| ข | พยัญชนะตัวที่ ๒ เป็นพวกอักษรสูง ใช้เป็นตัวสะกดในแม่กกในคํา |
| ที่มาจากภาษาบาลีและสันสกฤต. |
|
|
| ขง | (โบ) น. กรุง, บางทีเขียนเป็น โขง. (``กรุง'' เป็น ``ขุง'' และเป็น ``ขง'' |
| อย่าง ทุ่ง-ท่ง, มุ่ง-ม่ง). |
|
|
| ขงจื๊อ | น. ชื่อศาสนาสําคัญศาสนาหนึ่งของจีน มีศาสดาชื่อขงจื๊อ. |
|
|
| ขจร ๑ | [ขะจอน] ก. ฟุ้งไป. (ข. ขฺจร ว่า ฟุ้งไป แผลงเป็น กําจร ก็ได้; |
| ป., ส. ข = อากาศ + จร = ไป). |
|
|
| ขจร ๒ | [ขะจอน] ดู สลิด ๑. |
|
|
| ขจรจบ | [ขะจอน-] น. ชื่อหญ้าชนิด Pennisetum pedicellatum Trin. และ |
| P. polystachyon (L.) Schult. ในวงศ์ Gramineae แพร่พันธุ์รวดเร็วมาก |
| และปราบยาก หญ้าทั้ง ๒ ชนิดนี้ต้นอ่อนใช้เป็นอาหารสัตว์ ต้นแก่ |
| ใช้ทํากระดาษได้. |
|
|
| ขจอก | [ขะ-] ว. กระจอก, ง่อย, ขาเขยก. (ข. ขฺจก ว่า ขาเขยก, พิการ). |
|
|
| ขจัด | [ขะ-] ก. กําจัด เช่น ขจัดความสกปรก; กระจัด, แยกย้ายออกไป. |
| (ข. ขฺจาต่ ว่า พลัด, แยก). |
| ขจัดขจาย ก. กระจัดกระจาย. |
|
|
| ขจ่าง | [ขะ-] ก. กระจ่าง เช่น จวบแจ้งขจ่างจา มิกราจํารัสศรี. (สรรพสิทธิ์). |
|
|
| ขจาย | [ขะ-] ก. กระจาย, มักใช้เข้าคู่กับคำ ขจร เป็น ขจรขจาย. (ข. ขฺจาย). |
|
|
| ขจาว | [ขะ-] (ถิ่น-พายัพ, ปักษ์ใต้) น. ต้นกระเชา. (ดู กระเชา). |
|
|
| ขจิต | [ขะ-] ก. ประดับ, ตกแต่ง. (ป.). |
|
|
| ขจิริด | [ขะ-] ว. กระจิริด. |
|
|
| ขจี | [ขะ-] ว. งามสดใส, ใช้ในคําว่า เขียวขจี. (ข. ขฺจี ว่า ดิบ, อ่อน). |
|
|
| ขจุย | [ขะ-] ว. กระจุย. |
|
|
| ขเจา | [ขะ-] (ถิ่น-พายัพ, ปักษ์ใต้) น. ต้นกระเชา. (ดู กระเชา). |
|
|
| ขณะ | [ขะหนะ] น. ครู่, ครั้ง, คราว, เวลา, สมัย. (ป.; ส. กษณ). |
|
|
| ขด ๑ | ก. ม้วนตัวให้เป็นวง ๆ เช่น งูขด, ทําให้เป็นวง ๆ เช่นนั้น เช่น |
| เอาลวดมาขด, งอหรือทําให้งอ เช่น นอนขด ขดให้เป็นลวดลาย. |
| น. สิ่งที่เป็นวง ๆ, ลักษณนามเรียกของที่เป็นวง ๆ เช่นนั้น เช่น |
| เชือก ๓ ขด. |
|
|
| ขด ๒ | (ถิ่น-พายัพ) ก. ขยด, เขยิบ, กระเถิบ. |
| ขดถวาย (ถิ่น-พายัพ) ก. ขัดสมาธิ. |
|
|
| ขดาน | [ขะ-] (โบ) น. กระดาน เช่น นางทายขดานผทับแด ไฟสมรลามแล |
| ลืมพาษปธาราราย. (สมุทรโฆษ). |
|
|
| ขตอย | [ขะ-] น. แมงป่อง. (ข. ขฺทวย). |
|
|
| ขทิง ๑ | [ขะ-] (โบ) น. กระดิ่ง, กระดึง, เช่น ขทิงทอง รนนทดโยง |
| ลยวแล่ง. (กําสรวล). |
|
|
| ขทิง ๒ | [ขะ-] (โบ) น. ต้นกระทิง. |
|
|
| ขทิง ๓ | [ขะ-] (โบ) น. ปลากระทิง. |
|
|
| ขทึง ๑ | [ขะ-] (โบ) น. กระดิ่ง, กระดึง. |
|
|
| ขทึง ๒ | [ขะ-] (โบ) น. ต้นกระทิง. |
|
|
| ขน ๑ | น. สิ่งที่เป็นเส้นขึ้นตามผิวหนังคนและสัตว์ เช่น ขนตา ขนนก ขนเม่น |
| และใช้ตลอดไปจนถึงที่ขึ้นบนผิวต้นไม้ ผลไม้ ใบไม้ และอื่น ๆ, |
| ราชาศัพท์ว่า พระโลมา. |
| ขนพอง น. ขนตั้งชันฟูขึ้น เกิดจากความตกใจหรือความกลัวเป็นต้น. |
| ขนพองสยองเกล้า น. ขนและผมตั้งชันขึ้นเพราะรู้สึกสยดสยอง |
| มากเป็นต้น. |
| ขนเพชร น. ขนสีขาวที่ขึ้นแปลกเป็นพิเศษ มีลักษณะยาวกว่าปรกติ. |
| ขนแมว น. รอยเป็นเส้น ๆ อยู่บนสิ่งที่ขัดเงายังไม่เกลี้ยงหรือบนผิว |
| ของเพชรที่เจียระไนแล้ว. |
| ขนลุก น. ขนตั้งชันขึ้นเพราะอากาศเย็นเยือก ความตกใจ หรือความ |
| เสียวซ่าน เป็นต้น. |
| ขนลุกขนชัน, ขนลุกขนพอง น. ขนตั้งชันขึ้นเพราะความขยะแขยง |
| หรือตกใจกลัวเป็นต้น. |
| ขนสัตว์ น. เรียกผ้าที่ทอจากขนของสัตว์บางชนิดเช่นแกะว่า ผ้าขนสัตว์. |
| ขนหน้าแข้งไม่ร่วง (สํา) ว. ไม่กระทบกระเทือนถึงเดือดร้อน (ใช้แก่ |
| คนมั่งมีที่ต้องจ่ายเงินแม้จะมากแต่ก็ดูเหมือนเป็นจํานวนเล็ก ๆ น้อย ๆ). |
| ขนหนู น. เรียกผ้าที่มีลักษณะเป็นขนขดใช้ห่มหรือเช็ดตัวเป็นต้นว่า |
| ผ้าขนหนู. |
| ขนหย็อง น. ขนหัวตั้งชัน ตัวลีบ หางตก เป็นอาการของไก่หรือนก |
| ที่รู้สึกกลัวไม่กล้าสู้. ก. โดยปริยายใช้แก่คนที่ไม่กล้าสู้, กลัว. |
| ขนหัวลุก (สำ) ว. อาการที่ตกใจหรือกลัวมากเป็นต้นจนรู้สึก |
| คล้ายกับผมตั้งชันขึ้น. |
| ขนอุย น. ขนอ่อนหรือขนเพิ่งแรกขึ้น. |
|
|
| ขน ๒ | ก. เอาสิ่งของเป็นต้นจํานวนมากจากที่หนึ่งไปยังอีกที่หนึ่งโดยบรรทุก |
| หาบ หาม หรือด้วยวิธีอื่น. |
| ขนทรายเข้าวัด ก. ทําบุญกุศลโดยวิธีนําหรือขนทรายไปก่อพระเจดีย์ |
| ทรายเป็นต้นที่วัด, (สำ) หาประโยชน์ให้ส่วนรวม. |
| ขนส่ง น. ธุรกิจเกี่ยวด้วยการขนและส่ง เช่น ขนส่งสินค้า. |
|
|
| ขน ๓ | น. ชื่อหญ้าชนิด Brachiaria mutica (Forssk.) Stapf ในวงศ์ Gramineae |
| ขึ้นในที่ชื้นและชายนํ้า ข้อ กาบใบ และใบมีขน ใช้เป็นอาหารสัตว์, |
| ปล้องขน ก็เรียก. |
|
|
| ขน ๔ | (ถิ่น-พายัพ) ก. กรน เช่น คนนอนหลับขน ว่า คนนอนหลับกรน. |
|
|
| ข้น | ว. ลักษณะของเหลวที่มีการรวมตัวกันแน่นเข้า, ไม่ใส; มีน้อย |
| ลงไป, งวด. |
| ข้นแค้น ก. อัตคัด, ขัดสน, มักใช้เข้าคู่กับคำ ยากจน เป็น |
| ยากจนข้นแค้น. |
|
|
| ขนง | [ขะหฺนง] น. คิ้ว, ใช้เป็นราชาศัพท์ว่า พระขนง. |
|
|
| ขนงเนื้อ | [ขะหฺนง-]น. หนังสัตว์ที่เผาไฟให้สุกแล้วต้มให้เปื่อย เพื่อปรุงเป็นอาหาร. |
|
|
| ขนด | [ขะหฺนด] น. ตัวงูที่ขด; ลูกบวบจีวร; โคนหางงู มักเรียกว่า ขนดหาง. |
|
|
| ขนน | [ขะหฺนน] น. หมอนอิง. (ข. ขฺนล่ ว่า หมอนอิง, ขอนที่ใช้เป็นหมอน). |
|
|
| ขนบ | [ขะหฺนบ] น. แบบอย่าง, แผน, ระเบียบ; กลีบ, รอยที่พับ (ของสมุดข่อย |
| หรือผ้าจีบ หรือจีวร เป็นต้น); ชั้น เช่น ขนบหิน. (ข. ขฺนบ่ ว่า สิ่งที่อยู่ |
| ในห่อ, ที่หมก). |
| ขนบธรรมเนียม [ขะหฺนบทํา-] น. แบบอย่างที่นิยมกันมา. |
