| ดักดาน | ว. คงสภาพอยู่อย่างนั้นเป็นเวลานาน (มักใช้ในเรื่องที่ไม่เจริญก้าวหน้า) |
| เช่น เป็นเสมียนอยู่ดักดาน โง่ดักดาน. |
|
|
| ดักเดี้ย | ก. ลําบาก, ขัดสน, แกร่วอยู่. |
|
|
| ดักแด้ ๑ | น. ชื่อตัวอ่อนระยะสุดท้ายของแมลงหลายชนิดที่สร้างเปลือกแข็งหุ้มตัว |
| เพื่อที่จะเจริญวัยเปลี่ยนรูปร่างเป็นตัวเต็มวัย ระยะนี้จะเป็นระยะอยู่นิ่ง |
| กับที่และไม่กินอาหารมีรูปร่างต่าง ๆ กัน เช่น รูปไข่ รูปยาวรี, แดกแด้ |
| หรือ แด็กแด้ ก็เรียก. |
|
|
| ดักแด้ ๒ | ก. ลําบากเต็มแย่, ขัดสนเต็มแย่. |
|
|
| ดักษก | [ดักสก] (แบบ) น. ช่างไม้. (ส. ตกฺษก; ป. ตจฺฉก). |
|
|
| ดักษณะ | [ดักสะนะ] (แบบ) น. เครื่องตัดและกรางสิ่งของ มีมีด พร้า บุ้ง ตะไบ |
| เป็นต้น; การตัด, การปอก, การทอน; ตัวหารเฉพาะ (วิชาเลข). (ส. ตกฺษณ; |
| ป. ตจฺฉน). |
|
|
| ดักษณี | [-สะนี] น. ผึ่ง, ขวาน. (ส. ตกฺษณี; ป. ตจฺฉนี). |
|
|
| ดักษัน | น. คนตัดไม้, ช่างไม้. (ส. ตกฺษนฺ). |
|
|
| ดัง ๑ | น. สันจมูก, ใช้ว่า ดั้ง ก็มี. |
|
|
| ดัง ๒ | ว. บังเกิดเสียงขึ้นหรือทําให้เสียงบังเกิดขึ้นอย่างแรง เช่น กลองดัง พูดดัง |
| เสียงดัง. |
|
|
| ดัง ๓, ดั่ง | ว. เช่น, อย่าง, ราวกับ, คล้าย, เหมือน. |
| ดังจริง ว. อย่างจริง, จริงอย่างนี้. |
| ดังนั้น ว. เช่นนั้น. |
| ดังนี้ ว. เช่นนี้. |
| ดังแนบ ว. เช่นที่แนบมา. |
| ดังรือ, ดังฤๅ ว. เช่นไร, เหตุไร, ไฉน. |
| ดังหนึ่ง ว. เสมือนหนึ่ง. |
|
|
| ดั้ง ๑ | ด้าง ก็มี; เรียกเสาเรือนเครื่องสับที่ตั้งอยู่กึ่งกลางบนหลังรอดขึ้นไปรับ |
| อกไก่ว่า เสาดั้ง, เรียกเสาที่ตั้งบนขื่อสําหรับรับอกไก่ว่า ดั้งแขวน; เรียก |
| เรือซึ่งกำหนดให้เข้ากระบวนเสด็จทางชลมารค จัดเป็น ๒ สายขนาบ |
| เรือกลอง ไปข้างหน้าเรือพระที่นั่งไชยและเรือพระที่นั่งทรง อาจมีกี่คู่ |
| ก็ได้ ว่า เรือดั้ง; ชื่อช้างศึกพวกหนึ่ง มีหน้าที่ป้องกันและ, ล้อมทัพ |
| ช้างกัน ก็เรียก. ก. ป้องกัน. |
|
|
| ดั้ง ๒ | น. สันจมูก, มักพูดว่า ดั้งจมูก, ใช้ว่า ดัง ก็มี. |
|
|
| ดั้งเดิม | ว. เก่าก่อน, เก่าแก่, เดิมที. |
|
|
| ดัชนี ๑ | [ดัดชะนี] น. นิ้วชี้, ราชาศัพท์ใช้ว่า พระดัชนี, ดรรชนี ก็ใช้. (ป. ตชฺชนี; ส. |
| ตรฺชนี). |
|
|
| ดัชนี ๒ | [ดัดชะนี] (คณิต) น. จำนวนที่เขียนไว้บนมุมขวาของอีกจำนวนหนึ่งซึ่ง |
| เรียกว่า ฐานเพื่อแสดงการยกกำลังของฐานนั้น เช่น ๓๒ ๒ เป็นดัชนีของ ๓; |
| ตัวเลขอัตราส่วนซึ่งอาจเปลี่ยนแปลงได้ในระยะเวลาหนึ่ง เช่น ดัชนีค่า |
| ครองชีพ; ดรรชนี ก็ใช้. (อ. index number). |
| ดัชนีหักเห (แสง) น. ดัชนีหักเหระหว่างตัวกลางคู่หนึ่งที่แสงผ่าน คือ |
| อัตราส่วนระหว่างไซน์ของมุมตกกระทบของแสงในตัวกลางหนึ่งต่อไซน์ |
| ของมุมหักเหของแสงในอีกตัวกลางหนึ่ง, ดรรชนีหักเห ก็ใช้. |
