กัมมันตรังสี[กํามันตะ-] ว. ที่สามารถเกิดกัมมันตภาพรังสีได้ (ใช้แก่ธาตุหรือสาร).
(อ. radioactive).
กัมมาร[กํามาน] (แบบ) น. กรรมาร, ช่างทอง, ช่างเหล็ก. (ป.; ส. กรฺมาร).
กัมลาศ[กํามะลาด] (แบบ) น. กมลาสน์ คือ พระพรหม เช่น
เพียงกัมลาศลงมาดิน. (ม. คําหลวง กุมาร). (ป., ส. กมลาสน).
กัยวิกัย[ไกยะวิไก] (แบบ) น. การซื้อและการขาย. (ป. กยวิกย).
กัลชาญ[กันละชาน] ว. กลชาญ, เชี่ยวชาญ, เช่น
แด่พระผู้กัลชาญพิเศษ. (ม. คําหลวง ทศพร).
กัลบก[กันละ-] (แบบ) น. ช่างตัดผม, ช่างโกนผม. (ส.; ป. กปฺปก).
กัลป-, กัลป์[กันละปะ-, กัน] น. กัป, อายุของโลกตั้งแต่เมื่อพระพรหมสร้างเสร็จ
จนถึงเวลาที่ไฟประลัยกัลป์ล้างโลก ซึ่งได้แก่ช่วงเวลากลางวัน
วันหนึ่งของพระพรหม คือ ๑,๐๐๐ มหายุค (เท่ากับ ๔,๓๒๐,๐๐๐,๐๐๐ ปีมนุษย์)
เมื่อสิ้นกัลป์ พระอิศวรจะล้างโลกด้วยไฟประลัยกัลป์ โลกจะ
ไร้สิ่งมีชีวิตและอยู่ในความมืดมนจนถึงรุ่งเช้าของวันใหม่
แล้วพระพรหมก็จะสร้างโลกเป็นการขึ้นต้นกัลป์ใหม่
โลกจะถูกสร้างและถูกทำลายเช่นนี้สลับกันตลอดอายุของพระพรหม
ทั้งนี้ตามคติของพราหมณ์, บางทีใช้เข้าคู่กับคํา กัป เช่น
ชั่วกัปชั่วกัลป์ นานนับกัปกัลป์พุทธันดร. (ส.; ป. กปฺป).
กัลปพฤกษ์ ๑ [กันละปะพฺรึก] น. ต้นไม้ที่เชื่อกันว่าให้ผลสําเร็จ
ตามความปรารถนา; เรียกต้นไม้ที่ทําขึ้นเนื่องในการทิ้งทานใน
งานเมรุหลวง และมีลูกมะนาวบรรจุเงินตราห้อยอยู่ตามกิ่งต่าง ๆ
ของต้นไม้นั้นว่าต้น กัลปพฤกษ์, เรียกลูกมะนาวที่บรรจุเหรียญเงินนั้น
ว่า ลูกกัลปพฤกษ์; (โบ) ใช้ว่า กํามพฤกษ์ ก็มี เช่น พวกประจํา
กํามพฤกษ์บังคมไหว้. (รามเกียรติ์ ร. ๒). (ส.; ป. กปฺปรุกฺข).
กัลปาวสาน [กันละปาวะสาน] น. ที่สุดแห่งระยะเวลากัลป์หนึ่ง
คือ ช่วงเวลา ๔,๓๒๐,๐๐๐,๐๐๐ ปีมนุษย์. (ส. กลฺป + อวสาน).
กัลปนา[กันละปะนา] ก. เจาะจงให้. น. ที่ดินหรือสิ่งอื่นเช่นอาคารซึ่งเจ้าของ
อุทิศผลประโยชน์ให้แก่วัดหรือศาสนา; ส่วนบุญที่ผู้ทําอุทิศให้แก่ผู้ตาย.
(ส.; ป. กปฺปนา).
กัลปพฤกษ์[กันละปะพฺรึก] น. ชื่อไม้ต้นชนิด Cassia bakeriana Craib
ในวงศ์ Leguminosae มีมากทางภาคอีสานและภาคเหนือ
ดอกสีชมพูอ่อนออกเป็นช่อในระหว่างทิ้งใบหรือผลิใบใหม่
ฝักมีขนนุ่ม.
กัลปังหา[กันละ-] ดู กะละปังหา.
กัลปาวสานดู กัลป-, กัลป์.
กัลปิต[กันละปิด] (แบบ) ว. สําเร็จแล้ว; ควรแล้ว; ตัดแล้ว. (ส.; ป. กปฺปิต).
กัลพุม[กันพุม] (โบ) น. กรรพุม, มือที่ประนม, เช่น
ถวายกรกัลพุมบันสารโกสุม ศิโรจม์. (ม. คำหลวง ฉกษัตริย์);
พุ่ม เช่น จับพฤกษางกูรกัลพุม โดยกุสุมฤดูกาล. (ม. คำหลวง
วนปเวสน์).
กัลเม็ด[กันละ-] น. กลเม็ด, วิธีที่แยบคาย, สิ่งที่แยบคาย;
แหวนที่มีก้านหัวเป็นเกลียวถอดออกจากเรือนได้ เรียกว่า
แหวนกัลเม็ด, ขวดที่มีจุกเป็นเกลียวเรียกว่า ขวดกัลเม็ด.
กัลยา[กันละยา] น. นางงาม.
กัลยาเยี่ยมห้อง น. ชื่อเพลงไทยทํานองหนึ่ง.
กัลยาณ -[กันละยานะ-] ว. งาม, ดี, ใช้เป็นบทหน้าสมาส เช่น
กัลยาณคุณ = คุณอันงาม กัลยาณธรรม = ธรรมอันดี
กัลยาณมิตร = มิตรดี. (ป., ส.).
กัลยาณมิตร[กันละยานะมิด] น. ชื่อเพลงไทยทํานองหนึ่ง.
กัลยาณี[กันละยานี] น. นางงาม, หญิงงาม. (ป., ส.).
กัลเว้า[กันเว้า] ว. พูดอ่อนหวาน, พูดเอาใจ, เช่น
ก็มีพระราชโองการอนนกัลเว้า. (ม. คําหลวง มหาราช).
กัลหาย[กัน-] ก. กรรหาย เช่น ชายใดเดอรร้อนรนน จวนจวบ
สร้อยสรสวรก็หายกัลหายหื่นหรรษ์. (ม. คําหลวง จุลพน).
กัลโหย[กัน-] ก. กรรโหย เช่น สารเสียงหงสกัลโหย. (สมุทรโฆษ).
กัลออม
กัลเอา[กัน-] ว. กรรเอา, กลมกล่อม. (ข. กฺรเอา).
กัศมล[กัดสะมน] (แบบ) ว. น่าเกลียด, ไม่งาม, อุจาด, เช่น
บพิตรพราหมณ์นี้กาจกัศมลร้ายพ้นคนในโลกย์นี้.
(ม. คําหลวง กุมาร). (ส.).
กัศยป[กัดสะหฺยบ] (แบบ) น. เต่า. (ส.).
กัษณ[กัดสะหฺนะ] (กลอน) น. กษณะ, ขณะ, เช่น
ในเมื่อกาลกัษณ. (ม. คําหลวง สักบรรพ).
กา ๑น. ชื่อนกชนิด Corvus macrorhynchos ในวงศ์ Corvidae
ตัวดํา ร้องกา ๆ, อีกา ก็เรียก; ชื่อดาวฤกษ์ธนิษฐา เช่น
แม้นดาวกามาใกล้ในมนุษย์. (อภัย).
กาคาบพริก (สํา) ว. ลักษณะที่คนผิวดําแต่งตัวด้วยเสื้อผ้าสีแดง.
กาจับหลัก ๑ น. ไม้แป้นวงกลม มีหลักปักอยู่ที่ริมแป้น ที่ปลายหลัก
มีวัตถุรูปกระจับสําหรับรับคางศพที่บรรจุโกศ; เครื่องดักทําร้าย
ของโบราณ มีของแหลมอยู่ข้างล่าง เมื่อคนนั่งกระทบไกเข้าก็ลัดขึ้น
เสียบทวาร; ท่าถือขอช้างอย่างหนึ่ง. (ตําราขี่ช้าง).
กาฟักไข่ น. ชื่อการเล่นอย่างหนึ่ง ผู้เล่นหาไม้หรือของอื่นมาคนละชิ้น
สมมุติเป็นไข่ มอบให้แก่ผู้ที่ถูกจับสลาก สมมุติเป็นกา
ผู้เป็นการักษาสิ่งนั้นไว้ในวงเขตที่กําหนด ผู้เล่นนอกนั้นคอยลักไข่.
กาลักน้ำ น. เครื่องมืออย่างง่ายซึ่งอาศัยความดันของอากาศเพื่อใช้
ถ่ายเทของเหลวออกจากภาชนะ โดยใช้หลอดหรือท่อที่ใช้ถ่ายเท
ของเหลวจากระดับหนึ่งไปสู่ระดับที่ต่ากว่า โดยไหลผ่านระดับ
ที่สูงกว่าระดับทั้ง ๒ นั้น. (อ. siphon).
กาสัก ๑ น. นกที่เชื่อกันว่าเป็นสัตว์กายสิทธิ์บินมาไม่เห็นตัว
ถ้าได้ขนมันไว้ก็หายตัวได้.
กาหลงรัง (สํา) น. ผู้ที่ไปหลงติดอยู่ ณ บ้านใดบ้านหนึ่งแล้ว
ไม่ยอมกลับบ้านของตน, ผู้เร่ร่อนไปไม่มีที่พักพิงเป็นหลักแหล่ง.
กา ๒น. ชื่อปลาน้าจืดชนิด Morulius chrysophekadion
ในวงศ์ Cyprinidae ปากงุ้มต่า ตาเล็ก ตลอดทั้งหัว ตัว
และครีบมีสีม่วงจนดําทึบ เฉพาะเกล็ดมีจุดสีเหลืองประปราย,
เพี้ย ก็เรียก.
กา ๓น. ภาชนะสําหรับใส่น้ำหรือต้มน้ำ มีพวยและหูสําหรับหิ้ว
หรือจับ, ลักษณนามว่า ใบ หรือ ลูก.
กาเวียน น. กาต้มน้ำชนิดหนึ่ง อยู่ในถังซึ่งมีเตาไฟ.
กา ๔น. คํากํากับชื่อปีในวิธีนับศักราชของไทยเหนือ ตรงกับเลข ๐.
กา ๕ก. ทําเครื่องหมายเป็นรูปกากบาท, ทำเครื่องหมาย
ไว้ให้สังเกตได้ เช่น ดูเฉพาะที่กาไว้.
กาชาด น. เครื่องหมายรูปกากบาท ( + ) สีแดงชาดบนพื้นขาว
เป็นเครื่องหมายกาชาดสากล.
ก๋า ๑(ปาก) ว. อาการที่ทําท่าว่าเก่ง เช่น ยืนก๋า เต้นก๋า.
ก๋ากั่น ว. อวดกล้า (มักใช้แก่ผู้หญิง).
ก๋า ๒ดู หมอช้างเหยียบ.
กากน. สิ่งที่เหลือเมื่อคั้นหรือคัดเอาส่วนดีออกแล้ว
เช่น กากมะพร้าว; หยากเยื่อ; เดนเลือก (ใช้เป็นคําด่า)
เช่น กากมนุษย์ คนกาก.
