กำพต[-พด] น. ลูกศร เช่น พระเอาโอสถ ทาลูกกําพต พาดสายศิลปคือ
พระอัคนี สมเด็จสี่มือ ดาลเดชระบือ ระเบิดบาดาล. (สุธน).
กำพร้า ๑[-พฺร้า] น. เรียกหนังที่เป็นผิวชั้นนอกของคนและสัตว์ว่า หนังกําพร้า.
กำพร้า ๒[-พฺร้า] ว. ไร้บิดาหรือมารดาเลี้ยงดูแต่เด็ก,
(โบ) หมายถึง ร้างลูกร้างเมียด้วย เช่น สองจะลีลาสู่ฟ้า
ลาแม่เป็นกำพร้า เจ้าแม่เอ้ยปรานี แม่รา. (ลอ), (กลอน)
ใช้เป็น ก่ำพร้า ก็มี เช่น เจ้าจะละเรียมไว้ ก่ำพร้าคนเดียว. (ลอ).
กำพร้า ๓ดู ไก่เตี้ย.
กำพราก[-พฺราก] น. ไม้รวกหรือไม้ไผ่ที่เสี้ยมปลายให้แหลม
ใช้สําหรับขุด เรียกว่า ไม้กําพราก.
กำพวด ๑น. ส่วนประกอบของปี่ซึ่งทําให้เกิดเสียงเวลาเป่า สอดติดอยู่กับเลาปี่.
กำพวด ๒น. ปลาจุมพรวด เช่น แลฝั่งล้วนหลังกําพวดพราย.
(เพลงยาวนายภิมเสน). (ดู จุมพรวด).
กำพองน. ชื่อตัวไม้อันบนที่เป็นราวลูกกรงเรือนหรือเกวียน, กระพอง ก็เรียก.
กำพืดน. เทือกเถา, เผ่าพันธุ์, (มักใช้เป็นทํานองหยาม) เช่น รู้กําพืด.
กำพุดดู จุมพรวด.
กำพู ๑น. ไม้กลึงสําหรับเป็นที่รวมร้อยซี่ร่ม ซี่ฉัตร หรือ ซี่พุ่ม.
(ข. กํพูล ว่า ยอด).
กำพู ๒(โบ) น. กัมพู.
กำเพลิง[-เพฺลิง] น. ปืนไฟ. (ข. กําเภฺลีง).
กำแพงน. เครื่องกั้น เครื่องล้อม ที่ก่อด้วยอิฐ ดิน หรือ หิน เป็นต้น.
(ข. กํแพง).
กำแพงแก้ว น. กําแพงเตี้ย ๆ ที่ทําล้อมโบสถ์ วิหาร หรือเจดีย์
เป็นต้น เพื่อให้ดูงาม.
กำแพงเขย่ง [-ขะเหฺย่ง] น. ชื่อพระพิมพ์ปางลีลา
ยกพระบาทข้างหนึ่งคล้ายเขย่ง เพราะขุดพบที่จังหวัดกำแพงเพชร
เป็นแห่งแรก จึงเรียกว่า พระกำแพงเขย่ง, ถ้ามีขนาดสูงประมาณ
๑ ศอก เรียกว่า พระกำแพงศอก.
กำแพงเจ็ดชั้น ๑ น. ชื่อมนตร์.
กำแพงมีหูประตูมีช่อง, กำแพงมีหูประตูมีตา (สํา) น. การที่จะพูด
หรือทําอะไร ให้ระมัดระวัง แม้จะเป็นความลับเพียงไร
ก็อาจมีคนล่วงรู้ได้.
กำแพงเศียร น. ไก่พันทาง มีหงอนเป็นจัก ๆ. (พจน. ๒๔๙๓).
กำแพ้งน. เรียกไม้ไผ่ที่ปล้องข้างในเป็นโรค มีสีดํา ๆ
กลิ่นเหม็นว่า กําแพ้ง, กระแพ้ง ก็ว่า.
กำแพงขาว น. ชื่อว่านชนิดหนึ่ง ใบคล้ายหมากผู้หมากเมีย ต้นและใบเขียว
มีลายดั่งว่านเสือ แต่ลายเบา มีพรายปรอท หัวเหมือนกระชาย
ตุ้มรากกลมทอดไปยาว หัวมีกลิ่นหอม ใช้อยู่คงเขี้ยวเขานองา,
อีกชนิดหนึ่งเรียก มายาประสาน เป็นว่านประสานบาดแผล.
(กบิลว่าน).
กำแพงเจ็ดชั้น ๑ดูใน กําแพง.
กำแพงเจ็ดชั้น ๒น. (๑) ชื่อไม้พุ่มชนิด Lithosanthes biflora Blume
ในวงศ์ Rubiaceae ขึ้นตามป่าดิบ ใบเดี่ยว ออกตรงข้ามกัน
ดอกสีขาว เนื้อไม้เป็นชั้น ๆ ใช้ทํายาได้. (๒) ชื่อไม้พุ่มรอเลื้อยชนิด
Salacia chinensis L. ในวงศ์ Celastraceae ขึ้นตามป่าดิบ ใบเดี่ยว
ออกตรงข้ามกัน ขอบใบจัก ดอกสีเขียวอมเหลือง ใช้ทํายาได้,
ตะลุ่มนก หรือ น้านอง ก็เรียก. (๓) ดู ขมิ้นเครือ.
กำภู(โบ) น. กัมพู.
กำมพฤกษ์[-มะพฺรึก] (โบ) น. กัลปพฤกษ์ เช่น พวกประจํากํามพฤกษ์บังคมไหว้.
(รามเกียรติ์ ร. ๒).
กำมลาศน์[-มะลาด] (โบ) น. กมลาสน์.
กำมเลศ[-มะเลด] (โบ) น. กมเลศ.
กำมะถันน. ธาตุสีเหลือง ติดไฟง่าย กลิ่นเหม็นฉุน ใช้ทํายา ทําดินปืน ฯลฯ,
สุพรรณถัน ก็ว่า; (วิทยา) ธาตุลําดับที่ ๑๖ สัญลักษณ์ S เป็นอโลหะ
ลักษณะเป็นของแข็ง มีอัญรูปหลายแบบ ใช้ประโยชน์ได้มากมาย
เช่น ในอุตสาหกรรมทํากรดซัลฟิวริก อุตสาหกรรมยาง
ทําหัวไม้ขีดไฟ ดินปืน ดอกไม้เพลิง และ ยารักษาโรค,
ยาประเภทซัลฟาและประเภทเพนิซิลลินก็มีธาตุกํามะถันเป็น
องค์ประกอบด้วย. (อ. sulphur).
กำมะลอน. เรียกของลงรักแบบญี่ปุ่นและจีน เช่นหีบ โอ กระบะ
ว่า เครื่องกํามะลอ, เรียกไม้ดัดชนิดหนึ่งที่ดัดให้เหมือน
รูปต้นไม้ที่ญี่ปุ่นและจีนเขียนลงในเครื่องกํามะลอว่า ไม้กํามะลอ;
เรียกกลดที่ทําด้วยผ้าขาวหรือแพรขาวเขียนลายทอง สําหรับใช้กับ
เจ้านายหรือพระพุทธรูปว่า กลดกํามะลอ, เรียกลายที่เขียนที่เครื่อง
กํามะลอเป็นลายสี ลายทอง หรือ ลายทองแทรกสี หรือเขียนบนผ้าขาว
หรือแพรขาวว่า ลายกํามะลอ; เรียกของทําเทียมหรือของเล็กน้อย
ที่ทําหยาบ ๆ ไม่ทนทานว่า ของกํามะลอ. ว. เลวไม่ทนทาน,
ไม่ดี, ไม่งาม.
กำมะหยี่ ๑[-หฺยี่] น. ผ้าชนิดหนึ่ง มีขนด้านเดียวอ่อนนุ่ม เป็นมัน.
กำมะหยี่ ๒น. ชื่อดาวเรืองพันธุ์หนึ่ง. (พจน. ๒๔๙๓).
กำมะหริด[-หฺริด] น. ผ้าที่ทอด้วยขนสัตว์แกมไหม.
กำมังละการน. ตําหนัก. (ช.).
กำมังวิลิตน. ตําหนักในสระ. (ช.).
กำมัชพล[-มัดชะพน] น. ชื่อเกณฑ์เลขในคัมภีร์สุริยยาตร
ซึ่งคํานวณมาจากจุลศักราช.
กำยาน ๑น. วัตถุหอมชนิดหนึ่ง เกิดจากยางใสกลิ่นหอมที่ออกจาก
เปลือกของต้นกำยานบางชนิด เกิดขึ้นได้เนื่องจากเปลือกถูกกรีด
หรือมีราลง ก็จะขับยางใสกลิ่นหอมออกมา เมื่อแห้งจะแข็งติดอยู่กับ
ลำต้น แกะออกมาได้.
กำยาน ๒น. (๑) ชื่อไม้ต้นขนาดกลางหลายชนิดในสกุล Styrax
วงศ์ Styracaceae ขึ้นตามป่าเขาในระดับสูง ใบเดี่ยว ด้านบนสีขาว
ดอกสีขาว หอมอ่อน ๆ ไม้ต้นชนิดนี้ บางชนิดเมื่อเปลือกถูกกรีด
หรือมีราลง ก็จะขับยางใสกลิ่นหอมออกมา เมื่อแห้งจะแข็งติดอยู่กับ
ลำต้น แกะออกมาได้ เรียกว่า กำยาน. (๒) ชื่อกล้วยพันธุ์หนึ่ง
มีกลิ่นหอม เรียกว่า กล้วยกํายาน. (พจน. ๒๔๙๓).
กำยำว. ใหญ่โตแข็งแรง เช่น รูปร่างกํายําล่าสัน.
กำรอว. เข็ญใจ เช่น แก่ฝูงมนุษย์ผู้กํารอ. (ม. คําหลวง นครกัณฑ์).
กำราก, กำหรากน. ช้างตกมัน เช่น หยาบคายฉายฉัดถีบแทง กํารากร้ายแรง
แลเหลือกำลังควาญหมอ. (ดุษฎีสังเวย), กลจะขี่ช้างกําหรากเหลือลาม.
(ตําราขี่ช้าง).
กำราบ[-หฺราบ] ก. ทําให้เข็ดหลาบ, ทําให้กลัว, ทําให้สิ้นพยศ,
ทําให้สิ้นฤทธิ์.
กำราล[-ราน] (แบบ) น. เครื่องลาด เช่น นั่งในกําราลไพโรจน์
ในนิโครธารามรังเรจน้นน. (ม. คําหลวง ทศพร). (ข. กํราล).
กำรู(โบ) ก. กรู, รวมหมู่กันเข้ามา, ประดังกันเข้ามา,
เช่น กํารูคลื่นเป็นเปลว. (แช่งน้ำ).
กำเริบก. รุนแรงขึ้น เช่น โรคกําเริบ กิเลสกําเริบ.
กำเริบเสิบสาน ก. ได้ใจ, เหิมใจ.
กำไรน. ผลที่ได้เกินต้นทุน. ว. ยิ่ง, เกิน, เช่น
ทรงบําเพ็ญบารมีสี่อสงไขยกําไรแสนมหากัป.
กำลอง(โบ; กลอน) ก. ลอง, ประลอง, เช่น เสร็จสองแทงกันจระโจรม
จักแล่นแรดโซรม กำลองกำลังถเมินเชิง. (สมุทรโฆษ).
กำลัง ๑น. แรง, สิ่งที่ทําให้เกิดอํานาจความเข้มแข็ง.
กำลังกิน ว. เหมาะที่จะกิน.
กำลังกินกำลังนอน (สำ) ว. อยู่ในวัยกินวัยนอน เช่น
เด็กกําลังกินกําลังนอน.