| (อ. refractive index). |
|
|
| ดัชนี ๓ | น. บัญชีคำเรียงตามลำดับอักษรที่พิมพ์ไว้ส่วนท้ายของหนังสือเล่ม รวบรวม |
| คำสำคัญ ๆ ซึ่งมีกล่าวถึงในหนังสือเล่มนั้น โดยบอกเลขหน้าที่มีคำนั้น ๆ |
| ปรากฏอยู่เพื่อสะดวกแก่การค้น, ดรรชนี ก็ใช้. |
|
|
| ดัด ๑ | ก. ทําให้คดหรือตรงตามประสงค์ เช่น ดัดไม้ ดัดนิสัย; ทําให้เที่ยงตรง เช่น |
| พระดัดคดีดล โดยเยี่ยง ยุกดิ์นา. (ตะเลงพ่าย); ปลุก เช่น เคยดัดฤดีตาตื่นตรับ. |
| (ม. คําหลวง ทานกัณฑ์). ว. ที่ทําให้คดหรือตรงตามประสงค์ เช่น ไม้ดัด |
| ตะโกดัด. |
| ดัดจริต [-จะหฺริด] ก. แสร้งทํากิริยาหรือวาจาให้เกินควร. |
| ดัดดั้น ก. ตัดทางไป, ลัดทางไป, เช่น ก็รีบลัดดัดดั้นตามไป. (อิเหนา), |
| ดั้นดัด ก็ใช้ เช่น ดั้นดัดลัดพงดงดาน. (รามเกียรติ์ ร. ๑). |
| ดัดตน ก. บริหารร่างกาย. |
| ดัดแปลง [-แปฺลง] ก. แก้ไขเปลี่ยนแปลงให้เหมาะสม, เปลี่ยนจากรูปเดิม |
| โดยแก้ไขเปลี่ยนแปลงบ้างเล็กน้อย, เช่น ดัดแปลงเรือนชั้นเดียวให้เป็น ๒ |
| ชั้น; (กฎ) เปลี่ยนแปลงต่อเติม เพิ่ม ลด หรือขยายซึ่งลักษณะขอบเขต แบบ |
| รูปทรง สัดส่วนนํ้าหนัก เนื้อที่ ของโครงสร้างของอาคารหรือส่วนต่าง ๆ |
| ของอาคาร ซึ่งได้ก่อสร้างไว้แล้วให้ผิดไปจากเดิม และมิใช่การซ่อมแซม |
| หรือการดัดแปลงที่กําหนดในกฎกระทรวง; ทําซํ้าโดยเปลี่ยนรูปใหม่ |
| ปรับปรุงแก้ไข เพิ่มเติม หรือจําลองงานต้นฉบับในส่วนอันเป็นสาระสําคัญ |
| โดยไม่มีลักษณะเป็นการจัดทํางานขึ้นใหม่ ทั้งนี้ ไม่ว่าทั้งหมดหรือบางส่วน. |
| ดัดสันดาน ก. แก้นิสัยให้ดี. |
|
|
| ดัด ๒ | ก. ดาด, กั้น, เช่น ดัดพิดาน ว่า กั้นเพดาน. |
|
|
| ดัดปลัก | น. เดือน. |
|
|
| ดัตช์ | น. ชาวฮอลันดา. (อ. Dutch). |
|
|
| ดัน | ก. ผลักเพื่อให้เคลื่อนไปด้วยกําลัง เช่น ดันประตู; (ปาก) โดยปริยายหมายถึง |
| ขืนทํา เช่น กางเกงคับยังดันสวมเข้าไปได้, ทําในสิ่งที่ไม่น่าจะทํา เช่น ดัน |
| ขึ้นไปอยู่บนยอดไม้. |
| ดันทุรัง ว. ดื้อดึงไม่ยอมแพ้, ดื้อดึงไม่เข้าเรื่อง, ดัน ก็ว่า. |
|
|
| ดั้น ๑ | ก. ฝ่าไป, มุดด้นไป. |
| ดั้นเมฆ ก. ฝ่าไปในเมฆ. |
|
|
| ดั้น ๒ | น. ชื่อโคลงและร่ายประเภทหนึ่ง เรียกว่า โคลงดั้น และ ร่ายดั้น. |
|
|
| ดันเหิม | (โบ; กลอน) ก. ตันเหิม, รื่นเริง, บันเทิงใจ, เช่น ดันเหิมหื่นหรรษาโมทย์. |
| (ม. คําหลวง จุลพน). |
|
|
| ดับ ๑ | ก. สูญสิ้นไป เช่น วิญญาณดับ อนาคตดับ, สิ้นแสง เช่น ไฟดับ เดือนดับ, |
| ทําให้สิ้นแสง เช่น ดับไฟ, ทําให้สิ้น เช่น ดับกิเลส ดับทุกข์, ทําให้ระงับ |
| เช่น ดับโทสะ ดับโมโห, หยุดหรือทําให้หยุด เช่น เครื่องดับ ดับเครื่อง; |
| เรียกวันสิ้นเดือนตามจันทรคติว่า วันดับ. |
| ดับขันธ์ ก. ตาย. |
| ดับเครื่อง ก. ทําให้เครื่องยนต์เครื่องกลไกเป็นต้นหยุด, ถ้าเครื่องยนต์ |