| ขนบประเพณี น. จารีตประเพณีที่วางเป็นระเบียบแบบแผนไว้แล้ว. |
|
|
| ขนม | [ขะหฺนม] น. ของกินที่ไม่ใช่กับข้าว มักปรุงด้วยแป้งหรือข้าวกับกะทิ |
| หรือนํ้าตาล, ของหวาน, ทางเหนือเรียกว่า ข้าวหนม. |
| ขนมครก น. ขนมทําด้วยแป้งกับกะทิหยอดในภาชนะกระเบื้องหรือ |
| โลหะที่ทําเป็นหลุม ๆ ตั้งบนไฟ. |
| ขนมทราย (ราชา) น. ขนมขี้หนู. |
| ขนมเปียก น. ขนมชนิดหนึ่ง ทำจากแป้งข้าวเจ้าตั้งไฟกวนกับน้ำตาลหม้อ |
| และกะทิ หยอดให้มีขนาดพอคำแล้วโรยถั่วทองคั่ว. |
| ขนมเปียกปูน น. ขนมชนิดหนึ่ง ทำด้วยแป้งข้าวเจ้าผสมกาบมะพร้าวเผา |
| ให้เป็นถ่านบดละเอียด ตั้งไฟกวนกับน้ำตาล กะทิและน้ำปูนใส เมื่อสุกเทลง |
| ใส่ถาด ตัดเป็นชิ้น ๆ ให้เป็นรูปสี่เหลี่ยมด้านขนานที่มีด้านทั้ง ๔ ยาวเท่ากัน |
| แต่ไม่มีมุมภายในเป็นมุมฉาก; เรียกรูปสี่เหลี่ยมด้านขนานที่มีด้านทั้ง ๔ ยาว |
| เท่ากัน แต่ไม่มีมุมภายในเป็นมุมฉาก ว่า สี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน, สี่เหลี่ยม |
| ข้าวหลามตัด ก็เรียก. |
|
|
| ขนมจีน | [ขะหฺนม-] น. อาหารชนิดหนึ่ง ทําด้วยแป้งเป็นเส้นกลม ๆ คล้ายเส้นหมี่ |
| กินกับนํ้ายา นํ้าพริก เป็นต้น. |
|
|
| ขนมผสมน้ำยา | (สํา) ว. พอดีกัน จะว่าข้างไหนดีกว่ากันก็ไม่ได้. |
|
|
| ขนมผักกาด, ขนมหัวผักกาด | น. ของคาวชนิดหนึ่งทําด้วยแป้งผสมหัวผักกาด นึ่งให้สุก แล้วผัด |
| กับถั่วงอก ผักกุยช่าย. |
|
|
| ขนมเส้น | (ถิ่น-พายัพ) น. ขนมจีน, ข้าวเส้น ก็เรียก. |
|
|
| ขนอง | [ขะหฺนอง] น. หลัง, ใช้เป็นราชาศัพท์ว่า พระขนอง, ปฤษฎางค์ |
| ก็ว่า. (ข. ขฺนง). |
|
|
| ขนอน | [ขะหฺนอน] (โบ) น. ที่ตั้งอากรการผ่านเขต, ที่คอย. |
|
|
| ขนอบ ๑ | [ขะหฺนอบ] ก. นิ่ง. (ต.). |
|
|
| ขนอบ ๒ | [ขะหฺนอบ] น. ไม้ ๒ อันประกับเป็นขอบหรือกรอบของสิ่งของเพื่อ |
| ให้แน่น เช่น ไม้ขนอบใบลาน. |
|
|
| ขนัด | [ขะหฺนัด] น. แถว, แนว, เช่น เรือแล่นเป็นขนัด; ลักษณนามใช้เรียก |
| สวนที่มีคันดินกั้นเป็นตอน ๆ เช่น สวนขนัดหนึ่ง สวน ๒ ขนัด. |
| ว. แออัด ในคําว่า แน่นขนัด. |
|
|
| ขนัน ๑ | [ขะหฺนัน] น. ชื่อไม้ต้นชนิดหนึ่ง, คู่กับ ขนุน. (ปรัดเล). |
|
|
| ขนัน ๒ | [ขะหฺนัน] ก. กัน, บัง, ขวาง, เช่น ขนันนํ้า; วง, ล้อม, เช่น ล้อมขนัน; |
| ผูก, รัด, เช่น ขนันศพเด็ก. ว. ขัน. |
|
|
| ขนาก | [ขะหฺนาก] น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Juncellus inundatus C.B. Clarke |
| ในวงศ์ Juncaceae ขึ้นอยู่ในทุ่งนาและริมแม่นํ้าคล้ายกก, กระหนาก |
| ก็เรียก. |
|
|
| ขนาง | [ขะหฺนาง] ก. กระดาก, อาย. |
|
|
| ขนาด ๑ | [ขะหฺนาด] น. ลักษณะของรูปที่กําหนดสังเกตได้ว่าใหญ่ เล็ก สั้น ยาว |
| หนัก หรือ เบา เท่านั้นเท่านี้ เช่น ขนาดใหญ่ ขนาดยาว ขนาด ๒ x ๑ เมตร; |
| อัตรา, เกณฑ์ที่กําหนดไว้, เช่น ดีถึงขนาด เกินขนาด ไม่ได้ขนาด. |
|
|
| ขนาด ๒ | [ขะหฺนาด] น. เครื่องสาดนํ้ารดต้นไม้ โดยมากสานด้วยไม้ไผ่ รูปแบน ๆ |
| มีด้ามสําหรับถือ. |
|
|
| ขนาน ๑ | [ขะหฺนาน] น. หมู่; ลักษณนามเรียกยาที่ปรุงขึ้น เช่น ยาขนานหนึ่ง |
| ยา ๒ ขนาน. |
| ขนานใหญ่ (ปาก) ว. มาก เช่น สับเปลี่ยนตำแหน่งกันขนานใหญ่. |
|
|
| ขนาน ๒ | [ขะหฺนาน] ก. เรียงคู่กันไป เช่น เรือแล่นขนานกันไป วิ่งขนาน, เรียก |
| เรือที่ผูกหรือตรึงติดเรียงคู่กันสําหรับข้ามฟากว่า เรือขนาน; เรียก, ตั้ง, |
| เช่น ขนานนาม ว่า ตั้งชื่อ. (คณิต) น. เรียกเส้นตรงคู่ใด ๆ ซึ่งอยู่ห่างกัน |
| เป็นระยะเท่ากันโดยตลอดว่า เส้นขนาน. (ข. ขฺนาน ว่า เทียบ). |
| ขนานน้ำ น. ท่าที่เอาเรือ ๒ ลํามาจอดเทียบเคียงกันแล้วปูกระดาน |
| เพื่อให้ขึ้นลงสะดวก. |
| ขนานลี่ น. เรือแล่นคู่เคียงกันไป. |
|
|
| ขนาบ | [ขะหฺนาบ] ก. ประกบเข้าให้แน่น เช่น เอาไม้ขนาบทั้งข้างล่างข้างบน |
| หรือขนาบข้างเป็นต้น, ประชิดเข้าไปทั้ง ๒ ข้าง เช่น กองทัพตีขนาบ, |
| ติดชิดกันอยู่ทั้ง ๒ ข้าง เช่น ที่ดินขนาบคาบเกี่ยวกัน; (ปาก) ดุดันเอา |
| เช่น ถูกขนาบ; โดยปริยายหมายความว่า เรื่อยมา, ตลอดมา, เช่น รับ |
| ของถวายกันขนาบมา. (ประพาสมลายู). |
|
|
| ขนาย | [ขะหฺนาย] น. งาช้างพัง. (ข. ขฺนาย ว่า เขี้ยวหมู). |
|
|
| ขนำ | [ขะหฺนํา] (ถิ่น-ปักษ์ใต้) น. กระท่อมชั่วคราวในทุ่งนาเป็นต้น. |
|
|
| ขนิษฐ, ขนิษฐา | [ขะนิด, ขะนิดถา] น. น้อง. (เลือนมาจาก กนิษฐ, กนิษฐา). |
|
|
| ขนุน ๑ | [ขะหฺนุน] น. ชื่อไม้ต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ชนิด Artocarpus |
| heterophyllus Lam. ในวงศ์ Moraceae มีนํ้ายางขาว ผลกลมยาวราว |
| ๒๐-๕๐ เซนติเมตร ภายนอกเป็นหนามถี่ ภายในมียวงสีเหลืองหรือ |
| สีจําปา รสหวาน กินได้ แก่นสีเหลือง เรียกว่า กรัก ใช้ต้มเอานํ้าย้อมผ้า, |
| พันธุ์ที่มียวงสีเหลือง เนื้อนุ่มแต่ไม่เหลว เรียก ขนุนหนัง, พันธุ์ที่มียวง |
| สีจําปา เนื้อนุ่ม เรียก ขนุนจําปาดะ, ส่วนพันธุ์ที่มียวงสีเหลือง เนื้อเหลว |
| เรียก ขนุนละมุด. |
| ขนุนป่า น. ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ชนิด Artocarpus lanceifolius Roxb. |
| ในวงศ์ Moraceae เกิดในป่าดิบ. |
| ขนุนสำปะลอ น. ชื่อไม้ต้นขนาดกลางชนิด Artocarpus altilis Fosberg |
| ในวงศ์ Moraceae ใบใหญ่เป็นแฉก ๆผลมีเมล็ดมาก กินได้ พันธุ์ที่ผล |
| ไม่มีเมล็ด เรียก สาเก เนื้อกินได้. |
|
|
| ขนุน ๒ | [ขะหฺนุน] ดู ใบขนุน (๑). |
|
|
| ขนุนญวน | ดู ใบขนุน (๑). |
|
|
| ขนุนนก | น. ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ชนิด Palaquiumobovatum Engl. ในวงศ์ Sapotaceae |
| มีนํ้ายางขาวจับเป็นก้อนแข็งเมื่อผสมกับยางอื่น ๆ ใช้ยาเรือได้. |