กากขยาก น. กากที่หยาบ, หยากเยื่อ.
กากข้าว น. ข้าวเปลือกที่ปนอยู่ในข้าวสารหรือข้าวสุก.
กากเพชร น. ส่วนของเพชรที่คัดออก; ผงแวววาวคล้ายกระจก
สําหรับโรยแต่งเครื่องประดับเป็นต้น; เครื่องใช้ตัดกระจก;
เครื่องใช้เจียระไนรัตนชาติ; เครื่องบดวาล์ว, เรียกเครื่องลับมีดเป็นต้น
ชนิดหนึ่ง ว่า หินกากเพชร.
กากรุน, กากกะรุน น. ผงของกะรุนที่เอามาผสมครั่งขัดของแข็งเช่นป้าน.
กากหมู น. มันหมูที่เจียวเอาน้ำมันออกแล้ว.
กาก-, กากะ(แบบ) น. กา (นก). (ป., ส.).
กากคติ [กากะคะติ] น. ชื่อกาพย์ชนิดหนึ่ง มีดําเนินกลอน
อย่างกาที่บินไป เช่น สรรเพ็ชญ์เจ้าได้ ทรงฤทธิ์เรืองไกร
ย่อมบำเพงทาน ให้พระวิมุติ โลกุดรญาณ แสวงหาศีลาจาร
ประเสริฐหนักหนา. (ชุมนุมตํารากลอน).
กากณึก [กากะหฺนึก] น. ทรัพย์มีค่าเท่าค่าแห่งชิ้นเนื้อพอกาพาไปได้;
ชื่อมาตราเงินอย่างต่ำที่สุด. (ป. กากณิกา).
กากบาท [กากะบาด] น. ชื่อเครื่องหมายอย่างตีนกา มีรูป + หรือ x ;
ใช้ + เป็นเครื่องหมายวรรณยุกต์บอกเสียงจัตวา.
กากภาษา [กากะพาสา] น. ชาติกา เช่น ลางมารนิรมิตอินทรีย์
เศียรเป็นอสุรี และกายเป็นกากภาษา. (คําพากย์).
กากะทิงดู กระทิง ๒.
กากะเยียน. เครื่องสําหรับวางหนังสือใบลาน ทําด้วยไม้
๘ อันร้อยเชือกไขว้กัน.
(รูปภาพ กากะเยีย)
กากี ๑น. กาตัวเมีย. (ป., ส.).
กากี ๒น. หญิงมากชู้หลายผัว. (เป็นคําด่า มีเค้าเรื่องมาจาก กากาติชาดก).
กากี ๓ว. สีน้าตาลปนเหลือง, สีสนิมเหล็ก.
กากีแกมเขียว ว. สีเขียวขี้ม้า.
กาง ๑ก. ถ่างออก เช่น กางขา, คลี่ เช่น กางปีก, เหยียดออกไป
เช่น กางแขน, ขึงออกไป เช่น กางใบ กางมุ้ง, แบะออก
เช่น กางหนังสือ. ว. ที่ถ่างออก คลี่ออก เหยียดออก ขึงออก
หรือ แบะออก เช่น หูกาง ท้องกาง.
กางเวียน (โบ) น. เครื่องมือสำหรับเขียนวงกลม ส่วนโค้งของ
วงกลม หรือกะระยะ ทำด้วยโลหะ มี ๒ ขา ปลายข้างหนึ่งแหลม
ปลายอีกข้างหนึ่งมีดินสอเป็นต้น อีกแบบหนึ่งมีปลายแหลมทั้ง ๒ ข้าง
แบบหลังนี้ใช้สำหรับเขียนบนโลหะก็ได้, วงเวียน หรือ กงเวียน ก็ว่า;
การหมุนเวียนชนิดหนึ่ง เช่น แล้วจับเท้าทั้งสองหันเวียนไปดั่งบุคคล
ทํากางเวียน. (กฎหมายเก่า).
กาง ๒(ถิ่น-พายัพ) น. ต้นคาง. (ดู คาง ๒).
กางขี้มอด (ถิ่น-พายัพ) น. ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ชนิด
Acrocarpus fraxinifolius Wight et Arn.ในวงศ์ Leguminosae
มีฝักแบน ๆ, ขางแดง หรือ แดงน้ำ ก็เรียก.
ก้าง ๑น. ส่วนแข็งที่ประกอบเป็นโครงร่างของปลา
โดยปรกติหมายเอาชิ้นที่แหลมเล็ก ๆ.
ก้าง ๒น. ชื่อปลาน้ำจืดชนิด Channa gachua ในวงศ์ Channidae
คล้ายปลาช่อนหรือปลากระสงซึ่งเป็นปลาสกุลเดียวกัน
เว้นแต่ปลาก้างนั้นเกล็ดข้างตัวมีราว ๔๑-๔๕ เกล็ด
ขอบครีบต่าง ๆ เป็นสีส้ม, ขี้ก้าง ก็เรียก.
ก้าง ๓(กลอน) ก. กั้ง, กั้น, ขวาง, เช่น สองท้าวยินสองสายใจ
จักก้างกลใด บดีบันโดยดังถวิล. (สรรพสิทธิ์).
ก้างขวางคอ น. ผู้ขัดขวางมิให้ทําการได้สะดวก,
ผู้ขัดขวางให้ผู้อื่นเสียประโยชน์.
กางเกงน. เครื่องนุ่งมี ๒ ขา.
กางเกียงก. ไม่ลงรูป, ไม่ลงรอย, ไม่ลงที่, รวมกันไม่เข้า, ใช้ว่า กางเกี่ยง ก็มี
เช่น เมื่อนั้น พระคาวีเห็นนางยังกางเกี่ยง ยิ้มพลางทางลงไปจากเตียง
แล้วกล่าวเกลี้ยงแกล้งปลอบให้ชอบใจ. (คาวี), กังเกียง หรือ กําเกียง
ก็ว่า.
กางเกี่ยงดู กางเกียง.
กางของ(ถิ่น-อีสาน) น. ต้นปีบ. (ดู ปีบ ๑).
กางเขนน. ชื่อนกชนิด Copsychus saularis ในวงศ์ Turdidae
ตัวขนาดนกปรอด ส่วนบนลําตัวสีดํา ส่วนล่างตั้งแต่หน้าอก
ลงไปสีขาวหม่น ปีกมีลายพาดสีขาว มักอยู่เป็นคู่หรือกลุ่มเล็ก ๆ
กินแมลง, พายัพเรียก จีแจ๊บ, อีสานเรียก จี่จู้.
ก้างปลาน. ชื่อไม้พุ่มหลายชนิดในสกุล Phyllanthus และ Securinega
วงศ์ Euphorbiaceae ใบยาวรี ปลายใบทู่ ออกดอกเป็นกลุ่มอยู่
ตามง่ามใบแถวปลายกิ่ง ชนิดผลสีขาว เรียก ก้างปลาขาว
(S. virosa Baill.) ชนิดผลสีคล้ำ เรียก ก้างปลาแดง
(S. leucopyrus Muell. Arg.) และชนิด P. reticulatus Poir.
ชนิดหลังนี้เรียกกันว่า ก้างปลาเครือ ใช้ทํายาได้.
กาจับหลัก ๑ดูใน กา ๑.
กาจับหลัก ๒(๑) ดู กาสามปีก (๑). (๒) ดู ราชดัด.
ก๊าซน. อากาศธาตุ, (วิทยา) สถานะหนึ่งของสสาร รูปร่างและ
ปริมาตรไม่คงที่ ขึ้นอยู่กับภาชนะที่บรรจุ, เรียกไฟซึ่งเกิดจากการ
จุดอะเซทิลีน ซึ่งได้จากก้อนแคลเซียมคาร์ไบด์ทําปฏิกิริยากับน้ำว่า
ไฟก๊าซ, แก๊ส ก็ว่า. (อ. gas).
ก๊าซไข่เน่า, แก๊สไข่เน่า น. แก๊สพิษชนิดหนึ่ง มีกลิ่นเหม็นเหมือนไข่เน่า
มีสูตร H2S เกิดขึ้นจากการเสื่อมสลายของสารอินทรีย์ที่
ประกอบด้วยกํามะถันในธรรมชาติมักมีปรากฏละลายอยู่ใน
บ่อน้ำร้อนและในแหล่งน้ำแร่บางแห่ง. (อ. hydrogen sulphide).
ก๊าซเฉื่อย, แก๊สเฉื่อย น. ธาตุที่เป็นแก๊ส มีสมบัติไม่ไวต่อปฏิกิริยาเคมี
ได้แก่ ฮีเลียม นีออน อาร์กอน คริปทอน ซีนอน และเรดอน,
ปัจจุบันเรียก ก๊าซมีตระกูล, แก๊สมีตระกูล (noble gases) หรือ
ก๊าซหายาก, แก๊สหายาก (rare gases). (อ. inert gases).
ก๊าซชีวภาพ, แก๊สชีวภาพ น. แก๊สที่เกิดจากการเสื่อมสลาย
ผุพังของสิ่งมีชีวิต หรือสิ่งที่สืบเนื่องจากสิ่งมีชีวิต ติดไฟได้
ใช้เป็นเชื้อเพลิงเป็นต้น.
ก๊าซน้ำตา, แก๊สน้ำตา น. สารที่อยู่ในสภาพที่แพร่กระจายเป็นไอ
หรือควันทําให้ระคายเคืองนัยน์ตาอย่างรุนแรง น้ำตาไหล
และมองไม่เห็นชั่วขณะหนึ่ง. (อ. tear gas).
ก๊าซหุงต้ม, แก๊สหุงต้ม น. แก๊สที่ประกอบด้วยสารอินทรีย์
ที่ติดไฟได้ง่าย ใช้ในการหุงต้มเป็นต้น.
กาซะลอง(ถิ่น-พายัพ) น. ต้นปีบ. (ดู ปีบ ๑).
กาซะลองคำ น. ชื่อไม้ต้นชนิด Radermachera ignea (Kurz)
Steenis ในวงศ์ Bignoniaceae ชอบขึ้นตามที่ค่อนข้างชุ่มชื้น
ทางภาคเหนือ เปลือกเรียบสีเทา ดอกสีเหลืองทอง, อ้อยช้าง ก็เรียก.
กาญจน-, กาญจนา[กานจะนะ-] (แบบ) น. ทอง. (ส.; ป. ก?ฺจน).
กาญจนาภิเษก น. พระราชพิธีที่พระเจ้าแผ่นดินกระทำเมื่อ
ครองราชสมบัติได้ ๕๐ ปี.
กาฐ[กาด] (แบบ) น. ไม้ฟืน เช่น คือโกยกาฐอันกองแลนองธรณิภาค
กลาดกล่นถกลหลาก อนันต์. (สรรพสิทธิ์), กาษฐะ ก็ใช้.
(ป. กฏฺ?; ส. กาษฺ?).
กาด ๑น. ชื่อไม้ล้มลุกหลายชนิดหลายสกุล บางชนิดใช้ใบ
บางชนิดใช้หัวเป็นผัก เช่น ผักกาดกวางตุ้ง (Brassica chinensis Jusl.)