กำลังใจ น. สภาพของจิตใจที่มีความเชื่อมั่นและกระตือรือร้น
พร้อมที่จะเผชิญกับเหตุการณ์ทุกอย่าง.
กำลังดี ว. พอดี.
กำลังเทียน (ฟิสิกส์) น. หน่วยวัดความเข้มของความสว่าง
ของแหล่งกําเนิดแสง, แรงเทียน ก็ว่า, ปัจจุบันใช้หน่วยแคนเดลา.
กำลังภายใน น. กําลังที่เร้นอยู่ภายใน, กําลังที่เกิดจากการฝึกจิต
โดยเฉพาะในลัทธิเต๋าและพระพุทธศาสนาบางนิกาย เพื่อให้
จิตใจกล้าแข็งจนสามารถทําสิ่งที่คนทั่วไปทําไม่ได้.
กำลังม้า (วิทยา) น. หน่วยวัดกำลังหรืออัตราของการทำงาน
โดยกำหนดว่า ๑ กำลังม้า คืออัตราของการทำงานได้ ๕๕๐ ฟุต-ปอนด์
ต่อวินาที ๑ กำลังม้า มีค่าเท่ากับ ๗๔๕.๗ วัตต์, แรงม้า ก็ว่า.
(อ. horse power).
กำลังวังชา น. กําลัง.
กำลังเหมาะ ว. พอเหมาะ.
กำลัง ๒น. (คณิต) เลขชี้กําลังที่เขียนลงบนจํานวนจริง เช่น ๕๒ อ่านว่า
๕ ยกกําลัง ๒ ๗ อ่านว่า ๗ ยกกําลัง ; (ฟิสิกส์) จํานวนงาน
ที่สิ่งใดสิ่งหนึ่งกระทําได้โดยสม่ำเสมอในหนึ่งหน่วยเวลา
เขียนเป็นความสัมพันธ์ได้ คือ กําลัง = อัตราของการทํางาน
ก็เรียก; ขนาดของของกลมที่วัดโดยรอบ เช่น ช้างมีกําลัง (วัดรอบอก)
เท่านั้นนิ้ว เท่านี้นิ้ว, ไม้มีกําลัง (วัดรอบลําต้น) เท่านั้นนิ้ว เท่านี้นิ้ว.
กำลังช้างเผือกน. ชื่อพรรณไม้ ๒ ชนิดในสกุล Hiptage วงศ์ Malpighiaceae
ขึ้นตามป่าเบญจพรรณทั่วไป ใบเดี่ยว ค่อนข้างกลมมน ขอบหยักตื้น ๆ
ออกตรงข้ามกัน ดอกสีขาวอมชมพู ชนิด H. bengalensis Kurz
เป็นไม้เถาเนื้อแข็ง, โนรา ก็เรียก; ชนิด H. candicans Hook.f.
เป็นไม้พุ่มหรือไม้ต้นขนาดเล็ก, พญาช้างเผือก ก็เรียก.
กำลังช้างสารดู ตานเหลือง.
กำลังวัวเถลิง[-ถะเหฺลิง] น. ชื่อไม้พุ่มชนิด Anaxagorea luzonensis A. Gray
ในวงศ์ Annonaceae ใบเดี่ยว ออกสลับกัน ดอกสีขาวกลิ่นหอม,
โคเถลิง ก็เรียก.
กำลุง(แบบ) บ. ใน, ที่, เช่น แล้วจึงตั้งกมลจิตร ประดิษฐ์กําลุงใน
หุงการชาลอรรคนิประไพ ก็เผาอาตมนิศกนธ์. (ดุษฎีสังเวย).
กำลูน(โบ) ว. น่ากรุณา, น่าเอ็นดู, น่าสงสาร, เช่น ครั้นเห็นยิ่งระทดกําลูน
สลดชีวา. (ม. คําหลวง มัทรี). (ป. กลูน).
กำเลา(แบบ) ว. โง่, อ่อน, ไม่รู้เท่าทัน, ไม่มีไหวพริบ, เช่น
ดุจตักแตนเต้นเห็นไฟ บมิใฝ่หนีไกล กำเลากำเลาะหวังเขญ. (อนิรุทธ).
(ข. กํเลา จาก เขฺลา).
กำเลาะ(แบบ) ว. หนุ่ม, สาว, เช่น หากกูกำเลาะหลงกาม
ไป่คำนึงความ แลโดยอำเภอลำพัง. (สุธน). (ข. กํโละ ว่า หนุ่ม).
กำไลน. ชื่อเครื่องประดับสําหรับสวมข้อมือหรือข้อเท้า
ทําด้วยเงินหรือทองเป็นต้น, ราชาศัพท์เรียกกําไลมือว่า
ทองพระกร กําไลเท้าว่า ทองพระบาท.
กำไลคู่ผี น. กําไลขื่อผี. (ดู ขื่อผี).
กำสรด[-สด] (แบบ) ก. สลด, แห้ง, เศร้า, เช่น จักคอยเห็นข้าโหยหา
แต่องคเอกา จะแสนกำสรดลำเค็ญ. (สุธนู).
กำสรวล[-สวน] (แบบ) ก. โศกเศร้า, คร่าครวญ, ร้องไห้, เช่น
ไทกำสรดสงโรธ ท้ยนสงโกจกำสรวลครวญไปพลาง.
(ม. คำหลวง ทานกัณฑ์). (โบ กําสรวญ).
กำเสาะก. กระเสาะ, เสาะ, เช่น เสือกซบสยบสกลลง
กำเสาะโศกระด้าวดาล. (สุธน).
กำแสง(โบ) ก. กันแสง เช่น กําแสงสมรมี กําเสาะจิตรจาบัลย์. (สูตรธนู).
กำหนด[-หฺนด] ก. หมายไว้, ตราไว้. น. การหมายไว้, การตราไว้;
(เลิก) บทบริหารบัญญัติคล้ายพระราชกฤษฎีกา
โดยมากเป็นบัญญัติที่เกี่ยวกับบุคคลหรือข้าราชการ
บางจําพวก เช่น พระราชกําหนดเครื่องแบบแต่งกาย
ข้าราชการฝ่ายทหารและพลเรือน.
กำหนดการ น. ระเบียบการที่บอกถึงขั้นตอนของงาน
ที่จะต้องทําตามลําดับ.
กำหนัด[-หฺนัด] น. ความใคร่ในกามคุณ. ก. ใคร่ในกามคุณ เช่น
เทียรย่อมให้เกิดวัฒนาการกําหนัดใน. (ม. ร่ายยาว มหาพน).
กำเหน็จ[-เหฺน็ด] น. ค่าจ้างทําเครื่องเงินหรือทองรูปพรรณ.
กำแหง[-แหงฺ] ว. แข็งแรง, กล้าแข็ง, เข้มแข็ง. ก. อวดดี.
กิก, กิ๊กว. เสียงของแข็งกระทบกัน.
กิ่งน. ส่วนที่แยกออกจากต้น, แขนง; ใช้เรียกส่วนย่อยที่แยก
ออกไปจากส่วนใหญ่ แต่ยังขึ้นอยู่กับส่วนใหญ่ เช่น กิ่งอําเภอ
กิ่งสถานีตํารวจ; ลักษณนามเรียกงาช้างว่า กิ่ง; ชื่อเรือชนิดหนึ่ง
ในกระบวนพยุหยาตรา.
กิ่งก้อย (สำ) ว. เล็ก เช่น หัวเท่ากิ่งก้อย คือ หัวเล็กนิดเดียว.
น. นิ้วเล็ก เช่น จะชนะไม่เท่ากิ่งก้อย. (สังข์ทอง).
กิ่งทองใบหยก (สํา) ว. เหมาะสมกัน (ใช้แก่หญิงกับชาย
ที่จะแต่งงานกัน).
กิ่งอำเภอ (กฎ) น. ท้องที่ที่มีความจำเป็นในการปกครอง
แยกมาจากอำเภอที่มีเขตท้องที่กว้างขวางแต่จำนวนประชากรไม่มาก
หรือที่ที่มีชุมชนมากแต่ท้องที่ไม่กว้างขวางพอที่จะตั้งขึ้นเป็นอำเภอ
มีปลัดอำเภอผู้เป็นหัวหน้าประจำกิ่งอำเภอเป็นหัวหน้าปกครอง.
กิ้งก่าน. ชื่อสัตว์เลื้อยคลานในวงศ์ Agamidae ตัวมีเกล็ด หางยาว
ส่วนใหญ่อาศัยบนต้นไม้ มีหลายสกุลและหลายชนิด เช่น
กิ้งก่าบ้านหัวน้าเงิน (Calotes mystaceus) กิ้งก่าเขา
(Acanthosaura armata), อีสานเรียก ปอม หรือ กะปอม.
กิ้งกือน. ชื่อสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังหลายวงศ์ มีเปลือกตัวแข็ง
ลําตัวยาวแบ่งเป็นปล้อง ไม่แบ่งอกหรือท้องให้เห็น
ปล้องตามลําตัวจับกันเป็นคู่ตามยาวยืดหดเข้าหากันได้
ทําให้สามารถขดตัวเป็นวงกลมได้เมื่อถูกรบกวน ปล้องแต่ละคู่จะมีขา
๒ คู่ ยกเว้นปล้องแรกไม่มีขา ปล้องที่ ๒ ถึง ๔ มีขาเพียงคู่เดียว
จํานวนขาอาจมีได้ถึง ๒๔๐ คู่ ชนิดตัวโตที่พบบ่อย ๆ อยู่ในสกุล
Graphidostreptus ส่วนตัวขนาดย่อมอยู่ในสกุล Cylindroiulus
ทั้ง ๒ สกุลอยู่ในวงศ์ Julidae.
กิ้งกือเหล็ก น. ชื่อกิ้งกือขนาดเล็กชนิด Polydesmus spp.
ในวงศ์ Polydesmidae โตขนาดก้านไม้ขีดไฟ ยาว ๒-๒.๕ เซนติเมตร
สีดําเป็นมัน ขอบข้างลําตัวและท้องสีครีมอ่อน หากินอยู่ตาม
กองขยะ ปุ๋ยหมัก มักซุกอยู่ในที่มืดและชื้น.
กิ้งโครง ๑น. ชื่อนกในวงศ์ Sturnidae ลักษณะคล้ายนกเอี้ยงซึ่งอยู่ในวงศ์เดียวกัน
กินผลไม้และแมลง ในประเทศไทยมีหลายชนิด เช่น
กิ้งโครงคอดํา (Sturnus nigricollis) กิ้งโครงแกลบปีกขาว (S. sinensis),
คลิ้งโคลง ก็เรียก.
กิ้งโครง ๒น. จั่นมะพร้าวแห้ง.
กิงบุรุษ(แบบ) น. กินนร เช่น และเป็นที่เขานิยมว่ามีนกอย่างหนึ่ง
ซึ่งเรียกว่ากิงบุรุษ. (ม. ร่ายยาว วนปเวสน์).
กิ่งหายดู หิ่งหาย.
กิจ, กิจ - [กิด, กิดจะ-] น. ธุระ, งาน. (ป. กิจฺจ).
กิจกรรม น. การที่ผู้เรียนปฏิบัติการอย่างใดอย่างหนึ่ง
เพื่อการเรียนรู้; กิจการ.
กิจการ น. การงานที่ประกอบ, ธุระ.
กิจวัตร น. กิจที่ทําเป็นประจํา.
กิจจะ(กลอน) น. กิจ เช่น กอบกิจจะคุ้มขัง. (ชุมนุมตํารากลอน). (ป.).
กิจจะลักษณะว. เป็นการเป็นงาน, เป็นเรื่องเป็นราว, เป็นระเบียบเรียบร้อย.
กิจจา[กิด-] (กลอน) น. เรื่องราว, ข้อความ.
