |
| ในเมื่อกาลกัษณ. (ม. คําหลวง สักบรรพ). |
|
|
| กา ๑ | น. ชื่อนกชนิด Corvus macrorhynchos ในวงศ์ Corvidae |
| ตัวดํา ร้องกา ๆ, อีกา ก็เรียก; ชื่อดาวฤกษ์ธนิษฐา เช่น |
| แม้นดาวกามาใกล้ในมนุษย์. (อภัย). |
| กาคาบพริก (สํา) ว. ลักษณะที่คนผิวดําแต่งตัวด้วยเสื้อผ้าสีแดง. |
| กาจับหลัก ๑ น. ไม้แป้นวงกลม มีหลักปักอยู่ที่ริมแป้น ที่ปลายหลัก |
| มีวัตถุรูปกระจับสําหรับรับคางศพที่บรรจุโกศ; เครื่องดักทําร้าย |
| ของโบราณ มีของแหลมอยู่ข้างล่าง เมื่อคนนั่งกระทบไกเข้าก็ลัดขึ้น |
| เสียบทวาร; ท่าถือขอช้างอย่างหนึ่ง. (ตําราขี่ช้าง). |
| กาฟักไข่ น. ชื่อการเล่นอย่างหนึ่ง ผู้เล่นหาไม้หรือของอื่นมาคนละชิ้น |
| สมมุติเป็นไข่ มอบให้แก่ผู้ที่ถูกจับสลาก สมมุติเป็นกา |
| ผู้เป็นการักษาสิ่งนั้นไว้ในวงเขตที่กําหนด ผู้เล่นนอกนั้นคอยลักไข่. |
| กาลักน้ำ น. เครื่องมืออย่างง่ายซึ่งอาศัยความดันของอากาศเพื่อใช้ |
| ถ่ายเทของเหลวออกจากภาชนะ โดยใช้หลอดหรือท่อที่ใช้ถ่ายเท |
| ของเหลวจากระดับหนึ่งไปสู่ระดับที่ต่ากว่า โดยไหลผ่านระดับ |
| ที่สูงกว่าระดับทั้ง ๒ นั้น. (อ. siphon). |
| กาสัก ๑ น. นกที่เชื่อกันว่าเป็นสัตว์กายสิทธิ์บินมาไม่เห็นตัว |
| ถ้าได้ขนมันไว้ก็หายตัวได้. |
| กาหลงรัง (สํา) น. ผู้ที่ไปหลงติดอยู่ ณ บ้านใดบ้านหนึ่งแล้ว |
| ไม่ยอมกลับบ้านของตน, ผู้เร่ร่อนไปไม่มีที่พักพิงเป็นหลักแหล่ง. |
|
|
| กา ๒ | น. ชื่อปลาน้าจืดชนิด Morulius chrysophekadion |
| ในวงศ์ Cyprinidae ปากงุ้มต่า ตาเล็ก ตลอดทั้งหัว ตัว |
| และครีบมีสีม่วงจนดําทึบ เฉพาะเกล็ดมีจุดสีเหลืองประปราย, |
| เพี้ย ก็เรียก. |
|
|
| กา ๓ | น. ภาชนะสําหรับใส่น้ำหรือต้มน้ำ มีพวยและหูสําหรับหิ้ว |
| หรือจับ, ลักษณนามว่า ใบ หรือ ลูก. |
| กาเวียน น. กาต้มน้ำชนิดหนึ่ง อยู่ในถังซึ่งมีเตาไฟ. |
|
|
| กา ๔ | น. คํากํากับชื่อปีในวิธีนับศักราชของไทยเหนือ ตรงกับเลข ๐. |
|
|
| กา ๕ | ก. ทําเครื่องหมายเป็นรูปกากบาท, ทำเครื่องหมาย |
| ไว้ให้สังเกตได้ เช่น ดูเฉพาะที่กาไว้. |
| กาชาด น. เครื่องหมายรูปกากบาท ( + ) สีแดงชาดบนพื้นขาว |
| เป็นเครื่องหมายกาชาดสากล. |
|
|
| ก๋า ๑ | (ปาก) ว. อาการที่ทําท่าว่าเก่ง เช่น ยืนก๋า เต้นก๋า. |
| ก๋ากั่น ว. อวดกล้า (มักใช้แก่ผู้หญิง). |
|
|
| ก๋า ๒ | ดู หมอช้างเหยียบ. |
|
|
| กาก | น. สิ่งที่เหลือเมื่อคั้นหรือคัดเอาส่วนดีออกแล้ว |
| เช่น กากมะพร้าว; หยากเยื่อ; เดนเลือก (ใช้เป็นคําด่า) |
| เช่น กากมนุษย์ คนกาก. |
| กากขยาก น. กากที่หยาบ, หยากเยื่อ. |
| กากข้าว น. ข้าวเปลือกที่ปนอยู่ในข้าวสารหรือข้าวสุก. |
| กากเพชร น. ส่วนของเพชรที่คัดออก; ผงแวววาวคล้ายกระจก |
| สําหรับโรยแต่งเครื่องประดับเป็นต้น; เครื่องใช้ตัดกระจก; |
| เครื่องใช้เจียระไนรัตนชาติ; เครื่องบดวาล์ว, เรียกเครื่องลับมีดเป็นต้น |
| ชนิดหนึ่ง ว่า หินกากเพชร. |
| กากรุน, กากกะรุน น. ผงของกะรุนที่เอามาผสมครั่งขัดของแข็งเช่นป้าน. |
| กากหมู น. มันหมูที่เจียวเอาน้ำมันออกแล้ว. |
|
|
| กาก-, กากะ | (แบบ) น. กา (นก). (ป., ส.). |
| กากคติ [กากะคะติ] น. ชื่อกาพย์ชนิดหนึ่ง มีดําเนินกลอน |
| อย่างกาที่บินไป เช่น สรรเพ็ชญ์เจ้าได้ ทรงฤทธิ์เรืองไกร |
| ย่อมบำเพงทาน ให้พระวิมุติ โลกุดรญาณ แสวงหาศีลาจาร |
| ประเสริฐหนักหนา. (ชุมนุมตํารากลอน). |
| กากณึก [กากะหฺนึก] น. ทรัพย์มีค่าเท่าค่าแห่งชิ้นเนื้อพอกาพาไปได้; |
| ชื่อมาตราเงินอย่างต่ำที่สุด. (ป. กากณิกา). |
| กากบาท [กากะบาด] น. ชื่อเครื่องหมายอย่างตีนกา มีรูป + หรือ x ; |
| ใช้ + เป็นเครื่องหมายวรรณยุกต์บอกเสียงจัตวา. |
| กากภาษา [กากะพาสา] น. ชาติกา เช่น ลางมารนิรมิตอินทรีย์ |
| เศียรเป็นอสุรี และกายเป็นกากภาษา. (คําพากย์). |
|
|
| กากะทิง | ดู กระทิง ๒. |
|
|
| กากะเยีย | น. เครื่องสําหรับวางหนังสือใบลาน ทําด้วยไม้ |
| ๘ อันร้อยเชือกไขว้กัน. |
| (รูปภาพ กากะเยีย) |
|
|
| กากี ๑ | น. กาตัวเมีย. (ป., ส.). |
|
|
| กากี ๒ | น. หญิงมากชู้หลายผัว. (เป็นคําด่า มีเค้าเรื่องมาจาก กากาติชาดก). |
|
|
| กากี ๓ | ว. สีน้าตาลปนเหลือง, สีสนิมเหล็ก. |
| กากีแกมเขียว ว. สีเขียวขี้ม้า. |
|
|
| กาง ๑ | ก. ถ่างออก เช่น กางขา, คลี่ เช่น กางปีก, เหยียดออกไป |
| เช่น กางแขน, ขึงออกไป เช่น กางใบ กางมุ้ง, แบะออก |
| เช่น กางหนังสือ. ว. ที่ถ่างออก คลี่ออก เหยียดออก ขึงออก |
| หรือ แบะออก เช่น หูกาง ท้องกาง. |
| กางเวียน (โบ) น. เครื่องมือสำหรับเขียนวงกลม ส่วนโค้งของ |
| วงกลม หรือกะระยะ ทำด้วยโลหะ มี ๒ ขา ปลายข้างหนึ่งแหลม |
| ปลายอีกข้างหนึ่งมีดินสอเป็นต้น อีกแบบหนึ่งมีปลายแหลมทั้ง ๒ ข้าง |
| แบบหลังนี้ใช้สำหรับเขียนบนโลหะก็ได้, วงเวียน หรือ กงเวียน ก็ว่า; |
| การหมุนเวียนชนิดหนึ่ง เช่น แล้วจับเท้าทั้งสองหันเวียนไปดั่งบุคคล |
| ทํากางเวียน. (กฎหมายเก่า). |
|
|
| กาง ๒ | (ถิ่น-พายัพ) น. ต้นคาง. (ดู คาง ๒). |
| กางขี้มอด (ถิ่น-พายัพ) น. ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ชนิด |
| Acrocarpus fraxinifolius Wight et Arn.ในวงศ์ Leguminosae |
| มีฝักแบน ๆ, ขางแดง หรือ แดงน้ำ ก็เรียก. |
|
|
| ก้าง ๑ | น. ส่วนแข็งที่ประกอบเป็นโครงร่างของปลา |
| โดยปรกติหมายเอาชิ้นที่แหลมเล็ก ๆ. |
|
|
| ก้าง ๒ | น. ชื่อปลาน้ำจืดชนิด Channa gachua ในวงศ์ Channidae |
| คล้ายปลาช่อนหรือปลากระสงซึ่งเป็นปลาสกุลเดียวกัน |
| เว้นแต่ปลาก้างนั้นเกล็ดข้างตัวมีราว ๔๑-๔๕ เกล็ด |
| ขอบครีบต่าง ๆ เป็นสีส้ม, ขี้ก้าง ก็เรียก. |
|
|
| ก้าง ๓ | (กลอน) ก. กั้ง, กั้น, ขวาง, เช่น สองท้าวยินสองสายใจ |
| จักก้างกลใด บดีบันโดยดังถวิล. (สรรพสิทธิ์). |
| ก้างขวางคอ น. ผู้ขัดขวางมิให้ทําการได้สะดวก, |
| ผู้ขัดขวางให้ผู้อื่นเสียประโยชน์. |
|
|
| กางเกง | น. เครื่องนุ่งมี ๒ ขา. |
|
|
| กางเกียง | ก. ไม่ลงรูป, ไม่ลงรอย, ไม่ลงที่, รวมกันไม่เข้า, ใช้ว่า กางเกี่ยง ก็มี |
| เช่น เมื่อนั้น พระคาวีเห็นนางยังกางเกี่ยง ยิ้มพลางทางลงไปจากเตียง |
| แล้วกล่าวเกลี้ยงแกล้งปลอบให้ชอบใจ. (คาวี), กังเกียง หรือ กําเกียง |
| ก็ว่า. |
|
|
| กางเกี่ยง | ดู กางเกียง. |
|
|
| กางของ | (ถิ่น-อีสาน) น. ต้นปีบ. (ดู ปีบ ๑). |
|
|
| กางเขน | น. ชื่อนกชนิด Copsychus saularis ในวงศ์ Turdidae |
| ตัวขนาดนกปรอด ส่วนบนลําตัวสีดํา ส่วนล่างตั้งแต่หน้าอก |
| ลงไปสีขาวหม่น ปีกมีลายพาดสีขาว มักอยู่เป็นคู่หรือกลุ่มเล็ก ๆ |