ผักกาดขม หรือ ผักกาดเขียว (B. juncea Czern. et Coss.) ผักกาดขาว
หรือ แป๊ะช่าย (B. chinensis Jusl. var. pekinensis Rupr.) ผักกาดหัว
หรือไช้เท้า (Raphanus sativus L.) ในวงศ์ Cruciferae, ผักกาดหอม
(Lactuca sativa L.) ในวงศ์ Compositae, ผักเหล่านี้เป็นพรรณไม้
ที่นําเข้ามาปลูกเพื่อเป็นอาหาร.
กาด ๒(ถิ่น-พายัพ) น. ตลาด.
ก๊าดน. เรียกน้ำมันชนิดหนึ่งที่ใช้ตามตะเกียงว่า น้ำมันก๊าด. (อ. kerosene).
กานก. ตัดเพื่อให้แตกใหม่ เช่น กานต้นมะขาม, ตัดเพื่อให้ลําต้นเปลา
เช่น กานต้นสน; ควั่นเปลือกและกระพี้ต้นไม้เพื่อให้ยืนต้นตาย
เช่น กานต้นสัก, ควั่นเปลือกและกระพี้ต้นไม้เพื่อให้มีลูก เช่น
กานต้นมะพร้าว.
ก่านว. ด่าง, ผ่าน, มีลายพาด, เช่น พนคณนกหค ก่านแกม
ปีกหางนวยแนม นนวยนเนียร้องริน. (ม. คำหลวง มหาพน);
เก่ง, กล้า, กั่น, เช่น ปางเมื่อเจ้าเข้าดงด่าน ตววก่านกาจชาติชัฏขน
สัตวตนสื่อชื่อมนนหมี ได้ทีทำนำความเข็ญ. (ม. คําหลวง ทานกัณฑ์).
ก้าน ๑น. ส่วนที่ต่อดอก หรือใบ หรือผล กับกิ่งไม้, เรียกสิ่งที่มีลักษณะ
คล้ายคลึงเช่นนั้น เช่น ก้านตุ้มหู ก้านไม้ขีด; กระดูกกลางแห่งใบไม้
บางอย่าง เช่น มะพร้าวจาก.
ก้านขด น. ชื่อลายชนิดหนึ่งที่เขียนเป็นลายขดไปขดมา.
ก้านแข็ง น. เรียกกําไลชนิดหนึ่งว่า กําไลก้านแข็ง.
ก้านคอ น. ลําคอด้านหลัง.
ก้านตอง น. ไม้ขนาบข้างเรือรูปกลม ๆ คล้ายทางกล้วย.
ก้านต่อดอก น. ชื่อวิธีร้อยดอกไม้เป็นตาข่าย; ชื่อลายชนิดหนึ่ง;
ชื่อกลบทชนิดหนึ่ง เช่น แสนถวิลเทวษว้าอาวรณ์สมร
ทุกข์ระทมกรมทรวงดั่งศรรอน จะนั่งนอนมีแต่พร่ากําสรวลครวญ.
ก้านบัว น. กําไลเท้า.
ก้านแย่ง น. ชื่อลายชนิดหนึ่ง ซึ่งมีรูปโครงเป็นตาข่าย
แย่งดอกแย่งก้านกัน.
ก้าน ๒น. ก่าน, กล้า, เช่น รู้ไป่ทันแก่ก้าน
กล่าวถ้อยกลางสนาม. (โลกนิติ).
ก๊าน(ถิ่น-พายัพ) ก. ค้าน, แพ้, สู้ไม่ได้, เช่น ก๊านพ่ายหนี.
กานดาน. หญิงที่รัก. (ส. กานฺตา; ป. กนฺตา).
กานต์(แบบ) ว. เป็นที่รัก, โดยมากใช้เป็นส่วนท้ายของสมาส
เช่น จันทรกานต์ เป็นที่รักของพระจันทร์ ได้แก่แก้วผลึก
ที่ถูกแสงจันทร์แล้วมีเหงื่อ, คู่กับ สูรยกานต์ เป็นที่รักของ
พระอาทิตย์ ได้แก่แก้วที่รวมแสงอาทิตย์ให้เกิดไฟได้. (ส.).
กานท, กานท์(โบ) น. บทกลอน เช่น สารสยามภาคพร้อง กลกานท นี้ฤๅ.
(ยวนพ่าย).
กานน ๑[-นน] (แบบ) น. ป่า, ดง, เช่น อันว่าท้องเขาวงกฏกานน.
(ม. คําหลวง วนปเวสน์). (ป., ส.).
กานน ๒[-นน] ดู ตีนนก (๑).
ก้านพร้าวน. โกฐก้านพร้าว. (ดู โกฐก้านพร้าว ที่ โกฐ).
กานพลู[-พฺลู] น. ชื่อไม้ต้นขนาดกลางชนิด Syzygium aromaticum (L.)
Merr. et L.M. Perry ในวงศ์ Myrtaceae ดอกตูมมีรสเผ็ดร้อน
ตากแห้งแล้วใช้เป็นเครื่องเทศและทํายา. (ทมิฬ กิรามบู).
ก้านมะพร้าวดู ทางมะพร้าว.
ก้านยาวน. ชื่อทุเรียนพันธุ์หนึ่ง; (ปาก) ผู้ที่มีรูปร่างผอมสูงกว่าปรกติ.
ก้านเหลืองน. ชื่อไม้ต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ชนิด Nauclea orientalis (L.) L.
ในวงศ์ Rubiaceae คล้ายกระทุ่ม ขึ้นตามริมน้ำ เนื้อไม้สีเหลือง
ละเอียด ใช้ในการก่อสร้าง.
กาน้ำน. ชื่อไม้ต้นชนิด Canarium album (Lour.) Raeusch.
ในวงศ์ Burseraceae ผลคล้ายสมอบางชนิด กินได้
มีถิ่นกําเนิดในประเทศจีน, สมอจีน ก็เรียก.
กาน้ำน. ชื่อนกในวงศ์ Phalacrocoracidae ตัวสีดํา คอยาว ว่ายน้ำเหมือนเป็ด
ดําน้ำจับปลากินเป็นอาหาร อาศัยอยู่รวมกันเป็นฝูง ในประเทศไทยมี
๓ ชนิด คือ กาน้ำใหญ่ (Phalacrocorax carbo)
กาน้ำปากยาว (P. fuscicollis) และ กาน้ำเล็ก (P. niger).
กาบ ๑น. เปลือกหุ้มชั้นนอกของผล ช่อดอก หรือลําต้นของต้นไม้บางชนิด
ลอกออกได้ เช่น กาบมะพร้าว กาบหมาก กาบกล้วย, โดยปริยาย
หมายถึงสิ่งที่มีลักษณะเช่นนั้น.
กาบเขียง น. ส่วนที่หุ้มจั่นหมาก จั่นมะพร้าว.
กาบปูเล น. ส่วนล่างของทางใบที่หุ้มรอบลําต้นหมาก
เมื่อแก่จัดแล้วหลุดลงมา.
กาบพรหมศร น. ชื่อกาบกระหนกชนิดหนึ่งที่ประกอบกับโคนเสา
เช่น เสาบุษบก มีลักษณะคล้ายอินทรธนูละคร.
กาบ ๒น. ชื่อหอยน้ำจืดกาบคู่หลายชนิดหลายสกุลในวงศ์ Unionidae
และ Amblemidae เปลือกบางหรือหนาแล้วแต่ชนิดและวัย
มีหลายขนาด ผิวนอกเป็นสีเขียวคล้ำหรือน้ำตาลเข้ม ด้านในเป็นมุก
เช่น ชนิด Chamberlainia hainesiana, กาบน้ำจืด ก็เรียก.
กาบ ๓น. คํากํากับชื่อปีในวิธีนับศักราชของไทยเหนือตรงกับเลข ๑.
ก้าบ ๆว. เสียงร้องของเป็ด.
กาบกี้น. ชื่อหอยน้ำจืดกาบคู่ชนิด Uniandra contradens
ในวงศ์ Amblemidae เป็นหอยกาบขนาดกลาง, กี ก็เรียก.
กาบคู่น. ชื่อเรียกหอยในชั้น Bivalvia หรือ Pelecypoda
เปลือกหุ้มตัวมีลักษณะเป็น ๒ กาบ ปิดและเปิดได้.
กาบเดียว, กาบเดี่ยวน. ชื่อเรียกหอยในชั้น Gastropoda มีเปลือกต่อกัน
เป็นชิ้นเดียวโดยเวียนเป็นวงซ้อนกัน และมีช่องให้
ตัวหอยโผล่ออกมาจากเปลือกได้.
กาบน้ำจืดดู กาบ ๒.
กาบบัวน. ชื่อนกขนาดใหญ่ชนิด Mycteria leucocephala
ในวงศ์ Ciconiidae ตัวใหญ่ คอและขายาว ลําตัว หัว
และคอสีขาว มีแถบดําคาดขวางหน้าอก ขนคลุมปีก ตอนปลาย
สีชมพู ปากยาวสีเหลือง อาศัยอยู่ตามบึงและหนองน้ำ กินปลา.
กาบหอยแครงดู ว่านกาบหอย ที่ ว่าน.
กาบุรุษ[กาบุหฺรุด] (แบบ) น. คนเลว. (ส. กาปุรุษ; ป. กาปุริส).
กาบูน. กระเบื้องมุงหลังคาชนิดหนึ่ง มีลักษณะเป็นกระเบื้อง
๒ แผ่นวางคร่อมกัน แผ่นคว่ำมีรูปร่างเหมือนกาบกล้วย
ข้างใต้ตอนบนมีงวงหรือขอสำหรับยึดกับระแนง
ส่วนแผ่นหงายที่อยู่ข้างล่างนั้นเป็นแผ่นแบน งอริมขึ้นทั้ง ๒ ข้าง
มีขออยู่ตอนบนเพื่อเกี่ยวกับระแนง ปัจจุบันนิยมทำให้กระเบื้อง
แผ่นคว่ำและแผ่นหงายติดเป็นแผ่นเดียวกันเพื่อให้มีความคงทน
มากขึ้น, กระเบื้องกาบกล้วย ก็เรียก.
กาเปี้ยด(ถิ่น) น. ต้นหนอนตายหยาก. (พจน. ๒๔๙๓).
กาฝากน. ชื่อพืชเบียนหลายชนิดในหลายวงศ์ที่อาศัยเกาะดูดน้ำและแร่ธาตุ
หรือสารอาหารที่สังเคราะห์แล้วจากพรรณไม้อื่น ส่วนใหญ่มักใช้เรียก
ไม้พุ่มที่อาศัยเกาะเบียนไม้ต้นชนิดต่าง ๆ ในวงศ์ Loranthaceae,
Santalaceae และ Viscaceae.
กาพย์น. คําร้อยกรองประเภทหนึ่ง มีหลายชนิด เช่น กาพย์ฉบัง
กาพย์สุรางคนางค์ กาพย์ยานี กาพย์ขับไม้. (ส. กาวฺย).
กาพย์กลอน น. คําร้อยกรอง.
กาเฟอีนน. สารประกอบอินทรีย์ประเภทพิวรีน มีสูตรเคมี C8H10O2N4
ลักษณะเป็นผลึกสีขาว มีในใบชา เมล็ดกาแฟ เป็นยาเสพติดอย่างอ่อน
มีฤทธิ์อย่างแรงต่อหัวใจ ใช้ในการแพทย์. (ฝ. caf้ine).