กิจจานุกิจ [กิดจานุกิด] น. การงานน้อยใหญ่
หมายเอาการงานทั่วไป. (ป.).
กิดาการน. อาการเล่าลือ, เสียงสรรเสริญ, ข่าวเลื่องลือ, บางทีเขียนเป็น
กิฎาการ ก็มี เช่น แห่งเออกอึงกิฎาการ. (ตะเลงพ่าย).
(ป. กิตฺติ + อาการ).
กิดาหยัน[-หฺยัน] น. มหาดเล็ก. (ช.).
กิตติ[กิดติ] น. คําเล่าลือ, คําสรรเสริญ. (ป.).
กิตติกรรมประกาศ น. ข้อความที่กล่าวถึงผลงานและ
แสดงความขอบคุณบุคคลที่เกี่ยวข้อง หรือที่ให้ความช่วยเหลือต่าง ๆ
มักเขียนไว้ตอนต้นของวิทยานิพนธ์. (อ. acknowledgements).
กิตติคุณ น. คุณที่เลื่องลือ.
กิตติมศักดิ์ [-ติมะ-] ว. ยกย่องเพื่อเป็นเกียรติยศ เช่น
ปริญญากิตติมศักดิ์ สมาชิกกิตติมศักดิ์.
กิตติศัพท์ น. เสียงเล่าลือ, เสียงสรรเสริญ, เสียงยกย่อง.
(ป. กิตฺติ = สรรเสริญ, ยกย่อง + ส. ศพฺท = เสียง).
กิตติมศักดิ์ดู กิตติ.
กินก. เคี้ยว เช่น กินหมาก, เคี้ยวกลืน เช่น กินข้าว, ดื่ม เช่น กินน้ำ,
ทําให้ล่วงลําคอลงไปสู่กระเพาะ; โดยปริยายหมายความว่าเปลือง
เช่น กินเงิน กินเวลา, ทําให้หมดเปลือง เช่น รถกินน้ำมัน
หลอดไฟชนิดนี้กินไฟมาก; รับเอา เช่น กินสินบน, หารายได้
โดยไม่สุจริต เช่น กินจอบกินเสียม; ชนะในการพนันบางอย่าง.
กินกริบ ก. หาประโยชน์ใส่ตัวได้อย่างแนบเนียน.
กินกัน ก. เอาเงินกันในระหว่างคู่ขาการพนัน, มักใช้ใน
ความปฏิเสธว่า ไม่กินกัน.
กินกำไร ก. กินเศษกินเลย, เบียดแว้ง, เบียดบัง.
กินเกลียว ก. เข้ากันได้สนิท, มักใช้ในความปฏิเสธว่า
ไม่กินเกลียวกัน.
กินเกลือกินกะปิ (สํา) ว. อดทนต่อความลำบากยากแค้น
เช่น เขาเคยกินเกลือกินกะปิมาด้วยกัน.
กินแกลบกินรำ [-แกฺลบ-] (สํา) ว. โง่ เช่น ฉันไม่ได้กินแกลบกินรำนี่
จะได้ไม่รู้เท่าทันคุณ.
กินขวา, กินซ้าย ก. อาการที่รถ เรือ ว่าว เป็นต้น เคลื่อนล้ำไปทางขวา
หรือซ้ายมากเกินควร.
กินขาด (ปาก) ว. ดีกว่ามาก, เหนือกว่ามาก, ชนะเด็ดขาด.
กินข้าวต้มกระโจมกลาง (สำ) ก. ทำอะไรด้วยความใจร้อน
ไม่พิจารณาให้รอบคอบ มักเป็นผลเสียแก่ตน.
กินแขก (ถิ่น-พายัพ) ก. กินเลี้ยงในการแต่งงาน.
กินความ ก. หมายความไปถึง, ได้ความครบอย่างกะทัดรัด.
กินงาย ก. กินอาหารมื้อเช้า.
กินเจ, กินแจ ก. ถือศีลอย่างญวนหรือจีน โดยกินอาหารจำพวกผักล้วน
ไม่มีเนื้อสัตว์.
กินใจ ก. รู้สึกแหนงใจ, สะดุดใจ, กระทบใจ; ซาบซึ้งใจ.
กินช้อน ก. กินอาหารด้วยช้อน.
กินดอก, กินดอกเบี้ย ก. ได้รับผลประโยชน์ที่เกิดจากทุนหรือเงินให้กู้.
กินดอง ก. กินเลี้ยงในการแต่งงาน. (ถิ่น-อีสาน)
น. พิธีอย่างหนึ่งทําเมื่อผัวเมียมีบุตรด้วยกันคนหนึ่ง
หรือไม่มีบุตร แต่ได้ทําพิธีแปลงออกครบ ๓ ปี.
กินด่าง (ถิ่น-อีสาน) น. พิธีอย่างหนึ่ง ทําเมื่อผัวเมีย
มีบุตรด้วยกัน ๒ คน.
กินดาย ก. กินดะไปจนหมด (ใช้เฉพาะการเล่นหมากแยก).
กินดิบ ๑ ก. ชนะโดยง่ายดาย.
กินตะเกียบ ก. กินอาหารด้วยตะเกียบ.
กินตัว ก. ผุหรือขาดกร่อนไปเองอย่างผ้าขนสัตว์;
ริบสิ่งที่นํามาพนันขันต่อกันจากผู้แพ้.
กินตา ก. ลวงตาให้เห็นขนาดผิดไป.
กินตามน้ำ (สำ) ก. รับของสมนาคุณที่เขาเอามาให้โดยไม่ได้เรียกร้อง
(มักใช้แก่เจ้าพนักงานผู้มีอำนาจ).
กินตำแหน่ง ก. ได้ครองตําแหน่ง.
กินโต๊ะ ก. กินเลี้ยงด้วยอาหารอย่างดีแบบนั่งโต๊ะ,
โดยปริยายหมายความว่า รุมทําร้าย.
กินแถว ก. เอาตัวหมากออกจากกระดานตลอดทั้งแถว
(ใช้เฉพาะการเล่นหมากแยก). ว. กระทบกระเทือนทุกคนในพวกนั้น,
ถูกลงโทษทุกคนในพวกนั้น.
กินทาง ว. ล้าทาง (ใช้แก่ยวดยาน) เช่น ขับรถกินทาง.
กินที่ ก. เปลืองที่.
กินที่ลับไขที่แจ้ง (สํา) ก. เปิดเผยเรื่องที่ทํากันในที่ลับ.
กินนอกกินใน ก. เอากําไรในการซื้อขาย ทั้งในราคาและ
นอกราคาที่กําหนด.
กินนอน น. เรียกโรงเรียนที่จัดให้นักเรียนกินอยู่หลับนอน
ในโรงเรียนว่า โรงเรียนกินนอน, เรียกนักเรียนที่อยู่ในโรงเรียน
กินนอนว่า นักเรียนกินนอน.
กินน้ำ ก. มีท้องเรือจมลึกลงไปในน้า เช่น เรือกินน้ำตื้น เรือกินน้ำลึก.
กินน้ำตา (สํา) ก. ร้องไห้, เศร้าโศก.
กินน้ำตาต่างข้าว (สำ) ก. ร้องไห้เศร้าโศกจนไม่เป็นอันกิน.
กินน้ำใต้ศอก (สํา) ก. จําต้องยอมเป็นรองเขา, ไม่เทียมหน้าเทียมตาเท่า,
(มักหมายถึงเมียน้อยที่ต้องยอมลงให้แก่เมียหลวง).
กินน้ำพริกถ้วยเก่า (สำ) ก. อยู่กับเมียคนเดิม.
กินน้ำพริกถ้วยเดียว (สํา) ก. อยู่กับเมียคนเดียว.
กินน้ำไม่เผื่อแล้ง (สํา) ก. มีอะไรใช้หมดทันทีไม่คิดถึงวันข้างหน้า.
กินน้ำเห็นปลิง (สํา) ก. รู้สึกตะขิดตะขวงใจเหมือนจะกินน้ำเห็นปลิง
อยู่ในน้ำก็กินไม่ลง.
กินใน ก. แหนงใจ, กินใจ.
กินบนเรือนขี้บนหลังคา (สํา) ก. เนรคุณ.
กินบวช ก. กินเครื่องกระยาบวชในลัทธิพิธี เช่นพิธีตรุษ,
ใช้เข้าคู่กับคํา ถือศีล เป็น ถือศีลกินบวช, กินในเวลาตามกําหนด
ของการถือพรตในลัทธิศาสนา.
กินบ้านกินเมือง ก. ตื่นสายมาก ในความว่า นอนกินบ้านกินเมือง;
(ปาก) ฉ้อราษฎร์บังหลวง.
กินบ้านผ่านเมือง (โบ) ก. ครองเมือง.
กินบุญ (ถิ่น-อีสาน, ชาวไทยอิสลาม) ก. กินเลี้ยงในงานทําบุญ.
กินบุญเก่า (สํา) ก. ได้รับผลแห่งความดีที่ทําไว้แต่ปางก่อน
(มักใช้เป็นสํานวนอุปมาแก่คนที่นอนกินนั่งกินสมบัติเก่า).
กินแบ่ง น. เรียกสลากที่จําหน่ายแก่ผู้ถือเพื่อรับรางวัลในการเสี่ยงโชค
โดยผู้จําหน่ายหักส่วนลดเป็นกําไรว่า สลากกินแบ่ง.
กินปิ่นโต ก. ว่าจ้างให้ทำอาหารใส่ปิ่นโตส่งให้ตามที่ตกลงกัน,
ผูกปิ่นโต ก็ว่า, (ปาก) ว่าปิ่นโต.
กินปูนร้อนท้อง (สํา) ก. ทําอาการมีพิรุธขึ้นเอง,
แสดงอาการเดือดร้อนขึ้นเอง.
กินเปล่า [-เปฺล่า] ก. ได้ประโยชน์เปล่า ๆ ไม่ต้องตอบแทน.
น. เรียกเงิน ทรัพย์สิน หรือสิ่งอื่น ๆ ที่เสียไป เพื่อให้ได้สิทธิ
ตามที่ตกลงกันว่า เงินกินเปล่า. ว. ได้ประโยชน์แต่ฝ่ายเดียว
เช่น เตะกินเปล่า.
กินผัว ว. มีผัวกี่คน ๆ ก็ตายจากไปก่อนหมด.
กินเพรา [-เพฺรา] น. กินอาหารมื้อเย็น.
กินมือ ก. กินอาหารด้วยมือ.
กินเมีย ว. มีเมียกี่คน ๆ ก็ตายจากไปก่อนหมด.
กินเมือง ก. ครอบครองเมือง.
กินไม่ลง (ปาก) ก. เอาชนะไม่ได้.
กินรังแตน (สํา) ก. มีอารมณ์เสียหงุดหงิดบ่นว่าเกินกว่าเหตุ.
กินรุก ก. เดินหมากเข้าไปกินหมากของอีกฝ่ายหนึ่งแล้วอยู่ใน
ตำแหน่งที่จะกินขุนของอีกฝ่ายหนึ่งทันที (ใช้ในการเล่นหมากรุก).
กินรูป ว. มีลักษณะให้เห็นขนาดย่อมกว่าตัวจริง, ใหญ่ดูเป็นเล็ก,
ซ่อนรูป ก็ว่า.
กินแรง ก. เอาเปรียบผู้อื่นในการทํางานหรือในการเลี้ยงชีพ;
หนักแรง, ต้องใช้แรงมาก.
กินลม ก. ต้านลม, รับลม, เช่น ว่าวกินลม ใบเรือกินลม.
กินลมกินแล้ง (สํา) ก. ไม่ได้ประโยชน์อะไรเลย.
กินล้างกินผลาญ ก. กินครึ่งทิ้งครึ่ง, กินทิ้งกินขว้าง,
กินอย่างสุรุ่ยสุร่าย.