|
|
| ขบ ๑ | ก. เอาฟันเน้นเพื่อให้แตก เช่น ขบเมล็ดแตงโม, เอาฟันเน้นกัน เช่น |
| ขบฟัน; กัด เช่น หมาใดตัวร้ายขบบาทา. (โลกนิติ); อาการที่เมื่อยปวด |
| เหมือนมีอะไรบีบหรือกดอยู่ที่ตรงนั้น เรียกว่า เมื่อยขบ, ลักษณะของสิ่ง |
| ที่ยังเข้ากันได้ไม่สนิท ยังปีนหรือเกยกันอยู่ เช่น บานประตูขบกัน; |
| อาการที่เล็บมือเล็บเท้ายาวจนกดเนื้อข้างเล็บ เรียกว่า เล็บขบ. |
| ขบเขี้ยวเคี้ยวฟัน ก. แสดงอาการโกรธเมื่อยังทําอะไรเขาไม่ได้. |
| ขบคิด ก. คิดตรึกตรองอย่างหนัก. |
| ขบฉัน ก. เคี้ยวกิน (ใช้แก่นักบวช). น. เรียกอาหารการกินของ |
| นักบวชว่า ของขบฉัน. |
| ขบปัญหา ก. คิดแก้ปัญหา. |
| ขบเผาะ ว. เรียกผลมะม่วงอ่อน ๆ ขนาดหัวแม่มือว่า มะม่วงขบเผาะ |
| หมายเอาเสียงเวลาเอาฟันขบดังเผาะ; โดยปริยายเรียกวัยของเด็กหญิง |
| ที่เพิ่งเริ่มแตกเนื้อสาวว่า วัยขบเผาะ. |
| ขบไม่แตก ก. คิดไม่ออก, แก้ไม่ตก, (ใช้แก่ปัญหา). |
|
|
| ขบ ๒ | ดู คางเบือน. |
|
|
| ขบขัน | ว. น่าหัวเราะ, ชวนหัวเราะ, ขัน ก็ว่า. |
|
|
| ขบถ | [ขะบด] ก. ประทุษร้ายต่อทางอาณาจักร, ทรยศ. น. การประทุษร้าย |
| ต่อทางอาณาจักร, ความทรยศ; ผู้ประทุษร้ายต่อทางอาณาจักร, ผู้ทรยศ, |
| กบฏ ก็ว่า. |
|
|
| ขบวน | [ขะ-] น. กระบวน, พวกที่จัดเป็นแถวเป็นแนวหรือเป็นหมวดเป็นหมู่ |
| อย่างขบวนแห่ ขบวนรถ ขบวนเรือ; ทางขี้ผึ้งในการหล่อรูป. |
| ขบวนการ น. กลุ่มบุคคลที่รวมกันเพื่อดําเนินการอย่างใดอย่างหนึ่ง. |
|
|
| ขบูร, ขบวร | [ขะบูน, ขะบวน] (แบบ) ว. แต่ง, ประดับ. |
|
|
| ขม ๑ | ว. รสอย่างหนึ่งอย่างรสสะเดาหรือบอระเพ็ด. |
| ขมขื่น ก. รู้สึกชํ้าใจแต่ฝืนไว้ เพราะไม่สามารถแสดงออกมาได้, |
| ขื่นขม ก็ใช้. |
|
|
| ขมเป็นยา | (สำ) น. คำติมักเป็นประโยชน์ทำให้ได้คิด, มักใช้เข้าคู่กับ หวานเป็นลม |
| ว่า หวานเป็นลม ขมเป็นยา. |
|
|
| ขม ๒ | น. (๑) ชื่อไม้ล้มลุกในสกุล Amaranthus วงศ์ Amaranthaceae มี |
| หลายชนิด เช่น ผักขมหนาม (A. spinosus L.) ลําต้นมีหนาม ใช้ทํา |
| ยาได้ ผักขมสวน (A. tricolor L.) ผักขมแดง (A. caudatus L.) ใบ |
| สีแดง ปลูกเป็นไม้ประดับ, ผักโขม หรือ ผักโหม ก็เรียก. (๒) บวบขม. |
| [ดู นมพิจิตร (๒)]. (๓) หวายขม. [ดู หวาย (๑)]. (๔) เทียนขม. |
| (ดู เทียนขม ที่ เทียน ๓). (๕) ชื่อบัวสายพันธุ์หนึ่งในสกุล Nymphaea |
| ดอกเล็ก สีขาว สายกินได้ หัวมีรสขม. |
|
|
| ขม ๓ | น. ชื่อหอยนํ้าจืดกาบเดี่ยวในวงศ์ Viviparidae เปลือกขนาดประมาณ |
| เท่าหัวแม่มือ ยอดแหลม สีเขียวหรือดํา ออกลูกเป็นตัว มีหลายชนิด |
| เช่น ชนิด Filopaludina sumatrensis, F. doliaris. |
|
|
| ข่ม | ก. ใช้กําลังกดลงไม่ให้เผยอขึ้น; สานลายด้วยการใช้เส้นตอกเป็นต้น |
| ที่เป็นเส้นสานขัดทับอยู่ข้างบนเส้นตอกที่เป็นเส้นยืน ตรงข้ามกับคำ |
| ยก คือ ใช้เส้นสานลอดใต้เส้นยืน เช่น ยก ๒ ข่ม ๒; โดยปริยายหมาย |
| ความว่า แสดงกิริยาวาจาให้เห็นว่าเหนือกว่า หรือทำให้อีกฝ่ายหนึ่งรู้สึกว่า |
| ด้อยกว่า เช่น แต่งตัวข่มเพื่อน พูดข่ม, บังคับ เช่น ข่มใจ ข่มอารมณ์; ครอบ. |
| ข่มขวัญ ก. ทําให้ขวัญเสีย เช่น พูดข่มขวัญฝ่ายตรงข้าม. |
| ข่มขี่ ก. กดขี่. |
| ข่มขืน ก. บังคับ, ขืนใจ, ขู่เข็ญ. |
| ข่มขืนกระทำชำเรา (กฎ) น. ชื่อความผิดอาญาฐานขืนใจกระทําการ |
| ร่วมประเวณีกับหญิงซึ่งมิใช่ภรรยาของตนโดยขู่เข็ญด้วยประการใด ๆ |
| หรือใช้กําลังประทุษร้ายหญิงซึ่งอยู่ในภาวะที่ไม่สามารถขัดขืนได้ หรือ |
| ทำให้หญิงเข้าใจผิดว่าตนเป็นบุคคลอื่น. |
| ข่มขืนใจ (กฎ) ก. บังคับให้กระทําหรืองดเว้นกระทํา โดยไม่สมัครใจ |
| แต่จําต้องฝืนใจปฏิบัติตาม เพราะไม่สามารถหลีกเลี่ยงหรือขัดขืนได้ |
| เช่น ข่มขืนใจเจ้าพนักงานให้ปฏิบัติการอันมิชอบด้วยหน้าที่ หรือให้ |
| ละเว้นการปฏิบัติการตามหน้าที่ โดยใช้กำลังประทุษร้าย หรือขู่เข็ญว่า |
| จะใช้กำลังประทุษร้าย ซึ่งเป็นความผิดอาญาตามประมวลกฎหมายอาญา |
| มาตรา ๑๓๙. |
| ข่มขู่ ก. ทําให้กลัว, ทําให้เสียขวัญ; (กฎ) ทําให้ผู้อื่นต้องกลัวว่าจะเกิด |
| ความเสียหายเป็นภัยแก่ตนเอง แก่สกุลแห่งตน หรือแก่ทรัพย์สินของตน |
| เป็นภัยอันใกล้จะถึงและอย่างน้อยร้ายแรงถึงขนาดที่จะพึงกลัว ตาม |
| ประมวลกฎหมายแพ่ง การข่มขู่อาจทำให้นิติกรรมเสื่อมเสียได้. |
| ข่มเขาโคขืนให้กินหญ้า (สํา) ก. บังคับขืนใจผู้อื่นให้ทําตามที่ตน |
| ต้องการ เช่น จะจัดแจงแต่งตามอารมณ์เราเหมือนข่มเขาโคขืน |
| ให้กินหญ้า. (สังข์ทอง). |
| ข่มท้อง ก. ใช้มือกดท้องช่วยในการคลอดลูก. |
| ข่มนาม ก. ทําพิธีข่มชื่อศัตรูก่อนยกทัพ. |
| ข่มหมู (ปาก) ก. รังแก. |
| ข่มเหง [-เหง] ก. ใช้กําลังรังแกแกล้งทําความเดือดร้อนให้ผู้อื่น. |
| ข่มเหงคะเนงร้าย ก. รังแกเบียดเบียน. |
|
|
| ขมงโกรย | [ขะหฺมงโกฺรย] ดู มงโกรย (๑). |
|
|
| ขมม | [ขะหฺมม] ก. เชยชม, คลึงเคล้า. |
|
|
| ขมวด | [ขะหฺมวด] ก. บิดม้วนแล้วขอดให้เป็นปม, โดยปริยายหมายความว่า |
| ย่นย่อข้อความทิ้งท้ายไว้ให้คิด. น. ลักษณนามเรียกของที่ขมวด |
| อย่างนั้น เช่น หัวหอม ๔ ขมวด. |
|
|
| ขมวดยา | [ขะหฺมวด-] น. ชื่อเรือที่ขุดขึ้นจากซุงทั้งต้น ใหญ่กว่าเรือกราบ รูปร่าง |
| ค่อนข้างเพรียว หัวและท้ายเรือเสริมไม้ต่อเป็นโขนงอนเชิดขึ้น ด้าน |
| ข้างหัวเรือเขียนลวดลายด้วยนํ้ายาสีต่าง ๆ วางกระทงขวางลําสําหรับ |
| คนนั่งพายได้ประมาณ ๕๐ คน เป็นเรือตามเสด็จในการเสด็จพระราชดําเนิน |
| โดยกระบวนพยุหยาตราชลมารคหรือเสด็จพระราชดําเนินลําลองทาง |
| ชลมารค ใช้เป็นเรือกันหรือเรือพิฆาตได้, โขมดยา ก็ว่า. |
|