กาแฟ ๑น. ชื่อเครื่องดื่มชนิดหนึ่ง ทํามาจากเมล็ดต้นกาแฟ.
กาแฟ ๒น. ชื่อไม้พุ่มหลายชนิดในสกุล Coffea วงศ์ Rubiaceae
เช่น ชนิด C. arabica L., C. canephora Pierre ex Froehner
และ C. liberica Bull. ex Hiern ชนิดหลังนี้ กาแฟใบใหญ่ ก็เรียก,
กาแฟเป็นพืชแถบทวีปแอฟริกา ปลูกเป็นพืชเศรษฐกิจ
เมล็ดแก่คั่วแล้วบด ใช้ชงเป็นเครื่องดื่ม ในเมล็ดกาแฟมีสารเคมี
ชนิดหนึ่ง เรียกว่า กาเฟอีน.
กาม, กาม-[กามมะ-] น. ความใคร่, ความใคร่ทางเมถุน. (ป., ส.).
กามกรีฑา น. ชั้นเชิงในทางกาม. (ส.).
กามกิจ น. การร่วมประเวณี.
กามคุณ น. สิ่งที่น่าปรารถนามี ๕ ประการ คือ รูป เสียง
กลิ่น รส สัมผัส; ความปรารถนาในเมถุน. (ป., ส.).
กามฉันท์ น. ความพอใจในกามคุณทั้ง ๕. (ป.).
กามตัณหา น. ความอยากในกามคุณทั้ง ๕. (ป.).
กามท- [กามมะทะ-] ว. ผู้ให้ตามที่ปรารถนา เช่น
หนึ่งโสดกามทราช จักประพาศยลราชี ตามวิถีแนวไม้
ไพรระเรียง. (ม. คําหลวง หิมพานต์). (ป., ส.).
กามเทพ น. เทพเจ้าแห่งความรัก. (ป.).
กามน [กา-มน] ว. เต็มไปด้วยกาม เช่น ฤๅโฉมพระศรีศริ
อภิลาศกามน. (สุธน). (ป., ส.).
กามภพ น. ที่เกิดของผู้ที่ยังเกี่ยวด้วยกาม, โลกเป็นที่อยู่อาศัยของ
ผู้เสพกาม ได้แก่ อบายภูมิ ๔ (นรกภูมิ ติรัจฉานภูมิ เปรตวิสัยภูมิ
อสุรกายภูมิ) มนุษยโลก ๑ และสวรรค์ ๖ ชั้น (จาตุมหาราชิกหรือ
จาตุมหาราชิกา ดาวดึงส์ ยามา ดุสิต นิมมานนรดี ปรนิมมิตวสวัตดี)
รวมเป็น ๑๑, กามภูมิ ก็ว่า. (ป.).
กามราค, กามราคะ [กามมะราก, กามมะ-]
น. ความกําหนัดในกาม. (ป., ส.).
กามโรค น. โรคซึ่งติดต่อกันได้โดยการประกอบกามกิจหรือติดต่อกัน
โดยใช้สิ่งของร่วมกับคนเป็นกามโรคเป็นต้น, เรียกเป็นสามัญว่า
โรคบุรุษ หรือ โรคผู้หญิง.
กามวิตก น. ความครุ่นคิดในกาม, ความคิดคำนึงในทางกาม. (ป.).
กามวิตถาร [กามวิดถาน] น. การประกอบกามกิจที่ผิดปรกติวิสัย
เช่น รักร่วมเพศ, การทรมานตนหรือผู้อื่นก่อนหรือในระหว่างร่วมเพศ.
ว. ผิดปรกติทางเพศเช่นนั้น.
กามสมังคี ว. พร้อมด้วยกามคุณ เช่น เสด็จเสวยอุฬาริกราชกาม
สมังคีศรีสุขุมสุข. (ม. ร่ายยาว นครกัณฑ์). (ป. กาม + สมงฺคี =
มีความพร้อมเพรียง).
กามัช ว. เกิดแต่กาม. (ป., ส.).
กามา (กลอน) น. กาม เช่น เข้าแต่หอล่อกามา. (มูลบท).
กามาทีนพ น. โทษแห่งกาม. (ป. กาม + อาทีนว).
กามาพจร, กามาวจร ว. ที่ยังข้องอยู่ในกาม,
ที่ท่องเที่ยวอยู่ในกามภพ. (ป. กาม + อวจร).
กามามิศ น. อามิสคือกาใม เช่น ฝ่ายเจ้าช้างจงจม ตมเปือกกามามิศ.
(ม. คําหลวง ทานกัณฑ์). (ป. กาม + ส. อามิษ).
กามารมณ์ น. กามคุณ, อารมณ์ที่น่าใคร่. (ป. กาม + อารฺมณ).
กามิศ, กาเมศ ว. เต็มไปด้วยกาม เช่น ชงครากามิศน้อง ยังยัง ติดแม่.
(ทวาทศมาส), โกมลมิ่งโกมุท กาเมศ เรียมเอย. (ทวาทศมาส).
กาโมทย [-โมด] (แบบ) ว. เป็นที่ตั้งขึ้นแห่งความรัก, น่ารัก,
เป็นที่เกิดแห่งความรัก, เช่น พรมงคลน้นนโสด แก่แก้วกาโมทยมหิษี
กัลยาณีสาวสวรรค์ประเสริฐนั้น. (ม. คําหลวง ทศพร).
(ป. กาม + อุทย).
ก้ามน. อวัยวะของสัตว์บางชนิดเช่นปูและกุ้ง สําหรับหนีบอาหารเป็นต้น.
ก้ามกรามน. ชื่อกุ้งน้ำจืดชนิด Macrobrachium rosenbergii
ในวงศ์ Palaemonidae ตัวโต เปลือกสีครามปนเขียว ก้ามสีฟ้า
มีหนาม วางไข่ในน้ำกร่อย, กุ้งหลวง ก็เรียก, เพศเมียเรียก กุ้งนาง.
ก้ามกุ้งดู ผกากรอง.
ก้ามเกลี้ยงน. ชื่อกุ้งน้ำจืดชนิด Macrobrachium sintangense
ในวงศ์ Palaemonidae ตัวเล็กกว่ากุ้งก้ามกราม
ก้ามเล็กเรียบไม่มีหนาม.
ก้ามดาบดู เปี้ยว ๑.
ก้ามปูน. ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ชนิด Albizia saman (Jacq.) F. Muell.
ในวงศ์ Leguminosae เรือนยอดทึบแบนแผ่สาขากว้างใหญ่จึง
ให้ร่มเงาได้ดี ช่อดอกเป็นพู่สีชมพูแก่ ฝักแก่สีน้ำตาลไหม้
ยาวประมาณ ๑๒ เซนติเมตร รสหวาน เป็นไม้ที่นําเข้ามาปลูก
เดิมเรียก จามจุรีแดง แต่มักเรียกสั้น ๆ ว่า จามจุรี, พายัพเรียก
ฉำฉา หรือ สำสา.
ก้ามปูหลุดน. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Tradescantia zebrina Hort. ex Bosse
ในวงศ์ Commelinaceae ลําต้นเรียว และเป็นปล้อง ๆ
เลื้อยไปตามดิน ใบสีเขียวหม่น ใบด้านบนมีแถบสีเทาคาด
ตามยาว ด้านล่างสีม่วงแดง ดอกสีชมพู.
กามัชดู กาม, กาม-.
กามาดู กาม, กาม-.
กามาทีนพดู กาม, กาม-.
กามาพจร, กามาวจรดู กาม, กาม-.
กามามิศดู กาม, กาม-.
กามารมณ์ดู กาม, กาม-.
กามินีน. หญิง เช่น จงกามินีปน รสร่วม กันนา. (ลอ).
(ป. ว่า หญิงมีความใคร่).
กามิศ, กาเมศดู กาม, กาม-.
กาเมสุมิจฉาจาร[-มิดฉาจาน] น. การประพฤติผิดในประเวณี. (ป.).
กาโมทยดู กาม, กาม-.
กาย, กาย- [กายยะ-] น. ตัว เช่น ไม่มีผ้าพันกาย, และมักใช้เข้าคู่กับคํา ร่าง
เป็น ร่างกาย, ใช้เป็นส่วนท้ายของสมาส หมายความว่า หมู่, พวก,
เช่น พลกาย = หมู่ทหาร. (ป., ส.).
กายกรรม น. การทําทางกาย; การดัดตนเพื่อให้ร่างกายแข็งแรง,
การเล่นห้อยโหนโยนตัวเป็นต้น. (ส. กาย + กรฺม; ป. กาย + กมฺม).
กายทวาร น. ทางกาย. (ป., ส. กาย + ทฺวาร).
กายทุจริต [กายะทุดจะหฺริด] น. ความประพฤติชั่วทางกาย ได้แก่
การฆ่าสัตว์ ๑ การลักทรัพย์ ๑ การประพฤติผิดในกาม ๑.
กายบริหาร [กายบอริหาน] น. การบริหารร่างกาย, การออกกำลังกาย.
กายพันธน์ น. เครื่องรัดตัว คือ รัดประคด. (ป., ส.).
กายภาพ ว. เกี่ยวกับสิ่งที่ไม่มีชีวิต, เกี่ยวกับสสารและพลังงาน,
เช่น วิทยาศาสตร์กายภาพ (physical science) ศึกษาเกี่ยวกับสสาร
และพลังงาน; เกี่ยวกับลักษณะตามธรรมชาติของโลก เช่น
ภูมิศาสตร์กายภาพ (physical geography) ศึกษาเกี่ยวกับธรรมชาติ
ของผิวดิน บรรยากาศ อากาศ พืช และสัตว์ในถิ่นต่าง ๆ.
กายภาพบำบัด น. การรักษาโรคโดยอาศัยวิธีการทางฟิสิกส์
แทนการใช้ยา เช่น โดยการนวด การฉายรังสี การใช้กระแสไฟฟ้า
การใช้กระแสน้ำ ความร้อน หรือการออกกําลังกาย.
(อ. physical therapy).
กายวิภาคศาสตร์ [-วิพากคะสาด] น. วิทยาศาสตร์การแพทย์
สาขาหนึ่ง ว่าด้วยเรื่องโครงสร้างของร่างกายโดยศึกษาเป็นส่วน ๆ.
(อ. anatomy).
กายสิทธิ์ ว. มีฤทธิ์เดชต่าง ๆ อยู่ในตัว.
กายสุจริต [กายยะสุดจะหฺริด] น. ความประพฤติชอบทางกาย
ได้แก่ การไม่ฆ่าสัตว์ ๑ การไม่ลักทรัพย์ ๑ การไม่ประพฤติผิด
ในกาม ๑.
กายาพยพ [กายาพะยบ] น. ส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย เช่น มือ เท้า.
(ป., ส. กาย + อวยว).
กายินทรีย์, กาเยนทรีย์ น. ร่างกายซึ่งเป็นใหญ่ในการรับสัมผัส.
(ป. กาย + อินฺทฺริย).
ก่ายก. พาด, พาดไขว้กัน, เช่น เอาฟืนก่ายกัน, พาดเกยอยู่หรือค้างอยู่
เช่น เอามือก่ายหน้าผาก นอนเอาขาก่ายกัน, บางทีก็ใช้เข้าคู่กับคํา
เกย เป็น ก่ายเกย หรือ เกยก่าย.