กินลึก ว. มีเล่ห์ลึกซึ้ง.
กินเลี้ยง ก. กินอาหารร่วมกันหลายคนเพื่อสังสรรค์กันเป็นต้น.
กินเวลา ก. เปลืองเวลา, ใช้เวลามาก.
กินเศษกินเลย (สำ) ก. กินกําไร, ยักเอาเพียงบางส่วนที่มีจํานวน
เล็กน้อยไว้, ยักเอาส่วนที่เหลือไว้เป็นของตน,เอาเพียงบางส่วนไว้
เป็นของตน.
กินส้อม ก. กินอาหารด้วยส้อม.
กินสั่ง ก. กินมากผิดปรกติเมื่อถึงคราวจะตาย,
โดยปริยายหมายความถึงกินจุเกินควร.
กินสำรับ ก. กินอาหารที่เขาจัดมาเป็นสํารับ, (สำ) กินอาหารอย่างดี.
กินสินบน ก. รับเงินหรือสิ่งของต่าง ๆ เป็นต้นเพื่อให้ทำประโยชน์
แก่ผู้ให้ในทางมิชอบ.
กินสี่ถ้วย ก. กินเลี้ยงในงานมงคล [สี่ถ้วย คือ ขนม ๔ อย่าง
อย่างละถ้วย ได้แก่ ไข่กบ (สาคูหรือเมล็ดแมงลัก),
นกปล่อย (ลอดช่อง), มะลิลอย (ข้าวตอก), อ้ายตื้อ (ข้าวเหนียว)
มีน้ำกะทิใส่ชามอยู่กลาง].
กินเส้น ก. ชอบกัน, เข้ากันได้, มักใช้ในความปฏิเสธว่า
ไม่กินเส้นกัน.
กินหน้า, กินหลัง, กินหาง ว. ลักษณาการของว่าวที่สายซุงบนสั้น
เรียกว่า กินหน้า, ที่สายซุงบนยาว เรียกว่า กินหลัง, ที่เสียหางตัวเอง
เรียกว่า กินหาง.
กินหู้ (ปาก) ก. ผิดคาด. (มาจากเรื่องแทงหวย ถูกตัวเช้า กินตัวค่า).
กินเหนียว (ถิ่น-ปักษ์ใต้) ก. กินเลี้ยงในงานแต่งงาน.
กินเหมือนหมู อยู่เหมือนหมา, กินอย่างหมู อยู่อย่างหมา
(สํา) ว. เละเทะไม่มีระเบียบ.
กินเหล็กกินไหล (สํา) ว. ทนต่อความเหน็ดเหนื่อย
หรือความเจ็บปวดได้อย่างผิดปรกติ.
กินแหนง ก. สงสัย, ระแวง, ไม่แน่ใจ, มักใช้เข้าคู่กับคำ แคลงใจ
เป็น กินแหนงแคลงใจ.
กินอยู่กับปาก อยากอยู่กับท้อง (สํา) ก. รู้ดีอยู่แล้วแสร้งทําเป็นไม่รู้.
กินอยู่พูวาย ก. กินอย่างอิ่มหนําสําราญ.
กินเครา[-เคฺรา] น. ชื่อนกในวรรณคดี เช่น นกพริกจิกจอกกินเครา.
(สมุทรโฆษ).
กินชันดู ชันโรง.
กินดิบ ๑ดูใน กิน.
กินดิบ ๒(ถิ่น-ปักษ์ใต้) น. ชื่อกล้วยพันธุ์หนึ่ง.
กินนร[-นอน] น. อมนุษย์ในนิยาย มี ๒ ชนิด ชนิดหนึ่งเป็นครึ่งคนครึ่งนก
ท่อนบนเป็นคน ท่อนล่างเป็นนก อีกชนิดหนึ่งมีรูปร่างเหมือนคน
เมื่อจะไปไหนมาไหน ก็ใส่ปีกใส่หางบินไป.
กินนรเก็บบัว น. ชื่อกลบทชนิดหนึ่ง ตัวอย่างว่า ฉิใจฉะใจกระไรสมร
หวังสวาทปลิดสวาทบําราศจร ตัดอาลัยตัดอาวรณ์ให้นอนเดียว.
กินนรฟ้อนโอ่ น. ชื่อท่าละครชนิดหนึ่ง.
กินนรรำ น. ชื่อท่าละครชนิดหนึ่ง; ชื่อเพลงปี่พาทย์ชนิดหนึ่ง.
(ดึกดําบรรพ์); ชื่อกลบทชนิดหนึ่งตัวอย่างว่า ชะจิตใจไฉนนางระคางเขิน
ปะพบพักตร์จะทักทายชม้ายเมิน ละเลิงเหลือจะเชื้อเชิญเผอิญอาย.
กินนรเลียบถ้ำ น. ชื่อท่ารำแม่บทท่าหนึ่ง, กินรินเลียบถ้ำ ก็ว่า.
กินปลิงน. นกชนิดหนึ่ง. (พจน. ๒๔๙๓).
กินปลีน. ชื่อนกในวงศ์ Nectariniidae ตัวเล็ก ปากยาวโค้งงองุ้มปลายแหลมเล็ก
กินแมลง น้ำหวานในปลีกล้วยและดอกไม้ ในประเทศไทยมีหลายชนิด
เช่น กินปลีอกเหลือง (Nectarinia jugularis) กินปลีแก้มสีทับทิม
(Anthreptes singalensis).
กินเปี้ยวน. ชื่อนกกระเต็นชนิด Halcyon chloris ในวงศ์ Alcedinidae
ปากแบนข้างสีดําปลายแหลม ลําตัวด้านบนสีน้ำเงินเขียว
คอและใต้ท้องสีขาว หากินในป่าแสม ป่าโกงกาง กินปูเปี้ยวและปลา.
กินริน, กินรี[กินนะริน, กินนะรี] (กลอน) น. กินนรเพศหญิง
เช่น ดุจกินรินแน่ง พักตราแพ่งมานุษย์. (ม. คําหลวง ทานกัณฑ์),
กินรีแอ่นกินรากร. (ม. คําหลวง วนปเวสน์).
กินรินเลียบถ้ำ น. ชื่อท่ารำแม่บทท่าหนึ่ง, กินนรเลียบถ้ำ ก็ว่า.
กิ๊บน. ที่หนีบผมทําด้วยโลหะหรือพลาสติกเป็นต้น สําหรับบังคับผม
ให้อยู่ในลักษณะที่ต้องการหรือเพื่อประดับตกแต่ง.
กิมตึ๋งน. ชื่อเครื่องหมายถ้วยปั้นชนิดหนึ่งที่สั่งมาจากประเทศจีน. (จ.).
กิมิชาติ(แบบ) น. หนอน, หมู่หนอน. (ป.).
กิมิวิทยาน. วิชาว่าด้วยหนอน.
กิโมโนน. เครื่องแต่งกายประจําชาติญี่ปุ่น เป็นเสื้อยาว หลวม แขนกว้าง
มีผ้าคาดเอว, โดยปริยายใช้เรียกเสื้อสตรีที่มีลักษณะเช่นนั้น.
กิโยตีนน. เครื่องมือประหารชีวิตแบบหนึ่ง ประกอบด้วยใบมีดขนาดใหญ่
ด้านคมมีลักษณะเฉียง เลื่อนลงมาตามร่องเสาให้ตัดคอนักโทษ.
(ฝ. guillotine).
กิระว. เล่าลือ เช่น คํากิระ หมายความว่า คําเล่าลือ. (ป.).
กิริณีน. ช้างพัง. (โบ เขียนเป็น กิรินี). (ป.).
กิรินท[-ริน,] (แบบ) น. ช้างสําคัญ เช่น อ้าบัดนี้แม่มาเดอรดิน
สีพิกากิรินทไกรอาศน กวยนแก้วราชรจนา. (ม. คําหลวง วนปเวสน์).
(ป. กรินฺท; ส. กรินฺ ว่า ผู้มีมือคืองวง).
กิริเนศวร[-เนสวน, -เนด] น. ช้างสําคัญ เช่น ทรงนั่งกิริเนศวรโจมทอง.
(ม. คําหลวง ทานกัณฑ์).
กิริยาน. การกระทํา; อาการที่แสดงออกมาด้วยกาย, มารยาท,
บางทีใช้ในอาการที่ดี เช่น มีกิริยา หมายความว่า มีกิริยาดี. (ป.).
กิริยาสะท้อน น. การเคลื่อนไหวอย่างฉับพลันของกล้ามเนื้อที่
ไม่อยู่ในอํานาจสั่งงานของสมอง เพื่อตอบสนองสิ่งกระตุ้น
เป็นการหลีกเลี่ยงอันตรายหรือสิ่งรบกวน เช่นหดมือเมื่อถูกของร้อน.
กิเลนน. ชื่อสัตว์ในนิยายจีน, ตามตําราของจีนว่า หัวเป็นมังกร
มีเขาอ่อน ๑ เขา ตัวเป็นกวาง ตีนมีกีบเหมือนม้า หางเป็นพวง.
กิเลส, กิเลส-[-เหฺลด, -เหฺลดสะ-] น. เครื่องทําใจให้เศร้าหมอง
ได้แก่ โลภ โกรธ หลง เช่น ยังตัดกิเลสไม่ได้ กิเลสหนา;
กิริยามารยาท ในคําว่า กิเลสหยาบ.
กิเลสมาร น. กิเลสซึ่งนับเป็นมารอย่างหนึ่ง. (ป.). (ดู มาร).
กิโล, กิโล-เป็นคําประกอบข้างหน้าหน่วยมาตราเมตริก หมายความว่า พัน
เช่น กิโลเมตร กิโลกรัม. (ปาก) น. เครื่องชั่ง เช่น กิโลนี้ไม่เที่ยง;
คำเรียกสั้น ๆ ของกิโลกรัมและกิโลเมตร.
กิโลกรัม น. ชื่อมาตราชั่งน้ำหนัก เท่ากับ ๑,๐๐๐ กรัม,
อักษรย่อว่า กก., (ปาก) เรียกสั้น ๆว่า กิโล หรือ โล. (ฝ. kilogramme).
กิโลไซเกิล น. หน่วยวัดความถี่ของกระแสไฟฟ้าสลับหรือคลื่นวิทยุ
มีค่าเท่ากับ ๑,๐๐๐ ไซเกิลต่อวินาที, ปัจจุบันใช้ว่า กิโลเฮิรตซ์.
(อ. kilocycle).
กิโลเมตร น. ชื่อมาตราวัด เท่ากับ ๑,๐๐๐ เมตร, อักษรย่อว่า กม.,
(ปาก) เรียกสั้น ๆ ว่า กิโล. (ฝ. kilometre).
กิโลลิตร น. ชื่อมาตราตวง เท่ากับ ๑,๐๐๐ ลิตร หรือ ๑ ลูกบาศก์เมตร,
อักษรย่อว่า กล. (ฝ. kilolitre).
กิโลเฮิรตซ์ น. หน่วยวัดความถี่ของกระแสไฟฟ้าสลับหรือคลื่นวิทยุ
ใช้สัญลักษณ์ kHz ๑ กิโลเฮิรตซ์ มีค่าเท่ากับ ๑,๐๐๐ เฮิรตซ์
หรือเท่ากับ ๑,๐๐๐ ไซเกิลต่อวินาที. (อ. kilohertz).
กิโลมกะ[-มะกะ] น. พังผืด. (ป.).
กิ่วว. คอดมาก, เล็กตอนกลาง, เช่น คอกิ่ว ท้องกิ่ว หางกิ่ว;
(ถิ่น-พายัพ) คอด.