| กินแมลง, พายัพเรียก จีแจ๊บ, อีสานเรียก จี่จู้. |
|
|
| ก้างปลา | น. ชื่อไม้พุ่มหลายชนิดในสกุล Phyllanthus และ Securinega |
| วงศ์ Euphorbiaceae ใบยาวรี ปลายใบทู่ ออกดอกเป็นกลุ่มอยู่ |
| ตามง่ามใบแถวปลายกิ่ง ชนิดผลสีขาว เรียก ก้างปลาขาว |
| (S. virosa Baill.) ชนิดผลสีคล้ำ เรียก ก้างปลาแดง |
| (S. leucopyrus Muell. Arg.) และชนิด P. reticulatus Poir. |
| ชนิดหลังนี้เรียกกันว่า ก้างปลาเครือ ใช้ทํายาได้. |
|
|
| กาจับหลัก ๑ | ดูใน กา ๑. |
|
|
| กาจับหลัก ๒ | (๑) ดู กาสามปีก (๑). (๒) ดู ราชดัด. |
|
|
| ก๊าซ | น. อากาศธาตุ, (วิทยา) สถานะหนึ่งของสสาร รูปร่างและ |
| ปริมาตรไม่คงที่ ขึ้นอยู่กับภาชนะที่บรรจุ, เรียกไฟซึ่งเกิดจากการ |
| จุดอะเซทิลีน ซึ่งได้จากก้อนแคลเซียมคาร์ไบด์ทําปฏิกิริยากับน้ำว่า |
| ไฟก๊าซ, แก๊ส ก็ว่า. (อ. gas). |
| ก๊าซไข่เน่า, แก๊สไข่เน่า น. แก๊สพิษชนิดหนึ่ง มีกลิ่นเหม็นเหมือนไข่เน่า |
| มีสูตร H2S เกิดขึ้นจากการเสื่อมสลายของสารอินทรีย์ที่ |
| ประกอบด้วยกํามะถันในธรรมชาติมักมีปรากฏละลายอยู่ใน |
| บ่อน้ำร้อนและในแหล่งน้ำแร่บางแห่ง. (อ. hydrogen sulphide). |
| ก๊าซเฉื่อย, แก๊สเฉื่อย น. ธาตุที่เป็นแก๊ส มีสมบัติไม่ไวต่อปฏิกิริยาเคมี |
| ได้แก่ ฮีเลียม นีออน อาร์กอน คริปทอน ซีนอน และเรดอน, |
| ปัจจุบันเรียก ก๊าซมีตระกูล, แก๊สมีตระกูล (noble gases) หรือ |
| ก๊าซหายาก, แก๊สหายาก (rare gases). (อ. inert gases). |
| ก๊าซชีวภาพ, แก๊สชีวภาพ น. แก๊สที่เกิดจากการเสื่อมสลาย |
| ผุพังของสิ่งมีชีวิต หรือสิ่งที่สืบเนื่องจากสิ่งมีชีวิต ติดไฟได้ |
| ใช้เป็นเชื้อเพลิงเป็นต้น. |
| ก๊าซน้ำตา, แก๊สน้ำตา น. สารที่อยู่ในสภาพที่แพร่กระจายเป็นไอ |
| หรือควันทําให้ระคายเคืองนัยน์ตาอย่างรุนแรง น้ำตาไหล |
| และมองไม่เห็นชั่วขณะหนึ่ง. (อ. tear gas). |
| ก๊าซหุงต้ม, แก๊สหุงต้ม น. แก๊สที่ประกอบด้วยสารอินทรีย์ |
| ที่ติดไฟได้ง่าย ใช้ในการหุงต้มเป็นต้น. |
|
|
| กาซะลอง | (ถิ่น-พายัพ) น. ต้นปีบ. (ดู ปีบ ๑). |
| กาซะลองคำ น. ชื่อไม้ต้นชนิด Radermachera ignea (Kurz) |
| Steenis ในวงศ์ Bignoniaceae ชอบขึ้นตามที่ค่อนข้างชุ่มชื้น |
| ทางภาคเหนือ เปลือกเรียบสีเทา ดอกสีเหลืองทอง, อ้อยช้าง ก็เรียก. |
|
|
| กาญจน-, กาญจนา | [กานจะนะ-] (แบบ) น. ทอง. (ส.; ป. ก?ฺจน). |
| กาญจนาภิเษก น. พระราชพิธีที่พระเจ้าแผ่นดินกระทำเมื่อ |
| ครองราชสมบัติได้ ๕๐ ปี. |
|
|
| กาฐ | [กาด] (แบบ) น. ไม้ฟืน เช่น คือโกยกาฐอันกองแลนองธรณิภาค |
| กลาดกล่นถกลหลาก อนันต์. (สรรพสิทธิ์), กาษฐะ ก็ใช้. |
| (ป. กฏฺ?; ส. กาษฺ?). |
|
|
| กาด ๑ | น. ชื่อไม้ล้มลุกหลายชนิดหลายสกุล บางชนิดใช้ใบ |
| บางชนิดใช้หัวเป็นผัก เช่น ผักกาดกวางตุ้ง (Brassica chinensis Jusl.) |
| ผักกาดขม หรือ ผักกาดเขียว (B. juncea Czern. et Coss.) ผักกาดขาว |
| หรือ แป๊ะช่าย (B. chinensis Jusl. var. pekinensis Rupr.) ผักกาดหัว |
| หรือไช้เท้า (Raphanus sativus L.) ในวงศ์ Cruciferae, ผักกาดหอม |
| (Lactuca sativa L.) ในวงศ์ Compositae, ผักเหล่านี้เป็นพรรณไม้ |
| ที่นําเข้ามาปลูกเพื่อเป็นอาหาร. |
|
|
| กาด ๒ | (ถิ่น-พายัพ) น. ตลาด. |
|
|
| ก๊าด | น. เรียกน้ำมันชนิดหนึ่งที่ใช้ตามตะเกียงว่า น้ำมันก๊าด. (อ. kerosene). |
|
|
| กาน | ก. ตัดเพื่อให้แตกใหม่ เช่น กานต้นมะขาม, ตัดเพื่อให้ลําต้นเปลา |
| เช่น กานต้นสน; ควั่นเปลือกและกระพี้ต้นไม้เพื่อให้ยืนต้นตาย |
| เช่น กานต้นสัก, ควั่นเปลือกและกระพี้ต้นไม้เพื่อให้มีลูก เช่น |
| กานต้นมะพร้าว. |
|
|
| ก่าน | ว. ด่าง, ผ่าน, มีลายพาด, เช่น พนคณนกหค ก่านแกม |
| ปีกหางนวยแนม นนวยนเนียร้องริน. (ม. คำหลวง มหาพน); |
| เก่ง, กล้า, กั่น, เช่น ปางเมื่อเจ้าเข้าดงด่าน ตววก่านกาจชาติชัฏขน |
| สัตวตนสื่อชื่อมนนหมี ได้ทีทำนำความเข็ญ. (ม. คําหลวง ทานกัณฑ์). |
|
|
| ก้าน ๑ | น. ส่วนที่ต่อดอก หรือใบ หรือผล กับกิ่งไม้, เรียกสิ่งที่มีลักษณะ |
| คล้ายคลึงเช่นนั้น เช่น ก้านตุ้มหู ก้านไม้ขีด; กระดูกกลางแห่งใบไม้ |
| บางอย่าง เช่น มะพร้าวจาก. |
| ก้านขด น. ชื่อลายชนิดหนึ่งที่เขียนเป็นลายขดไปขดมา. |
| ก้านแข็ง น. เรียกกําไลชนิดหนึ่งว่า กําไลก้านแข็ง. |
| ก้านคอ น. ลําคอด้านหลัง. |
| ก้านตอง น. ไม้ขนาบข้างเรือรูปกลม ๆ คล้ายทางกล้วย. |
| ก้านต่อดอก น. ชื่อวิธีร้อยดอกไม้เป็นตาข่าย; ชื่อลายชนิดหนึ่ง; |
| ชื่อกลบทชนิดหนึ่ง เช่น แสนถวิลเทวษว้าอาวรณ์สมร |
| ทุกข์ระทมกรมทรวงดั่งศรรอน จะนั่งนอนมีแต่พร่ากําสรวลครวญ. |
| ก้านบัว น. กําไลเท้า. |
| ก้านแย่ง น. ชื่อลายชนิดหนึ่ง ซึ่งมีรูปโครงเป็นตาข่าย |
| แย่งดอกแย่งก้านกัน. |
|
|
| ก้าน ๒ | น. ก่าน, กล้า, เช่น รู้ไป่ทันแก่ก้าน |
| กล่าวถ้อยกลางสนาม. (โลกนิติ). |
|
|
| ก๊าน | (ถิ่น-พายัพ) ก. ค้าน, แพ้, สู้ไม่ได้, เช่น ก๊านพ่ายหนี. |
|
|
| กานดา | น. หญิงที่รัก. (ส. กานฺตา; ป. กนฺตา). |
|
|
| กานต์ | (แบบ) ว. เป็นที่รัก, โดยมากใช้เป็นส่วนท้ายของสมาส |
| เช่น จันทรกานต์ เป็นที่รักของพระจันทร์ ได้แก่แก้วผลึก |
| ที่ถูกแสงจันทร์แล้วมีเหงื่อ, คู่กับ สูรยกานต์ เป็นที่รักของ |
| พระอาทิตย์ ได้แก่แก้วที่รวมแสงอาทิตย์ให้เกิดไฟได้. (ส.). |
|
|
| กานท, กานท์ | (โบ) น. บทกลอน เช่น สารสยามภาคพร้อง กลกานท นี้ฤๅ. |
| (ยวนพ่าย). |
|
|
| กานน ๑ | [-นน] (แบบ) น. ป่า, ดง, เช่น อันว่าท้องเขาวงกฏกานน. |
| (ม. คําหลวง วนปเวสน์). (ป., ส.). |
|
|
| กานน ๒ | [-นน] ดู ตีนนก (๑). |
|
|
| ก้านพร้าว | น. โกฐก้านพร้าว. (ดู โกฐก้านพร้าว ที่ โกฐ). |
|
|
| กานพลู | [-พฺลู] น. ชื่อไม้ต้นขนาดกลางชนิด Syzygium aromaticum (L.) |
| Merr. et L.M. Perry ในวงศ์ Myrtaceae ดอกตูมมีรสเผ็ดร้อน |
| ตากแห้งแล้วใช้เป็นเครื่องเทศและทํายา. (ทมิฬ กิรามบู). |
|
|
| ก้านมะพร้าว | ดู ทางมะพร้าว. |
|
|
| ก้านยาว | น. ชื่อทุเรียนพันธุ์หนึ่ง; (ปาก) ผู้ที่มีรูปร่างผอมสูงกว่าปรกติ. |
|
|
| ก้านเหลือง | น. ชื่อไม้ต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ชนิด Nauclea orientalis (L.) L. |
| ในวงศ์ Rubiaceae คล้ายกระทุ่ม ขึ้นตามริมน้ำ เนื้อไม้สีเหลือง |
| ละเอียด ใช้ในการก่อสร้าง. |
|
|
| กาน้ำ | น. ชื่อไม้ต้นชนิด Canarium album (Lour.) Raeusch. |
| ในวงศ์ Burseraceae ผลคล้ายสมอบางชนิด กินได้ |
| มีถิ่นกําเนิดในประเทศจีน, สมอจีน ก็เรียก. |