ก่ายกอง ว. มักใช้เข้าคู่กับคํา มากมาย เป็น มากมายก่ายกอง
หมายความว่า มากเกิน, ล้นหลาม.
กายาพยพดู กาย, กาย-.
กายินทรีย์, กาเยนทรีย์ดู กาย, กาย-.
กาเยนน. ยางไม้ชนิดหนึ่ง สีเหลืองแก่ ใสคล้ายแก้ว.
การ ๑น. งาน, สิ่งหรือเรื่องที่ทํา, มักใช้เข้าคู่กับคํา งาน เช่น การงาน
เป็นการเป็นงาน ได้การได้งาน, ถ้าอยู่หน้านาม หมายความว่า เรื่อง,
ธุระ, หน้าที่, เช่น การบ้าน การครัว การคลัง การเมือง, ถ้าอยู่หน้ากริยา
ทํากริยาให้เป็นนาม เช่น การกิน การเดิน.
การกลั่นทำลาย น. กรรมวิธีที่ให้ความร้อนสูงแก่สารอินทรีย์
โดยไม่ให้อากาศเข้า เพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางเคมีขึ้นแก่สารนั้น
ให้ผลเป็นสารที่ระเหยได้และแยกตัวออกมา เช่น การกลั่นทําลาย
ขี้เลื่อย ให้ผลเป็นเมทิลแอลกอฮอล์ กรดน้ำส้ม และสารอื่นอีก,
การกลั่นทําลายถ่านหิน ให้ผลเป็นแก๊สถ่านหินที่ใช้เป็นเชื้อเพลิงได้
น้ำมันเบนซิน ลูกเหม็นกันแมลงสาบ และสารอื่นที่มีประโยชน์อีกมาก
กากที่เหลือเรียกว่า ถ่านโค้ก. (อ. destructive distillation).
การขนส่งมวลชน น. ระบบการขนส่งผู้โดยสารครั้งละมาก ๆ.
การครัว น. การหุงหาอาหาร.
การคลัง น. การจัดการเงิน, การคลังแผ่นดิน หรือ การคลังสาธารณะ
คือ การจัดการเงินของประเทศ, การคลังเอกชน คือ การจัดการ
เงินของบุคคล เช่น บริษัท; ชื่อกระทรวงที่มีอํานาจหน้าที่เกี่ยวกับ
การเงินแผ่นดิน ภาษีอากร การรัษฎากร กิจการเกี่ยวกับที่ราชพัสดุ
กิจการอันกฎหมายบัญญัติให้เป็นการผูกขาดของรัฐ กิจการหารายได้
ซึ่งรัฐมีอํานาจดําเนินการได้แต่ผู้เดียวตามกฎหมาย และไม่อยู่ในอํานาจ
หน้าที่ของกระทรวง ทบวง กรมอื่น และกิจการซึ่งจะเป็นสัญญา
ผูกพันต่อเมื่อรัฐบาลได้ให้อํานาจหรือให้สัตยาบัน รวมทั้งการค้า
ประกันหนี้ของส่วนราชการ องค์การของรัฐ สถาบันการเงิน
และรัฐวิสาหกิจ.
การเงิน น. กิจการเกี่ยวกับเงิน, เรื่องเกี่ยวกับเงิน เช่น
เดือนนี้การเงินไม่ค่อยดี.
การจร น. งานซึ่งไม่ได้ทําเป็นประจําหรือที่คาดไม่ถึง.
การต่างประเทศ น. ชื่อกระทรวงที่มีอํานาจหน้าที่เกี่ยวกับ
ราชการต่างประเทศ.
การทะเบียนราษฎร (กฎ) น. งานทะเบียนต่าง ๆ
ตามกฎหมายว่าด้วยการทะเบียนราษฎร เช่น ทะเบียนบ้าน
ทะเบียนคนเกิด ทะเบียนคนตาย รวมทั้งการจัดเก็บข้อมูลทะเบียน
ประวัติราษฎร.
การนำ (ไฟฟ้า) น. การเคลื่อนที่ของกระแสไฟฟ้าผ่านตัวนํา
หรือฉนวน; (ความร้อน) การส่งถ่ายพลังงานความร้อนผ่านเทหวัตถุ
โดยวิธีการซึ่งโมเลกุลของเทหวัตถุนั้นกระทบกระแทกกันเนื่องจาก
โมเลกุลสั่นสะเทือนอย่างรวดเร็วมาก.
การบ้าน น. งานที่ครูกําหนดให้นักเรียนไปทําที่บ้าน (เฉพาะโรงเรียน),
งานที่เกี่ยวกับบ้าน, มักใช้เข้าคู่กับคําอื่น เช่น การบ้านการเมือง
การบ้านการเรือน.
การบ้านการเมือง น. กิจการบ้านเมืองทั่ว ๆ ไป.
การบ้านการเรือน ดู การเรือน.
การบุเรียน (โบ) น. การเปรียญ.
การประกอบโรคศิลปะ (กฎ) น. การประกอบวิชาชีพที่กระทำหรือ
มุ่งหมายจะกระทำต่อมนุษย์เกี่ยวกับการตรวจโรค การวินิจฉัยโรค
การบำบัดโรค การป้องกันโรค การส่งเสริมและการฟื้นฟูสุขภาพ
การผดุงครรภ์ แต่ไม่รวมถึงการประกอบวิชาชีพทางการแพทย์และ
สาธารณสุขอื่นตามกฎหมายว่าด้วยการนั้น ๆ.
การเปรียญ [-ปะเรียน] น. เรียกศาลาวัดสําหรับพระสงฆ์แสดงธรรมว่า
ศาลาการเปรียญ.
การแผ่รังสี (ความร้อน) น. การส่งถ่ายพลังงานความร้อนใน
ลักษณะเป็นคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าซึ่งเคลื่อนที่ด้วยความเร็วเท่ากับ
ความเร็วของแสง เมื่อเทหวัตถุใดดูดกลืนคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้านั้น
ไว้ได้ คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าก็จะแปรสภาพเป็นพลังงานความร้อนเป็น
ผลให้เทหวัตถุนั้นมีอุณหภูมิสูงขึ้นกว่าเดิม.
การพา (ความร้อน) น. การส่งถ่ายพลังงานความร้อนผ่านของเหลว
หรือแก๊สโดยวิธีการซึ่งโมเลกุลของของเหลวหรือแก๊สเคลื่อนที่ไป.
การเมือง น. (๑) งานที่เกี่ยวกับรัฐหรือแผ่นดิน เช่น วิชาการเมือง
ได้แก่วิชาว่าด้วยรัฐ การจัดส่วนแห่งรัฐ และการดําเนินการแห่งรัฐ.
(๒) การบริหารประเทศเฉพาะที่เกี่ยวกับนโยบายในการบริหาร
ประเทศ เช่น การเมืองระหว่างประเทศ ได้แก่การดําเนินนโยบาย
ระหว่างประเทศ. (๓) กิจการอํานวยหรือควบคุมการบริหาร
ราชการแผ่นดิน เช่น ตําแหน่งการเมือง ได้แก่ตําแหน่งซึ่งมีหน้าที่
อํานวย (คณะรัฐมนตรี) หรือควบคุม (สภาผู้แทนราษฎร)
การบริหารแผ่นดิน. (ปาก) ว. มีเงื่อนงํา, มีการกระทําอันมีเจตนาอื่น
แอบแฝงอยู่, เช่น ป่วยการเมือง.
การเรือน น. งานของแม่บ้าน เช่น หุงต้มอาหารเย็บปักถักร้อย,
การบ้านการเรือน ก็ว่า.
การสื่อสาร น. วิธีการนำถ้อยคำ ข้อความ หรือหนังสือเป็นต้น
จากบุคคลหนึ่งหรือสถานที่หนึ่งไปยังอีกบุคคลหนึ่งหรืออีก
สถานที่หนึ่ง.
-การ ๒น. ผู้ทํา, มักใช้เป็นส่วนท้ายสมาสคําบาลีและสันสกฤต
เช่น กรรมการ ตุลาการ, ถ้าอยู่หลังคําอื่นที่ไม่ใช่คําศัพท์
มีความหมายเป็นเฉพาะก็มี เช่น กงการ เจ้าการ นักการ
ผู้บังคับการ ผู้กำกับการ.
-การ ๓คําประกอบท้ายสมาสคําบาลีและสันสกฤต มีความหมายเหมือน
การ ๑ เช่น ราชการ พาณิชยการ.
การก[กา-รก] น. ผู้ทํา. (ไว) ก. กริยาที่ทําหน้าที่ประธาน กรรม
หรือส่วนขยายของประโยคที่คล้ายกับนาม มี ๕ ชนิด คือ
กรรตุการก กรรมการก การิตการก วิกัติการก และ
วิเศษณการก. (ป., ส.).
การณ์[กาน] น. เหตุ, เค้า, มูล, เช่น รู้เท่าไม่ถึงการณ์ สังเกตการณ์. (ป., ส.).
การ์ด(ปาก) น. บัตรเชิญในโอกาสต่าง ๆ เช่น การ์ดแต่งงาน การ์ดงานศพ.
การ์ตูน ๑น. ภาพล้อ, ภาพตลก, บางทีเขียนเป็นภาพบุคคล
บางทีเขียนเป็นภาพแสดงเหตุการณ์ที่ผู้เขียนตั้งใจ
ล้อเลียนจะให้ดูรู้สึกขบขัน, หนังสือเล่าเรื่องด้วยภาพเขียน
ซึ่งแบ่งหน้ากระดาษเป็นช่อง ๆมีคำบรรยายสั้น ๆ อ่านง่าย
เนื้อเรื่องมักเป็นนิทานหรือนวนิยาย.
การ์ตูน ๒น. ชื่อปลาทะเลขนาดเล็กทุกชนิดในสกุล Amphiprion
วงศ์ Pomacentridae ลําตัวสั้นและแบนข้าง สีเหลือง แสด
หรือแดง บางชนิดมีส่วนบนรวมทั้งครีบหลังดําคล้ำ มักมีแถบ
สีขาวเด่นพาดขวางบนหัวและลําตัว ๑-๒ แนว แล้วแต่ชนิด
หรือขนาด พบอาศัยตามแนวปะการัง โดยเฉพาะอยู่กับ
ดอกไม้ทะเลในลักษณะพึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกัน.
การเต[กาน-] น. กานดา เช่น ธรณีธรณิศแก้ว การเต. (ทวาทศมาส).
การบูร[การะบูน] น. ชื่อไม้ต้นชนิด Cinnamomum camphora (L.) J.S. Presl
ในวงศ์ Lauraceae เนื้อไม้มีสารสีขาว กลิ่นฉุนร้อน
ซึ่งกลั่นแยกออกมาได้ เรียกว่า การบูร หรือ กรบูร
ใช้ทํายา. (ส. กฺรบูร).
การบูรป่าน. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Adenosma indiana (Lour.) Merr.
ในวงศ์ Scrophulariaceae ขึ้นตามป่าเบญจพรรณทั่วไป
ต้นสูงประมาณ ๓๐ เซนติเมตร ใบเดี่ยวออกตรงข้ามกัน ขอบใบจักถี่
ใบมีกลิ่นคล้ายกลิ่นใบกะเพรา โหระพา แต่อ่อนกว่า
ดอกเล็ก สีม่วงออกเป็นช่อเรียวยาวตามง่ามใบและที่ปลายยอด,
กระต่ายจาม ข้าวคํา หรือ พริกกระต่าย ก็เรียก.