|
| ขมวน | [ขะหฺมวน] น. ชื่อหนอนของแมลงพวกด้วงปีกแข็งที่กินปลาแห้ง |
| เนื้อแห้ง และอาหารแห้งอื่น ๆ โดยทิ้งรอยให้เห็นเป็นขุยเล็ก ๆ ออกมา |
| เรียกว่า ขี้ขมวน ตัวหนอนมักจะมีสีครีมหรือนํ้าตาลอ่อน ที่พบบ่อย |
| ได้แก่ ชนิด Dermestes maculatus ในวงศ์ Dermestidae ซึ่งเมื่อเป็นตัว |
| เต็มวัยจะเป็นด้วงที่มีลําตัวยาวประมาณ ๗ มิลลิเมตร ตัวสีดํา ท้องสี |
| ขาวหม่นและมีเส้นสีดําเป็นลายพาดตามขวาง. ว. ผุ, ยุ่ย, ใช้แก่เนื้อแห้ง |
| ปลาแห้งเป็นต้นที่เก็บไว้นาน ๆ ซึ่งเกิดจากเชื้อราหรือตัวขมวนกัดกิน |
| เช่น ปลาเป็นขมวน เนื้อเป็นขมวน. |
|
|
| ขมหิน | น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Boerhavia diffusa L. ในวงศ์ Nyctaginaceae |
| ใช้ทํายาได้. |
|
|
| ขมอง | [ขะหฺมอง] (ปาก) น. สมอง เช่น ปวดขมอง. (ข. ขฺมง ว่า ไขในกระดูก). |
|
|
| ขม่อม | [ขะหฺม่อม] น. ส่วนของกะโหลกอยู่ตรงแนวกลางศีรษะ แต่ต่ำกว่า |
| ส่วนสูงสุดลงมาใกล้หน้าผาก ในเด็กแรกเกิดจนถึง ๒ ขวบส่วนนี้จะ |
| มีเนื้อเยื่ออ่อนปิดรอยประสานกะโหลกที่ยังเปิดอยู่ หลังจากนั้นเนื้อเยื่อ |
| อ่อนนี้จะกลายเป็นกระดูก, โดยปริยายหมายรวม ๆ ว่า หัว เช่น เป่าขม่อม |
| ลงขม่อม, กระหม่อม ก็ว่า. |
| ขม่อมบาง (สํา) ว. เจ็บป่วยง่าย เช่น เขาเป็นคนขม่อมบาง ถูกนํ้าค้างหน่อย |
| ก็เป็นหวัด, กระหม่อมบาง ก็ว่า. |
|
|
| ขมอย | [ขะมอย] น. หลาน, ลูกหลาน, เช่น ขมอยเมือเฝือแฝกหญ้า ยุงชุมฉ่า |
| ฝ่าเหลือบฝูง. (ม. คําหลวง ทานกัณฑ์). (ข. กฺมวย ว่า หลาน, ลูกของพี่ |
| หรือของน้อง). |
|
|
| ขมัง ๑ | [ขะหฺมัง] น. พรานธนู. (ข. ขฺมาน่). |
|
|
| ขมัง ๒ | [ขะหฺมัง] (โบ) ว. แรง, แข็งขัน, เช่น สองอาจแข็งขมังขึ้น แบ่งให้กัน |
| เสมอ. (กําสรวล). |
|
|
| ขมับ | [ขะหฺมับ] น. ส่วนที่อยู่หางคิ้วเหนือกระดูกแก้มทั้ง ๒ ข้าง. |
|
|
| ขมา | [ขะมา] ก. กล่าวคําขอโทษ เช่น ไปขมาศพ. น. การยกโทษให้ |
| เมื่ออีกฝ่ายหนึ่งยอมรับผิด เช่น ขอขมา, ษมา ก็ใช้. (ป.; ส. กฺษมา). |
|
|
| ขม้ำ | [ขะมํ่า] ก. เอาปากงับกินเร็ว ๆ (ใช้แก่สุนัขเป็นต้น ถ้าใช้แก่คน |
| ถือว่าเป็นคําไม่สุภาพ). |
|
|
| ขมิ้น ๑ | [ขะมิ่น] น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Curcuma longa L. ในวงศ์ Zingiberaceae |
| เหง้าสีเหลือง ใช้ปรุงอาหาร ทํายา ทําผงทาตัว และใช้ย้อมผ้า, ขมิ้นชัน |
| ก็เรียก, อีสานและปักษ์ใต้เรียก ขี้มิ่น. |
| ขมิ้นกับปูน (สํา) ว. ชอบวิวาทกันอยู่เสมอเมื่ออยู่ใกล้กัน, ไม่ถูกกัน. |
| ขมิ้นขาว น. ชื่อไม้ล้มลุกในสกุล Curcuma ในวงศ์ Zingiberaceae |
| เหง้าสีขาวอมเหลืองอ่อน ใช้เป็นผัก. |
| ขมิ้นอ้อย น. ชื่อไม้ล้มลุกในสกุล Curcuma วงศ์ Zingiberaceae |
| เหง้าสีเหลือง บางส่วนโผล่พ้นดินขึ้นมา ใช้ปรุงอาหารและทํายา, |
| ขมิ้นขึ้น หรือ ขมิ้นหัวขึ้น ก็เรียก, ปักษ์ใต้เรียก กะตุมู. |
|
|
| ขมิ้น ๒ | [ขะมิ่น] น. ชื่อนกชนิดหนึ่งในวงศ์ Oriolidae ตัวเท่านกเอี้ยง มีหลายสี |
| เช่น เหลือง แดง ฟ้า ขาว กินผลไม้และแมลง ทํารังเป็นรูปถ้วยอยู่ตรง |
| ง่ามไม้สูง ๆ ในประเทศไทยมีหลายชนิด เช่น ขมิ้นท้ายทอยดํา หรือ |
| ที่มักเรียกกันว่า ขมิ้นเหลืองอ่อน (Oriolus chinensis) ขมิ้นแดง |
| (O. traillii) ขมิ้นขาว (O. mellianus). |
|
|
| ขมิ้นขึ้น | ดู ขมิ้นอ้อย ที่ ขมิ้น ๑. |
|
|
| ขมิ้นเครือ | น. ชื่อไม้เถาหลายชนิดในวงศ์ Menispermaceae เช่น ชนิด Arcangelisia |
| flava (L.) Merr., Fibraurea tinctoria Lour. ทั้ง ๒ ชนิดใช้ทํายาได้, ชนิด |
| หลัง กําแพงเจ็ดชั้น ก็เรียก. |
|
|
| ขมิ้นชัน | ดู ขมิ้น ๑. |
|
|
| ขมิ้นนาง | ดู กระดูกอึ่ง. |
|
|
| ขมิ้นลิง | ดู กระดูกอึ่ง. |
|
|
| ขมิ้นหัวขึ้น | ดู ขมิ้นอ้อย ที่ ขมิ้น ๑. |
|
|
| ขมิบ | [ขะหฺมิบ] ก. กระหมิบ, บีบเข้าหรือเม้มเข้าซ้ำ ๆ กัน (มักใช้แก่ปาก |
| ช่องทวารหนักและทวารเบา). |
|
|
| ขมีขมัน | [ขะหฺมีขะหฺมัน] ว. รีบเร่งในทันทีทันใด. (ข. ขฺมี; ต. ขมัน). |
|
|
| ขมึง | [ขะหฺมึง] ก. ขึงตา. |
| ขมึงทึง [ขะหฺมึงทึง] ว. ลักษณะหน้าตาที่บูดบึ้ง ไม่ยิ้มแย้ม, หน้าตา |
| น่ากลัว, ถมึงทึง ก็ว่า. |
|
|
| ขมุ | [ขะหฺมุ] น. ชื่อชนชาวเขาเผ่าหนึ่งในตระกูลมอญ-เขมร. |
|
|
| ขมุกขมัว | [ขะหฺมุกขะหฺมัว] ว. มืด ๆ มัว ๆ, โพล้เพล้, จวนคํ่า, จวนมืด, โดย |
| ปริยายใช้หมายถึงสีมัว ๆ, ไม่ผ่องใส, เช่น ครั้นจะทำขมุกขมัวมอมแมม |
| ชายเห็นจะเยื้อนแย้มบริภาษให้บาดจิต. (ม. ร่ายยาว ทานกัณฑ์). |
|
|
| ขมุดขมิด | [ขะหฺมุดขะหฺมิด] ว. กระหมุดกระหมิด, หวุดหวิด; บิดกระหมวด; |
| ไม่แน่น, ไม่ถึง, ไม่ถนัด. |
|
|
| ขมุบ | [ขะหฺมุบ] ก. กระหมุบ, กระดุบกระดิบ, ทําปากหมุบ ๆ; เต้นตุบ ๆ |
| อย่างชีพจรเต้น. |
| ขมุบขมิบ [ขะหฺมุบขะหฺมิบ] ก. อาการที่ริมฝีปากเผยอขึ้นและหุบลงโดยเร็ว, |
| อาการของปากที่พูดอย่างไม่ออกเสียง เช่น ทำปากขมุบขมิบ สวดมนต์ |
| ขมุบขมิบ, หมุบหมิบ ก็ว่า. |
|
|
| ขมุม | [ขะหฺมุม] น. ผึ้ง. (ข. ฆฺมุํ). |
|
|
| ขโมย | [ขะ-] น. ผู้ลักทรัพย์. ก. ลัก, โดยปริยายหมายความว่า ลอบทำสิ่ง |
| ที่ตนไม่มีสิทธิ์หรือไม่ได้รับอนุญาต เช่น เด็กขโมยสูบบุหรี่ เขา |
| ขโมยอ่านจดหมายเพื่อน. |
|
|
| ขย- | [ขะยะ-] (แบบ) น. ความสิ้นไป, ความเสื่อมไป, โดยมากใช้ในสมาส |
| เช่น ขยธรรม อาสวักขยญาณ, ถ้าใช้โดด ๆ หรือเป็นคําท้ายสมาส เป็น |
| ขัย เช่น อายุขัย. (ป.). |
|
|
| ขยด | [ขะหฺยด] ก. ถด, ถอย, กระเถิบ, เลื่อนจากที่เดิม, เช่น ทวารวังในว่าใกล้ |
| ฤๅแลวันนี้ไสร้ ขยดออกรื้อดูไกล บารนี ฯ. (ลอ), ใช้ว่า กระหยด ก็มี เช่น |