| เครื่องกลไกเป็นต้นหยุดเอง เรียกว่า เครื่องดับ. |
| ดับจิต ก. ตาย. (ปาก) น. เรียกห้องเก็บศพของโรงพยาบาลว่า ห้องดับจิต. |
| ดับชีพ ก. ตาย. |
| ดับลม ก. ทําให้ลมในท้องระงับไปชั่วคราว, โดยปริยายหมายความว่า |
| กินพอประทังความหิว. |
|
|
| ดับ ๒ | น. คํากํากับชื่อปีในวิธีนับศักราชทางเหนือ ตรงกับเลข ๒. |
|
|
| ดับ ๓ | (โบ) น. ลําดับ. |
|
|
| ดัมพ์ | (แบบ) น. ทองแดง. (ป. ตมฺพ). |
|
|
| ดั้วเดี้ย | ว. เคลื่อนไปทีละน้อย ๆ เช่น หนอนไต่ดั้วเดี้ย. |
|
|
| ดัสกร | [ดัดสะกอน] (แบบ) น. ข้าศึก. (ส. ตสฺกร; ป. ตกฺกร ว่า โจร, ขโมย). |
|
|
| ดัสกรี | [ดัดสะกะรี] น. หญิงที่มากด้วยราคจริตและโทสจริต. (ส.). |
|
|
| ดา ๑ | น. ชื่อแมลงพวกมวน มีหลายสกุล, ชนิดที่ตัวกว้าง รูปไข่ แบน เมื่อพับปีก |
| ปีกจะแนบไปกับสันหลัง ความยาวจากหัวถึงปลายปีก ๖.๒-๘.๒ เซนติเมตร |
| ส่วนท้องกว้าง ๒.๖-๒.๘ เซนติเมตร สีนํ้าตาลแก่หรือนํ้าตาลอมเขียว ด้าน |
| หลังของส่วนอกตอนต้นมีลายเป็นแถบ ๕ แถบ คือ แมลงดา หรือ แมลงดานา |
| (Lethocerus indicus) ใช้ตํากับนํ้าพริก กินได้; อีกสกุลหนึ่ง คือ แมลงดาสวน |
| หรือ แมลงสีเสียด (Sphaerodema rusticum และ S. molestum) รูปร่างคล้าย |
| แมลงดานามาก แต่เล็กกว่า ขนาดยาว ๑.๓-๑.๗ เซนติเมตร กว้าง ๐.๙ |
| เซนติเมตร นํามาคั่วกับเกลือ กินได้; และยังมีสกุล Laccotrephes ได้แก่ชนิด |
| L. ruber และ L. robustus ซึ่งมีลําตัวยาว ๓-๔.๔ เซนติเมตร กว้าง ๑-๑.๓ |
| เซนติเมตร สีนํ้าตาลอมแดง มีหางยาว ๒ อัน ยาว ๑.๒-๑.๓ เซนติเมตร, |
| สกุลนี้ แมลงดาโป้งเป้ง ดากลั้นเยี่ยว หรือ ดาเยี่ยว ก็เรียก. |
|
|
| ดา ๒ | ก. เรียงหน้ากันเข้าไปเป็นหน้ากระดาน เช่น ดาหน้า. ว. มาก, หลาย, |
| เกลื่อนไป. |
| ดาดาษ ว. มากมาย, เกลื่อนกลาด, มีทั่วไป, ดารดาษ ดาษ หรือ ดาษดา ก็ใช้. |
| ดาดำ ว. ดําล้วน. |
|
|
| ด่า | ก. ใช้ถ้อยคําว่าคนอื่นด้วยคําหยาบช้าเลวทราม. |
| ด่าทอ ก. ด่า, ด่าตอบกัน. |
|
|
| ดาก | น. ปลายลําไส้ใหญ่ที่ทวารหนัก; ไม้สําหรับอุดก้นตะบันหรือสิ่งอื่นที่มี |
| รูปร่างอย่างนั้น เช่น ดากตะบัน ดากพลุ, ไม้ลิ่มที่ตอกขั้วลูกขนุนที่ตัด |
| มาแล้ว เชื่อว่าทำให้สุกเร็วขึ้น. |
|
|
| ดากลั้นเยี่ยว | ดู ดา ๑. |
|
|
| ด่าง ๑ | น. นํ้าขี้เถ้าที่เกรอะหรือแช่ไว้ มีรสกร่อย ๆ สําหรับทํายาและกัดสิ่งของ; |
| (วิทยา) สารประกอบจําพวกไฮดรอกไซด์ของโลหะแอลคาไล ซึ่งละลาย |
| นํ้าได้ดี มีรสฝาด ถูกมือลื่นคล้ายสบู่. |
| ด่างทับทิม น. ของสิ่งหนึ่งเป็นเกล็ด สีม่วงแก่ เมื่อละลายนํ้าจะออกเป็นสี |
| ทับทิม; (วิทยา) เกลือปรกติชนิดหนึ่ง ชื่อโพแทสเซียมเพอร์แมงกาเนต |
| มีสูตร KMnO4 เป็นของแข็ง ลักษณะเป็นผลึกสีม่วงแก่ ใช้ประโยชน์เป็น |
| สารฆ่าเชื้อโรค ใช้ทํายาดับกลิ่น. |