กิ๋ว ๑, กิ๋ว ๆว. เสียงร้องเยาะเย้ย, บางทีทำอาการกระดิกนิ้วชี้
ตรงไปที่หน้าผู้ที่ถูกเย้ย, กุ๋ย หรือ กุ๋ย ๆ ก็ว่า.
กิ๋ว ๒(ถิ่น-พายัพ) น. ขนที่ขึ้นบนไฝดํา, ขนเพชร.
กีดู กาบกี้.
กี่ ๑น. เครื่องทอผ้า, เครื่องเย็บสมุด; ที่ตั้งพระกลดหรือ
พระแสงง้าวเป็นต้น.
กี่กระตุก น. เครื่องทอผ้าชนิดหนึ่งที่มีสายกระตุก
เพื่อให้กระสวยพุ่งไปได้เอง.
กี่ ๒ว. คําประกอบหน้าคําอื่น หมายความว่า เท่าไร เช่น กี่วัน กี่บาท,
ใช้ตามหลังคําว่า ไม่ เป็น ไม่กี่ หมายความว่า ไม่มาก ไม่หลาย
เช่น ไม่กี่วัน ไม่กี่บาท. (โบ ว่า ขี หรือ ขี่).
กี่มากน้อย ว. เท่าไร.
กี้, กี๊น. เวลาที่ล่วงไปหยก ๆ, มักใช้ประกอบกับคํา เมื่อ เมื่อแต่
หรือ เมื่อตะ เป็น เมื่อกี้ เมื่อแต่กี้ เมื่อตะกี้ หรือ เมื่อกี๊ เมื่อแต่กี๊
เมื่อตะกี๊.
กี๋น. ฐานสําหรับรองสิ่งของหรือสำหรับนั่ง ทําด้วยวัตถุต่าง ๆ
มีรูปต่าง ๆ กัน เช่น กี๋รองแจกัน กี๋รองกระถางต้นไม้;
ภาชนะมีรูปต่าง ๆ สําหรับใส่เครื่องน้าชาแบบจีน เช่น กี๋ญวน.
กีฏ-[กีตะ-] (แบบ) น. แมลง. (ป. กีฏ ว่า ตั๊กแตน).
กีฏวิทยา น. วิชาว่าด้วยแมลง. (อ. entomology).
กีดก. กั้น, ขวาง, เกะกะ.
กีดกัน ก. กันไม่ให้ทําได้โดยสะดวก.
กีดกั้น ก. ขัดขวางไว้.
กีดขวาง ก. ขวางกั้นไว้, ขวางเกะกะ.
กีดหน้าขวางตา ก. เกะกะขัดขวางทําให้เขาไม่สะดวกใจ.
กีตาร์น. เครื่องดีดชนิดหนึ่ง รูปคล้ายซอฝรั่ง มี ๖ สาย ใช้มือดีด.
(อ. guitar).
กีบ ๑น. เล็บเท้าสัตว์บางชนิดในพวกกินหญ้าอย่างม้าและวัว.
กีบ ๒น. ชื่อหน่วยเงินตราของลาว.
กีบแรดน. ชื่อเฟินชนิด Angiopteris evecta Hoffm. ในวงศ์ Marattiaceae
ทางใบยาวแยกแขนง ที่โคนก้านใบมีส่วนคล้ายกีบแรดหรือ
กีบม้ากํากับอยู่ ใช้ทํายาได้, ว่านกีบแรด หรือ ว่านกีบม้า ก็เรียก.
กีรติ[กีระติ] (แบบ) น. เกียรติ. (ส.).
กีฬาน. กิจกรรมหรือการเล่นเพื่อความสนุกเพลิดเพลิน
เพื่อความแข็งแรงของร่างกาย หรือเพื่อผ่อนคลาย
ความเคร่งเครียดทางจิต. (ป.). (ดู กรีฑา).
กึกว. เสียงของแข็ง ๆ กระทบกัน; ทันที เช่น หยุดกึก;
(กลอน) ดังก้อง เช่น กึกฟ้าหล้าหล่มธรณี. (สมุทรโฆษ).
กึกก้อง ว. ดังสนั่น, ดังมาก.
กึกกัก ว. เสียงดังเช่นนั้น, ติด ๆ ขัด ๆ.
กึกกือ ว. ใช้เข้าคู่กับคํา พิลึก ว่า พิลึกกึกกือ หมายความว่า
แปลกประหลาดมาก, ผิดปรกติมาก, ชอบกลมาก.
กึงว. เสียงดังเช่นนั้น, ดังก้อง.
กึงกัง ว. เสียงดังอย่างล้อเกวียนกระทบพื้นที่แข็ง.
กึ่งว. ครึ่ง.
กึ่งกลาง ว. ใจกลาง, ตรงกลาง.
กึ่งราชการ ว. ไม่ใช่ทางราชการแท้.
กึ๋นน. กระเพาะที่ ๒ ของสัตว์ประเภทสัตว์ปีก มีหน้าที่ย่อยอาหารต่อ
จากกระเพาะที่ ๑ ประกอบด้วยผนังที่มีกล้ามเนื้อหนาและเหนียว
สําหรับบดอาหาร โดยมีหินก้อนเล็ก ๆที่กลืนเข้าไปเป็นเครื่องช่วย.
กุ ๑ก. สร้างให้เป็นเรื่องเป็นข่าวขึ้นโดยไม่มีมูล.
กุ ๒น. ชื่อกล้วยพันธุ์หนึ่ง, กล้วยสั้น ก็เรียก.
กุ ๓(โบ) ก. กรุ เช่น กุกดดดาน คือ กรุกระดาน. (จารึกสยาม).
กุกว. เสียงของแข็ง ๆ กระทบกัน. ก. กิริยาที่หนูร้องดังเช่นนั้น
เรียกว่า หนูกุก. น. เครื่องดักหนูเป็นหีบมีกระดานหก มีลูกกลิ้ง
เมื่อหนูเข้าไปเหยียบกระดานหกลูกกลิ้งจะกลิ้งมาปิดช่อง
แล้วหนูจะกระโดดเข้าไปยังอีกที่หนึ่ง และถูกขังอยู่ในนั้น;
เสียงส่งท้ายการขันของนกเขาหลวง ซึ่งอาจมีได้ถึง ๓ กุก.
กุ๊ก ๑น. ชื่อนกชนิดหนึ่งในจําพวกนกเค้า เรียกว่า นกกุ๊ก. (พจน. ๒๔๙๓).
กุ๊ก ๒น. คนทำอาหารในโรงแรมหรือภัตตาคารเป็นต้น. (อ. cook).
กุ๊ก ๓ดู อ้อยช้าง (๑).
กุกกัก, กุก ๆ กัก ๆว. กึกกัก, ติด ๆ ขัด ๆ, ไม่สะดวก; เสียงดังเช่นนั้น.
กุ๊กกิ๊ก, กุ๊ก ๆ กิ๊ก ๆก. พูดหรือเล่นกันเงียบ ๆ; ประจบ
เช่น ไปกุ๊กกิ๊กกับแม่ไม่นานก็ได้เงินมา.
กุกกุฏ-[-กุตะ-] (แบบ) น. ไก่, ไก่ป่า, เช่น กุกกุฏ สังวัจฉร (ปีระกา). (ป.).
กุกกุร-[-กุระ-] (แบบ) น. สุนัข, ลูกสุนัข, เช่น กุกกุร สังวัจฉร (ปีจอ). (ป.).
กุกขี้หมูดู รักหมู ที่ รัก ๑.
กุกรรม(แบบ) น. การชั่ว, การไม่ดี. (ส.; ป. กุกมฺม).
กุก่อง(โบ) ว. รุ่งเรือง, สุกใส, เช่น กุก่องกนกมี. (สมุทรโฆษ).
กุกะว. ขรุขระ เช่น ทั้งน้ำใจก็ดื้อดันดุกุกะไม่คิดกลัว. (ม. ร่ายยาว ชูชก).
กุกะมะเทิ่ง ว. ทะลึ่งตึงตัง.
กุกุธภัณฑ์[กุกุดทะ-] (โบ) น. กกุธภัณฑ์.
กุ้ง ๑น. ชื่อสัตว์น้ำไม่มีกระดูกสันหลังในชั้น Crustacea
อันดับ Decapoda มีหลายวงศ์ หายใจด้วยเหงือก ลําตัวยาว
แบนหรือกลม แบ่งเป็นปล้อง ๆ เปลือกที่หุ้มท่อนหัวและ
อกคลุมมาถึงอกปล้องที่ ๘ ส่วนใหญ่กรีมีลักษณะแบนข้าง
ก้ามและขาอยู่ที่ส่วนหัวและอก มี ๑๐ ขา มีทั้งในน้ำจืดและน้ำเค็ม
มีหลายชนิด เช่น กุ้งก้ามกราม กุ้งก้ามเกลี้ยง กุ้งตะกาด กุ้งตะเข็บ
กุ้งนาง กุ้งฝอย กุ้งหลวง กุ้งหัวแข็ง กุ้งหัวโขน.
กุ้งดีด, กุ้งดีดขัน น. ชื่อกุ้งขนาดเล็กหลายชนิดหลายสกุล
เช่น สกุล Alpheus ในวงศ์ Alpheidae มีก้ามใหญ่ ๒ ข้าง
โดยมีก้ามข้างหนึ่งโตกว่า สามารถงับก้ามทําให้เกิดเสียงดังโดยเฉพาะ
เมื่อกระทบขันเสียงจะดังยิ่งขึ้น จึงได้ชื่อว่า กุ้งดีดขัน พบอาศัย
หลบซ่อนอยู่ตามซอกวัสดุต่าง ๆ ริมฝั่งทั้งในน้ำเค็มและน้ำกร่อย
ยกเว้นชนิด Alpheus microrhynchus ที่พบอยู่ในน้ำจืดด้วย, กระเตาะ
ก็เรียก.
กุ้งนาง น. กุ้งก้ามกรามเพศเมียลำตัวและก้ามมีขนาดเล็กกว่า
เพศผู้เสมอเมื่อมีอายุเท่ากัน.
กุ้งฝอย น. ชื่อกุ้งตัวเล็ก ๆ มีหลายชนิด ที่พบในทะเล คือ
ชนิด Penaeopsis avirostris ในวงศ์ Penaeidae ที่พบในน้ำจืด คือ
สกุล Caridina และ สกุล Atyopsis ในวงศ์ Atyidae และชนิด
Macrobrachium lanchesteri ในวงศ์ Palaemonidae.
กุ้งฟัด น. กุ้งแห้งที่เอาเปลือกออก.
กุ้งมังกร ดู หัวโขน ๓.
กุ้งไม้ น. กุ้งที่ปอกเปลือกเสียบไม้ตากแห้ง.
กุ้งส้ม น. ของกินชนิดหนึ่งทําด้วยกุ้ง ใช้หมักด้วยข้าวสุก เกลือ
และกระเทียม.
กุ้งหนามใหญ่ ดู หัวโขน ๓.
กุ้งหลวง ดู ก้ามกราม.
กุ้งเหลือง น. ชื่อกุ้งทะเลชนิด Penaeus latisulcatus
ในวงศ์ Penaeidae ขนาดเล็กกว่ากุ้งกุลาดํา ลําตัวสีเหลืองปนน้ำตาล
ขอบของส่วนท้องสีม่วง แพนหางสีฟ้า, กุ้งเหลืองหางฟ้า ก็เรียก.
กุ้งเหลืองหางฟ้า ดู กุ้งเหลือง.
กุ้งแห น. ชื่อกุ้งขนาดกลางชนิด Macrobrachium equidens
ในวงศ์ Palaemonidae ก้ามมีปื้นสีเข้ม อาศัยอยู่ในย่านน้ำกร่อย
พบบ้างในน้ำจืดหรือชายทะเล.
กุ้งแห้ง น. กุ้งทะเลที่ตากแห้ง, โดยปริยายหมายความว่า ผอมมาก.