|
|
| กาน้ำ | น. ชื่อนกในวงศ์ Phalacrocoracidae ตัวสีดํา คอยาว ว่ายน้ำเหมือนเป็ด |
| ดําน้ำจับปลากินเป็นอาหาร อาศัยอยู่รวมกันเป็นฝูง ในประเทศไทยมี |
| ๓ ชนิด คือ กาน้ำใหญ่ (Phalacrocorax carbo) |
| กาน้ำปากยาว (P. fuscicollis) และ กาน้ำเล็ก (P. niger). |
|
|
| กาบ ๑ | น. เปลือกหุ้มชั้นนอกของผล ช่อดอก หรือลําต้นของต้นไม้บางชนิด |
| ลอกออกได้ เช่น กาบมะพร้าว กาบหมาก กาบกล้วย, โดยปริยาย |
| หมายถึงสิ่งที่มีลักษณะเช่นนั้น. |
| กาบเขียง น. ส่วนที่หุ้มจั่นหมาก จั่นมะพร้าว. |
| กาบปูเล น. ส่วนล่างของทางใบที่หุ้มรอบลําต้นหมาก |
| เมื่อแก่จัดแล้วหลุดลงมา. |
| กาบพรหมศร น. ชื่อกาบกระหนกชนิดหนึ่งที่ประกอบกับโคนเสา |
| เช่น เสาบุษบก มีลักษณะคล้ายอินทรธนูละคร. |
|
|
| กาบ ๒ | น. ชื่อหอยน้ำจืดกาบคู่หลายชนิดหลายสกุลในวงศ์ Unionidae |
| และ Amblemidae เปลือกบางหรือหนาแล้วแต่ชนิดและวัย |
| มีหลายขนาด ผิวนอกเป็นสีเขียวคล้ำหรือน้ำตาลเข้ม ด้านในเป็นมุก |
| เช่น ชนิด Chamberlainia hainesiana, กาบน้ำจืด ก็เรียก. |
|
|
| กาบ ๓ | น. คํากํากับชื่อปีในวิธีนับศักราชของไทยเหนือตรงกับเลข ๑. |
|
|
| ก้าบ ๆ | ว. เสียงร้องของเป็ด. |
|
|
| กาบกี้ | น. ชื่อหอยน้ำจืดกาบคู่ชนิด Uniandra contradens |
| ในวงศ์ Amblemidae เป็นหอยกาบขนาดกลาง, กี ก็เรียก. |
|
|
| กาบคู่ | น. ชื่อเรียกหอยในชั้น Bivalvia หรือ Pelecypoda |
| เปลือกหุ้มตัวมีลักษณะเป็น ๒ กาบ ปิดและเปิดได้. |
|
|
| กาบเดียว, กาบเดี่ยว | น. ชื่อเรียกหอยในชั้น Gastropoda มีเปลือกต่อกัน |
| เป็นชิ้นเดียวโดยเวียนเป็นวงซ้อนกัน และมีช่องให้ |
| ตัวหอยโผล่ออกมาจากเปลือกได้. |
|
|
| กาบน้ำจืด | ดู กาบ ๒. |
|
|
| กาบบัว | น. ชื่อนกขนาดใหญ่ชนิด Mycteria leucocephala |
| ในวงศ์ Ciconiidae ตัวใหญ่ คอและขายาว ลําตัว หัว |
| และคอสีขาว มีแถบดําคาดขวางหน้าอก ขนคลุมปีก ตอนปลาย |
| สีชมพู ปากยาวสีเหลือง อาศัยอยู่ตามบึงและหนองน้ำ กินปลา. |
|
|
| กาบหอยแครง | ดู ว่านกาบหอย ที่ ว่าน. |
|
|
| กาบุรุษ | [กาบุหฺรุด] (แบบ) น. คนเลว. (ส. กาปุรุษ; ป. กาปุริส). |
|
|
| กาบู | น. กระเบื้องมุงหลังคาชนิดหนึ่ง มีลักษณะเป็นกระเบื้อง |
| ๒ แผ่นวางคร่อมกัน แผ่นคว่ำมีรูปร่างเหมือนกาบกล้วย |
| ข้างใต้ตอนบนมีงวงหรือขอสำหรับยึดกับระแนง |
| ส่วนแผ่นหงายที่อยู่ข้างล่างนั้นเป็นแผ่นแบน งอริมขึ้นทั้ง ๒ ข้าง |
| มีขออยู่ตอนบนเพื่อเกี่ยวกับระแนง ปัจจุบันนิยมทำให้กระเบื้อง |
| แผ่นคว่ำและแผ่นหงายติดเป็นแผ่นเดียวกันเพื่อให้มีความคงทน |
| มากขึ้น, กระเบื้องกาบกล้วย ก็เรียก. |
|
|
| กาเปี้ยด | (ถิ่น) น. ต้นหนอนตายหยาก. (พจน. ๒๔๙๓). |
|
|
| กาฝาก | น. ชื่อพืชเบียนหลายชนิดในหลายวงศ์ที่อาศัยเกาะดูดน้ำและแร่ธาตุ |
| หรือสารอาหารที่สังเคราะห์แล้วจากพรรณไม้อื่น ส่วนใหญ่มักใช้เรียก |
| ไม้พุ่มที่อาศัยเกาะเบียนไม้ต้นชนิดต่าง ๆ ในวงศ์ Loranthaceae, |
| Santalaceae และ Viscaceae. |
|
|
| กาพย์ | น. คําร้อยกรองประเภทหนึ่ง มีหลายชนิด เช่น กาพย์ฉบัง |
| กาพย์สุรางคนางค์ กาพย์ยานี กาพย์ขับไม้. (ส. กาวฺย). |
| กาพย์กลอน น. คําร้อยกรอง. |
|
|
| กาเฟอีน | น. สารประกอบอินทรีย์ประเภทพิวรีน มีสูตรเคมี C8H10O2N4 |
| ลักษณะเป็นผลึกสีขาว มีในใบชา เมล็ดกาแฟ เป็นยาเสพติดอย่างอ่อน |
| มีฤทธิ์อย่างแรงต่อหัวใจ ใช้ในการแพทย์. (ฝ. caf้ine). |
|
|
| กาแฟ ๑ | น. ชื่อเครื่องดื่มชนิดหนึ่ง ทํามาจากเมล็ดต้นกาแฟ. |
|
|
| กาแฟ ๒ | น. ชื่อไม้พุ่มหลายชนิดในสกุล Coffea วงศ์ Rubiaceae |
| เช่น ชนิด C. arabica L., C. canephora Pierre ex Froehner |
| และ C. liberica Bull. ex Hiern ชนิดหลังนี้ กาแฟใบใหญ่ ก็เรียก, |
| กาแฟเป็นพืชแถบทวีปแอฟริกา ปลูกเป็นพืชเศรษฐกิจ |
| เมล็ดแก่คั่วแล้วบด ใช้ชงเป็นเครื่องดื่ม ในเมล็ดกาแฟมีสารเคมี |
| ชนิดหนึ่ง เรียกว่า กาเฟอีน. |
|
|
| กาม, กาม- | [กามมะ-] น. ความใคร่, ความใคร่ทางเมถุน. (ป., ส.). |
| กามกรีฑา น. ชั้นเชิงในทางกาม. (ส.). |
| กามกิจ น. การร่วมประเวณี. |
| กามคุณ น. สิ่งที่น่าปรารถนามี ๕ ประการ คือ รูป เสียง |
| กลิ่น รส สัมผัส; ความปรารถนาในเมถุน. (ป., ส.). |
| กามฉันท์ น. ความพอใจในกามคุณทั้ง ๕. (ป.). |
| กามตัณหา น. ความอยากในกามคุณทั้ง ๕. (ป.). |
| กามท- [กามมะทะ-] ว. ผู้ให้ตามที่ปรารถนา เช่น |
| หนึ่งโสดกามทราช จักประพาศยลราชี ตามวิถีแนวไม้ |
| ไพรระเรียง. (ม. คําหลวง หิมพานต์). (ป., ส.). |
| กามเทพ น. เทพเจ้าแห่งความรัก. (ป.). |
| กามน [กา-มน] ว. เต็มไปด้วยกาม เช่น ฤๅโฉมพระศรีศริ |
| อภิลาศกามน. (สุธน). (ป., ส.). |
| กามภพ น. ที่เกิดของผู้ที่ยังเกี่ยวด้วยกาม, โลกเป็นที่อยู่อาศัยของ |
| ผู้เสพกาม ได้แก่ อบายภูมิ ๔ (นรกภูมิ ติรัจฉานภูมิ เปรตวิสัยภูมิ |
| อสุรกายภูมิ) มนุษยโลก ๑ และสวรรค์ ๖ ชั้น (จาตุมหาราชิกหรือ |
| จาตุมหาราชิกา ดาวดึงส์ ยามา ดุสิต นิมมานนรดี ปรนิมมิตวสวัตดี) |
| รวมเป็น ๑๑, กามภูมิ ก็ว่า. (ป.). |
| กามราค, กามราคะ [กามมะราก, กามมะ-] |
| น. ความกําหนัดในกาม. (ป., ส.). |
| กามโรค น. โรคซึ่งติดต่อกันได้โดยการประกอบกามกิจหรือติดต่อกัน |
| โดยใช้สิ่งของร่วมกับคนเป็นกามโรคเป็นต้น, เรียกเป็นสามัญว่า |
| โรคบุรุษ หรือ โรคผู้หญิง. |
| กามวิตก น. ความครุ่นคิดในกาม, ความคิดคำนึงในทางกาม. (ป.). |
| กามวิตถาร [กามวิดถาน] น. การประกอบกามกิจที่ผิดปรกติวิสัย |
| เช่น รักร่วมเพศ, การทรมานตนหรือผู้อื่นก่อนหรือในระหว่างร่วมเพศ. |
| ว. ผิดปรกติทางเพศเช่นนั้น. |
| กามสมังคี ว. พร้อมด้วยกามคุณ เช่น เสด็จเสวยอุฬาริกราชกาม |
| สมังคีศรีสุขุมสุข. (ม. ร่ายยาว นครกัณฑ์). (ป. กาม + สมงฺคี = |
| มีความพร้อมเพรียง). |
| กามัช ว. เกิดแต่กาม. (ป., ส.). |
| กามา (กลอน) น. กาม เช่น เข้าแต่หอล่อกามา. (มูลบท). |
| กามาทีนพ น. โทษแห่งกาม. (ป. กาม + อาทีนว). |
| กามาพจร, กามาวจร ว. ที่ยังข้องอยู่ในกาม, |
| ที่ท่องเที่ยวอยู่ในกามภพ. (ป. กาม + อวจร). |
| กามามิศ น. อามิสคือกาใม เช่น ฝ่ายเจ้าช้างจงจม ตมเปือกกามามิศ. |
| (ม. คําหลวง ทานกัณฑ์). (ป. กาม + ส. อามิษ). |
| กามารมณ์ น. กามคุณ, อารมณ์ที่น่าใคร่. (ป. กาม + อารฺมณ). |
| กามิศ, กาเมศ ว. เต็มไปด้วยกาม เช่น ชงครากามิศน้อง ยังยัง ติดแม่. |
| (ทวาทศมาส), โกมลมิ่งโกมุท กาเมศ เรียมเอย. (ทวาทศมาส). |
| กาโมทย [-โมด] (แบบ) ว. เป็นที่ตั้งขึ้นแห่งความรัก, น่ารัก, |