|
|
| ด่าง ๒ | ว. เป็นดวงหรือเป็นจุดขาว ๆ ผิดกับสีพื้น เช่น วัวด่าง มือด่าง, มีสีจางกว่า |
| สีเดิมเป็นแห่ง ๆ เช่น ผ้าด่าง. |
| ด่างพร้อย ว. เป็นดวง ๆ จุด ๆ ทั่วไป, โดยปริยายหมายความว่า มีมลทิน, |
| มัวหมอง, ไม่บริสุทธิ์, เช่น มีศีลด่างพร้อย. |
|
|
| ด้าง | (โบ) น. ดั้ง เช่น แหลนไป่ติดด้าง. (ม. คําหลวง ชูชก). |
|
|
| ดาด ๑ | ก. เอาวัตถุเช่นผ้าเป็นต้นขึงหรือปิดบังให้ทั่วตอนเบื้องบน เช่น ดาดเพดาน |
| ดาดหลังคา, ถ้าปูตอนล่างเช่นพื้นเรือนเป็นต้น เรียกว่า ลาด เช่น ลาดเสื่อ |
| ลาดพรม. ว. ไม่ชัน เช่น หลังคาดาด. |
| ดาดฟ้า น. พื้นราบตอนบนของเรือ, พื้นราบตอนบนสุดของอาคาร. |
|
|
| ดาด ๒, ดาด ๆ | ว. ธรรมดา ๆ, ไม่รัดกุม, เช่น สํานวนดาด ๆ. |
|
|
| ดาดตะกั่ว ๑ | น. ชื่อไข้ทรพิษที่ออกหนาเป็นพืดดํา. |
|
|
| ดาดตะกั่ว ๒ | น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Hemigraphis alternata T. Anders. ในวงศ์ Acanthaceae |
| ใบสีเทา ด้านล่างสีแดง ดอกเล็ก สีม่วงอ่อน ปลูกเป็นไม้ประดับ. |
|
|
| ดาน | ว. แข็ง, แน่น, เรียกดินที่จับตัวแข็งเป็นชั้น โดยมากเป็นประเภทดินเหนียว |
| เนื้อแน่นที่นํ้าไหลผ่านไม่ได้ เกาะตัวแข็งอยู่ใต้ผิวดิน ว่า ดินดาน, เรียก |
| หินแข็งหรือหินผุที่รองรับดิน ทราย กรวด ซึ่งมีแร่เช่นดีบุก ทองคํา รวม |
| อยู่ด้วย ว่า หินดาน, เรียกสิ่งที่มีลักษณะแข็งเป็นดานอยู่ในท้อง เช่น |
| ดานเลือด ดานลม. |
|
|
| ด่าน | น. ทางผ่าน เช่น ด่านช้าง, ทางผ่านพรมแดนระหว่างประเทศ เช่น ด่านเจดีย์ |
| สามองค์ ด่านสิงขร; ที่สําหรับกัก ตรวจ คอยระวังเหตุ และป้องกันช่องทาง |
| ที่จะผ่านเข้าออก เช่น ด่านตรวจคนเข้าเมือง ด่านศุลกากร ด่านกักสัตว์. |
|
|
| ด้าน ๑ | น. ฝ่าย, ข้าง, ทาง, ส่วน, เช่น ด้านซ้าย ด้านขวา ด้านวิชาการ ด้านศิลปกรรม |
| ด้านวิทยาศาสตร์. |
| ด้านรี น. ด้านข้างของเรือนฝากระดานหรือโบสถ์ วิหาร. |
| ด้านสกัด น. ด้านหัวหรือด้านท้ายของเรือนฝากระดาน, ถ้าเป็นด้านหัวหรือ |
| ด้านท้ายของโบสถ์วิหาร เรียกว่า ด้านหุ้มกลอง. |
|
|
| ด้าน ๒ | ว. กระด้าง, ไม่นิ่ม, เช่น มือด้าน ข้อศอกด้าน; ไม่เป็นมัน, ไม่เป็นเงา, เช่น |
| สีด้าน กระดาษด้าน; จุดไม่ติดหรือไม่ระเบิด เช่น ประทัดด้าน ชนวนด้าน |
| ลูกระเบิดด้าน; โดยปริยายหมายความว่า ไม่รู้สึกเจ็บ, ไม่รู้สึกอาย, เช่น |
| หน้าด้าน. |
| ด้านไม้ ก. ถูกตีมากจนชินเลยไม่รู้จักหลาบจํา. |
| ด้านหน้า ก. ดื้อเข้าไปหาโดยไม่รู้สึกอาย. |
|
|
| ดาบ ๑ | น. มีดยาวปลายแหลมชนิดหนึ่ง สันแอ่นปลายงอนเล็กน้อย มักใช้เป็น |
| อาวุธสําหรับฟันแทง. |
| ดาบปลายปืน น. ดาบสั้นตรงสําหรับติดปลายปืน. |
| ดาบสองคม (สํา) ว. มีทั้งคุณและโทษ, อาจดีอาจเสียก็ได้. |
|
|