| กระหยดเข้า นางเจ้าแม่ทรงศาสตราชัย. (มโนห์รา). |
|
|
| ขยม | [ขะหฺยม] น. ขยุม, ข้า, บ่าว. (โบ) ส. ขยุม, ฉัน, เป็นสรรพนามบุรุษ |
| ที่ ๑. (ข. ขฺญุํ). |
|
|
| ขย่ม | [ขะหฺย่ม] ก. ใช้นํ้าหนักตัวกดลง แล้วยกตัวขึ้นแล้วกลับกดลงอีก |
| ซ้ำ ๆ กัน, ห่ม ก็ว่า. (ดู ห่ม ๑). |
|
|
| ขยล | [ขะหฺยน] น. ลม. (ข. ขฺยล่). |
|
|
| ขยอก ๑ | [ขะหฺยอก] น. ชื่อหนอนผีเสื้อชนิด Nymphula depunctalis ในวงศ์ |
| Pyralidae ทําลายข้าวโดยกัดใบข้าวให้ขาดออกมาม้วนเป็นปลอก |
| หุ้มตัว ยาว ๓-๕ เซนติเมตร ลอยไปตามนํ้าได้ ตัวหนอนสีเขียวซีด |
| ผิวค่อนข้างใส หัวสีนํ้าตาล ข้างตัวมีเหงือกเป็นครีบข้างละ ๖ แถว |
| สําหรับช่วยหายใจในนํ้า, หนอนม้วนใบข้าว ก็เรียก. |
|
|
| ขยอก ๒ | [ขะหฺยอก] ก. อาการที่ค่อย ๆ กลืนอาหารที่คับคอลงไปทีละน้อย, |
| กระเดือกเข้าไป. |
|
|
| ขยอง ๑ | [ขะหฺยอง] (ถิ่น-อีสาน) ก. ผยอง, รู้สึกหวาดกลัว. |
|
|
| ขยอง ๒ | น. โขยง, พวก, หมู่, ฝูง. |
|
|
| ขย่อน | [ขะหฺย่อน] ว. กระชั้น เช่น ครั้นไก่ขันขย่อนค่อนคืน. (มณีพิชัย). |
|
|
| ขย้อน | [ขะย่อน] ก. ทําอาการจะอาเจียน; ถอยกลับ. |
|
|
| ขยะ | [ขะหฺยะ] น. หยากเยื่อ, มูลฝอย, ใช้ว่า กระหยะ ก็มี. |
|
|
| ขยะแขยง | [ขะหฺยะขะแหฺยง] ก. เกลียดเมื่อได้เห็นหรือถูกต้องสิ่งที่สกปรก |
| น่ารังเกียจหรือน่าเกลียดน่ากลัวหรือเมื่อนึกถึงสิ่งนั้น, แขยง ก็ว่า. |
|
|
| ขยัก | [ขะหฺยัก] ก. กักหรือเก็บไว้บ้างไม่ปล่อยไปจนหมดหรือไม่ทําให้หมด. |
| น. ตอน, พัก, เช่น ทํา ๒ ขยัก ๓ ขยัก. |
| ขยักขย่อน [-ขะหฺย่อน] ก. ทํา ๆ หยุด ๆ ไม่ให้เสร็จในรวดเดียว. |
|
|
| ขยักขย้อน | [-ขะย่อน] ก. มีอาการพะอืดพะอมจวนจะอาเจียน. |
|
|
| ขยัน ๑ | [ขะหฺยัน] ก. ทําการงานอย่างแข็งขันไม่ปล่อยปละละเลย, ทําหรือ |
| ประพฤติเป็นปรกติสมํ่าเสมอ, ไม่เกียจคร้าน; แข็งแรง, เข้าที, เช่น |
| เนื้อหนังขยันมั่นคงนัก. (อิเหนา), พอกํ้ากึ่งกลางนั้นขยันนัก. |
| (เพลงยาวถวายโอวาท). |
|
|
| ขยัน ๒ | [ขะหฺยัน] น. ชื่อไม้เถาชนิด Bauhinia strychnifolia Craib ในวงศ์ |
| Leguminosae เปลือกมีรสหวาน ๆ ฝาด ๆ ใช้กินกับหมาก. |
|
|
| ขยั้น | [ขะยั่น] ก. คร้าม, เกรง, ไม่กล้า, แหยง. |
|
|
| ขยับ | [ขะหฺยับ] ก. เคลื่อนไหวหรือทําท่าว่าจะทําอย่างใดอย่างหนึ่ง เช่น |
| ขยับปากจะพูด ขยับปีกจะบิน ขยับดาบ; เลื่อนที่ เช่น ขยับตู้ใบนี้ |
| เข้าไปให้ชิดฝา, กระเถิบ เช่น นั่งอยู่ห่างนัก ขยับเข้ามาให้ใกล้. |
| ว. ค่อนข้าง, เกือบ, เช่น ขยับจะจริง. |
| ขยับขยาย [-ขะหฺยาย] ก. แก้ไขให้คลายความลําบากหรือความ |
| คับแคบเป็นต้น เพื่อให้เหมาะแก่ความต้องการหรือเหตุการณ์. |
| ขยับเขยื้อน [-ขะเยื่อน] ก. เคลื่อนที่, เลื่อนที่, ย้ายที่, (มักใช้ใน |
| ความปฏิเสธ). |
|
|
| ขยาด | [ขะหฺยาด] ก. ครั่นคร้าม, กลัวเพราะเคยรู้ฤทธิ์มาแล้ว, เข็ดเพราะ |
| เคยได้รับผลร้ายมาแล้ว. |
|
|
| ขยาบ | [ขะหฺยาบ] น. เครื่องกันแดดและฝนที่เลื่อนเข้าออกจากประทุนเรือได้. |
|
|
| ขยาย | [ขะหฺยาย] ก. อธิบาย, ชี้แจง, เช่น ขยายความ, แผ่กว้างออกไป เช่น |
| ขยายตัว, เปิดเผย เช่น ขยายความลับ, คลายให้หายแน่น เช่น ขยาย |
| เข็มขัดให้หลวม, คลี่, แย้ม, เช่น ดอกไม้ขยายกลีบ, ทําให้กว้างใหญ่ |
| ออกไป เช่น ขยายห้อง ขยายรูป, ทําให้มากขึ้น เช่น ขยายพันธุ์. |
| ขยายขี้เท่อ (ปาก) ก. แสดงให้เห็นความโง่เขลา. |
|
|
| ขยำ | [ขะหฺยํา] ก. กํายํ้า ๆ, บีบยํ้า ๆ, คลุก. |
|
|
| ขย้ำ | [ขะยํ่า] ก. เอาปากงับกัดอย่างแรง, โดยปริยายหมายถึงการทำร้ายด้วย |
| วาจาหรือการกระทำอย่างรุนแรง. |
|
|
| ขยิก | [ขะหฺยิก] ว. เร็ว ๆ ถี่ ๆ เช่น เกาขยิก ๆ. |
|
|
| ขยิบ | [ขะหฺยิบ] ก. ทําหลับตาแล้วลืมโดยเร็วครั้งหนึ่ง โดยเป็นอาณัติ |
| สัญญาณให้ผู้อื่นกระทําหรือเว้นกระทําอย่างใดอย่างหนึ่ง. |
|
|
| ขยิ่ม | [ขะหฺยิ่ม] ก. กระหยิ่ม, ครึ้มใจ, ภูมิใจ, อิ่มใจ, มักใช้เข้าคู่กับคำ |
| ยิ้มย่อง เป็น ขยิ่มยิ้มย่อง. |
|
|
| ขยี้ | [ขะยี่] ก. ใช้มือ เท้า หรือเล็บเป็นต้นบี้ซํ้า ๆ ให้แหลกละเอียด เช่น |
| ขยี้พิมเสน, ขยี้ดิน, เอาวัตถุเช่นผ้าถูกับเนื้อของมันเองในการซักฟอก, |
| เอาวัตถุเช่นกระดาษถูกับเนื้อของมันเองเพื่อให้นิ่ม, เอามือกดถูไปมา |
| เช่น ขยี้ตา ขยี้ผม, โดยปริยายหมายความว่า ทําลายให้แหลกละเอียด |
| เช่น ขยี้ข้าศึก. |
|
|
| ขยี่ขยัน | [ขะหฺยี่ขะหฺยัน] ก. ขยันขันแข็ง เช่น เห็นก็จะขยี่ขยันเขยื้อน. |
| (ม. ร่ายยาว ชูชก). |
|
|
| ขยุกขยิก | [ขะหฺยุกขะหฺยิก] ก. ไม่อยู่นิ่ง ๆ ขยับไปขยับมา (ใช้ในอาการที่แสดง |
| ถึงความไม่เรียบร้อย) เช่น นั่งขยุกขยิก, โดยปริยายหมายถึงลักษณะ |
| ที่เขียนไม่เรียบร้อย อ่านยากหรืออ่านไม่ออก เช่น เขียนลายมือขยุกขยิก. |
|
|
| ขยุกขยุย | [ขะหฺยุกขะหฺยุย] ว. ยุ่งเหยิงไม่เป็นระเบียบ. |
|
|
| ขยุบ, ขยุบขยิบ | [ขะหฺยุบ, -ขะหฺยิบ] ว. กระดุบ ๆ, เต้นดุบ ๆ อย่างเนื้อเต้น. |
|
|
| ขยุม ๑ | [ขะหฺยุม] น. ขยม, ข้า, บ่าว. (โบ) ส. ขยม, ฉัน, เป็นสรรพนามบุรุษที่ ๑. |
|
|
| ขยุม ๒ | [ขะหฺยุม] ว. ขะยุก, ทําถี่ ๆ, เช่น เห็นลับแลแล้วก็พายขยุมใหญ่. |
| (ส. ท่านพุฒาจารย์-โต). |
|
|
| ขยุ้ม | [ขะยุ่ม] ก. เอาปลายนิ้วทั้ง ๕ หยิบรวบขึ้นมาเพื่อให้ได้มาก, โดยปริยาย |
| ใช้ในอาการอย่างนั้น เช่น แมงมุมขยุ้มหลังคา. น. ปริมาณของที่ขยุ้มมา |
| ได้ครั้งหนึ่ง ๆ เรียกว่า ขยุ้มหนึ่ง. |
|
|
| ขยุ้มตีนหมา | น. ชื่อโรคผิวหนังชนิดหนึ่ง มีพิษอักเสบออกเป็นเม็ดผื่นดวง ๆ. |
|
|