| เป็นที่เกิดแห่งความรัก, เช่น พรมงคลน้นนโสด แก่แก้วกาโมทยมหิษี |
| กัลยาณีสาวสวรรค์ประเสริฐนั้น. (ม. คําหลวง ทศพร). |
| (ป. กาม + อุทย). |
|
|
| ก้าม | น. อวัยวะของสัตว์บางชนิดเช่นปูและกุ้ง สําหรับหนีบอาหารเป็นต้น. |
|
|
| ก้ามกราม | น. ชื่อกุ้งน้ำจืดชนิด Macrobrachium rosenbergii |
| ในวงศ์ Palaemonidae ตัวโต เปลือกสีครามปนเขียว ก้ามสีฟ้า |
| มีหนาม วางไข่ในน้ำกร่อย, กุ้งหลวง ก็เรียก, เพศเมียเรียก กุ้งนาง. |
|
|
| ก้ามกุ้ง | ดู ผกากรอง. |
|
|
| ก้ามเกลี้ยง | น. ชื่อกุ้งน้ำจืดชนิด Macrobrachium sintangense |
| ในวงศ์ Palaemonidae ตัวเล็กกว่ากุ้งก้ามกราม |
| ก้ามเล็กเรียบไม่มีหนาม. |
|
|
| ก้ามดาบ | ดู เปี้ยว ๑. |
|
|
| ก้ามปู | น. ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ชนิด Albizia saman (Jacq.) F. Muell. |
| ในวงศ์ Leguminosae เรือนยอดทึบแบนแผ่สาขากว้างใหญ่จึง |
| ให้ร่มเงาได้ดี ช่อดอกเป็นพู่สีชมพูแก่ ฝักแก่สีน้ำตาลไหม้ |
| ยาวประมาณ ๑๒ เซนติเมตร รสหวาน เป็นไม้ที่นําเข้ามาปลูก |
| เดิมเรียก จามจุรีแดง แต่มักเรียกสั้น ๆ ว่า จามจุรี, พายัพเรียก |
| ฉำฉา หรือ สำสา. |
|
|
| ก้ามปูหลุด | น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Tradescantia zebrina Hort. ex Bosse |
| ในวงศ์ Commelinaceae ลําต้นเรียว และเป็นปล้อง ๆ |
| เลื้อยไปตามดิน ใบสีเขียวหม่น ใบด้านบนมีแถบสีเทาคาด |
| ตามยาว ด้านล่างสีม่วงแดง ดอกสีชมพู. |
|
|
| กามัช | ดู กาม, กาม-. |
|
|
| กามา | ดู กาม, กาม-. |
|
|
| กามาทีนพ | ดู กาม, กาม-. |
|
|
| กามาพจร, กามาวจร | ดู กาม, กาม-. |
|
|
| กามามิศ | ดู กาม, กาม-. |
|
|
| กามารมณ์ | ดู กาม, กาม-. |
|
|
| กามินี | น. หญิง เช่น จงกามินีปน รสร่วม กันนา. (ลอ). |
| (ป. ว่า หญิงมีความใคร่). |
|
|
| กามิศ, กาเมศ | ดู กาม, กาม-. |
|
|
| กาเมสุมิจฉาจาร | [-มิดฉาจาน] น. การประพฤติผิดในประเวณี. (ป.). |
|
|
| กาโมทย | ดู กาม, กาม-. |
|
|
| กาย, กาย- | [กายยะ-] น. ตัว เช่น ไม่มีผ้าพันกาย, และมักใช้เข้าคู่กับคํา ร่าง |
| เป็น ร่างกาย, ใช้เป็นส่วนท้ายของสมาส หมายความว่า หมู่, พวก, |
| เช่น พลกาย = หมู่ทหาร. (ป., ส.). |
| กายกรรม น. การทําทางกาย; การดัดตนเพื่อให้ร่างกายแข็งแรง, |
| การเล่นห้อยโหนโยนตัวเป็นต้น. (ส. กาย + กรฺม; ป. กาย + กมฺม). |
| กายทวาร น. ทางกาย. (ป., ส. กาย + ทฺวาร). |
| กายทุจริต [กายะทุดจะหฺริด] น. ความประพฤติชั่วทางกาย ได้แก่ |
| การฆ่าสัตว์ ๑ การลักทรัพย์ ๑ การประพฤติผิดในกาม ๑. |
| กายบริหาร [กายบอริหาน] น. การบริหารร่างกาย, การออกกำลังกาย. |
| กายพันธน์ น. เครื่องรัดตัว คือ รัดประคด. (ป., ส.). |
| กายภาพ ว. เกี่ยวกับสิ่งที่ไม่มีชีวิต, เกี่ยวกับสสารและพลังงาน, |
| เช่น วิทยาศาสตร์กายภาพ (physical science) ศึกษาเกี่ยวกับสสาร |
| และพลังงาน; เกี่ยวกับลักษณะตามธรรมชาติของโลก เช่น |
| ภูมิศาสตร์กายภาพ (physical geography) ศึกษาเกี่ยวกับธรรมชาติ |
| ของผิวดิน บรรยากาศ อากาศ พืช และสัตว์ในถิ่นต่าง ๆ. |
| กายภาพบำบัด น. การรักษาโรคโดยอาศัยวิธีการทางฟิสิกส์ |
| แทนการใช้ยา เช่น โดยการนวด การฉายรังสี การใช้กระแสไฟฟ้า |
| การใช้กระแสน้ำ ความร้อน หรือการออกกําลังกาย. |
| (อ. physical therapy). |
| กายวิภาคศาสตร์ [-วิพากคะสาด] น. วิทยาศาสตร์การแพทย์ |
| สาขาหนึ่ง ว่าด้วยเรื่องโครงสร้างของร่างกายโดยศึกษาเป็นส่วน ๆ. |
| (อ. anatomy). |
| กายสิทธิ์ ว. มีฤทธิ์เดชต่าง ๆ อยู่ในตัว. |
| กายสุจริต [กายยะสุดจะหฺริด] น. ความประพฤติชอบทางกาย |
| ได้แก่ การไม่ฆ่าสัตว์ ๑ การไม่ลักทรัพย์ ๑ การไม่ประพฤติผิด |
| ในกาม ๑. |
| กายาพยพ [กายาพะยบ] น. ส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย เช่น มือ เท้า. |
| (ป., ส. กาย + อวยว). |
| กายินทรีย์, กาเยนทรีย์ น. ร่างกายซึ่งเป็นใหญ่ในการรับสัมผัส. |
| (ป. กาย + อินฺทฺริย). |
|
|
| ก่าย | ก. พาด, พาดไขว้กัน, เช่น เอาฟืนก่ายกัน, พาดเกยอยู่หรือค้างอยู่ |
| เช่น เอามือก่ายหน้าผาก นอนเอาขาก่ายกัน, บางทีก็ใช้เข้าคู่กับคํา |
| เกย เป็น ก่ายเกย หรือ เกยก่าย. |
| ก่ายกอง ว. มักใช้เข้าคู่กับคํา มากมาย เป็น มากมายก่ายกอง |
| หมายความว่า มากเกิน, ล้นหลาม. |
|
|
| กายาพยพ | ดู กาย, กาย-. |
|
|
| กายินทรีย์, กาเยนทรีย์ | ดู กาย, กาย-. |
|
|
| กาเยน | น. ยางไม้ชนิดหนึ่ง สีเหลืองแก่ ใสคล้ายแก้ว. |
|
|
| การ ๑ | น. งาน, สิ่งหรือเรื่องที่ทํา, มักใช้เข้าคู่กับคํา งาน เช่น การงาน |
| เป็นการเป็นงาน ได้การได้งาน, ถ้าอยู่หน้านาม หมายความว่า เรื่อง, |
| ธุระ, หน้าที่, เช่น การบ้าน การครัว การคลัง การเมือง, ถ้าอยู่หน้ากริยา |
| ทํากริยาให้เป็นนาม เช่น การกิน การเดิน. |
| การกลั่นทำลาย น. กรรมวิธีที่ให้ความร้อนสูงแก่สารอินทรีย์ |
| โดยไม่ให้อากาศเข้า เพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางเคมีขึ้นแก่สารนั้น |
| ให้ผลเป็นสารที่ระเหยได้และแยกตัวออกมา เช่น การกลั่นทําลาย |
| ขี้เลื่อย ให้ผลเป็นเมทิลแอลกอฮอล์ กรดน้ำส้ม และสารอื่นอีก, |
| การกลั่นทําลายถ่านหิน ให้ผลเป็นแก๊สถ่านหินที่ใช้เป็นเชื้อเพลิงได้ |
| น้ำมันเบนซิน ลูกเหม็นกันแมลงสาบ และสารอื่นที่มีประโยชน์อีกมาก |
| กากที่เหลือเรียกว่า ถ่านโค้ก. (อ. destructive distillation). |
| การขนส่งมวลชน น. ระบบการขนส่งผู้โดยสารครั้งละมาก ๆ. |
| การครัว น. การหุงหาอาหาร. |
| การคลัง น. การจัดการเงิน, การคลังแผ่นดิน หรือ การคลังสาธารณะ |
| คือ การจัดการเงินของประเทศ, การคลังเอกชน คือ การจัดการ |
| เงินของบุคคล เช่น บริษัท; ชื่อกระทรวงที่มีอํานาจหน้าที่เกี่ยวกับ |
| การเงินแผ่นดิน ภาษีอากร การรัษฎากร กิจการเกี่ยวกับที่ราชพัสดุ |
| กิจการอันกฎหมายบัญญัติให้เป็นการผูกขาดของรัฐ กิจการหารายได้ |
| ซึ่งรัฐมีอํานาจดําเนินการได้แต่ผู้เดียวตามกฎหมาย และไม่อยู่ในอํานาจ |
| หน้าที่ของกระทรวง ทบวง กรมอื่น และกิจการซึ่งจะเป็นสัญญา |
| ผูกพันต่อเมื่อรัฐบาลได้ให้อํานาจหรือให้สัตยาบัน รวมทั้งการค้า |
| ประกันหนี้ของส่วนราชการ องค์การของรัฐ สถาบันการเงิน |
| และรัฐวิสาหกิจ. |
| การเงิน น. กิจการเกี่ยวกับเงิน, เรื่องเกี่ยวกับเงิน เช่น |
| เดือนนี้การเงินไม่ค่อยดี. |
| การจร น. งานซึ่งไม่ได้ทําเป็นประจําหรือที่คาดไม่ถึง. |