| ดาบ ๒ | น. (๑) ชื่อปลาทะเลที่มีลําตัวเรียวยาว แบนข้าง สีเทาเงิน เช่น ดาบเงิน |
| ดาบลาว. (๒) ดู ท้องพลุ. |
|
|
| ดาบเงิน | น. ชื่อปลาทะเลหลายชนิดในวงศ์ Trichiuridae ได้แก่ ชนิด Trichiurus |
| lepturus ซึ่งชุกชุมที่สุด ชนิด Tentoriceps cristatus, Eupleurogrammus |
| muticus และLepturacanthus savala ทุกชนิดมีลักษณะคล้ายกันมาก คือ |
| มีหัวแหลมลาดตํ่าไปข้างหน้า ปากล่างยื่นฟันคมแข็งแรง ตัวยาวมาก |
| แบนข้าง เรียวแหลมเป็นเส้นไปทางหาง แต่ไม่มีครีบหาง ครีบหลังยาว |
| เกือบตลอดแนวสันหลังยกเว้นใกล้หัว ครีบก้นเป็นเพียงแถวของหนาม |
| แข็งขนาดเล็กโผล่จากสันท้องไม่มี ครีบท้องหรือมีแต่เล็กมาก ไม่มีเกล็ด |
| ผิวหนังสีเงินหรือเทา, ดาบ ก็เรียก. |
|
|
| ดาบลาว | น. ชื่อปลาทะเลชนิด Chirocentrus dorab และ C. nudus ในวงศ์ |
| Chirocentridae ปากเชิดขึ้น มีฟันแหลมคมมาก ลําตัวยาว แบนข้าง ท้อง |
| เป็นสันแหลม แนวสันหลังและสันท้องตรงเกือบขนานกัน ครีบหลังและ |
| ครีบก้นอยู่ค่อนไปทางหาง ครีบท้องมีขนาดเล็กมาก เกล็ดเล็กและบาง |
| ด้านหลังลําตัวสีนํ้าเงิน ด้านข้างและท้องสีขาวเงิน, ฝักพร้า หรือ ดาบ |
| ก็เรียก. |
|
|
| ดาบส | [-บด] น. ผู้บําเพ็ญตบะคือการเผากิเลส, ฤษี. (ป., ส. ตาปส), เพศหญิงใช้ว่า |
| ดาบสินี. (ป. ตาปสินี), ในบทกลอนใช้ว่า ดาวบส ก็มี เช่น ไปแต่งองค์ทรง |
| ไม้เท้าของดาวบส. (อภัย). |
|
|
| ดาม ๑ | ก. ทาบประกอบหรือประกับให้แข็ง เช่น ดามไม้คาน, ทาบหรือปะให้หนา |
| เพื่อให้คงทน เช่น ดามผ้า. |
|
|
| ดาม ๒ | ก. ด้อม, เดินประกับไป, มักใช้เข้าคู่กับคํา ด้อมว่า ดามด้อม เช่น มาอยู่ดาม |
| ด้อมหน. (ม. คําหลวง มัทรี), ใช้ว่า ด้าม ก็มี เช่น เสือสางด้ามด้อมทาง. (ลอ). |
|
|
| ด้าม | น. ส่วนของสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่ใช้ถือใช้จับ เช่น ด้ามมีด ด้ามขวาน, ลักษณนาม |
| เรียกของบางอย่างที่มีลักษณะเช่นนั้นว่า ด้าม เช่น ปากกาด้ามหนึ่ง ปากกา |
| ๒ ด้าม; ต้น, ทาง, เช่น โดยด้ามอาทิสวคนธ์. (ม. คําหลวง จุลพน), ผู้เผด็จ |
| ด้ามตัณหา. (ม. คําหลวง ฉกษัตริย์), โดยด้ามอาทิทศธรรมสนท้าว. |
| (ม. คําหลวง นครกัณฑ์), แลราชผู้มีอยู่ในด้ามมารคธรรม. (ม. คําหลวง |
| นครกัณฑ์). |
|
|
| ด้ามจิ้ว | น. ชื่อพัดชนิดหนึ่งที่คลี่ได้พับได้อย่างพัดจีน. |
|
|
| ดามพ-, ดามพ์ | [ดามพะ-, ดาม] น. ทองแดง, สิ่งที่ทําด้วยทองแดง. (ป. ตมฺพ; ส. ตามฺร). |
| ดามพวรรณ ว. มีสีเหมือนทองแดง. |
|
|
| ดามระ | [ดามมะระ, ดามะระ] (แบบ) น. ทองแดง. (ส. ตามฺร; ป. ตมฺพ). |
|
|
| ดาย | ก. ใช้มีดหรือจอบเป็นต้นถากต้นหญ้าเพื่อให้เตียน. ว. ดะไป, ตะลุย, เช่น |
| กินดาย; เพิกเฉย, ไม่เอาใจใส่, เช่น ดูดาย; ทีเดียว, เท่านั้น, เช่น เดียวดาย |