การย์[กาน] (แบบ) น. หน้าที่, กิจ, ธุระ, งาน. (ส.).
การละเล่นน. มหรสพต่าง ๆ, การแสดงต่าง ๆ เพื่อความสนุกสนานรื่นเริง.
การวิก[การะวิก] น. นกการเวก เช่น การวิกรวังวนกุณาล
พเพรียกพร้องกระแสงใส. (สมุทรโฆษ).
(ป. กรวีก; ส. กรวีก, กลวิงฺก).
การเวก ๑[การะ-] น. ชื่อนกในเรื่องปรัมปรา เชื่อกันว่ามีอยู่ในป่าหิมพานต์
บินสูงเหนือเมฆ ร้องเพราะ สัตว์ทั้งหลายได้ยินก็หยุดชะงักไป.
การเวก ๒[การะ-] น. ชื่อนกในวงศ์ Paradisaeidae มีหลายสกุล หลายชนิด
ทุกชนิดมีสีสันสวยงามพบเฉพาะในเกาะนิวกินี เกาะใกล้เคียง
และตะวันออกเฉียงเหนือของออสเตรเลีย ที่รู้จักกันมากที่สุด คือ
ชนิด Paradisaea apoda.
การเวก ๓[การะ-] น. ชื่อไม้เถาเนื้อแข็งชนิด Artabotrys siamensis Miq.
ในวงศ์ Annonaceae ดอกหอมอ่อน กลีบดอกคล้ายกระดังงาจีน
แต่ขนาดเล็กกว่า, กระดังงัว กระดังงาเถา หรือ หนามควายนอน ก็เรียก.
การเวก ๔[การะ-] น. ชื่อเพลงไทยชนิดหนึ่ง เรียกว่า การเวกตัวผู้
การเวกตัวเมีย หรือ การเวกใหญ่.
การะเกดน. ชื่อไม้พุ่มเพศผู้ชนิด Pandanus tectorius Blume
ในวงศ์ Pandanaceae มักขึ้นในที่ชื้นแฉะและริมน้ำ ใบแคบ
และยาว ขอบใบมีหนามห่าง ๆ ดอกสีเหลือง กลิ่นหอม,
ลําเจียกหนู ก็เรียก.
การะบุหนิงน. ดอกแก้ว. (ช.).
การัณย์[การัน] น. กรณีย์, กิจ, เช่น ชี้แจงแถลงเรื่องการัณย์ ส่งคชสำคัญ
ทั้งหมอแลควาญมาถวาย. (ดุษฎีสังเวย).
การันต์[การัน] น. ``ที่สุดอักษร'', ตัวอักษรที่ไม่ออกเสียง
ซึ่งมีไม้ทัณฑฆาตกํากับไว้ เช่นตัว ''ต์'' ในคําว่า ``การันต์'',
(ปาก) เรียกตัวอักษรที่มีไม้ทัณฑฆาตกำกับ เช่น ล์ ว่า ล การันต์
ค์ ว่า ค การันต์.
การางหัวขวานดู กะรางหัวขวาน.
การิตการก[การิดตะ-] (ไว) น. ผู้ถูกใช้ให้ทํา, เป็นประธานของประโยค
เรียงไว้หน้ากริยา ''ถูก-ให้'' เช่น คนงานถูกนายจ้างให้ทํางาน
ทั้งกลางวันและกลางคืน, ถ้ามิได้เป็นประธานก็เรียงไว้หลังบุรพบท
''ยัง'' หรือ กริยานุเคราะห์ ''ให้'' เช่น นายจ้างยังลูกจ้างให้ทํางาน
นายจ้างให้ลูกจ้างทํางาน.
การิตวาจก[การิดตะ-] (ไว) ก. กริยาที่บอกว่าประธานเป็นการิตการกหรือผู้รับใช้,
กริยาของประโยคที่แสดงว่าประธานทําหน้าที่เป็นการิตการก คือ
เป็นผู้ถูกใช้ กริยาของการิตวาจกใช้กริยานุเคราะห์ ''ถูก'' ''ถูก-ให้''
หรือ ''ถูกให้'' เช่น ลูกจ้างถูกนายจ้างให้ทํางาน.
การุญ, การุณย์[การุน] น. ความกรุณา. (ป., ส.).
กาเรการ่อนน. ต้นกะเรกะร่อน. (พจน. ๒๔๙๓).
กาเรียนดู กระเรียน ๑.
กาเรียนทองน. ชื่อเพลงไทยทำนองหนึ่ง. (ดู กระเรียน ๒).
กาล ๑, กาล-[กาน, กาละ-] น. เวลา, คราว, ครั้ง, หน. (ป., ส.).
กาลกิริยา [กาละ-, กาน-] น. ความตาย เช่น ถึงซึ่งกาลกิริยา. (ป.).
กาลเทศะ [กาละ-] น. เวลาและสถานที่; ความควรไม่ควร. (ส.).
กาลโยค [กาละ-] (โหร) น. การกําหนด วัน ยาม ฤกษ์ ราศี ดิถี
ของแต่ละปี เป็น ธงชัย อธิบดี อุบาทว์ โลกาวินาศ.
กาลสมุตถาน [กาละสะหฺมุด-] น. กองโรคที่เกิดขึ้นเพราะ
ธาตุไม่เป็นไปตามเวลาปรกติ. (แพทย์).
กาล ๒[กาน] (โบ) น. คําประพันธ์.
กาลกรรณี, กาลกิณี[กาละกันนี, กานละกันนี, กาละกินี, กานละกินี] น. เสนียดจัญไร,
ลักษณะที่เป็นอัปมงคล. (ส. กาลกรฺณี; ป. กาลกณฺณี).
กาลจักร[กาละ-] น. ชื่อพิธีกรรมในลัทธิตันตระ ซึ่งมีข้อปฏิบัติเบื้องต้น ๕ อย่าง
คือ ดื่มน้ำเมา กินเนื้อสัตว์ พร่ามนตร์ แสดงท่ายั่วยวน และ เสพเมถุน
ซึ่งปฏิบัติในเวลากลางคืนหรือที่มืด, กาฬจักร ก็ว่า. (ส.).
กาลัญญุตา[กาลันยุตา] น. ความเป็นผู้รู้กาล. (ป.).
กาลัญญู[กาลันยู] น. ผู้รู้กาล. (ป.).
กาลัดน. แก้วหุง; สายหยุด. (ช.).
กาลานุกาล(โบ) น. งานบำเพ็ญกุศลถวายพระบรมอัฐิและพระอัฐิในกาลใด
กาลหนึ่ง. (ป. กาล + อนุกาล).
กาลิกน. ของที่พระสงฆ์เก็บไว้ฉันได้ตามเวลาที่กําหนดให้ มี ๓ อย่าง
คือ ๑. ยาวกาลิก-ของที่เก็บไว้ฉันได้ชั่วคราวตั้งแต่เช้าถึงเที่ยงวัน
ได้แก่ข้าวปลาอาหาร ๒. ยามกาลิก-ของที่เก็บไว้ฉันได้ชั่วคราวเพียง
วันหนึ่งกับคืนหนึ่ง ได้แก่น้ำอัฐบาน ๓. สัตตาหกาลิก-
ของที่เก็บไว้ฉันได้ชั่วคราวเพียง ๗ วัน ได้แก่ เภสัชทั้ง ๕. (ป.).
กาลี ๑ว. ชั่วร้าย, เสนียดจัญไร. (ส. กลิ).
กาลี ๒น. ชื่อหนึ่งของพระอุมา ชายาพระอิศวร เรียกว่า เจ้าแม่กาลี,
ปรกติสร้างรูปเป็นหญิงผิวดำ (ส. กาลี ว่า หญิงดำ),
และว่ามีอำนาจเสมือน กาล (เวลา) ที่ไม่มีผู้ใดเอาชนะได้. (ส.).
กาแล(ถิ่น-พายัพ) น. ชื่อไม้เครื่องเรือนที่ต่อจากปั้นลมทั้ง ๒ ด้านไปไขว้กัน
อยู่ตอนบนสุดของหลังคาที่ยื่นจากหน้าจั่ว อาจสลักลวดลายตามแต่
จะเห็นงาม, เรียก กะแล หรือ แกแล ก็มี.
กาแล็กซีน. ระบบขนาดใหญ่ของดาวฤกษ์ ประกอบด้วยกลุ่มดาวฤกษ์
เนบิวลา และเทห์ฟากฟ้าอื่น ๆ กาแล็กซีมากกว่า ๑,๐๐๐ ล้านกาแล็กซี
รวมกันเป็นเอกภพ, ทางช้างเผือก ถือเป็นกาแล็กซีหนึ่ง. (อ. galaxy).
กาแล็กโทส(วิทยา) น. น้ำตาลชนิดหนึ่งประเภทโมโนแซ็กคาไรด์
ชนิดแอลโดเฮ็กโซส ลักษณะเป็นของแข็งสีขาว มีรสหวาน
น้อยกว่าน้ำตาลทราย หลอมละลายที่ ๑๖๕ ?ซ-๑๖๘ ?ซ. โมเลกุล
ของกาแล็กโทสเชื่อมโยงกับโมเลกุลของกลูโคสเป็นโมเลกุล
ของแล็กโทสซึ่งมีในน้ำนม. (อ. galactose).
กาว ๑น. ของเหนียวที่เคี่ยวมาจากเอ็น หนัง กีบสัตว์ เป็นต้น
สําหรับใช้ติดหรือผนึกสิ่งของ.
กาว ๒(ถิ่น-อีสาน) น. ต้นเทียนกิ่ง. (ดู เทียนกิ่ง).
ก้าวน. ระยะทางชั่วยกเท้าย่างไปครั้งหนึ่ง. ก. ยกเท้าย่างไป.
ก้าวก่าย ก. ล่วงล้ำเข้าไปยุ่งเกี่ยวหน้าที่ผู้อื่น,
เหลื่อมล้าไม่เป็นระเบียบ เช่น งานก้าวก่ายกัน.
ก้าวเฉียง ก. เดินเป็นฟันปลา (ใช้แก่การแล่นเรือ);
โดยปริยายใช้แก่การพูดไม่ตรงหรือพูดเลี่ยง เช่น
นงลักษณ์แกล้งกล่าวก้าวเฉียง. (อิเหนา).
ก้าวร้าว ว. เกะกะระราน (ใช้แก่กิริยาและวาจาที่กระด้าง
และล่วงเกินผู้อื่น).
ก้าวล่วง ก. ละเมิด เช่น ภิกษุก้าวล่วงสิกขาบท.
ก้าวหน้า ก. เปลี่ยนแปลงของเดิมให้ดีขึ้นตามลําดับ,
เจริญวัฒนาเร็วกว่าปรกติ.
กาววาวว. แวววาว, ฉูดฉาด, บาดตา, (ใช้แก่สี).
กาวางน. ชื่อมะปรางพันธุ์หนึ่ง รสเปรี้ยวจัด.
กาแวนน. ชื่อนกชนิด Crypsirina temia ในวงศ์ Corvidae
ซึ่งเป็นวงศ์เดียวกับกา รูปร่างคล้ายนกแซงแซว
แต่ปลายหางกว้างกว่า, กระแวน ก็เรียก.