| การต่างประเทศ น. ชื่อกระทรวงที่มีอํานาจหน้าที่เกี่ยวกับ |
| ราชการต่างประเทศ. |
| การทะเบียนราษฎร (กฎ) น. งานทะเบียนต่าง ๆ |
| ตามกฎหมายว่าด้วยการทะเบียนราษฎร เช่น ทะเบียนบ้าน |
| ทะเบียนคนเกิด ทะเบียนคนตาย รวมทั้งการจัดเก็บข้อมูลทะเบียน |
| ประวัติราษฎร. |
| การนำ (ไฟฟ้า) น. การเคลื่อนที่ของกระแสไฟฟ้าผ่านตัวนํา |
| หรือฉนวน; (ความร้อน) การส่งถ่ายพลังงานความร้อนผ่านเทหวัตถุ |
| โดยวิธีการซึ่งโมเลกุลของเทหวัตถุนั้นกระทบกระแทกกันเนื่องจาก |
| โมเลกุลสั่นสะเทือนอย่างรวดเร็วมาก. |
| การบ้าน น. งานที่ครูกําหนดให้นักเรียนไปทําที่บ้าน (เฉพาะโรงเรียน), |
| งานที่เกี่ยวกับบ้าน, มักใช้เข้าคู่กับคําอื่น เช่น การบ้านการเมือง |
| การบ้านการเรือน. |
| การบ้านการเมือง น. กิจการบ้านเมืองทั่ว ๆ ไป. |
| การบ้านการเรือน ดู การเรือน. |
| การบุเรียน (โบ) น. การเปรียญ. |
| การประกอบโรคศิลปะ (กฎ) น. การประกอบวิชาชีพที่กระทำหรือ |
| มุ่งหมายจะกระทำต่อมนุษย์เกี่ยวกับการตรวจโรค การวินิจฉัยโรค |
| การบำบัดโรค การป้องกันโรค การส่งเสริมและการฟื้นฟูสุขภาพ |
| การผดุงครรภ์ แต่ไม่รวมถึงการประกอบวิชาชีพทางการแพทย์และ |
| สาธารณสุขอื่นตามกฎหมายว่าด้วยการนั้น ๆ. |
| การเปรียญ [-ปะเรียน] น. เรียกศาลาวัดสําหรับพระสงฆ์แสดงธรรมว่า |
| ศาลาการเปรียญ. |
| การแผ่รังสี (ความร้อน) น. การส่งถ่ายพลังงานความร้อนใน |
| ลักษณะเป็นคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าซึ่งเคลื่อนที่ด้วยความเร็วเท่ากับ |
| ความเร็วของแสง เมื่อเทหวัตถุใดดูดกลืนคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้านั้น |
| ไว้ได้ คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าก็จะแปรสภาพเป็นพลังงานความร้อนเป็น |
| ผลให้เทหวัตถุนั้นมีอุณหภูมิสูงขึ้นกว่าเดิม. |
| การพา (ความร้อน) น. การส่งถ่ายพลังงานความร้อนผ่านของเหลว |
| หรือแก๊สโดยวิธีการซึ่งโมเลกุลของของเหลวหรือแก๊สเคลื่อนที่ไป. |
| การเมือง น. (๑) งานที่เกี่ยวกับรัฐหรือแผ่นดิน เช่น วิชาการเมือง |
| ได้แก่วิชาว่าด้วยรัฐ การจัดส่วนแห่งรัฐ และการดําเนินการแห่งรัฐ. |
| (๒) การบริหารประเทศเฉพาะที่เกี่ยวกับนโยบายในการบริหาร |
| ประเทศ เช่น การเมืองระหว่างประเทศ ได้แก่การดําเนินนโยบาย |
| ระหว่างประเทศ. (๓) กิจการอํานวยหรือควบคุมการบริหาร |
| ราชการแผ่นดิน เช่น ตําแหน่งการเมือง ได้แก่ตําแหน่งซึ่งมีหน้าที่ |
| อํานวย (คณะรัฐมนตรี) หรือควบคุม (สภาผู้แทนราษฎร) |
| การบริหารแผ่นดิน. (ปาก) ว. มีเงื่อนงํา, มีการกระทําอันมีเจตนาอื่น |
| แอบแฝงอยู่, เช่น ป่วยการเมือง. |
| การเรือน น. งานของแม่บ้าน เช่น หุงต้มอาหารเย็บปักถักร้อย, |
| การบ้านการเรือน ก็ว่า. |
| การสื่อสาร น. วิธีการนำถ้อยคำ ข้อความ หรือหนังสือเป็นต้น |
| จากบุคคลหนึ่งหรือสถานที่หนึ่งไปยังอีกบุคคลหนึ่งหรืออีก |
| สถานที่หนึ่ง. |
|
|
| -การ ๒ | น. ผู้ทํา, มักใช้เป็นส่วนท้ายสมาสคําบาลีและสันสกฤต |
| เช่น กรรมการ ตุลาการ, ถ้าอยู่หลังคําอื่นที่ไม่ใช่คําศัพท์ |
| มีความหมายเป็นเฉพาะก็มี เช่น กงการ เจ้าการ นักการ |
| ผู้บังคับการ ผู้กำกับการ. |
|
|
| -การ ๓ | คําประกอบท้ายสมาสคําบาลีและสันสกฤต มีความหมายเหมือน |
| การ ๑ เช่น ราชการ พาณิชยการ. |
|
|
| การก | [กา-รก] น. ผู้ทํา. (ไว) ก. กริยาที่ทําหน้าที่ประธาน กรรม |
| หรือส่วนขยายของประโยคที่คล้ายกับนาม มี ๕ ชนิด คือ |
| กรรตุการก กรรมการก การิตการก วิกัติการก และ |
| วิเศษณการก. (ป., ส.). |
|
|
| การณ์ | [กาน] น. เหตุ, เค้า, มูล, เช่น รู้เท่าไม่ถึงการณ์ สังเกตการณ์. (ป., ส.). |
|
|
| การ์ด | (ปาก) น. บัตรเชิญในโอกาสต่าง ๆ เช่น การ์ดแต่งงาน การ์ดงานศพ. |
|
|
| การ์ตูน ๑ | น. ภาพล้อ, ภาพตลก, บางทีเขียนเป็นภาพบุคคล |
| บางทีเขียนเป็นภาพแสดงเหตุการณ์ที่ผู้เขียนตั้งใจ |
| ล้อเลียนจะให้ดูรู้สึกขบขัน, หนังสือเล่าเรื่องด้วยภาพเขียน |
| ซึ่งแบ่งหน้ากระดาษเป็นช่อง ๆมีคำบรรยายสั้น ๆ อ่านง่าย |
| เนื้อเรื่องมักเป็นนิทานหรือนวนิยาย. |
|
|
| การ์ตูน ๒ | น. ชื่อปลาทะเลขนาดเล็กทุกชนิดในสกุล Amphiprion |
| วงศ์ Pomacentridae ลําตัวสั้นและแบนข้าง สีเหลือง แสด |
| หรือแดง บางชนิดมีส่วนบนรวมทั้งครีบหลังดําคล้ำ มักมีแถบ |
| สีขาวเด่นพาดขวางบนหัวและลําตัว ๑-๒ แนว แล้วแต่ชนิด |
| หรือขนาด พบอาศัยตามแนวปะการัง โดยเฉพาะอยู่กับ |
| ดอกไม้ทะเลในลักษณะพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน. |
|
|
| การเต | [กาน-] น. กานดา เช่น ธรณีธรณิศแก้ว การเต. (ทวาทศมาส). |
|
|
| การบูร | [การะบูน] น. ชื่อไม้ต้นชนิด Cinnamomum camphora (L.) J.S. Presl |
| ในวงศ์ Lauraceae เนื้อไม้มีสารสีขาว กลิ่นฉุนร้อน |
| ซึ่งกลั่นแยกออกมาได้ เรียกว่า การบูร หรือ กรบูร |
| ใช้ทํายา. (ส. กฺรบูร). |
|
|
| การบูรป่า | น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Adenosma indiana (Lour.) Merr. |
| ในวงศ์ Scrophulariaceae ขึ้นตามป่าเบญจพรรณทั่วไป |
| ต้นสูงประมาณ ๓๐ เซนติเมตร ใบเดี่ยวออกตรงข้ามกัน ขอบใบจักถี่ |
| ใบมีกลิ่นคล้ายกลิ่นใบกะเพรา โหระพา แต่อ่อนกว่า |
| ดอกเล็ก สีม่วงออกเป็นช่อเรียวยาวตามง่ามใบและที่ปลายยอด, |
| กระต่ายจาม ข้าวคํา หรือ พริกกระต่าย ก็เรียก. |
|
|
| การย์ | [กาน] (แบบ) น. หน้าที่, กิจ, ธุระ, งาน. (ส.). |
|
|
| การละเล่น | น. มหรสพต่าง ๆ, การแสดงต่าง ๆ เพื่อความสนุกสนานรื่นเริง. |
|
|
| การวิก | [การะวิก] น. นกการเวก เช่น การวิกรวังวนกุณาล |
| พเพรียกพร้องกระแสงใส. (สมุทรโฆษ). |
| (ป. กรวีก; ส. กรวีก, กลวิงฺก). |
|
|
| การเวก ๑ | [การะ-] น. ชื่อนกในเรื่องปรัมปรา เชื่อกันว่ามีอยู่ในป่าหิมพานต์ |
| บินสูงเหนือเมฆ ร้องเพราะ สัตว์ทั้งหลายได้ยินก็หยุดชะงักไป. |
|
|
| การเวก ๒ | [การะ-] น. ชื่อนกในวงศ์ Paradisaeidae มีหลายสกุล หลายชนิด |
| ทุกชนิดมีสีสันสวยงามพบเฉพาะในเกาะนิวกินี เกาะใกล้เคียง |
| และตะวันออกเฉียงเหนือของออสเตรเลีย ที่รู้จักกันมากที่สุด คือ |
| ชนิด Paradisaea apoda. |
|
|
| การเวก ๓ | [การะ-] น. ชื่อไม้เถาเนื้อแข็งชนิด Artabotrys siamensis Miq. |
| ในวงศ์ Annonaceae ดอกหอมอ่อน กลีบดอกคล้ายกระดังงาจีน |
| แต่ขนาดเล็กกว่า, กระดังงัว กระดังงาเถา หรือ หนามควายนอน ก็เรียก. |
|
|
| การเวก ๔ | [การะ-] น. ชื่อเพลงไทยชนิดหนึ่ง เรียกว่า การเวกตัวผู้ |