| ขยุย ๑ | [ขะหฺยุย] ว. กระจุย, เป็นปุย ๆ. |
|
|
| ขยุย ๒ | [ขะหฺยุย] น. ชื่อปลานํ้าจืดขนาดเล็กชนิด Akysis macronemus ในวงศ์ |
| Akysidae รูปร่างคล้ายปลาแขยง ไม่มีเกล็ด มีหนวด, สามเขี้ยว ก็เรียก. |
|
|
| ขรม | [ขะหฺรม] ว. เอ็ดอึง, แซ่, (ใช้แก่เสียง). |
|
|
| ขรรค์ | [ขัน] น. ศัสตราวุธชนิดหนึ่ง มีคม ๒ ข้าง ที่กลางใบมีดทั้งหน้า |
| และหลังเป็นสันเล็กคล้ายคมรูปหอก ด้ามสั้น. (ป. ขคฺค; ส. ขฑฺค). |
|
|
| ขรรคะ, ขรรคา | [ขักคะ, ขันคา] (แบบ) น. แรด เช่น หนึ่งนบสิขานนนารถ เถลิงขรรคาอาศน์ |
| แลยาตรอัมพรแผ่นพาย. (ดุษฎีสังเวย). (ป. ขคฺค; ส. ขฑฺค). |
|
|
| ขรัว | [ขฺรัว] น. คําเรียกภิกษุที่มีอายุมาก หรือที่บวชเมื่อแก่ หรือฆราวาสผู้เฒ่า. |
| ว. เรียกคนที่มั่งมีว่า เจ้าขรัว. |
| ขรัวตา น. สามัญชนที่เป็นตาของพระองค์เจ้า. |
| ขรัวยาย น. สามัญชนที่เป็นยายของพระองค์เจ้า. |
|
|
| ขริบ | [ขฺริบ] ก. ตัดเล็มด้วยตะไกรเป็นต้น. |
|
|
| ขรี | [ขฺรี] ดู สักขี ๒. |
|
|
| ขรึม | [ขฺรึม] ว. มีอาการนิ่งอย่างตรึกตรอง. |
|
|
| ขรุขระ | [ขฺรุขฺระ] ว. เป็นปุ่มเป็นแง่, ไม่เรียบราบ. |
|
|
| ขล้ง | [ขฺล้ง] (ถิ่น-ปักษ์ใต้) ก. เผลอไผล, หลง ๆ ลืม ๆ, เช่น แก่มากจนขล้ง. |
| ว. ฟุ้งไป, กระจายไป, เช่นกลิ่นขล้งไปทั้งห้อง. |
|
|
| ขลบ | [ขฺลบ] (ถิ่น-ปักษ์ใต้) ก. สลบ. |
|
|
| ขลม | [ขฺลม] (ถิ่น-ปักษ์ใต้) น. ขนม. |
|
|
| ขลวน | [ขฺลวน] น. ตัว. (ข. ขฺลวน ว่า ตัว, ตน). |
|
|
| ขล้อเงาะ | [ขฺล้อ-] น. ชื่อไม้ต้นขนาดกลางชนิด Terminalia cambodiana Gagnep. |
| ในวงศ์ Combretaceae ใบรีหรือรูปไข่ ดอกเล็ก สีขาวนวล ออกเป็นช่อ |
| เล็ก ๆ ผลมี ๕ ครีบ, คร่อเงาะ ก็เรียก. |
|
|
| ขล้อเทียน | [ขฺล้อ-] น. ชื่อไม้ต้นขนาดกลางชนิด Anogeissus rivularis (Gagnep.) |
| O. Lec. ในวงศ์ Combretaceae ใบเล็กลักษณะคล้ายใบทับทิม กิ่งมัก |
| เรียวและย้อย ช่อดอกและผลเป็นกระจุกกลม, คร่อเทียน ก็เรียก. |
|
|
| ขลัง | [ขฺลัง] ว. มีกําลังหรืออํานาจที่อาจบันดาลให้เป็นไปได้, มีอํานาจ |
| ศักดิ์สิทธิ์ที่เชื่อกันว่า อาจบันดาลให้สําเร็จได้ดังประสงค์. น. |
| สิ่งศักดิ์สิทธิ์ เช่น ในนั้นปูอิฐวางขลัง. (สิบสองเดือน). |
|
|
| ขลับ | [ขฺลับ] ว. เลื่อม, เกลี้ยงเป็นมัน, เช่น ดําขลับ มันขลับ. |
|
|
| ขลา | [ขฺลา] น. เสือ. (ข. ขฺลา). |
|
|
| ขลาด | [ขฺลาด] ว. มักกลัว, ไม่กล้า. |
|
|
| ขลาย | [ขฺลาย] น. ชื่อไม้ต้นขนาดย่อมถึงขนาดกลาง ขึ้นอยู่ตามป่าตํ่าทาง |
| ภาคกลางของไทย ไม้ใช้ทําฟืนกันมาก เช่น คุดคุยขลู่ขลาย. |
| (สมุทรโฆษ). |
|
|
| ขลิบ | [ขฺลิบ] ก. เย็บหุ้มริมผ้าและของอื่น ๆ เพื่อกันลุ่ยหรือเพื่อให้งามเป็นต้น; |
| (ถิ่น-ปักษ์ใต้) ขยิบ เช่น ขลิบตา ว่า ขยิบตา. |
|
|
| ขลึง | [ขฺลึง] (ถิ่น-ปักษ์ใต้) ว. เล่น เช่น พูดขลึง ว่า พูดเล่น. |
|
|
| ขลุก ๑ | [ขฺลุก] ว. ง่วนอยู่กับสิ่งใดสิ่งหนึ่งหรือในที่ใดที่หนึ่ง. |
| ขลุกขลุ่ย ว. ง่วนอยู่, คลุกคลีอยู่; (ถิ่น-ปักษ์ใต้) สบาย เช่น นอนหลับ |
| ขลุกขลุ่ย ว่า นอนหลับสบาย. |
|
|
| ขลุก ๒, ขลุก ๆ | ว. เสียงดังเช่นนั้นอย่างเสียงไอ, ขุก หรือ ขุก ๆ ก็ว่า, เสียงดังอย่าง |
| ก้อนดินกลิ้งอย่างเร็ว ในคำว่า กลิ้งขลุก ๆ. |
| ขลุกขลัก ว. ติดกุกกักอยู่ในที่แคบ, ติดขัด, ไม่สะดวก, เสียงดังอย่าง |
| ก้อนดินกลิ้งอยู่ในหม้อหรือในไห. |
| ขลุกขลิก น. เครื่องเล่นการพนันชนิดหนึ่ง ใช้ลูกเต๋า ๓ ลูกใส่จาน |
| มีฝาครอบเขย่าแล้วเปิดออกมานับแต้ม, เต๋าเขย่า ก็เรียก; เรียกแกงเผ็ด |
| ที่มีนํ้าน้อยและข้น เช่นแกงฉู่ฉี่หรือพะแนงเป็นต้นว่า แกงขลุกขลิก |
| หรือ แกงมีน้ำขลุกขลิก. |
|
|
| ขลุบ | [ขฺลุบ] น. ลูกคลี, ลูกกลม ๆ สําหรับเล่นแข่งขัน, ใช้เป็น คลุบ ก็มี; |
| เบ้ากลมรูปเหมือนขลุบ มีแบบพิมพ์ติดอยู่บนเบ้านั้นเสร็จ เมื่อทอง |
| ในเบ้าละลาย ก็พลิกควํ่าให้ทองไหลลงในแบบพิมพ์นั้น เรียกว่า |
| เบ้าขลุบ; อาวุธชนิดหนึ่ง ใช้ในการรบ เช่น ลืมระวังพลั้งเพลี่ยงมัน |
| เหวี่ยงขลุบ ถูกอกอุบจุกอัดขัดไม่หาย. (อภัย). (เทียบ ป. คุฬ ว่า ลูกกลม). |
|
|
| ขลุม | [ขฺลุม] น. เครื่องผูกปากม้าอย่างหนึ่ง. |
|
|
| ขลุมประเจียด | [ขฺลุม-] น. ชื่อช้างตระกูลหนึ่ง ในอัคนีพงศ์ ประเภทศุภลักษณ์. |
|
|
| ขลุ่ย | [ขฺลุ่ย] น. ชื่อเครื่องดนตรีชนิดหนึ่งสำหรับเป่าให้เป็นเพลง มักทํา |
| ด้วยไม้รวกเจาะรูตามยาวมีระยะห่างพอควร สําหรับเอานิ้วปิดและ |
| เปิดให้เป็นเพลงเมื่อเป่า มีหลายชนิด เช่น ขลุ่ยหลีบ ขลุ่ยเพียงออ, |
| ลักษณนามว่า เลา. |
|
|
| ขลู | [ขฺลู] ดู ขลู่. |
|
|
| ขลู่ | [ขฺลู่] น. ชื่อไม้พุ่มชนิด Pluchea indica (L.) Less. ในวงศ์ Compositae |
| มักขึ้นเป็นหมู่ตามชายทะเล ใบรูปไข่ขอบจักห่าง ๆ ใช้ทํายาได้ |
| ดอกสีม่วงอ่อน, ขลู ก็เรียก. |
|
|
| ขวง ๑ | น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Glinus oppositifolius A. DC. ในวงศ์ Molluginceae |
| ใช้ทํายาได้, ผักขวง สะเดาดิน หรือ ผักขี้ขวง ก็เรียก. |
|
|
| ขวง ๒ | น. ข่วง, บริเวณ, ลาน, เช่น ให้ยกหอกลองยังขวงหลวงริมสนาม. |
| (พงศ. โยนก). |
|
|
| ขวง ๓ | (ถิ่น-พายัพ) น. กรง เช่น ขวงนก ว่า กรงนก. |
|
|
| ขวง ๔ | น. ผี เช่น เสียขวง ว่า เสียผี. |
|
|
| ขวด | น. ภาชนะกลวงใน โดยมากทําด้วยแก้ว รูปสูง มักมีคอหรือปากแคบ |
| สําหรับบรรจุของเหลวเป็นต้น, ลักษณนามว่า ใบ. |
| ขวดตีนช้าง (ถิ่น-ปักษ์ใต้) น. ขวดโหล. |
| ขวดโหล [-โหฺล] น. ขวดปากกว้างมีฝา, โหล ก็เรียก. |
|
|
| ข่วง | น. บริเวณ, ลาน, ใช้ว่า ขวง ก็มี. |
|
|