กาศิก, กาศิก- [กาสิกะ-] (แบบ) ว. ที่มาจากแคว้นกาสี, เหมือนไหม,
แกมไหม. (ส.; ป. กาสิก).
กาศิกพัสตร์ น. ผ้าเนื้อละเอียดมาจากแคว้นกาสี. (ส.).
กาษฐะ[กาดสะถะ] (แบบ) น. ไม้ฟืน; ไม้วัด (คือใช้ในมาตราวัด).
(ส.; ป. กฏฺ?).
กาษา, กาสา ๑น. ผ้าชนิดหนึ่ง เช่น คลังถวายผ้ากาษา. (กฎ. ราชบุรี ๒/๑๐๗),
และพระไตรภูวนาทิตยวงศ์ก็ให้ผ้าลายและเสื้อกาสาคนละสํารับ.
(พงศ. กรุงเก่า), ฝันว่าห่มผ้าขาวกาสา. (ตําราทํานายฝัน).
(ทมิฬและมลายู กาสา ว่า ผ้าดิบ, ผ้าหยาบ).
กาสร[-สอน] (แบบ) น. ควาย. (ส.).
กาสะ(ราชา) น. การไอ, ใช้ว่า พระกาสะ. (ป., ส.).
กาสัก ๑ดูใน กา ๑.
กาสัก ๒น. ชื่อไม้พุ่มชนิด Leea macrophylla Roxb. ex Hornem.
ในวงศ์ Leeaceae ใบใหญ่ ใช้ทํายาได้, พญากาสัก เสือนั่งร่ม
หรือ ตาลปัตรฤๅษี ก็เรียก.
กาสาน. แร่ชนิดหนึ่งมีสีเขียว.
กาสามปีกน. (๑) ชื่อไม้ต้นชนิด Vitex peduncularis Wall. ex Schauer
ในวงศ์ Labiatae ขึ้นทั่วไปในป่าเบญจพรรณ ใช้ทํายาได้,
กาจับหลัก หรือ ตีนนก ก็เรียก. (๒) ชื่อไม้พุ่มชนิด Flemingia
sootepensis Craib ในวงศ์ Leguminosae ขึ้นทั่วไปในป่าเบญจพรรณ
ใช้ทํายาได้. (๓) ชื่อไม้พุ่มรอเลื้อยชนิด Pueraria striata Kurz
ในวงศ์ Leguminosae ใบเป็นใบประกอบ มีใบย่อย ๓ ใบ
ดอกเล็กมาก สีม่วง รูปดอกถั่ว ฝักมี ๘-๑๐ เมล็ด. (๔) ดู ตีนนก (๑).
กาสาร[-สาน] (แบบ) น. สระ, บ่อ, ทะเลสาบ. (ส.).
กาสาว, กาสาวะ[กาสาวะ-] น. ผ้าย้อมฝาด, เขียนเป็น กาสาว์ ก็มี. (ป.).
กาสาวพัสตร์ น. ผ้าย้อมฝาด คือผ้าเหลืองพระ.
(ป. กาสาว + ส. วสฺตร = ผ้า).
กาสิโนน. สถานการพนันขนาดใหญ่และโอ่โถง
มีการพนันหลายชนิด เช่น รูเล็ตต์ ไพ่. (ฝ. casino).
กาหล[-หน] (แบบ) น. แตรงอน เช่น หมื่นกาหลวิชัยมีหน้าที่ประโคมแตรงอน.
ว. เอะอะอื้ออึง เช่น แตกตื่นกันกาหลอลหม่าน,
ยามพลบสยงกึกก้อง กาหล แม่ฮา. (กำสรวล).
กาหลงน. ชื่อไม้พุ่มชนิด Bauhinia acuminata L.
ในวงศ์ Leguminosae ปลายใบหยักเว้าลึก
ดอกใหญ่ สีขาว ออกเป็นช่อสั้นตามง่ามใบ.
กาหลา ๑[-หฺลา] ว. เหมือนดอกไม้. (ช.).
กาหลา ๒ดู กะลา ๒.
กาหักน. นกเงือก. (พจน. ๒๔๙๓).
กาเหว่าดู ดุเหว่า.
กาไหล่ก. กะไหล่.
กาฬ, กาฬ- [กาน, กาละ-, กานละ-] น. รอยดําหรือแดงที่ผุดตามร่างกายคนเมื่อตายแล้ว.
ว. ดํา, มักใช้เป็นส่วนหน้าของสมาส. (ป.).
กาฬจักร [กาละจัก] น. กาลจักร.
กาฬปักษ์ [กาละ-] ว. ฝ่ายดํา คือ ข้างแรม.
กาฬปักษี [กาละ-] น. ชื่อโรคชนิดหนึ่ง เป็นเมื่อมารดาออกไฟแล้ว
ได้ ๕ เดือน ยังอยู่ในเขตเรือนไฟ มีอาการร้องไห้แล้วหอบ
หรือร้องไห้เมื่อหลับสะดุ้งผวาตื่นตกใจ. (แพทย์).
กาฬมุข น. เกียรติมุข.
กาฬโรค [กานละ-, กาละ-] น. ชื่อโรคระบาดอย่างร้ายแรงชนิดหนึ่ง
มักมีอาการบวมนูนที่รักแร้เป็นต้น.
กาฬวาต [กานละ-] น. ลมพายุใหญ่อย่างหนึ่ง
เช่น ด้วยกําลังกาฬวาตโบกเบียน.
กาฬพฤกษ์น. ชื่อไม้ต้นชนิด Cassia grandis L.f. ในวงศ์ Leguminosae
ลําต้นดํา ใบอ่อนสีแดง ดอกเล็ก สีแดงคล้ำแล้วเปลี่ยนเป็นสีชมพูอมส้ม
ฝักใหญ่อ้วนสั้น ผิวขรุขระ ด้านข้างมีสัน เป็นพรรณไม้ที่นําเข้ามาปลูก.
กาฬาวก[-วะกะ] น. ชื่อช้างตระกูล ๑ ใน ๑๐ ตระกูล กายสีดํา,
ช้าง ๑๐ ตระกูล คือ ๑. กาฬาวกหัตถี สีดํา ๒. คังไคยหัตถี
สีเหมือนสีน้ำไหล ๓. ปัณฑรหัตถี สีขาวดังเขาไกรลาส ๔.
ตามพหัตถี สีทองแดง ๕. ปิงคลหัตถี สีทองอ่อนดั่งสีตาแมว ๖.
คันธหัตถี สีไม้กฤษณา มีกลิ่นตัวหอม ๗. มงคลหัตถี สีนิลอัญชัน
มีกิริยาท่าทางเดินงดงาม ๘. เหมหัตถี สีเหลืองดั่งทอง ๙. อุโบสถหัตถี
สีทองคํา ๑๐. ฉัททันตหัตถี กายสีขาวบริสุทธิ์ดั่งสีเงินยวง
แต่ปากและเท้าสีแดง. (ป.).
กาฮังดู กะวะ ๒.
กำ ๑ก. งอนิ้วมือทั้ง ๔ ให้จดอุ้งมือ, เอานิ้วมือทั้ง ๕ โอบรอบสิ่งใดสิ่งหนึ่ง,
อาการที่งอนิ้วมือทั้ง ๕ รวบสิ่งใดสิ่งหนึ่งไว้. น. มือที่กําเข้า;
ปริมาณของเต็มมือที่กําเข้า, กำมือ ก็ว่า; มาตราวัดรอบของกลม
เมื่อวัดได้เท่าไร แล้วทบกึ่งได้ยาวราว ๑๐ เซนติเมตร เช่น
ของกลมวัดรอบได้ยาว ๒๐ เซนติเมตรของกลมนั้นเรียกว่า
มีขนาด ๑ กํา, มี ๓ ชนิด คือ ๑. กําสลึง (ยาว ๔ นิ้ว ๑ กระเบียด
หรือ ๑๐.๗๕ เซนติเมตร) ๒. กําเฟื้อง (ยาว ๔ นิ้วครึ่งกระเบียด
หรือ ๑๐.๕ เซนติเมตร) ๓. กําสองไพ (ยาว ๔ นิ้ว ๒ หุน
หรือ ๑๐.๒๕ เซนติเมตร); ลักษณนามเรียกผักหรือหญ้าที่มัดไว้
เช่น ผักกําหนึ่ง หญ้า ๒ กํา.
กำเกรียก น. ชื่อการพนันใช้กําเบี้ยหรือเม็ดอื่น ๆ แล้วทายกัน.
กำขี้ดีกว่ากำตด (สํา) ได้บ้างดีกว่าไม่ได้อะไรเลย.
กำตัด น. ชื่อการเล่นของเด็กชนิดหนึ่ง; การพนันชนิดหนึ่ง
ลักษณะเหมือนกําถั่ว ใช้กําเบี้ย ต่างคนต่างถือแต้ม ไม่มีเจ้ามือ
กําแล้วจะเติมหรือชักออกก็ได้.
กำถั่ว น. ชื่อการพนันอย่างเดียวกับโปกำ แต่ใช้มือกำเบี้ย
แทนการใช้ถ้วยครอบ. (ดู โปกำ ประกอบ).
กำปั้น น. มือที่กําเข้าให้แน่นเพื่อจะทุบเป็นต้น.
กำมา น. ศอกตูม คือ ศอกที่กํานิ้วมือ, กํา ก็เรียก เช่น ๒ ศอกกํา
คือ ๒ ศอกกับอีกศอกตูมหนึ่ง.
กำมือ น. มือที่กําเข้า; ปริมาณของเต็มมือที่กําเข้า; กำ ก็ว่า;
มาตราตวงตามวิธีประเพณีของไทยโบราณ ๔ หยิบมือ = ๑ กำมือ
๔ กำมือ = ๑ ฟายมือ และอีกแบบหนึ่ง ๔ ใจมือ = ๑ กำมือ
๘ กำมือ = ๑ จังออน.
กำหมัด น. มือที่กําเข้าให้แน่นเพื่อจะชกหรือต่อย.
กำ ๒น. ซี่ล้อรถหรือเกวียน.
กำ ๓, กำม(โบ) น. กรรม เช่น ไข้เจ็บหมอตั้งกําไว้, ท่านว่าเป็นกํามของเขาเอง.
(อัยการเบ็ดเสร็จ).
ก่ำว. สุกใส, เข้ม, จัด, (มักใช้แก่สีแดงหรือทองที่สุก).
ก้ำ(โบ) น. ด้าน, ฝ่าย, ทิศ.
กำกวม ๑น. นกขนปีกสีเขียว ปากแดง กินกุ้งและปลา. (พจน. ๒๔๙๓).
กำกวม ๒ว. เคลือบคลุม, คลุมเครือ, มีความหมายได้หลายนัย.
กำกัดก. จํากัดเข้า, จํากัดให้แคบเข้า.
กำกับก. ดูแล, ควบคุม; ควบ ในความเช่น มีหนังสือกํากับมาด้วย.
ก้ำกึ่งว. เกือบเท่า ๆ กัน, พอ ๆ กัน, ไล่เลี่ยกัน, เช่น ฝีมือก้ำกึ่งกัน.
กำกูนน. ชื่อพรรณไม้ชนิดหนึ่ง เช่น คูนกํากูนกํายาน. (ลอ), กําคูน ก็ว่า.
ก้ำเกินว. ล่วงเกิน, เกินเลย.
กำเกียงดู กางเกียง.