| การเวกตัวเมีย หรือ การเวกใหญ่. |
|
|
| การะเกด | น. ชื่อไม้พุ่มเพศผู้ชนิด Pandanus tectorius Blume |
| ในวงศ์ Pandanaceae มักขึ้นในที่ชื้นแฉะและริมน้ำ ใบแคบ |
| และยาว ขอบใบมีหนามห่าง ๆ ดอกสีเหลือง กลิ่นหอม, |
| ลําเจียกหนู ก็เรียก. |
|
|
| การะบุหนิง | น. ดอกแก้ว. (ช.). |
|
|
| การัณย์ | [การัน] น. กรณีย์, กิจ, เช่น ชี้แจงแถลงเรื่องการัณย์ ส่งคชสำคัญ |
| ทั้งหมอแลควาญมาถวาย. (ดุษฎีสังเวย). |
|
|
| การันต์ | [การัน] น. ``ที่สุดอักษร'', ตัวอักษรที่ไม่ออกเสียง |
| ซึ่งมีไม้ทัณฑฆาตกํากับไว้ เช่นตัว ''ต์'' ในคําว่า ``การันต์'', |
| (ปาก) เรียกตัวอักษรที่มีไม้ทัณฑฆาตกำกับ เช่น ล์ ว่า ล การันต์ |
| ค์ ว่า ค การันต์. |
|
|
| การางหัวขวาน | ดู กะรางหัวขวาน. |
|
|
| การิตการก | [การิดตะ-] (ไว) น. ผู้ถูกใช้ให้ทํา, เป็นประธานของประโยค |
| เรียงไว้หน้ากริยา ''ถูก-ให้'' เช่น คนงานถูกนายจ้างให้ทํางาน |
| ทั้งกลางวันและกลางคืน, ถ้ามิได้เป็นประธานก็เรียงไว้หลังบุรพบท |
| ''ยัง'' หรือ กริยานุเคราะห์ ''ให้'' เช่น นายจ้างยังลูกจ้างให้ทํางาน |
| นายจ้างให้ลูกจ้างทํางาน. |
|
|
| การิตวาจก | [การิดตะ-] (ไว) ก. กริยาที่บอกว่าประธานเป็นการิตการกหรือผู้รับใช้, |
| กริยาของประโยคที่แสดงว่าประธานทําหน้าที่เป็นการิตการก คือ |
| เป็นผู้ถูกใช้ กริยาของการิตวาจกใช้กริยานุเคราะห์ ''ถูก'' ''ถูก-ให้'' |
| หรือ ''ถูกให้'' เช่น ลูกจ้างถูกนายจ้างให้ทํางาน. |
|
|
| การุญ, การุณย์ | [การุน] น. ความกรุณา. (ป., ส.). |
|
|
| กาเรการ่อน | น. ต้นกะเรกะร่อน. (พจน. ๒๔๙๓). |
|
|
| กาเรียน | ดู กระเรียน ๑. |
|
|
| กาเรียนทอง | น. ชื่อเพลงไทยทำนองหนึ่ง. (ดู กระเรียน ๒). |
|
|
| กาล ๑, กาล- | [กาน, กาละ-] น. เวลา, คราว, ครั้ง, หน. (ป., ส.). |
| กาลกิริยา [กาละ-, กาน-] น. ความตาย เช่น ถึงซึ่งกาลกิริยา. (ป.). |
| กาลเทศะ [กาละ-] น. เวลาและสถานที่; ความควรไม่ควร. (ส.). |
| กาลโยค [กาละ-] (โหร) น. การกําหนด วัน ยาม ฤกษ์ ราศี ดิถี |
| ของแต่ละปี เป็น ธงชัย อธิบดี อุบาทว์ โลกาวินาศ. |
| กาลสมุตถาน [กาละสะหฺมุด-] น. กองโรคที่เกิดขึ้นเพราะ |
| ธาตุไม่เป็นไปตามเวลาปรกติ. (แพทย์). |
|
|
| กาล ๒ | [กาน] (โบ) น. คําประพันธ์. |
|
|
| กาลกรรณี, กาลกิณี | [กาละกันนี, กานละกันนี, กาละกินี, กานละกินี] น. เสนียดจัญไร, |
| ลักษณะที่เป็นอัปมงคล. (ส. กาลกรฺณี; ป. กาลกณฺณี). |
|
|
| กาลจักร | [กาละ-] น. ชื่อพิธีกรรมในลัทธิตันตระ ซึ่งมีข้อปฏิบัติเบื้องต้น ๕ อย่าง |
| คือ ดื่มน้ำเมา กินเนื้อสัตว์ พร่ามนตร์ แสดงท่ายั่วยวน และ เสพเมถุน |
| ซึ่งปฏิบัติในเวลากลางคืนหรือที่มืด, กาฬจักร ก็ว่า. (ส.). |
|
|
| กาลัญญุตา | [กาลันยุตา] น. ความเป็นผู้รู้กาล. (ป.). |
|
|
| กาลัญญู | [กาลันยู] น. ผู้รู้กาล. (ป.). |
|
|
| กาลัด | น. แก้วหุง; สายหยุด. (ช.). |
|
|
| กาลานุกาล | (โบ) น. งานบำเพ็ญกุศลถวายพระบรมอัฐิและพระอัฐิในกาลใด |
| กาลหนึ่ง. (ป. กาล + อนุกาล). |
|
|
| กาลิก | น. ของที่พระสงฆ์เก็บไว้ฉันได้ตามเวลาที่กําหนดให้ มี ๓ อย่าง |
| คือ ๑. ยาวกาลิก-ของที่เก็บไว้ฉันได้ชั่วคราวตั้งแต่เช้าถึงเที่ยงวัน |
| ได้แก่ข้าวปลาอาหาร ๒. ยามกาลิก-ของที่เก็บไว้ฉันได้ชั่วคราวเพียง |
| วันหนึ่งกับคืนหนึ่ง ได้แก่น้ำอัฐบาน ๓. สัตตาหกาลิก- |
| ของที่เก็บไว้ฉันได้ชั่วคราวเพียง ๗ วัน ได้แก่ เภสัชทั้ง ๕. (ป.). |
|
|
| กาลี ๑ | ว. ชั่วร้าย, เสนียดจัญไร. (ส. กลิ). |
|
|
| กาลี ๒ | น. ชื่อหนึ่งของพระอุมา ชายาพระอิศวร เรียกว่า เจ้าแม่กาลี, |
| ปรกติสร้างรูปเป็นหญิงผิวดำ (ส. กาลี ว่า หญิงดำ), |
| และว่ามีอำนาจเสมือน กาล (เวลา) ที่ไม่มีผู้ใดเอาชนะได้. (ส.). |
|
|
| กาแล | (ถิ่น-พายัพ) น. ชื่อไม้เครื่องเรือนที่ต่อจากปั้นลมทั้ง ๒ ด้านไปไขว้กัน |
| อยู่ตอนบนสุดของหลังคาที่ยื่นจากหน้าจั่ว อาจสลักลวดลายตามแต่ |
| จะเห็นงาม, เรียก กะแล หรือ แกแล ก็มี. |
|
|
| กาแล็กซี | น. ระบบขนาดใหญ่ของดาวฤกษ์ ประกอบด้วยกลุ่มดาวฤกษ์ |
| เนบิวลา และเทห์ฟากฟ้าอื่น ๆ กาแล็กซีมากกว่า ๑,๐๐๐ ล้านกาแล็กซี |
| รวมกันเป็นเอกภพ, ทางช้างเผือก ถือเป็นกาแล็กซีหนึ่ง. (อ. galaxy). |
|
|
| กาแล็กโทส | (วิทยา) น. น้ำตาลชนิดหนึ่งประเภทโมโนแซ็กคาไรด์ |
| ชนิดแอลโดเฮ็กโซส ลักษณะเป็นของแข็งสีขาว มีรสหวาน |
| น้อยกว่าน้ำตาลทราย หลอมละลายที่ ๑๖๕ ?ซ-๑๖๘ ?ซ. โมเลกุล |
| ของกาแล็กโทสเชื่อมโยงกับโมเลกุลของกลูโคสเป็นโมเลกุล |
| ของแล็กโทสซึ่งมีในน้ำนม. (อ. galactose). |
|
|
| กาว ๑ | น. ของเหนียวที่เคี่ยวมาจากเอ็น หนัง กีบสัตว์ เป็นต้น |
| สําหรับใช้ติดหรือผนึกสิ่งของ. |
|
|
| กาว ๒ | (ถิ่น-อีสาน) น. ต้นเทียนกิ่ง. (ดู เทียนกิ่ง). |
|
|
| ก้าว | น. ระยะทางชั่วยกเท้าย่างไปครั้งหนึ่ง. ก. ยกเท้าย่างไป. |
| ก้าวก่าย ก. ล่วงล้ำเข้าไปยุ่งเกี่ยวหน้าที่ผู้อื่น, |
| เหลื่อมล้าไม่เป็นระเบียบ เช่น งานก้าวก่ายกัน. |
| ก้าวเฉียง ก. เดินเป็นฟันปลา (ใช้แก่การแล่นเรือ); |
| โดยปริยายใช้แก่การพูดไม่ตรงหรือพูดเลี่ยง เช่น |
| นงลักษณ์แกล้งกล่าวก้าวเฉียง. (อิเหนา). |
| ก้าวร้าว ว. เกะกะระราน (ใช้แก่กิริยาและวาจาที่กระด้าง |
| และล่วงเกินผู้อื่น). |
| ก้าวล่วง ก. ละเมิด เช่น ภิกษุก้าวล่วงสิกขาบท. |
| ก้าวหน้า ก. เปลี่ยนแปลงของเดิมให้ดีขึ้นตามลําดับ, |
| เจริญวัฒนาเร็วกว่าปรกติ. |
|
|
| กาววาว | ว. แวววาว, ฉูดฉาด, บาดตา, (ใช้แก่สี). |
|
|
| กาวาง | น. ชื่อมะปรางพันธุ์หนึ่ง รสเปรี้ยวจัด. |
|
|
| กาแวน | น. ชื่อนกชนิด Crypsirina temia ในวงศ์ Corvidae |
| ซึ่งเป็นวงศ์เดียวกับกา รูปร่างคล้ายนกแซงแซว |
| แต่ปลายหางกว้างกว่า, กระแวน ก็เรียก. |
|
|
| กาศิก, กาศิก- | [กาสิกะ-] (แบบ) ว. ที่มาจากแคว้นกาสี, เหมือนไหม, |
| แกมไหม. (ส.; ป. กาสิก). |
| กาศิกพัสตร์ น. ผ้าเนื้อละเอียดมาจากแคว้นกาสี. (ส.). |
|
|
| กาษฐะ | [กาดสะถะ] (แบบ) น. ไม้ฟืน; ไม้วัด (คือใช้ในมาตราวัด). |
| (ส.; ป. กฏฺ?). |
|
|
| กาษา, กาสา ๑ | น. ผ้าชนิดหนึ่ง เช่น คลังถวายผ้ากาษา. (กฎ. ราชบุรี ๒/๑๐๗), |
| และพระไตรภูวนาทิตยวงศ์ก็ให้ผ้าลายและเสื้อกาสาคนละสํารับ. |
| (พงศ. กรุงเก่า), ฝันว่าห่มผ้าขาวกาสา. (ตําราทํานายฝัน). |
| (ทมิฬและมลายู กาสา ว่า ผ้าดิบ, ผ้าหยาบ). |
|
|
| กาสร | [-สอน] (แบบ) น. ควาย. (ส.). |
|
|
| กาสะ | (ราชา) น. การไอ, ใช้ว่า พระกาสะ. (ป., ส.). |
|
|
| กาสัก ๑ | ดูใน กา ๑. |