| ขวน | [ขฺวน] (โบ) ก. ขวนขวาย, ใฝ่, เช่น ขวนทรรป ว่าใฝ่จองหอง. |
| (ม. คําหลวง สักบรรพ). |
| ขวนขวาย [-ขฺวาย] ก. หมั่นเสาะแสวงหาเพิ่มเติมโดยไม่ยอมอยู่นิ่ง, |
| ขวายขวน ก็ว่า. |
|
|
| ข่วน | ก. ขูดหรือขีดด้วยของแหลมเช่นหนามหรือเล็บ. |
|
|
| ขวบ | น. ปี, รอบปี, ลักษณนามใช้แก่อายุของเด็กประมาณ ๑๒ ปีลงมา เช่น |
| เด็กอายุ ๕ ขวบ, เวลาที่นับมาบรรจบรอบ เช่น ชนขวบ. |
|
|
| ขวย | ก. กระดาก, อาย, เช่น แก้ขวย ขวยใจ. |
| ขวยเขิน ก. กระดากอาย, สะเทิ้นอาย. |
| ขวยใจ ก. กระดากใจ. |
|
|
| ขวะไขว่เขวี่ย | [ขฺวะไขฺว่เขฺวี่ย] (กลอน) ก. ขวักไขว่ เช่น เดินขวะไขว่เขวี่ย. |
| (ม. ร่ายยาว ชูชก). |
|
|
| ขวักไขว่ | [ขฺวักไขฺว่] ว. อาการที่เคลื่อนไหวสวนกันไปมาอย่างสับสน เช่น |
| เดินขวักไขว่ บินขวักไขว่. |
|
|
| ขวัญ | [ขฺวัน] น. ผมหรือขนที่ขึ้นเวียนเป็นก้นหอย; มิ่งมงคล, สิริ, ความดี, เช่น |
| ขวัญข้าว ขวัญเรือน; สิ่งที่ไม่มีตัวตน เชื่อกันว่ามีอยู่ประจําชีวิตของคน |
| ตั้งแต่เกิดมา ถ้าขวัญอยู่กับตัวก็เป็นสิริมงคล เป็นสุขสบายจิตใจมั่นคง |
| ถ้าคนตกใจหรือเสียขวัญ ขวัญก็ออกจากร่างไป ซึ่งเรียกว่า ขวัญหาย |
| ขวัญหนี ขวัญบิน เป็นต้น ทําให้คนนั้นได้รับผลร้ายต่าง ๆ, เรียกผู้ตกใจ |
| ง่ายคือ เด็กหรือหญิงซึ่งมักจะขวัญหายบ่อย ๆ ว่า ขวัญอ่อน, และอนุโลม |
| ใช้ไปถึงสัตว์หรือสิ่งของบางอย่าง เช่น ช้าง ม้า ข้าว เรือน ฯลฯ ว่ามีขวัญ |
| เช่นเดียวกับคนเหมือนกัน, โดยปริยายหมายความว่า ยอดกำลังใจเช่น |
| ขวัญเมือง ว่า ยอดกําลังใจของเมือง; กําลังใจดี เช่น ขวัญดี; ผู้รู้พิธีทําขวัญ |
| เรียกว่า หมอขวัญ; การทําพิธีเชิญขวัญหมายความว่า เรียกขวัญ มาอยู่กับตัว; |
| การเสียเงินค่าปรับให้แก่ผู้ถูกทําร้ายหรือถูกหมิ่นประมาท เรียกว่า ทำขวัญ; |
| เอาเส้นด้ายผูกข้อมือเด็กแล้วกล่าวเรียก ขวัญว่า ``ขวัญเอ๋ย มาอยู่กับเนื้อกับตัว'' |
| แล้วกล่าวให้พรต่อไปตามควร เรียกว่า ผูกขวัญ; เรียกขวัญหรือเชิญขวัญ |
| เรียกว่า รับขวัญ; ทําพิธี เช่น รดนํ้ามนตร์ให้ เสกเป่าให้ หรือกล่าวปลุกใจต่าง ๆ |
| เพื่อให้ขวัญดีมีใจกล้าหาญ เรียกว่า บำรุงขวัญ; สิ่งของที่ให้แก่เจ้าของขวัญ |
| เมื่อเสร็จพิธีทําขวัญแล้ว หรือสิ่งของที่ให้กันในเวลาอื่นเป็นการถนอมขวัญ |
| หรือเพื่ออัธยาศัยไมตรี เรียกว่า ของขวัญ; ข้าวบายศรี เรียกว่า ข้าวขวัญ; |
| ไข่ปอกที่เสียบไม้ปักไว้บนยอดบายศรี เรียกว่า ไข่ขวัญ, ไข่ข้าว ก็เรียก; |
| ลูกคนที่รักมากที่สุด เรียกว่า ลูกขวัญ; ผู้ที่เป็นมิ่งขวัญอย่างยอดเยี่ยมหมายถึง |
| หญิงที่รัก เรียกว่า จอมขวัญ; คำยกย่องเรียกภรรยาอันเป็นที่รักว่า เมียขวัญ; |
| กําลังใจเสีย เรียกว่า เสียขวัญ. |
| ขวัญเกี่ยง ว. ขวัญร้าย เช่น ขวัญเกี่ยงได้เป็นดี. (ม. คําหลวง สักบรรพ). |
| ขวัญข้าว น. มิ่งขวัญของข้าวซึ่งเจ้าของทําพิธีเชื้อเชิญ เรียกว่า ทําขวัญข้าว, |
| ค่าสินบนซึ่งเจ้าของไข้บนไว้ต่อหมอ เมื่อไข้หายก็ยกขวัญข้าวนี้ไปเป็นค่ารักษา. |
| ขวัญแขวน ก. ขวัญไปค้างอยู่ที่อื่น หมายความว่า ตกใจ, มักใช้เข้าคู่กับคำ อกสั่น |
| เป็น อกสั่นขวัญแขวน. |
| ขวัญใจ น. ยอดกําลังใจ. ว. เป็นที่นิยมรักใคร่. |
| ขวัญดี น. กําลังใจดี. |
| ขวัญตา น. มิ่งขวัญดวงตา, สิ่งที่เห็นเป็นที่เจริญตา. |
| ขวัญบ่า ก. ขวัญไหลไปจากตัว |
| ขวัญบิน, ขวัญหนี, ขวัญหนีดีฝ่อ, ขวัญหาย ก. ตกใจ, ใจหาย. |
| ขวัญเมือง ๑ น. ยอดกําลังใจของเมือง. |
| ขวัญอ่อน ๑ น. เรียกผู้ตกใจง่ายคือเด็กหรือหญิงซึ่งมักจะขวัญหาย |
| บ่อย ๆ ว่า ขวัญอ่อน. |
|
|
| ขวัญเมือง ๑ | ดูใน ขวัญ. |
|
|
| ขวัญเมือง ๒ | undefined |
|
|
| ขวัญอ่อน ๑ | ดูใน ขวัญ. |
|
|
| ขวัญอ่อน ๒ | น. ชื่อเพลงไทยทำนองหนึ่ง. |
|
|
| ขวัด | [ขฺวัด] ก. ขวิด, กวัด, ขัด, เช่น แรดควายขวางขวัดอยู่. (ลอ). |
|
|
| ขวัดขวิด | [ขฺวัดขฺวิด] ก. กวัดไกว เช่น เท้ากวัดขวัดขวิดคือควัน. |
| (ม. ฉันท์ มหาราช). |
|
|
| ขวัดแคว้ง | [ขฺวัดแคฺว้ง] (โบ) ก. วิ่งไปวิ่งมา, ค้นหา, ดิ้นรน. |
|
|
| ขวั้น | [ขฺวั้น] (ถิ่น-อีสาน, ปักษ์ใต้) น. หัวขั้ว เช่น และผูกเป็นขวั้นแขวนวง. |
| (สมุทรโฆษ). |
|
|
| ขวับ ๑, ขวับเขวียว | [ขฺวับ, ขฺวับเขฺวียว] ว. เสียงหวดไม้เรียว. |
|
|
| ขวับ ๒ | [ขฺวับ] ว. เร็ว, ทันที, เช่น เหลียวขวับ. |
|
|
| ขวา | [ขฺวา] ว. ตรงข้ามกับซ้าย, ถ้าหันหน้าไปทางทิศตะวันออก ด้านทิศใต้ |
| เรียกว่า ด้านขวามือ ด้านทิศเหนือ เรียกว่า ด้านซ้ายมือ, ถ้าหันหลังไป |
| ทางต้นนํ้าหรือยอดนํ้า ด้านขวามือเรียกว่า ฝั่งขวา ด้านซ้ายมือเรียกว่า |
| ฝั่งซ้าย, คู่กับซ้าย แต่ใหญ่กว่าหรือสําคัญกว่า เช่น มเหสีฝ่ายขวา |
| อัครสาวกฝ่ายขวา. (การเมือง) น. เรียกกลุ่มที่มีอุดมคติทางการเมืองการ |
| เศรษฐกิจเป็นต้นโน้มไปทางอนุรักษนิยมว่า ฝ่ายขวา. |
|
|
| ขวาก | [ขฺวาก] น. ไม้หรือเหล็กเป็นต้นมีปลายแหลม สําหรับปักหรือโปรย |
| เพื่อดักหรือให้ตําผู้ผ่านเข้าไป. |
| ขวากหนาม น. อุปสรรค, เครื่องขัดข้อง, เครื่องขัดขวาง. |
|
|
| ขวาง | [ขฺวาง] ก. กีดกั้น, สกัด; รำคาญหรือไม่ถูกใจ; ใช้เข้าคู่กับ กว้าง เป็น |
| กว้างขวาง หมายความอย่างเดียวกับคําว่า กว้าง. |
| ขวางเชิง ก. ขัดขวางไว้เพื่อไม่ให้ทําได้สะดวก. |
| ขวาง ๆ รี ๆ ก. กีดเกะกะ, เก้งก้าง, รี ๆ ขวาง ๆ ก็ว่า. |
| ขวางโลก ว. แปลกไปจากคนอื่น, ผิดจากปรกติวิสัย. |
| ขวางหูขวางตา ก. รู้สึกรำคาญ, หมั่นไส้. |
|
|
| ขว้าง | [ขฺว้าง] ก. เอี้ยวตัวเบี่ยงแขนไปทางหลังแล้วซัดสิ่งที่อยู่ในมือ |
| ออกไปโดยแรง. |
| ขว้างกา น. เรียกไม้ชนิดหนึ่งที่เสี้ยมหัวท้ายให้แหลมใช้เป็นอาวุธ. |