| เปล่าดาย พู้นมาดาย. (จารึกสยาม); ง่าย เช่น สะดวกดาย; โดด, เดี่ยว, เลย, |
| ถ่ายเดียว, (มักใช้ในที่สุดประโยค). |
|
|
| ด้าย | น. สิ่งที่ทําด้วยใยเป็นต้นว่าใยฝ้าย ปั่นเป็นเส้นสําหรับเย็บ ถัก หรือทอผ้า |
| เป็นต้น. |
| ด้ายซัง น. ด้ายทอที่ตัดจากผ้าทิ้งอยู่ในหูก. |
| ด้ายดิบ น. ด้ายที่ยังไม่ได้ฟอก. |
|
|
| ดาร-, ดาระ | (แบบ) น. เสียง, เสียงดัง, เสียงสูง, เสียงแหลม. ก. ข้าม เช่น ฝ่ายคนผู้ข้า |
| ได้ดํารวจดารทาน. (ม. คําหลวง ทานกัณฑ์). (ป., ส. ตาร). |
|
|
| ดารกะ | [-ระกะ] (แบบ) น. ดาว, ดวงดาว. (ป., ส. ตารกา). |
|
|
| ดารณี | [-ระนี] น. เรือ. (ส. ตารณี). |
|
|
| ดารดาษ | [-ระดาด] ว. มากมาย, เกลื่อนกลาด, มีทั่วไป, ดาดาษ ดาษ หรือ ดาษดา ก็ว่า. |
|
|
| ดารา | น. ดาว, ดวงดาว; เรียกบุคคลที่แสดงนําหรือมีชื่อเสียงในศิลปะการแสดงใน |
| ทางใดทางหนึ่ง เช่น ดาราภาพยนตร์; เครื่องประกอบราชอิสริยาภรณ์ตั้งแต่ |
| ชั้นทวีติยาภรณ์ขึ้นไป มีลักษณะเป็นดาวรัศมี ๘ แฉกบ้าง ๑๖ แฉกบ้าง, |
| ถ้าเป็นดาราจักรี ก็ทําเป็นรูปจักร ๑๐ กลีบ. (ป., ส. ตารา). |
| ดาราบถ น. ท้องฟ้า. (ส.). |
| ดาราศาสตร์ น. วิชาว่าด้วยดาว. (อ. astronomy). |
|
|
| ดาล ๑ | น. กลอนประตูที่ทําด้วยไม้สําหรับขัดบานประตูอย่างประตูโบสถ์ เช่น |
| ลงดาล ลั่นดาล ขัดดาล, เหล็กสําหรับไขดาล มีรูปเป็นมุมฉาก ๒ ทบอย่าง |
| คันฉัตรหลังพระพุทธรูป เรียกว่า ลูกดาล, ช่องสําหรับไขดาล เรียกว่า |
| ช่องดาล, (โบ) ใช้ว่า ดาฬ. |
| ดาลฉัตร น. คันฉัตรตรงที่มีรูปเป็นมุมฉาก ๒ ทบอย่างลูกดาล เพื่อปักให้ |
| ฉัตรอยู่เหนือพระเศียร เรียกว่า คันดาลฉัตร. |
|
|
| ดาล ๒ | ก. เกิดขึ้น, เป็นขึ้น, มีขึ้น. น. พื้น, ฝ่า (ใช้แก่มือหรือเท้า) เช่น ดาลได ว่า |
| ฝ่ามือ ดาลเชิง ว่า ฝ่าเท้า. (ม. คําหลวง ทานกัณฑ์). |
| ดาลเดือด ก. บังเกิดความโกรธ, เคือง, เดือดดาล ก็ใช้. |
| ดาลโทสะ ก. บังเกิดความโกรธถึงขนาด, ลุแก่โทสะ. |
|
|
| ดาลัด | น. แก้ว. (ช.). |
|
|
| ดาลุ | (แบบ) น. เพดานปาก. (ป., ส.). |
|
|
| ดาลุชะ | น. ตาลุชะ. (ป., ส.). |
|
|
| ดาว ๑ | น. สิ่งที่เห็นเป็นดวงมีแสงระยิบระยับในท้องฟ้าเวลามืด นอกจาก |
| ดวงอาทิตย์และดวงจันทร์, แต่ในตําราโหราศาสตร์ถือว่า ดวงอาทิตย์และ |
| ดวงจันทร์เป็นดาวในพวกดาวนพเคราะห์; เรียกกลุ่มดาว เช่น ดาวลูกไก่ |
| ดาวจระเข้ ดาวไถ; เรียกบุคคลที่เด่นในทางใดทางหนึ่ง; เรียกสิ่งที่มีรูป |
| เป็นแฉกคล้ายคลึงเช่น นั้น เช่น ดาวเครื่องหมายยศทหารตํารวจ; ชื่อ |
| ลายประดับเพดานเป็นดวง ๆ มีหลายชนิด เช่น ดาวจงกล ดาวรังแตน |
| ดาวกระจาย. |
| ดาวเคราะห์ (ดารา) น. ดาวที่ไม่มีแสงสว่างในตัวเอง ต้องได้รับแสงสว่าง |
| จากดวงอาทิตย์ และเป็นบริวารโคจรรอบดวงอาทิตย์ มี ๙ ดวง คือ พุธ |