|
|
| กาสัก ๒ | น. ชื่อไม้พุ่มชนิด Leea macrophylla Roxb. ex Hornem. |
| ในวงศ์ Leeaceae ใบใหญ่ ใช้ทํายาได้, พญากาสัก เสือนั่งร่ม |
| หรือ ตาลปัตรฤๅษี ก็เรียก. |
|
|
| กาสา | น. แร่ชนิดหนึ่งมีสีเขียว. |
|
|
| กาสามปีก | น. (๑) ชื่อไม้ต้นชนิด Vitex peduncularis Wall. ex Schauer |
| ในวงศ์ Labiatae ขึ้นทั่วไปในป่าเบญจพรรณ ใช้ทํายาได้, |
| กาจับหลัก หรือ ตีนนก ก็เรียก. (๒) ชื่อไม้พุ่มชนิด Flemingia |
| sootepensis Craib ในวงศ์ Leguminosae ขึ้นทั่วไปในป่าเบญจพรรณ |
| ใช้ทํายาได้. (๓) ชื่อไม้พุ่มรอเลื้อยชนิด Pueraria striata Kurz |
| ในวงศ์ Leguminosae ใบเป็นใบประกอบ มีใบย่อย ๓ ใบ |
| ดอกเล็กมาก สีม่วง รูปดอกถั่ว ฝักมี ๘-๑๐ เมล็ด. (๔) ดู ตีนนก (๑). |
|
|
| กาสาร | [-สาน] (แบบ) น. สระ, บ่อ, ทะเลสาบ. (ส.). |
|
|
| กาสาว, กาสาวะ | [กาสาวะ-] น. ผ้าย้อมฝาด, เขียนเป็น กาสาว์ ก็มี. (ป.). |
| กาสาวพัสตร์ น. ผ้าย้อมฝาด คือผ้าเหลืองพระ. |
| (ป. กาสาว + ส. วสฺตร = ผ้า). |
|
|
| กาสิโน | น. สถานการพนันขนาดใหญ่และโอ่โถง |
| มีการพนันหลายชนิด เช่น รูเล็ตต์ ไพ่. (ฝ. casino). |
|
|
| กาหล | [-หน] (แบบ) น. แตรงอน เช่น หมื่นกาหลวิชัยมีหน้าที่ประโคมแตรงอน. |
| ว. เอะอะอื้ออึง เช่น แตกตื่นกันกาหลอลหม่าน, |
| ยามพลบสยงกึกก้อง กาหล แม่ฮา. (กำสรวล). |
|
|
| กาหลง | น. ชื่อไม้พุ่มชนิด Bauhinia acuminata L. |
| ในวงศ์ Leguminosae ปลายใบหยักเว้าลึก |
| ดอกใหญ่ สีขาว ออกเป็นช่อสั้นตามง่ามใบ. |
|
|
| กาหลา ๑ | [-หฺลา] ว. เหมือนดอกไม้. (ช.). |
|
|
| กาหลา ๒ | ดู กะลา ๒. |
|
|
| กาหัก | น. นกเงือก. (พจน. ๒๔๙๓). |
|
|
| กาเหว่า | ดู ดุเหว่า. |
|
|
| กาไหล่ | ก. กะไหล่. |
|
|
| กาฬ, กาฬ- | [กาน, กาละ-, กานละ-] น. รอยดําหรือแดงที่ผุดตามร่างกายคนเมื่อตายแล้ว. |
| ว. ดํา, มักใช้เป็นส่วนหน้าของสมาส. (ป.). |
| กาฬจักร [กาละจัก] น. กาลจักร. |
| กาฬปักษ์ [กาละ-] ว. ฝ่ายดํา คือ ข้างแรม. |
| กาฬปักษี [กาละ-] น. ชื่อโรคชนิดหนึ่ง เป็นเมื่อมารดาออกไฟแล้ว |
| ได้ ๕ เดือน ยังอยู่ในเขตเรือนไฟ มีอาการร้องไห้แล้วหอบ |
| หรือร้องไห้เมื่อหลับสะดุ้งผวาตื่นตกใจ. (แพทย์). |
| กาฬมุข น. เกียรติมุข. |
| กาฬโรค [กานละ-, กาละ-] น. ชื่อโรคระบาดอย่างร้ายแรงชนิดหนึ่ง |
| มักมีอาการบวมนูนที่รักแร้เป็นต้น. |
| กาฬวาต [กานละ-] น. ลมพายุใหญ่อย่างหนึ่ง |
| เช่น ด้วยกําลังกาฬวาตโบกเบียน. |
|
|
| กาฬพฤกษ์ | น. ชื่อไม้ต้นชนิด Cassia grandis L.f. ในวงศ์ Leguminosae |
| ลําต้นดํา ใบอ่อนสีแดง ดอกเล็ก สีแดงคล้ำแล้วเปลี่ยนเป็นสีชมพูอมส้ม |
| ฝักใหญ่อ้วนสั้น ผิวขรุขระ ด้านข้างมีสัน เป็นพรรณไม้ที่นําเข้ามาปลูก. |
|
|
| กาฬาวก | [-วะกะ] น. ชื่อช้างตระกูล ๑ ใน ๑๐ ตระกูล กายสีดํา, |
| ช้าง ๑๐ ตระกูล คือ ๑. กาฬาวกหัตถี สีดํา ๒. คังไคยหัตถี |
| สีเหมือนสีน้ำไหล ๓. ปัณฑรหัตถี สีขาวดังเขาไกรลาส ๔. |
| ตามพหัตถี สีทองแดง ๕. ปิงคลหัตถี สีทองอ่อนดั่งสีตาแมว ๖. |
| คันธหัตถี สีไม้กฤษณา มีกลิ่นตัวหอม ๗. มงคลหัตถี สีนิลอัญชัน |
| มีกิริยาท่าทางเดินงดงาม ๘. เหมหัตถี สีเหลืองดั่งทอง ๙. อุโบสถหัตถี |
| สีทองคํา ๑๐. ฉัททันตหัตถี กายสีขาวบริสุทธิ์ดั่งสีเงินยวง |
| แต่ปากและเท้าสีแดง. (ป.). |
|
|
| กาฮัง | ดู กะวะ ๒. |
|
|
| กำ ๑ | ก. งอนิ้วมือทั้ง ๔ ให้จดอุ้งมือ, เอานิ้วมือทั้ง ๕ โอบรอบสิ่งใดสิ่งหนึ่ง, |
| อาการที่งอนิ้วมือทั้ง ๕ รวบสิ่งใดสิ่งหนึ่งไว้. น. มือที่กําเข้า; |
| ปริมาณของเต็มมือที่กําเข้า, กำมือ ก็ว่า; มาตราวัดรอบของกลม |
| เมื่อวัดได้เท่าไร แล้วทบกึ่งได้ยาวราว ๑๐ เซนติเมตร เช่น |
| ของกลมวัดรอบได้ยาว ๒๐ เซนติเมตรของกลมนั้นเรียกว่า |
| มีขนาด ๑ กํา, มี ๓ ชนิด คือ ๑. กําสลึง (ยาว ๔ นิ้ว ๑ กระเบียด |
| หรือ ๑๐.๗๕ เซนติเมตร) ๒. กําเฟื้อง (ยาว ๔ นิ้วครึ่งกระเบียด |
| หรือ ๑๐.๕ เซนติเมตร) ๓. กําสองไพ (ยาว ๔ นิ้ว ๒ หุน |
| หรือ ๑๐.๒๕ เซนติเมตร); ลักษณนามเรียกผักหรือหญ้าที่มัดไว้ |
| เช่น ผักกําหนึ่ง หญ้า ๒ กํา. |
| กำเกรียก น. ชื่อการพนันใช้กําเบี้ยหรือเม็ดอื่น ๆ แล้วทายกัน. |
| กำขี้ดีกว่ากำตด (สํา) ได้บ้างดีกว่าไม่ได้อะไรเลย. |
| กำตัด น. ชื่อการเล่นของเด็กชนิดหนึ่ง; การพนันชนิดหนึ่ง |
| ลักษณะเหมือนกําถั่ว ใช้กําเบี้ย ต่างคนต่างถือแต้ม ไม่มีเจ้ามือ |
| กําแล้วจะเติมหรือชักออกก็ได้. |
| กำถั่ว น. ชื่อการพนันอย่างเดียวกับโปกำ แต่ใช้มือกำเบี้ย |
| แทนการใช้ถ้วยครอบ. (ดู โปกำ ประกอบ). |
| กำปั้น น. มือที่กําเข้าให้แน่นเพื่อจะทุบเป็นต้น. |
| กำมา น. ศอกตูม คือ ศอกที่กํานิ้วมือ, กํา ก็เรียก เช่น ๒ ศอกกํา |
| คือ ๒ ศอกกับอีกศอกตูมหนึ่ง. |
| กำมือ น. มือที่กําเข้า; ปริมาณของเต็มมือที่กําเข้า; กำ ก็ว่า; |
| มาตราตวงตามวิธีประเพณีของไทยโบราณ ๔ หยิบมือ = ๑ กำมือ |
| ๔ กำมือ = ๑ ฟายมือ และอีกแบบหนึ่ง ๔ ใจมือ = ๑ กำมือ |
| ๘ กำมือ = ๑ จังออน. |
| กำหมัด น. มือที่กําเข้าให้แน่นเพื่อจะชกหรือต่อย. |
|
|
| กำ ๒ | น. ซี่ล้อรถหรือเกวียน. |
|
|
| กำ ๓, กำม | (โบ) น. กรรม เช่น ไข้เจ็บหมอตั้งกําไว้, ท่านว่าเป็นกํามของเขาเอง. |
| (อัยการเบ็ดเสร็จ). |
|
|
| ก่ำ | ว. สุกใส, เข้ม, จัด, (มักใช้แก่สีแดงหรือทองที่สุก). |
|
|
| ก้ำ | (โบ) น. ด้าน, ฝ่าย, ทิศ. |
|
|
| กำกวม ๑ | น. นกขนปีกสีเขียว ปากแดง กินกุ้งและปลา. (พจน. ๒๔๙๓). |
|
|
| กำกวม ๒ | ว. เคลือบคลุม, คลุมเครือ, มีความหมายได้หลายนัย. |
|
|
| กำกัด | ก. จํากัดเข้า, จํากัดให้แคบเข้า. |
|
|
| กำกับ | ก. ดูแล, ควบคุม; ควบ ในความเช่น มีหนังสือกํากับมาด้วย. |
|
|
| ก้ำกึ่ง | ว. เกือบเท่า ๆ กัน, พอ ๆ กัน, ไล่เลี่ยกัน, เช่น ฝีมือก้ำกึ่งกัน. |
|
|
| กำกูน | น. ชื่อพรรณไม้ชนิดหนึ่ง เช่น คูนกํากูนกํายาน. (ลอ), กําคูน ก็ว่า. |
|
|
| ก้ำเกิน | ว. ล่วงเกิน, เกินเลย. |
|
|
| กำเกียง | ดู กางเกียง. |
|
|
| กำคูน | น. กํากูน เช่น กรรบูรแกมกําคูนคันธ์. (สมุทรโฆษ). |
|
|
| ก่ำเคือ | (ถิ่น-พายัพ) น. ต้นมะกล่ำตาหนู. (ดู มะกล่า). |
|
|
| กำจร | [-จอน] ก. ฟุ้งไป. (ส. ขจร ว่า ไปในอากาศ). |
|
|
| กำจัด ๑ | น. ชื่อไม้ต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ชนิด Zanthoxylum rhetsa |
| (Roxb.) DC. ในวงศ์ Rutaceae ต้นและกิ่งก้านเป็นหนาม |
| ใบเป็นใบประกอบ มีใบย่อย ๕-๘ คู่ ผลเล็ก ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง |
| ๖-๗ มิลลิเมตร ผิวขรุขระ มีกลิ่นฉุนคล้ายกลิ่นลูกผักชี เมล็ดกลมดําเป็นมัน |
| ผลใช้เป็นเครื่องแกงเพื่อชูรส, พายัพเรียก มะข่วง หรือ หมากข่วง. |
|
|
| กำจัด ๒ | ก. ขับไล่, ปราบ, ทําให้สิ้นไป. (ข. ขฺจาต่ ว่า พลัด, แยก). |
|
|
| กำจาย ๑ | ก. กระจาย. (ข. ขฺจาย). |
|
|
| กำจาย ๒ | น. (๑) ชื่อไม้พุ่มชนิด Caesalpinia digyna Rottler |
| ในวงศ์ Leguminosae ขึ้นในป่าเบญจพรรณ ต้นมีหนาม |
| ดอกสีเหลือง ออกเป็นช่อตามง่ามใบ ฝักพองหนา มีรสฝาด |
| ใช้ย้อมหนังได้ เมล็ดสีดําให้น้ามันจุดไฟ. (๒) ดู ขี้อ้าย (๑). |
|
|
| กำจาย ๓ | น. เรียกงาช้างที่หักติดอยู่ในไม้หรือสิ่งอื่น ๆ ว่า งากําจาย. (ปรัดเล). |
|
|
| กำชับ | ก. สั่งย้าให้แน่นอน. |
| กำชับกำชา ก. ย้ำแล้วย้ำอีก เช่น แล้วกําชับกําชาข้าไท. (คาวี). |
|
|
| กำชำ | (ถิ่น-ปักษ์ใต้) น. ต้นมะหวด. (ดู มะหวด). |
|
|
| กำโชก | (โบ) ก. กรรโชก. |
|
|
| กำซาบ | ก. ซึมเข้าไป, ทา, อาบ, หมายถึงศรที่อาบยาพิษก็ได้ เช่น สายกําซาบ. |
|
|
| กำซำ | (ถิ่น-ปักษ์ใต้) น. ต้นมะหวด. (ดู มะหวด). |
|
|
| กำด้น | น. ท้ายทอย, ส่วนที่คอกับศีรษะต่อกัน, เช่น |
| เหมือนกดคอยอกําด้นลูกสาวศรี. (มณีพิชัย). |
|
|
| กำดัด | ว. กําลังรุ่น เช่น วัยกำดัด; เต็มที่ เช่น สงัดเสียงสิงสัตว์กำดัดดึก. |
| (โคบุตร). ก. พะวง, ห่วงใย, ขวนขวาย, เช่น ฤๅสองศุขารมย |
| ชวนชายชํไม้เมิลป่า พระวงวิ่งวาศนาเด็กกำดัดเล่น. (ม. คำหลวง มัทรี); |
| กําหนัด เช่น โอ้เจ้าพี่ศรีสวัสดิ์กำดัดสวาท นุชนาฏแม่อย่าลืมเนื้อความหลัง. |
| (โคบุตร). |
|
|
| กำดาล | (กลอน) ก. ดาล เช่น กําเดาะกําดาลทวี. (บวรราชนิพนธ์). |
|
|
| กำเดา | น. เลือดที่ออกทางจมูก เรียกว่า เลือดกําเดา. (ข. เกฺดา ว่า ร้อน); |
| แพทย์แผนโบราณเรียกไข้ชนิดหนึ่งที่เกิดจากหวัดว่า ไข้กําเดา. |
|
|
| กำเดาะ | ว. กระเตาะ, รุ่น, เพิ่งแตกเนื้อสาว. (ปาเลกัว). |
|
|
| ก่ำต้น | (ถิ่น-พายัพ) น. ต้นมะกล่าตาช้าง. (ดู มะกล่า). |
|
|
| กำตาก | น. สิทธิพิเศษในค่าภาษีอากรขนอนตลาดที่พระเจ้าแผ่นดิน |
| ยกให้แก่พระยาแรกนาขวัญในระหว่างพิธี ๓ วันในครั้งโบราณ. |
|
|
| กำทวน | ว. สนั่น, หวั่นไหว, ก้อง, เช่น เสียงมฤคคชสีหไกรสร สีหนาทกําธร |
| กําทวนข้างป่าหิมพานต์. (สมุทรโฆษ). |
|
|
| กำธร | [-ทอน] ว. สนั่น, หวั่นไหว, สะเทือน, เช่น เสียงเทพอวยอาศิรวาท |
| กำธรอากาศ ฦๅเลวงไชยไชย. (สมุทรโฆษ). (เทียบ ข. กํทร |
| ว่าบรรลือเสียง, ตีรัว). |
|
|
| กำนล | [-นน] น. เงินค่าคำนับครู, เงินคํานับบูชาครูปี่พาทย์ คือ |
| พระประคนธรรพ หรือ พระนารท ซึ่งถือว่าเป็นครูเดิมของตน |
| มีเทียนสําหรับจุดที่ตะโพนด้วย. (ข. กํณล่ ว่า เครื่องคํานับ, |
| ค่ากำนล; ไม้สำหรับหนุนอย่างไม้หมอน). |
|
|
| กำนัด | [กำหฺนัด] (โบ) ก. กําหนัด เช่น พิศเพี้ยนพระพนิดาทุกขานลกํานัด |
| ดัดรัตนธารี มาดู. (สมุทรโฆษ). |
|
|
| กำนัน | น. ผู้ป้องกัน, ผู้รักษา, ผู้ดูแล, เช่น หัวหมื่นกับกํานันพระแสง; |
| (กฎ) ตําแหน่งพนักงานฝ่ายปกครองซึ่งมีอํานาจหน้าที่ปกครอง |
| ราษฎรที่อยู่ในเขตตําบล. ก. กัน, ถือ, เช่น พระจงกํานันกําหนดสัญญา. |
| (สุธน). |
|
|
| กำนัล ๑ | ก. ให้ของกันด้วยความนับถือ. |
|
|
| กำนัล ๒ | น. นางอยู่งานที่ทรงใช้สอยในพระราชมนเทียร |
| และได้รับพระราชทานหีบหมากกาไหล่ |
| แต่ยังไม่นับว่าเป็นเจ้าจอม เรียกว่า นางกำนัล. |
|
|
| กำเนิด | [กําเหฺนิด] น. การเกิด เช่น บิดามารดาเป็นผู้ให้กําเนิดแก่บุตร, |
| มูลเหตุดั้งเดิม เช่น ตัวหนังสือไทยมีกําเนิดมาอย่างไร. ก. เกิด, |
| มีขึ้น, เป็นขึ้น, เช่น โลกกําเนิดมาจากดวงอาทิตย์. |
|
|
| กำเนียจ | [กำเหฺนียด] ว. เกียจ, คด, ไม่ซื่อ, โกง; คร้าน; (โบ) เขียนเป็น กำนยจ |
| ก็มี เช่น อนนว่าพระโพธิสัตว์ก็ใส่กลกล่าว กํานยจกยจแก่นางพญาด่งงนี้. |
| (ม. คําหลวง กุมาร). |
|
|
| กำบด | ก. บัง เช่น มีโลมกําบดบัง ปลายเท้า สองแฮ. (โชค-โบราณ). |
|
|
| กำบน | ก. กัมบน, หวั่นไหว, เช่น ปางน้นนไกรโกรมธาตุ เอาดอยราชเมรู |
| แลนนทพนชูเปนเซรอด ก็เกอดพิการกำบน. (ม. คำหลวง ทานกัณฑ์). |
| (มาจาก ป., ส. กมฺปน). |
|
|
| กำบัง ๑ | ก. บัง เช่น หาที่กําบังฝน, บังอย่างมิดชิด เช่น กําบังกายเข้าไป. |
|
|
| กำบัง ๒ | น. ช่อดอกไม้. (ช.). |
|
|
| กำบัง ๓ | น. ชื่อว่านต้นดั่งกระชาย หัวเล็ก ๆ ติดกันดั่งกล้วยไข่ |
| ต้นและใบเขียว เนื้อในขาว ใช้สําหรับเป็นว่านกันภัยในทางลัทธิ |
| และกันว่านร้ายต่าง ๆ, ว่านกั้นบัง ก็เรียก. (พจน. ๒๔๙๓). |
|
|
| กำบัด | ก. ปัด. |
|
|
| กำบิด | (โบ) น. กรรบิด, มีด. (ข. กําบิต). |
|
|
| ก่ำบึ้ง | ดู บึ้ง ๑. |
|
|
| กำเบ้อ ๑ | (ถิ่น-พายัพ) น. ชื่อไม้พุ่มหลายชนิดในสกุล Mussaenda |
| วงศ์ Rubiaceae ดอกสีเหลืองหรือแสด กลีบหนึ่งของวงกลีบนอกใหญ่ |
| แผ่ออกเป็นใบขาว ดูไกล ๆ คล้ายผีเสื้อเกาะดอกไม้. |
|
|
| กำเบ้อ ๒, ก่ำเบ้อ | (ถิ่น-พายัพ) น. ผีเสื้อกลางวัน. (ดู ผีเสื้อ ๑). |
|
|
| กำโบล ๑ | (แบบ) น. กโบล, กระพุ้งแก้ม, เช่น ปรางเปรียบกำโบลบง- |
| กชรัตนรจนา. (สุธน). (ป., ส. กโปล). |
|
|
| กำโบล ๒ | (โบ) ก. ลูบ, ลูบคลํา, ลูบไล้, เช่น ฤๅอาจกําโบลปิยุทร์นงเยาว์ |
| ฤๅอาจอุกเอา กระมลยุคลมามือ. (สรรพสิทธิ์), คำโบล ก็ใช้. |
|
|
| กำปอ | น. ชื่อเพลงเขมรชนิดหนึ่ง เรียกว่า เขมรกําปอ. (วิวาห์พระสมุทร). |
|
|
| กำปั่น ๑ | น. เรือเดินทะเลขนาดใหญ่ชนิดหนึ่ง รูปร่างหัวเรือเรียวแหลม |
| ท้ายเรือมนและราบในระดับเดียวกับหัวเรือ, ถ้ามีเสายาวยื่นออกไป |
| สําหรับผูกสายใบ มีเสากระโดง ๓ เสา มีใบ เรียกว่า กําปั่นใบ, |
| ถ้าเสากระโดงตรงกลางไม่มี มีปล่องไฟโดยใช้เดินด้วยกําลัง |
| เครื่องจักรไอน้า เรียกว่า กําปั่นไฟ. (เทียบมลายู หรือ ฮินดูสตานี ว่า capel). |
|
|
| กำปั่น ๒ | น. หีบทําด้วยเหล็กหนา สําหรับใส่เงินและของต่าง ๆ |
| รูปค่อนข้างเป็นรูปลูกบาศก์ ฝามีหูยาวตรงกลาง ตอนปลาย |
| ทําเป็นช่องเล็กเพื่อปิดลงมาสวมขอเหล็กโค้งที่ตัวหีบสําหรับใส่กุญแจ |
| เดิมทําเป็นหีบฝังตะปูหัวเห็ดทั่วตัว. |
|
|
| กำปั่น ๓ | น. ชื่อทุเรียนพันธุ์หนึ่ง. |
|
|
| กำผลา | [-ผฺลา] น. ง้าว. |
|
|
| กำพง | น. ท่าน้า, ตําบล, เช่น มีทงงสมรรถพนจร รม่งงมรกําพงไพร. |
| (ม. คําหลวง มหาพน). (ข. กํพง ว่า ท่าน้า; มลายู กัมพง ว่า ตําบล). |
|
|
| กำพด | น. จอมประสาทหัวช้าง เช่น โขมดสารกําพด ทรงเทริด. |
| (ตําราช้างคําโคลง). |
|
|