กุ้ง ๒ว. โกงน้อย ๆ, ใช้แก่หลังว่า หลังกุ้ง คือ หลังโกงน้อย ๆ.
กุ้งเต้นน. ชื่อสัตว์หลายชนิดในวงศ์ Talitridae, Hyalidae
และ Acanthogammaridae เป็นต้น ลักษณะคล้ายกุ้ง
ลําตัวมีขนาดเล็ก ยาว ๐.๕-๑๕.๐ มิลลิเมตร ตัวแบนทางข้าง
หัวไม่มีปลอก อกปล้องแรกรวมกับหัว อกที่เหลือมี ๗ ปล้อง
ท้องมี ๖ ปล้อง รยางค์ ๒ คู่แรกอยู่ติดกับหัวโตกว่าคู่อื่น
บางคู่ปลายคล้ายก้ามหนีบ รยางค์ที่อกถัดมามี ๕ คู่
รยางค์ท้องมี ๖ คู่ ๓ คู่ สุดท้ายสั้นแข็งใช้สําหรับดีด จึงดีดได้เก่ง
อาศัยอยู่ตามฝั่งน้ำหรือที่ชื้นแฉะ ชนิดที่พบบ่อยตามชายทะเล
ฝั่งตะวันออกของไทยได้แก่ Orchestia floresiana.
กุ้งยิงน. ฝีหัวเล็ก ๆ ซึ่งเกิดจากการอักเสบที่ต่อมขอบตา.
กุงอน[-งอน] น. นกช้อนหอย เช่น มีกุโงกกุงานและกุงอน. (สมุทรโฆษ).
กุงานน. ห่าน, ใช้หมายความถึง นกยูง ก็มี เช่น แพนกุงานกระพือ.
(สมุทรโฆษ), กลางคชเทอดแพน กุงาน ง่าคว้าง. (ลิลิตพยุหยาตรา).
กุโงกน. นกยูง, กระโงก ก็ใช้. (ข. โกฺงก).
กุจี(แบบ) น. หญิงค่อม เช่น ทฤษฎีกุจีจิตจํานง. (สุธน).
กุญแจน. เครื่องสําหรับใส่ประตูหน้าต่างเป็นต้น เพื่อยึดหรือ
สลักไม่ให้เปิดเข้าออกได้ เวลากดหรือไขออก มีเสียงลั่นดังกริ๊ก
มีลูกไข เรียกว่า ลูกกุญแจ, ประแจ ก็เรียก. (ป., ส. กุ?ฺจิกา ว่า ลูกดาล,
เทียบมลายู กุญจี).
กุญแจกล น. กุญแจที่เปิดโดยใช้รหัส.
กุญแจประจำหลัก น. กุญแจเสียง.
กุญแจปากตาย น. เครื่องมือโลหะชนิดหนึ่ง รูปร่างตอนปลายทั้ง
๒ ข้างคล้ายก้ามปู มีขนาดปากตายตัว ใช้สําหรับขัน
หรือคลายนอตเป็นต้น.
กุญแจผี น. ลูกกุญแจหรือเส้นลวดเป็นต้นที่ทําขึ้นสําหรับไขกุญแจ
มักใช้เพื่อการทุจริต.
กุญแจมือ น. ห่วงเหล็กมีกุญแจไข สําหรับเจ้าหน้าที่ใช้ใส่ข้อมือผู้ต้องหา.
กุญแจรหัส น. กุญแจที่ใช้ระบบสัญลักษณ์; สมุดประมวลรหัส
เพื่อใช้เข้ารหัสและถอดรหัส บรรจุข้อความที่เข้ารหัสไว้ด้านหนึ่ง
และข้อความที่ถอดรหัสแล้วไว้อีกด้านหนึ่ง.
กุญแจเลื่อน น. เครื่องมือโลหะชนิดหนึ่ง มีส่วนประกอบสําหรับ
เลื่อนเพื่อปรับขนาดปากได้ ใช้สําหรับขันหรือคลายนอตเป็นต้น.
กุญแจเสียง น. เครื่องหมายอย่างหนึ่งที่ใช้ในการบันทึกเสียง
ดนตรีสากล เขียนไว้ตอนหน้าของบรรทัด ๕ เส้น เพื่อกําหนด
ระดับเสียงของตัวโน้ต, กุญแจประจําหลัก ก็เรียก.
(รูปภาพ กุญแจเสียง)
กุญแจแหวน [-แหฺวน] น. เครื่องมือโลหะชนิดหนึ่ง ตอนปลายทั้ง
๒ ข้างมีลักษณะคล้ายแหวน ขอบเหลี่ยม มีขนาดตายตัว ใช้สําหรับ
ขันหรือคลายนอต เป็นต้น.
กุญชร[กุนชอน] (แบบ) น. ช้าง. (ป.).
กุฎ, กุฎา[กุด, กุดา] (กลอน) น. ยอด เช่น มัชฌิมากุฎาประมาณ.
(สมุทรโฆษ). (ป., ส. กูฏ).
กุฎาคาร น. เรือนยอดเช่นปราสาท เช่น
ธก็แต่งกุฎาคาร ปราสาท. (ลอ.).
กุฎาธาร น. ยอด เช่น กุฎาธารธาษตรี. (ยอพระเกียรติ ร. ๒).
กุฎีน. กระท่อมที่อยู่ของนักบวช เช่น พระภิกษุ,
เรือนหรือตึกสําหรับพระภิกษุสามเณรอยู่. (ป., ส. กุฏิ).
กุฎุมพีดู กระฎุมพี. (ป. กุฏุมฺพิก; ส. กุฏุมฺพินฺ).
กุฏฐังน. โรคเรื้อนซึ่งทําให้อวัยวะเช่นมือและเท้ากุดเหี้ยนไป. (ป.).
กุฏไต(แบบ) น. เสื้อชนิดหนึ่ง เช่น ห่มกุฏไตขอหง้า, โกตไต ก็ว่า
เช่น ห่มโกตไตอวดอ้าง. (พยุหยาตรา). (เทียบอิหร่าน และ ตุรกี
ว่า เสื้อกั๊กสําหรับทหาร).
กุฏิ ๑[กุด, กุดติ, กุติ] น. เรือนหรือตึกสําหรับพระภิกษุสามเณรอยู่. (ป., ส.).
กุฏิ ๒[กุด] น. ที่บรรจุศพที่ก่ออิฐถือปูนเป็นหลัง ๆ;
เรือนที่ทําให้นกขุนทองนอน. (เทียบทมิฬ กูฏุ ว่า รังนก).
กุณฑ์น. ไฟ เช่น เกิดกุณฑ์วุ่นวายทั้งเวียงชัย. (อิเหนา). (ส.).
กุณฑล[-ทน] น. ตุ้มหู. (ป., ส.).
กุณฑี[-ที] น. คนที, หม้อน้ำ, หม้อน้ำมีหู, เต้าน้ำ,
เช่น พลูกัดชลกุณฑี ลูกไม้. (โลกนิติ). (ป., ส.).
กุณโฑ[-โท] น. คนโท, หม้อน้ำ.
กุณาล[-นาน] (แบบ) น. นกดุเหว่า เช่น
การวิกระวังวน กุณาล. (สมุทรโฆษ). (ป., ส.).
กุณิ, กุณีน. คนง่อย. (ป., ส.); กระเช้า เช่น แลมีมือกุ?กุณีแลขอขุดธงง
ก็ท่องยงงไพรกันดาร เอามูลผลาหารในพนาลี. (ม. คําหลวง
วนปเวสน์).
กุดก. ตัด ในคําว่า กุดหัว ว่า ตัดหัว. ว. ด้วนสั้นหรือเหี้ยนเข้าไป
เช่น ยอดกุด นิ้วกุด หางกุด. (ถิ่น-อีสาน) น. บึง, ลําน้ำที่ปลายด้วน.
กุดัง(ปาก) น. โรงเก็บสินค้าหรือสิ่งของเป็นต้น, โกดัง ก็เรียก;
เรียกรถบรรทุกขนาดใหญ่ชนิดหนึ่งว่า รถกุดัง.
(ม. gudang ว่า โรงงาน, โรงเก็บของ, ร้านขายของ).
กุดั่นน. ทองแกมแก้ว คือ เครื่องประดับเพชรพลอยหรือกระจก
เช่น ลายปั้นกุดั่น คือ ลายปั้นปิดทองประดับกระจก, โกศกุดั่น
คือ โกศทําด้วยไม้จําหลักปิดทอง ประดับกระจก; ชื่อลายเป็นดอกไม้
๔ กลีบรวมกันอยู่เป็นพืด, ถ้าแยกอยู่ห่าง ๆ เรียกว่า ประจํายาม.
กุดา(แบบ) ใช้เป็นสร้อยคําของ กุฎี เช่น สู่กุฎีกุดาสวรรค์.
(ม. คําหลวง มัทรี).
กุทัณฑ์น. เกาทัณฑ์, ธนู.
กุนน. ชื่อปีที่ ๑๒ ของรอบปีนักษัตร มีหมูเป็นเครื่องหมาย.
กุ๊นก. ขลิบเย็บหุ้มริมผ้าหรือของอื่น ๆ ใช้แถบผ้าย้วยหรือเฉลียงเย็บหุ้ม
๒ ข้างเม้มเข้าเป็นตะเข็บกลมบ้างแบนบ้าง มักใช้ที่คอเสื้อหรือ
ชายเสื้อเป็นต้น.
กุนเชียงน. ไส้กรอกอย่างจีน.
กุนที[กุนนะที] น. แม่น้ำน้อย ๆ, แม่น้ำเล็ก ๆ, เช่น แตกเป็นนิเทศกุนทีน้อย ๆ.
(ม. ร่ายยาว กุมาร). (ป. กุนฺนที; ส. กุนที, กุ = น้อย + นที = แม่น้ำ).
กุโนกามอ(ถิ่น-ปัตตานี) น. ต้นคนทีเขมา. (ดู คนทีเขมา ที่ คนที ๒).
กุบน. ซองหนังชนิดหนึ่ง เมื่อตัดทองคําใบชิ้นสี่เหลี่ยมเล็ก ๆ
สอดในกระดาษแก้วหนาแผ่นเล็กซ้อนกันเป็นตั้งแล้วใส่ใน
ซองหนังนั้น ตีซองแผ่ทองคำให้บางออกไป; ชาวภาคพายัพบางถิ่น
และพวกเงี้ยวเรียกหมวกชนิดต่าง ๆ ว่า กุบ; (ถิ่น-ปักษ์ใต้) กลัก, กล่อง.
กุบกับว. เสียงดังเช่นนั้น.
กุมก. เอาอุ้งมือปิด ป้อง กัน หรือ จับไว้ เช่น กุมขมับ กุมมือ กุมดาบ;
คุม เช่น กุมตัว กุมสติ กุมอํานาจ.
กุมลัคน์ (โหร) ก. ลักษณาการที่ดาวพระเคราะห์อยู่ประจำใน
เรือนเดียวกับลัคน์ เรียกว่ากุมลัคน์.
กุ่มน. ชื่อไม้ต้นในสกุล Crateva วงศ์ Capparidaceae
ใบเป็นใบประกอบมีใบย่อย ๓ ใบ ดอกเป็นช่อ
กลีบดอกสีขาวแล้วกลายเป็นสีเหลือง ผลกลมหรือรูปไข่
ผิวนอกแข็งและสาก ๆ สีเขียวนวล เช่น กุ่มบก
[C. adansonii DC. subsp. trifoliata (Roxb.) Jacobs]
กุ่มน้ำ [C. magna (Lour.) DC. และ C. religiosa Forst.f.].
กุมฝอยน. ขยะ, เศษของที่ทิ้งแล้ว, คุมฝอย หรือ มูลฝอย ก็ว่า.