กำคูนน. กํากูน เช่น กรรบูรแกมกําคูนคันธ์. (สมุทรโฆษ).
ก่ำเคือ(ถิ่น-พายัพ) น. ต้นมะกล่ำตาหนู. (ดู มะกล่า).
กำจร[-จอน] ก. ฟุ้งไป. (ส. ขจร ว่า ไปในอากาศ).
กำจัด ๑น. ชื่อไม้ต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ชนิด Zanthoxylum rhetsa
(Roxb.) DC. ในวงศ์ Rutaceae ต้นและกิ่งก้านเป็นหนาม
ใบเป็นใบประกอบ มีใบย่อย ๕-๘ คู่ ผลเล็ก ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง
๖-๗ มิลลิเมตร ผิวขรุขระ มีกลิ่นฉุนคล้ายกลิ่นลูกผักชี เมล็ดกลมดําเป็นมัน
ผลใช้เป็นเครื่องแกงเพื่อชูรส, พายัพเรียก มะข่วง หรือ หมากข่วง.
กำจัด ๒ก. ขับไล่, ปราบ, ทําให้สิ้นไป. (ข. ขฺจาต่ ว่า พลัด, แยก).
กำจาย ๑ก. กระจาย. (ข. ขฺจาย).
กำจาย ๒น. (๑) ชื่อไม้พุ่มชนิด Caesalpinia digyna Rottler
ในวงศ์ Leguminosae ขึ้นในป่าเบญจพรรณ ต้นมีหนาม
ดอกสีเหลือง ออกเป็นช่อตามง่ามใบ ฝักพองหนา มีรสฝาด
ใช้ย้อมหนังได้ เมล็ดสีดําให้น้ามันจุดไฟ. (๒) ดู ขี้อ้าย (๑).
กำจาย ๓น. เรียกงาช้างที่หักติดอยู่ในไม้หรือสิ่งอื่น ๆ ว่า งากําจาย. (ปรัดเล).
กำชับก. สั่งย้าให้แน่นอน.
กำชับกำชา ก. ย้ำแล้วย้ำอีก เช่น แล้วกําชับกําชาข้าไท. (คาวี).
กำชำ(ถิ่น-ปักษ์ใต้) น. ต้นมะหวด. (ดู มะหวด).
กำโชก(โบ) ก. กรรโชก.
กำซาบก. ซึมเข้าไป, ทา, อาบ, หมายถึงศรที่อาบยาพิษก็ได้ เช่น สายกําซาบ.
กำซำ(ถิ่น-ปักษ์ใต้) น. ต้นมะหวด. (ดู มะหวด).
กำด้นน. ท้ายทอย, ส่วนที่คอกับศีรษะต่อกัน, เช่น
เหมือนกดคอยอกําด้นลูกสาวศรี. (มณีพิชัย).
กำดัดว. กําลังรุ่น เช่น วัยกำดัด; เต็มที่ เช่น สงัดเสียงสิงสัตว์กำดัดดึก.
(โคบุตร). ก. พะวง, ห่วงใย, ขวนขวาย, เช่น ฤๅสองศุขารมย
ชวนชายชํไม้เมิลป่า พระวงวิ่งวาศนาเด็กกำดัดเล่น. (ม. คำหลวง มัทรี);
กําหนัด เช่น โอ้เจ้าพี่ศรีสวัสดิ์กำดัดสวาท นุชนาฏแม่อย่าลืมเนื้อความหลัง.
(โคบุตร).
กำดาล(กลอน) ก. ดาล เช่น กําเดาะกําดาลทวี. (บวรราชนิพนธ์).
กำเดาน. เลือดที่ออกทางจมูก เรียกว่า เลือดกําเดา. (ข. เกฺดา ว่า ร้อน);
แพทย์แผนโบราณเรียกไข้ชนิดหนึ่งที่เกิดจากหวัดว่า ไข้กําเดา.
กำเดาะว. กระเตาะ, รุ่น, เพิ่งแตกเนื้อสาว. (ปาเลกัว).
ก่ำต้น(ถิ่น-พายัพ) น. ต้นมะกล่าตาช้าง. (ดู มะกล่า).
กำตากน. สิทธิพิเศษในค่าภาษีอากรขนอนตลาดที่พระเจ้าแผ่นดิน
ยกให้แก่พระยาแรกนาขวัญในระหว่างพิธี ๓ วันในครั้งโบราณ.
กำทวนว. สนั่น, หวั่นไหว, ก้อง, เช่น เสียงมฤคคชสีหไกรสร สีหนาทกําธร
กําทวนข้างป่าหิมพานต์. (สมุทรโฆษ).
กำธร[-ทอน] ว. สนั่น, หวั่นไหว, สะเทือน, เช่น เสียงเทพอวยอาศิรวาท
กำธรอากาศ ฦๅเลวงไชยไชย. (สมุทรโฆษ). (เทียบ ข. กํทร
ว่าบรรลือเสียง, ตีรัว).
กำนล[-นน] น. เงินค่าคำนับครู, เงินคํานับบูชาครูปี่พาทย์ คือ
พระประคนธรรพ หรือ พระนารท ซึ่งถือว่าเป็นครูเดิมของตน
มีเทียนสําหรับจุดที่ตะโพนด้วย. (ข. กํณล่ ว่า เครื่องคํานับ,
ค่ากำนล; ไม้สำหรับหนุนอย่างไม้หมอน).
กำนัด[กำหฺนัด] (โบ) ก. กําหนัด เช่น พิศเพี้ยนพระพนิดาทุกขานลกํานัด
ดัดรัตนธารี มาดู. (สมุทรโฆษ).
กำนันน. ผู้ป้องกัน, ผู้รักษา, ผู้ดูแล, เช่น หัวหมื่นกับกํานันพระแสง;
(กฎ) ตําแหน่งพนักงานฝ่ายปกครองซึ่งมีอํานาจหน้าที่ปกครอง
ราษฎรที่อยู่ในเขตตําบล. ก. กัน, ถือ, เช่น พระจงกํานันกําหนดสัญญา.
(สุธน).
กำนัล ๑ก. ให้ของกันด้วยความนับถือ.
กำนัล ๒น. นางอยู่งานที่ทรงใช้สอยในพระราชมนเทียร
และได้รับพระราชทานหีบหมากกาไหล่
แต่ยังไม่นับว่าเป็นเจ้าจอม เรียกว่า นางกำนัล.
กำเนิด[กําเหฺนิด] น. การเกิด เช่น บิดามารดาเป็นผู้ให้กําเนิดแก่บุตร,
มูลเหตุดั้งเดิม เช่น ตัวหนังสือไทยมีกําเนิดมาอย่างไร. ก. เกิด,
มีขึ้น, เป็นขึ้น, เช่น โลกกําเนิดมาจากดวงอาทิตย์.
กำเนียจ[กำเหฺนียด] ว. เกียจ, คด, ไม่ซื่อ, โกง; คร้าน; (โบ) เขียนเป็น กำนยจ
ก็มี เช่น อนนว่าพระโพธิสัตว์ก็ใส่กลกล่าว กํานยจกยจแก่นางพญาด่งงนี้.
(ม. คําหลวง กุมาร).
กำบดก. บัง เช่น มีโลมกําบดบัง ปลายเท้า สองแฮ. (โชค-โบราณ).
กำบนก. กัมบน, หวั่นไหว, เช่น ปางน้นนไกรโกรมธาตุ เอาดอยราชเมรู
แลนนทพนชูเปนเซรอด ก็เกอดพิการกำบน. (ม. คำหลวง ทานกัณฑ์).
(มาจาก ป., ส. กมฺปน).
กำบัง ๑ก. บัง เช่น หาที่กําบังฝน, บังอย่างมิดชิด เช่น กําบังกายเข้าไป.
กำบัง ๒น. ช่อดอกไม้. (ช.).
กำบัง ๓น. ชื่อว่านต้นดั่งกระชาย หัวเล็ก ๆ ติดกันดั่งกล้วยไข่
ต้นและใบเขียว เนื้อในขาว ใช้สําหรับเป็นว่านกันภัยในทางลัทธิ
และกันว่านร้ายต่าง ๆ, ว่านกั้นบัง ก็เรียก. (พจน. ๒๔๙๓).
กำบัดก. ปัด.
กำบิด(โบ) น. กรรบิด, มีด. (ข. กําบิต).
ก่ำบึ้งดู บึ้ง ๑.
กำเบ้อ ๑(ถิ่น-พายัพ) น. ชื่อไม้พุ่มหลายชนิดในสกุล Mussaenda
วงศ์ Rubiaceae ดอกสีเหลืองหรือแสด กลีบหนึ่งของวงกลีบนอกใหญ่
แผ่ออกเป็นใบขาว ดูไกล ๆ คล้ายผีเสื้อเกาะดอกไม้.
กำเบ้อ ๒, ก่ำเบ้อ(ถิ่น-พายัพ) น. ผีเสื้อกลางวัน. (ดู ผีเสื้อ ๑).
กำโบล ๑(แบบ) น. กโบล, กระพุ้งแก้ม, เช่น ปรางเปรียบกำโบลบง-
กชรัตนรจนา. (สุธน). (ป., ส. กโปล).
กำโบล ๒(โบ) ก. ลูบ, ลูบคลํา, ลูบไล้, เช่น ฤๅอาจกําโบลปิยุทร์นงเยาว์
ฤๅอาจอุกเอา กระมลยุคลมามือ. (สรรพสิทธิ์), คำโบล ก็ใช้.
กำปอน. ชื่อเพลงเขมรชนิดหนึ่ง เรียกว่า เขมรกําปอ. (วิวาห์พระสมุทร).
กำปั่น ๑น. เรือเดินทะเลขนาดใหญ่ชนิดหนึ่ง รูปร่างหัวเรือเรียวแหลม
ท้ายเรือมนและราบในระดับเดียวกับหัวเรือ, ถ้ามีเสายาวยื่นออกไป
สําหรับผูกสายใบ มีเสากระโดง ๓ เสา มีใบ เรียกว่า กําปั่นใบ,
ถ้าเสากระโดงตรงกลางไม่มี มีปล่องไฟโดยใช้เดินด้วยกําลัง
เครื่องจักรไอน้า เรียกว่า กําปั่นไฟ. (เทียบมลายู หรือ ฮินดูสตานี ว่า capel).
กำปั่น ๒น. หีบทําด้วยเหล็กหนา สําหรับใส่เงินและของต่าง ๆ
รูปค่อนข้างเป็นรูปลูกบาศก์ ฝามีหูยาวตรงกลาง ตอนปลาย
ทําเป็นช่องเล็กเพื่อปิดลงมาสวมขอเหล็กโค้งที่ตัวหีบสําหรับใส่กุญแจ
เดิมทําเป็นหีบฝังตะปูหัวเห็ดทั่วตัว.
กำปั่น ๓น. ชื่อทุเรียนพันธุ์หนึ่ง.
กำผลา[-ผฺลา] น. ง้าว.
กำพงน. ท่าน้า, ตําบล, เช่น มีทงงสมรรถพนจร รม่งงมรกําพงไพร.
(ม. คําหลวง มหาพน). (ข. กํพง ว่า ท่าน้า; มลายู กัมพง ว่า ตําบล).
กำพดน. จอมประสาทหัวช้าง เช่น โขมดสารกําพด ทรงเทริด.
(ตําราช้างคําโคลง).
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