| (Mercury) ศุกร์ (Venus) โลก (Earth) อังคาร (Mars) พฤหัสบดี (Jupiter) |
| เสาร์ (Saturn) มฤตยู (Uranus) สมุทร (Neptune) ยม (Pluto) มองจากโลก |
| จะเห็นได้ด้วยตาเปล่าเพียง ๕ ดวง คือ พุธ ศุกร์ อังคาร พฤหัสบดี และเสาร์. |
| ดาวตก น. เทหวัตถุแข็งจากอวกาศ เมื่อเกิดเผาไหม้ในชั้นบรรยากาศ |
| จะแลดูสว่างพุ่งเป็นทางเข้าสู่ผิวโลก, ผีพุ่งไต้ ก็เรียก. |
| ดาวเทียม น. วัตถุที่มนุษย์สร้างขึ้นเลียนแบบดาวบริวารของดาวเคราะห์ |
| เพื่อให้โคจรรอบโลกหรือรอบเทห์ฟากฟ้าอื่น มีอุปกรณ์สําหรับเก็บ |
| รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับอวกาศและถ่ายทอดข้อมูลนั้นมายังโลก, วัตถุลักษณะ |
| ดังกล่าวที่โคจรรอบโลก ใช้เป็นอุปกรณ์โทรคมนาคมด้วย เช่น ถ่ายทอด |
| คลื่นวิทยุและโทรทัศน์ข้ามทวีป. |
| ดาวรุ่ง น. ดาวประกายพรึก คือ ดาวพระศุกร์ที่เห็นในเวลาเช้ามืด. |
| ดาวฤกษ์ น. ดาวที่มีลักษณะเป็นกลุ่มแก๊สทรงกลม สามารถแผ่รังสีออก |
| ได้รอบตัว. |
| ดาวล้อมเดือน น. ชื่อกลบทชนิดหนึ่ง. (สํา) ว. มีบริวารแวดล้อมมาก. |
| ดาวหาง น. ชื่อดาวจรชนิดหนึ่งที่ส่วนท้ายมีแสงลักษณะเป็นทางยาวดุจหาง. |
| ดาวเหนือ น. ดาวฤกษ์สุกใสดวงหนึ่งที่อยู่ใกล้ที่สุดกับขั้วท้องฟ้าเหนือ. |
|
|
| ดาว ๒ | น. ชื่อเสือชนิด Panthera pardus ในวงศ์ Felidae ขนาดใหญ่รองลงมาจาก |
| เสือโคร่ง ตัวสีนํ้าตาลแกมเหลือง มีจุดดําทั่วตัว ว่องไวและดุ ขึ้นต้นไม้เก่ง |
| กินเนื้อ, บางตัวขนส่วนที่เป็นสีน้ำตาลแกมเหลืองเป็นสีดําเรียก เสือดํา |
| หรือเสือแมลงภู่ ซึ่งมีรอยจุดดําอยู่ทั่วตัวเหมือนกัน แต่จะเห็นได้ชัดเมื่อ |
| ถูกแสง. |
|
|
| ดาว ๓ | น. ชื่อกวางชนิด Axis axis ในวงศ์ Cervidae เป็นกวางขนาดกลาง ขนสี |
| นํ้าตาลหรือน้ำตาลอมเหลืองละเอียดอ่อนและนุ่มกว่ากวางป่า มีจุดขาวทั่วตัว |
| อยู่รวมกันเป็นฝูง กินพืช มีถิ่นกําเนิดในอินเดียและศรีลังกา. |
|
|
| ด่าว | (กลอน) ว. อาการดิ้นอย่างดิ้นแด่ว ๆ ดิ้นยัน ๆ, เด่า หรือ เด่า ๆ ก็ว่า. |
|
|
| ด้าว | น. แดน, ประเทศ, เช่น คนต่างด้าว; ด้าน เช่น ด้าวท้าย ว่า ด้านท้าย. |
|
|
| ดาวกระจาย | น. ชื่อไม้ล้มลุก ๒ ชนิดในสกุล Cosmos วงศ์ Compositae คือ ชนิด C. |
| caudatus H.B.K. ดอกสีม่วง ชมพู และขาว ใบเป็นจัก กินได้ และชนิด |
| C. sulphureus Cav. ดอกสีเหลือง. |
|
|
| ดาวดึงส์ | [ดาววะ-] น. ชื่อสวรรค์ชั้นที่ ๒ แห่งสวรรค์ ๖ ชั้น ได้แก่ จาตุมหาราชหรือ |
| จาตุมหาราชิกหรือจาตุมหาราชิกา ดาวดึงส์ ยามา ดุสิต นิมมานรดี และ |
| ปรนิมมิตวสวัตดี มีพระอินทร์เป็นผู้ครอง. (ป. ตาวต??ส; ส. ตฺรยสฺตฺร??ศตฺ). |
|
|
| ดาวทะเล | น. ชื่อสัตว์ทะเลไม่มีกระดูกสันหลังหลายชนิดในชั้น Asteroidea ตัวมี |
| ๕ แฉกหรือมากกว่า คล้ายดาว หลังเป็นหนามขรุขระ, ปลาดาว ก็เรียก. |
|
|