กุมภ-, กุมภ์[กุมพะ-] น. หม้อ; ชื่อกลุ่มดาวรูปหม้อ เรียกว่า ราศีกุมภ์
เป็นราศีที่ ๑๐ ในจักรราศี. (ป.).
กุมภการ น. ช่างหม้อ. (ป.).
กุมภาพันธ์ น. ชื่อเดือนที่ ๒ ตามสุริยคติ ซึ่งเริ่มต้นด้วยเดือนมกราคม
มี ๒๘ หรือ ๒๙ วัน, (เลิก) ชื่อเดือนที่ ๑๑ ตามสุริยคติ ซึ่งเริ่มด้วย
เดือนเมษายน. (ป. กุมฺภ = หม้อ + อาพนฺธ = ผูก = เดือนที่อาทิตย์
มาสู่ราศีกุมภ์).
กุมภนิยาน. ชื่อพิธีชุบศรพรหมาสตร์ของอินทรชิตในเรื่องรามเกียรติ์.
กุมภัณฑ-, กุมภัณฑ์[-พันทะ-] น. ยักษ์ เช่น หนึ่งท่าทานพกุมภัณฑ์คันธอสูร
โสรจสินธุสมบูรณ์ ณ สระ (สมุทรโฆษ); ฟักเขียว เช่น
ป่าเอลาลุอลาพุกุมภัณฑอคร้าวอนันต์. (สมุทรโฆษ).
กุมภัณฑยักษ์ น. ลมกุมารอย่างหนึ่งมีอาการคล้ายบาดทะยัก
ผู้ที่เป็นลมนี้ตาจะช้อนสูง หน้าเขียว มือกํา เท้างอ หลังแอ่น กัดฟัน.
(แพทย์).
กุมภา(กลอน) น. จระเข้ เช่น ตัวกูหลงอยู่ด้วยกุมภา
จะเสื่อมเสียวิชาที่เรียนรู้. (ไกรทอง).
กุมภิล, กุมภีล์[กุมพิน, -พี] (แบบ) น. จระเข้. (ป. กุมฺภีล; ส. กุมฺภีร).
กุมเหง(ปาก) ก. ข่มเหง, รังแก, ใช้กําลังหรืออํานาจทําให้เดือดร้อน,
คุมเหง ก็ว่า.
กุมาร[-มาน] น. เด็กชาย. (ป., ส. กุมาร ว่า เด็กชาย, ลูกหลวง);
ชื่อกัณฑ์ที่ ๘ แห่งมหาเวสสันดรชาดก.
กุมารลฬิตา [กุมาระละลิตา] น. ชื่อฉันท์วรรณพฤติแบบหนึ่ง
กําหนดด้วย ๒ คณะ คือ ช คณะ และ ส คณะ และเติมครุข้างท้ายอีก
๑ คำ หรือ ๑ พยางค์ จึงมีบาทละ ๗ คำ หรือ ๗ พยางค์
(ตามแบบว่า กุมารลฬิตาชฺสฺคา) ตัวอย่างว่า อนึ่งนุชมีจิต
สนิทกรุณะเปรมปรี ดิสวามิมะนะภักดี ภิบาลบมิอนาทร.
(ชุมนุมตำรากลอน).
กุมารา(กลอน) น. กุมาร, เด็กชาย, เช่น เมื่อนั้น พระไชยเชษฐ์ความแสนเสนหา
พยายามตามปลอบกุมารา อนิจจาปลื้มใจไม่ดูดี. (ไชยเชษฐ์),
(ป.; ส. กุมาร ว่า เด็กชาย, ลูกหลวง).
กุมารีน. เด็กหญิง. (ป., ส.).
กุมุท[กุมุด] (แบบ) น. บัว, บัวขาว, บัวสาย. (ป., ส.);
เลขนับจํานวนสูงเท่ากับ ๑๐,๐๐๐,๐๐๐ ยกกําลัง๑๕
หรือ ๑ มี ๐ ตามหลัง ๑๐๕ ตัว.
กุย ๑น. ชื่อสัตว์เคี้ยวเอื้องชนิด Saiga tatarica ในวงศ์ Bovidae
มีถิ่นกําเนิดในแถบไซบีเรียตอนใต้มองโกเลียตะวันตก
และจีนตะวันตกเฉียงเหนือ เขามีราคาแพง ใช้ทํายาได้.
กุย ๒น. ชาวป่าพวกหนึ่งคล้ายพวกมูเซอ.
กุย ๓(ถิ่น-พายัพ) น. หมัด, กําปั้น, มักใช้เข้าคู่กับคํา ลูก ว่า ลูกกุย
เช่น เตรียมลูกกุยมาทั่วที่ตัวดี. (ขุนช้างขุนแผน).
กุ๊ยน. คนเลว, คนโซ. (จ. กุ๊ย ว่า ผี).
กุ๋ย, กุ๋ย ๆว. เสียงร้องเยาะเย้ย, บางทีทำอาการกระดิกนิ้วชี้ตรงไป
ที่หน้าผู้ที่ถูกเย้ย, กิ๋ว หรือ กิ๋ว ๆ ก็ว่า.
กุยช่ายน. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Allium tuberosum Roxb. ในวงศ์ Alliaceae
คล้ายต้นหอมหรือกระเทียม ใบแบน กลิ่นฉุน กินได้ นําเข้ามาปลูก
เพื่อเป็นอาหาร, พายัพเรียก หอมแป้น. (จ.).
กุยเฮงน. เสื้อแบบจีนชนิดหนึ่ง คอกลม ผ่าอกตลอด ติดกระดุม
มีกระเป๋าด้านล่างข้างละกระเป๋า. (จ.).
กุรระ, กุรุระ[กุระระ, กุรุระ] (แบบ) น. นกเขา, แปลว่า เหยี่ยว ก็มี เช่น
แม่กุรร์จาปน้อยหาย แลนา. (ม. คําหลวง ทานกัณฑ์). (ป., ส. กุรร).
กุระ(ถิ่น-ปักษ์ใต้) น. ชื่อไม้ต้นขนาดกลางชนิด Sapium indicum Willd.
ในวงศ์ Euphorbiaceae ขึ้นตามที่ลุ่มน้ำขังและริมคลองน้ำกร่อย
ทุกส่วนมียางขาว ผลกลม แก่จัดแยกออกเป็น ๓ ซีก, สมอทะเล ก็เรียก.
กุรุง(โบ) น. กรุง เช่น จากกุรุงสาวถีกับสงฆ์ ห้าร้อยหย่อนองค์
กุรุพินท์น. ทับทิม, เขียนเป็น กรพินธุ์ ก็มี เช่น ดยรดาษแก้วกรพินธุ์.
(ม. คําหลวง มหาราช). (ส. กุรุวินฺทุ ว่า แก้วทับทิม).
กุรุสน. มาตรานับจำนวน เท่ากับ ๑๒ โหล หรือ ๑๔๔. (อ. gross).
กุเราน. ชื่อปลาทะเลและน้ำกร่อยหลายชนิดใน ๒ สกุล คือ
สกุล Eleutheronema และ Polynemus วงศ์ Polynemidae
ครีบอกตอนล่างมีก้านครีบแยกออกจากกันเป็นเส้นยาวรวม
๓-๗ เส้น แล้วแต่ชนิด ลําตัวและครีบสีเทาอมเงิน เช่น
ชนิด E. tetradactylum, P. sextarius, กุเลา ก็เรียก.
กุล ๑, กุล-[กุน, กุนละ-, กุละ-] น. ตระกูล, สกุล. (ป., ส.).
กุลทูสก [กุละทูสก] น. ผู้ประทุษร้ายต่อตระกูล หมายถึงภิกษุ
ที่ประจบตระกูลต่าง ๆด้วยอาการที่ผิดวินัย. (ป.).
กุลธิดา [กุนละ-] น. ลูกหญิงผู้มีตระกูล.
กุลบดี [กุนละ-] น. หัวหน้าตระกูล. (ส.).
กุลบุตร [กุนละ-] น. ลูกชายผู้มีตระกูล.
กุลสตรี [กุนละ-] น. หญิงผู้มีตระกูลและมีความประพฤติดี.
กุลสัมพันธ์ [กุนละ-] ว. เกี่ยวเนื่องกันทางตระกูล. (ป.).
กุล ๒(ถิ่น-ปักษ์ใต้) น. ต้นพิกุล. (ดู พิกุล).
กุลา ๑น. ชื่อว่าวชนิดหนึ่ง มีรูปร่าง ๕ แฉก หัวแหลม, คู่กับ ว่าวปักเป้า,
ว่าวจุฬา ก็เรียก.
กุลา ๒น. ชนชาติต้องสู้และไทยใหญ่, กุหล่า หรือ คุลา ก็ว่า; (ถิ่น-พายัพ)
ใช้เรียกชนต่างประเทศ เช่น เรียกชนชาติฝรั่งว่า กุลาขาว, เรียก
ชนชาติแขกว่า กุลาดํา.
กุลาซ่อนผ้า น. การเล่นของเด็กชนิดหนึ่ง.
กุลาตีไม้, กุลาตีอก น. การเล่นชนิดหนึ่งในงานพระราชพิธี.
(กฎ. ราชบุรี; ดึกดําบรรพ์).
กุลา ๓ดู ช้อนหอย ๒.
กุลาดำน. ชื่อกุ้งทะเลชนิด Penaeus monodon ในวงศ์ Penaeidae
ตัวแบนข้าง ขนาดค่อนข้างใหญ่ สีเขียวอมน้ำตาล มีแถบสีดำ
และสีจางพาดขวางเป็นลายตลอดลำตัว.
กุลาลายน. ชื่อกุ้งทะเลชนิด Penaeus semisulcatus ในวงศ์ Penaeidae
รูปร่างและขนาดคล้ายกุ้งกุลาดํา สีน้ำตาลอมแดง แต่มีลายน้อยกว่า
กุ้งกุลาดำ หนวดมีลายสลับเป็นปล้อง.
กุลาหล[-หน] (กลอน) ว. โกลาหล เช่น สนั่นครั่นครื้นกุลาหล.
(รามเกียรติ์ ร. ๑).
กุลี ๑น. คนรับจ้างทํางานหนักมีหาบหามเป็นต้น.
กุลี ๒เพี้ยนมาจาก กลี เช่น เกิดการกุลี. (กฎ. ราชบุรี).
กุลี ๓ลักษณนามบอกปริมาณ คือผ้าห่อหนึ่งที่รวมกัน ๒๐ ผืน
(ใช้แก่ผ้าลาย ผ้าพื้น ผ้าขาวม้า และโสร่ง เป็นต้น).
กุลีกุจอก. ช่วยจัดช่วยทําอย่างเอาจริงเอาจัง.
กุเลาน. ปลากุเรา. (ดู กุเรา).
กุแลน. ชื่อปลาทะเลหลายชนิดในสกุล Sardinella และ Herklotsichthys
วงศ์ Clupeidae ลําตัวยาว แบนข้างมาก สันท้องแหลม เกล็ดบางหลุดง่าย
เกล็ดในแนวสันท้องเป็นเหลี่ยมคมเรียงต่อกันคล้ายฟันเลื่อย
ปากเล็กเชิดขึ้นเล็กน้อย ฟันเล็กมาก ซี่เหงือกมีจํานวนมาก
ไม่มีก้านครีบแข็งหรือเงี่ยง ลําตัวสีเงิน เฉพาะด้านหลังสีน้ำเงินเข้ม
บนลําตัวที่ใกล้มุมแผ่นปิดเหงือกมักมีแต้มสีดําคล้า๑ จุด ครีบหลัง
และครีบหางสีดําคล้าอมเหลือง ขนาดยาวได้ถึง ๑๘ เซนติเมตร,
อกรา หรือ อกแล ก็เรียก, ส่วน กุแลกลม หรือ กุแลกล้วย หมายถึง
ชนิดในสกุล Dussumieria ซึ่งอยู่ในวงศ์เดียวกัน ลักษณะทั่วไปคล้ายกัน
เว้นแต่มีลําตัวแบนข้างเล็กน้อย หัวแหลม ท้องกลม ไม่มีเกล็ดที่เรียงกัน
เป็นฟันเลื่อย ซี่เหงือกมีน้อย ขนาดยาวได้ถึง ๒๒ เซนติเมตร,
อกรากล้วย หรือ อกแลกล้วย ก็เรียก; ทั้งหมดเป็นปลาผิวน้ำ
อยู่กันเป็นฝูง ปลาขนาดเล็กอาจเข้ามาอยู่ใกล้ฝั่งหรือในน้ำกร่อย,
หลังเขียว ก็เรียก.
กุเวร[-เวน] น. ชื่อท้าวจาตุมหาราชองค์หนึ่ง ประจําทิศอุดร,
ท้าวเวสวัณ หรือ ท้าวเวสสุวัณ ก็เรียก. (ป., ส.).
กุศราช[กุดสะหฺราด, กุดสะราด] น. ผ้าโบราณชนิดหนึ่ง
มีดอกคล้ายผ้าลาย เนื้อหยาบหนา เช่น คลี่ผ้ากุศราชออกคาดพุง.
(สังข์ทอง).
กุศล[-สน] น. สิ่งที่ดีที่ชอบ, บุญ. ว. ฉลาด. (ส.; ป. กุสล).
กุศลกรรมบถ [กุสนละกํามะบด] น. ธรรมหมวดหนึ่ง มี ๑๐ อย่าง
คือ กายสุจริต ๓ วจีสุจริต ๔ มโนสุจริต ๓. (ส.).
กุศโลบาย [กุสะ-, กุดสะ-] น. อุบายอันแยบคาย. (ส. กุศล + อุปาย).
กุสล[-สน] (โบ) น. กุศล. (ป.; ส. กุศล).
กุสุม, กุสุม-[กุสุมะ-, กุสุมมะ-] (แบบ) น. ดอกไม้. (ป.).
กุสุมวิจิตร น. ชื่อฉันท์วรรณพฤติแบบหนึ่ง กําหนดด้วย ๔ คณะ
คือ น คณะ ย คณะ น คณะ ย คณะ บาทละ ๑๒ คำ หรือ ๑๒ พยางค์
(ตามแบบว่า นยสหิตานฺยา กุสุมวิจิตฺตา) ตัวอย่างว่า จะรจิตรอรรถา
ปิสุณวจีขวน พิปริตญาณยล บรชนทำลาย. (ชุมนุมตำรากลอน).
กุสุมภ์(แบบ) น. ดอกคํา. (ป.).
กุสุมา(แบบ) น. ดอกไม้. (ป.).
กุสุมาลย์(แบบ) น. ดอกไม้. (ป.).
กุสุมิตลดาเวลลิตา[กุสุมิตะละดาเวนลิตา] น. ชื่อฉันท์วรรณพฤติแบบหนึ่ง กําหนดด้วย
๖ คณะคือ ม คณะ ต คณะ น คณะ ย คณะ ย คณะ ย คณะ บาทละ
๑๘ คำ หรือ ๑๘ พยางค์ (ตามแบบว่า โม โต โน โย ยา
กุสุมิตลตาเวลฺลิตากฺขุตฺวสีหิ) ตัวอย่างว่า มนตรีมาตย์ผู้ฉลาดมละ
ทุจริตธรรม์ พึงผดุงสรร- พสิ่งสวัสดิ์. (ชุมนุมตำรากลอน).
กุหนี[-หฺนี] (ถิ่น-ปักษ์ใต้) น. กระสอบป่าน,
งู่หนี ก็ว่า. (ส. โคณี ว่า กระสอบป่าน).
กุหนุง[-หฺนุง] น. เขาสูง. (ช.).
กุหร่า[-หฺร่า] น. สีเทาเจือแดง บางทีกระเดียดเหลืองเล็กน้อย
เป็นสีชนิดสักหลาด. (เทียบทมิฬ กุลฺลา ว่า หมวก;
อิหร่าน กุลา ว่า กะบังหน้า).
กุหล่า[-หฺล่า] น. ชนชาติต้องสู้และไทยใหญ่, กุลา หรือ คุลา ก็ว่า.
กุหลาบ[-หฺลาบ] น. (๑) ชื่อไม้พุ่มในสกุล Rosa วงศ์ Rosaceae
ต้นตรงหรือทอดเลื้อย ลําต้นและกิ่งมีหนาม ขอบใบจัก
ดอกสีต่าง ๆ กลิ่นหอม มีมากชนิดและมากพันธุ์ เรียกชื่อต่าง ๆ กัน
ดอกของกุหลาบบางชนิด เช่น กุหลาบมอญ หรือ ยี่สุ่น
(R. damascena Mill) ใช้กลั่นน้ำหอม. (๒) ชื่อไม้พุ่มหรือไม้ต้น
ขนาดเล็กในสกุล Rhododendron วงศ์ Ericaceae ขึ้นตามป่าเขาใน
ระดับสูง เช่น กุหลาบแดง (R. simsii Planch.)
กุหลาบขาว (R. ludwigianum Hoss.).
กุแหละ[-แหฺละ] น. ชื่อเรือขุดชนิดหนึ่ง เสริมข้างกระดาน รูปร่างเพรียว
หัวและท้ายเรือแหลมสูง มี ๒ แจว ใช้ตามชายฝั่งทะเลหรือแถบปากน้ำ
สําหรับบรรทุกหอย ปู ปลา เป็นต้น.
กูส. คําใช้แทนตัวผู้พูด ในปัจจุบันมักถือกันว่าไม่สุภาพ,
เป็นสรรพนามบุรุษที่ ๑.
กู่ ๑(โบ) น. วิหาร เช่น ในกู่แก้วเกษมมฤคทายพนน้นน.
(ม. คําหลวง ทศพร); (ถิ่น-พายัพ) อนุสาวรีย์, กุฏิ, เจดีย์.
กู่ ๒ก. ส่งเสียงเป็นสัญญาณให้รู้ว่าอยู่ที่ไหน โดยปรกติเปล่งเสียง วู้.
กู่ไม่กลับ (สํา) ก. ไม่ฟังคําทัดทาน, ห้ามไม่อยู่.
กู้ ๑ก. ทําให้กลับคืนดีอย่างเดิม เช่น กู้เรือ กู้ชาติ กู้ชื่อ; เก็บเข้าที่
เช่น กู้ข้าว กู้ผ้า; เอาเครื่องจับปลาขึ้นจากน้า เช่น กู้ไซ กู้ลอบ.
กู้ภัย ก. ช่วยให้รอดปลอดภัย.
กู้หน้า (ปาก) ก. ช่วยทําให้ชื่อเสียงคงดีอยู่.
กู้ ๒, กู้ยืมก. ยืมเงินโดยให้ดอกเบี้ย.
กู๊กน. นกกุ๊ก.
กูฏ, กูฏา[กูด, กูตา] (แบบ) น. ยอด. (ป., ส.).
กูฏาคาร (แบบ) น. เรือนยอด. (ป., ส.).
กูณฑ์น. ไฟ, หลุมไฟ, หม้อไฟ. (ส.).
กูด ๑น. ชื่อเฟินหลายชนิดหลายสกุลและหลายวงศ์ ชนิดที่กินได้
เช่น กูดขาว หรือ ผักกูด (Diplazium esculentum Sw.)
กูดกิน [Pteridium aquilinum (L.) Kuhn var. yarrabense Domin]
กูดแดง (Stenochlaena palustris Bedd.);ทางเหนือและอีสาน
เรียกเฟินว่า กูด.
กูด ๒(ถิ่น-พายัพ, อีสาน, ปักษ์ใต้) ว. หงิก เช่น ผักกูด คือ ผักยอดใบหงิก.
กูนน. ลูก. (ข.).
กูบน. ประทุนหลังช้าง, ประทุนรถเช่นรถม้าที่มีรูปโค้ง,
ลักษณนามว่า หลัง.
กูปรี[-ปฺรี] น. ชื่อวัวป่าขนาดใหญ่ชนิด Bos sauveli ในวงศ์ Bovidae
ซึ่งเป็นวงศ์เดียวกับกระทิงและวัวแดง ตัวสีดํา ตัวผู้มีเขาขนาดใหญ่
ส่วนปลายบิดชี้ขึ้นข้างบน ปลายแตกเป็นเส้น ๆ มองเห็นเป็นพู่
ส่วนตัวเมียเขาเล็กกว่า ปลายไม่แตกเป็นพู่ มีถิ่นอาศัยอยู่บริเวณ
จังหวัดศรีสะเกษและตามชายแดนไทย-กัมพูชา หากินในทุ่งหญ้า
โดยรวมฝูงอยู่กับกระทิงและวัวแดง เป็นสัตว์ป่าสงวนของไทย
ที่ใกล้จะสูญพันธุ์แล้ว, โคไพร ก็เรียก.
กูรม-, กูรมะ[กูระมะ] น. เต่า. (ส.).
กูรมาวตาร [-วะตาน] น. อวตารเป็นเต่า เป็นอวตารปางที่ ๒
ของพระนารายณ์. (ส.).
กูรมาวตารดู กูรม-, กูรมะ.
กูรำดู เลียงผา ๑.
เกว. ไม่ตรงตามแนว, ไม่เป็นระเบียบ, (ใช้แก่ของที่เป็นซี่เป็นลํา)
เช่น ฟันเก ขาเก; ไม่ยอมปฏิบัติตามระเบียบ; เกะกะ, เกเร; (ปาก)
ท้าพนันด้วยการเสนอเงินเดิมพันสูงขึ้นเรื่อย ๆ.
เก่(ปาก) ว. เข้าที เช่น ว่าไม่เป็นเก่ คือ ว่าไม่เข้าที.
เก๊ว. ปลอมหรือเลียนแบบเพื่อให้หลงผิดว่าเป็นของแท้,
ไม่ใช่ของแท้, ไม่ใช่ของจริง, โดยปริยายหมายความว่า
ไม่มีราคา, ใช้การไม่ได้. (จ.).
เก๋ว. งามเข้าที.
เกกว. เก, เกไป, เรียกเขาวัวเขาควายเป็นต้นที่เฉออกไม่เข้ารูปกันว่า
เขาเกก, เรียกงาช้างที่ปลายเฉออกไปว่า งาเกก เช่น
งาเกกข้างหนึ่งเข้า โดยหลัง. (ตําราช้างคําโคลง),
เรียกเสาเขื่อนที่เฉออกว่า เขื่อนเกก.
เก๊ก(ปาก) ก. วางท่า; ขับไล่. (จ.).
เก๊กหน้า (ปาก) ก. ตีหน้าขรึมหรือทําหน้าตายเป็นต้น.
เกกมะเหรก[-มะเหฺรก] ว. เกเร.
เก๊กฮวยน. ชื่อไม้ล้มลุก ๒ ชนิดในสกุล Chrysanthemum
วงศ์ Compositae ชนิด C. indicum L.ดอกเล็ก สีเหลือง กลิ่นหอม,
เบญจมาศสวน ก็เรียก, และชนิด C. morifolium Ramat. พันธุ์ดอกเล็ก
สีขาว กลิ่นหอม, เบญจมาศหนู ก็เรียก, ทั้ง ๒ ชนิดใช้ดอกตากแห้งชง
กับใบชา หรือต้มกับน้ำตาลใช้ดื่มแก้กระหาย.
เก้กัง, เก้ๆ กังๆว. ขวาง ๆ รี ๆ, กีดเกะกะ, (ใช้แก่กิริยายืนและเดิน).
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