| ดาวบส | [ดาวบด] (แบบ) น. ดาบส เช่น ไปแต่งองค์ทรงไม้เท้าของดาวบส. (อภัย). |
|
|
| ดาวเรือง | น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Tagetes erecta L. ในวงศ์ Compositae ใบเป็นจัก |
| ดอกเป็นกระจุก สีเหลือง. |
|
|
| ดาษ ๑ | น. โรคระบาด มักขึ้นตามตัว เป็นเม็ดเล็ก ๆ ทั่วไป เรียกว่า ฝีดาษ, ไข้ทรพิษ |
| ก็ว่า, โบราณเรียก ไข้หัว. |
|
|
| ดาษ ๒, ดาษดา | [ดาด, ดาดสะดา] ว. มากมาย, เกลื่อนกลาด, มีทั่วไป, ดาดาษ หรือ ดารดาษ |
| ก็ใช้. |
| ดาษดื่น [ดาด-] ว. เกลื่อนกลาด, มากหลาย, ดื่นดาษ ก็ว่า. |
| ดาษเดียร [ดาดสะเดียน] ว. เดียรดาษ, เกลื่อนกลาด. |
|
|
| ดาหงัน | [-หฺงัน] (กลอน) ก. ทําสงคราม, รบศึก. (ช.). |
|
|
| ดาฬ | [ดาน] (โบ) น. กลอนประตู. (ดู ดาล ๑). |
|
|
| ดำ ๑ | ก. มุดลง ในคําว่า ดํานํ้า. |
| ดำดิน ก. หลบหายไป, หายไปโดยไม่มีร่องรอย. |
| ดำหัว น. ประเพณีทางภาคเหนือซึ่งกระทําในวันปีใหม่เพื่อเป็นการแสดง |
| ความเคารพนับถือและรักใคร่ วิธีดําหัว คือ เอาสิ่งของและนํ้าที่ใส่เครื่องหอม |
| เช่นนํ้าอบไทยไปให้แก่ผู้ที่เคารพ และขอให้ท่านรดนํ้าใส่หัวของตนเพื่อให้ |
| อยู่เย็นเป็นสุข. |
|
|
| ดำ ๒ | ก. ปลูกข้าวกล้า, เรียกนาชนิดหนึ่งซึ่งใช้ถอนต้นกล้ามาปลูกว่า นาดํา, คู่กับ |
| นาหว่านซึ่งใช้หว่านเมล็ดข้าวลงในนา. |
| ดำนา ก. ปลูกต้นข้าวลงในนา. (ข. ดํา ว่า ปลูก). |
|
|
| ดำ ๓ | ว. สีอย่างสีมินหม้อ, ใช้ประกอบสิ่งต่าง ๆ บางอย่างโดยอนุโลมตามลักษณะ |
| สี เป็นชื่อเรียกเฉพาะ เช่น ผ้าดํา เต่าดํา มดดํา. |
| ดำแดง ว. สีนํ้าตาล (ใช้แก่ผิวเนื้อ ๒ สี). |
| ดำปืน ว. ดําสนิท. |
|
|
| ด่ำ | ก. ลึกลงไปจนถึงก้นบึ้ง. |
|
|
| ด้ำ ๑ | (โบ; กลอน) น. ด้าม. |
|
|
| ด้ำ ๒ | น. ผีเรือน. |
|
|
| ดำกล | ก. ก่อสร้าง, ตั้ง, ตั้งไว้, ในวรรณคดีหมายความว่า งาม เช่น ดํากลดาดด้วย |
| ดวงดาว. (ม. คําหลวงจุลพน). (แผลงมาจาก ถกล). |
|
|
| ดำเกิง | ก. ขึ้น. ว. รุ่งเรือง, สูง, สูงศักดิ์ เช่น รื่นเริงดําเกิงใจยะย้าว. (ม. คําหลวง |
| มหาพน). (แผลงมาจาก เถกิง). |
|
|
| ดำแก้มขาว | ดู เต่าดำ ที่ เต่า ๑. |
|
|
| ดำแคง | ก. เลื่องลือ, ระบือไป, ดังสนั่น. (ข. แถฺกง). |
|
|
| ดำดง | ดู พญารากดํา. |
|
|
| ดำ ๆ แดง ๆ | (สํา) น. เงินทองรูปพรรณ เช่น ต้องมีดํา ๆ แดง ๆ ติดตัวไว้บ้าง. |
|
|
| ดำนาณ | (แบบ) น. เครื่องห้าม, เครื่องป้องกัน, เครื่องต้านทาน, ที่พึ่ง, ที่อาศัย. |
| (ป. ตาณ; ส. ตฺราณ). |
|
|
| ดำนาน | แบบ) น. เรื่องแสดงกิจการอันมีมาแล้วแต่ปางหลัง เช่น น้าวเอาดํานาน |
| พระมหาแพศ ยันดรธรรมเทศนา. (ม. คําหลวง นครกัณฑ์). (ดู ตํานาน). |
|
|
| ดำนู | (แบบ; กลอน; แผลงมาจาก ดนู) ส. ฉัน, ข้าพเจ้า, เช่น กึ่งกายกามดํานู. |
| (ม. คําหลวง ทานกัณฑ์). |
|
|