| ขว้างข้าวเม่า น. ประเพณีอย่างหนึ่ง เอามะพร้าวทั้งผลโยนไปยัง |
| ที่เขากําลังทําข้าวเม่ากันอยู่ เพื่อแสดงว่าเอามะพร้าวมาขอแลกข้าวเม่า |
| ไปกินบ้าง. |
| ขว้างงูไม่พ้นคอ (สํา) ก. ทําอะไรแล้วผลร้ายกลับมาสู่ตัวเอง. |
| ขว้างจักร [-จัก] น. กรีฑาประเภทลานอย่างหนึ่ง ผู้แข่งขันจะต้องยืนอยู่ |
| ในวงเขตที่กําหนด แล้วขว้างจานไม้กลมตรงกลางนูนทั้ง ๒ ข้างออกไป |
| ให้ไกลที่สุด. |
|
|
| ขว้างค้อน | น. ชื่องู ๒ ชนิด คือ งูกะปะ (Calloselasma rhodostoma) ในวงศ์ |
| Viperidae และ งูปลิง (Enhydris plumbea) ในวงศ์ Colubridae |
| ทั้ง ๒ ชนิดเมื่อตกใจจะดีดตัวไปได้ในระยะสั้น ๆ แทนการเลื้อย. |
|
|
| ขวาด ๑ | ดู พะวา. |
|
|
| ขวาด ๒ | [ขฺวาด] ว. วุ่น, ยุ่ง, เช่น มันจะมาเตือนตั้งก่อความขวาด. |
| (ม. ร่ายยาว ชูชก). |
|
|
| ขวาน ๑ | [ขฺวาน] น. เครื่องมือสําหรับตัด ฟัน ผ่า ถากไม้ ทําด้วยเหล็กมีสัน |
| หนาใหญ่, ถ้าบ้องที่หัวบิดได้สําหรับตัดและถาก เรียกว่า ขวานโยน, |
| ขวานปูลู หรือ ขวานปุลู ก็เรียก, ถ้าด้ามสั้น สันหนา มีบ้องยาวตามสัน |
| เป็นเครื่องมือของช่างไม้ ใช้ตัด ถาก ฟัน เรียกว่า ขวานหมู, ถ้าด้ามยาว |
| ใบขวานใหญ่ เรียกว่า ขวานผ่าฟืน; หมอนที่ทำหน้าตัดเป็นรูปสามเหลี่ยม |
| คล้ายขวาน ใช้อิง เรียกว่า หมอนขวาน. |
| ขวานผ่าซาก (สํา) ว. โผงผางไม่เกรงใจใคร (ใช้แก่กริยาพูด). |
| ขวานฟ้า น. ขวานที่ทําด้วยหินในยุคหิน เชื่อกันว่าตกลงมาจากฟ้า |
| เมื่อเวลาฟ้าผ่า. |
| ขวานหิน น. ขวานที่ทำด้วยหินในยุคหิน. |
|
|
| ขวาน ๒ | [ขฺวาน] น. ชื่อหอยนํ้าจืดกาบคู่ชนิดหนึ่งในสกุล Corbicula วงศ์ |
| Corbiculidae กาบคล้ายรูปสามเหลี่ยม ผิวเรียบ พบตามแม่นํ้า |
| และทะเลสาบทั่วไป. |
|
|
| ขวายขวน | [ขฺวายขฺวน] ก. เสาะหา, แสวงหา, ขวนขวาย ก็ว่า. |
|
|
| ขวาว | [ขฺวาว] ดู ขว้าว. |
|
|
| ขว้าว | [ขฺว้าว] น. ชื่อไม้ต้นชนิด Haldina cordifolia (Roxb.) Ridsdale ในวงศ์ |
| Rubiaceae ขึ้นในป่าเบญจพรรณทั่วไป ลําต้นสูงใหญ่ ใบมนรูปหัวใจ |
| ปลายแหลม ดอกสีเหลือง คล้ายดอกกระทุ่ม แต่เล็กกว่า เนื้อไม้สีเหลือง |
| ละเอียด ใช้ทําฝาบ้าน เครื่องเรือน เครื่องกลึง และเครื่องแกะสลัก, กว้าว |
| ขวาว หรือคว่าว ก็เรียก. |
|
|
| ขวิด ๑ | [ขฺวิด] ก. กิริยาของหมูป่าหรือสัตว์ที่ใช้เขาหรือนอทําร้าย, เสี่ยว, ชน. |
| ว. อาการที่เดินสะดุดขาตัวเองเพราะอายหรือรีบร้อน เรียกว่า เดินขาขวิด. |
|
|
| ขวิด ๒ | [ขฺวิด] น. มะขวิด. |
|
|
| ขษณะ | [ขะสะหฺนะ] (โบ) น. ครู่, ครั้ง, คราว, เช่น ขษณะอัฒรติเวลา. |
| (สมุทรโฆษ). (ส. กฺษณ; ป. ขณ). |
|
|
| ขษัย | [ขะสัย] (โบ) น. กษัย, การสิ้นไป, การหมดไป, การเสื่อมไป, |
| การน้อยไป. (ส. กฺษย; ป. ขย). |
|
|
| ขษีณาศรพ | [ขะสีนาสบ] (โบ; กลอน) น. พระขีณาสพ, พระอรหันต์, เช่น ดูกร |
| ขษีณาศรพทั้งหลาย. (ม. คําหลวง สักบรรพ). |
|
|
| ขษีระ | (โบ) น. นํ้านม เช่น ขษีรแปรรูปา. (สมุทรโฆษ). (ส. กฺษีร; ป. ขีร). |
|
|
| ขอ ๑ | น. ไม้หรือเหล็กที่งอ ๆ สําหรับชัก เกี่ยว แขวน หรือสับ, ตะขอ |
| หรือ ตาขอ ก็เรียก. |
| ขอแกว น. ไม้ยาว ๆ ที่ผูกเบ็ดที่ปลาย สําหรับชักกบในรู. |
| ของ้าว น. อาวุธด้ามยาวมีง้าวอยู่ตรงปลาย ใต้คอของด้ามมีขอ |
| สําหรับสับบังคับช้างได้, ราชาศัพท์ว่า พระแสงของ้าว |
| ขอฉาย น. ไม้สําหรับสงฟางในเวลานวดข้าว, กระดองหาย คันฉาย |
| ดอง ดองฉาย หรือ ดองหาย ก็เรียก. (ข. ฉาย ว่า สง). |
| ขอช้าง น. ขอเหล็กมีด้าม สําหรับสับช้าง, ขอช้างที่มีปลายโค้งใช้ใน |
| พิธีช้าง เรียกว่า ขอเกราะ, ขอช้างที่ปลายเป็นยอดปิ่น เรียกว่า ขอปิ่น. |
| ขอรับ ๑ น. โลหะทําเป็นห่วงสําหรับรับขอสับ มักติดที่ประตูหน้าต่าง. |
| ขอสับ น. โลหะที่ปลายงอเป็นตาขอสําหรับเกี่ยวที่ขอรับ. |
|
|
| ขอ ๒ | ก. พูดให้เขาให้สิ่งที่ต้องการ, วิงวอน. |
| ขอขมา ก. ขอให้ยกโทษให้เมื่อตัวเองรู้สึกผิด, ขอษมา ก็ใช้. |
| ของ้อ ก. อ่อนเข้าหาเพื่อขอคืนดีด้วย, อ่อนเข้าหาเพื่อให้ยอม |
| หรือช่วยเหลือ. |
| ขอเดชะ น. คําขึ้นต้นและคำลงท้ายในการกราบบังคมทูลพระบาทสมเด็จ |
| พระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระบรมราชินีนาถ. |
| ขอตัว ก. พูดเพื่อให้ยกเว้นตัวเอง. |
| ขอทาน ก. ขอเงินหรือสิ่งของเลี้ยงชีวิต, หากินทางขอสิ่งที่ผู้อื่นให้. |
| น. เรียกบุคคลที่หาเลี้ยงชีพอย่างนั้นว่า ขอทาน. |
| ขอที, ขอเสียที ก. ห้ามเชิงขอร้อง, ขอให้ละเว้นการกระทำ. |
| ขอโทษ, ขอประทานโทษ ก. ขอให้ยกเว้นโทษ, ใช้เป็นคำสุภาพเมื่อ |
| รู้สึกว่าจะเป็นการล่วงเกินผู้อื่น. |
| ขอนิสัย ก. ขอฝากตัวอยู่ในความปกครองของพระอุปัชฌาย์ (ใช้แก่ |
| กุลบุตรในเวลาอุปสมบท). |
| ขอบิณฑบาต ก. ขอให้ละเว้นการกระทำ. |
| ขอประทาน ก. ขอสิ่งของ, ขออนุญาต, (มักใช้นำหน้าคำที่พูดกับผู้ใหญ่). |
| ขอไปที ว. พอให้พ้น ๆ ไป, พอเอาตัวรอด, เช่น ทำอย่างขอไปที. |
| ขอเฝ้า น. ข้าพึ่งบุญเจ้า เป็นผู้ชายสำหรับเจ้านายฝ่ายในใช้สอย; |
| เครื่องแบบสำหรับผู้ที่มีตำแหน่งเฝ้า แต่ไม่อยู่ในฐานะที่จะแต่ง |
| เครื่องแบบราชการ. |
| ขอพระราชทาน ก. ขอสิ่งของ, ขออนุญาต, (ใช้กราบบังคมทูล |
| พระเจ้าแผ่นดิน). |
| ขอยืม ก. ขอสิ่งของ เงิน เป็นต้นมาใช้ชั่วระยะเวลาหนึ่งแล้วคืนให้ |
| หรือใช้คืน, นำของของผู้อื่นมาใช้เป็นของของตน เช่น ขอยืมคำในภาษา |
| บาลีมาใช้ ขอยืมวัฒนธรรมตะวันตกมาใช้ ขอยืมความคิด, (คณิต) ในการ |
| ลบเลข ถ้าเลขตัวตั้งในหลักใดน้อยกว่าเลขที่จะนำมาลบ ให้นำเลขจาก |
| หลักสูงถัดไปมาเพิ่มเลขตัวตั้งเพื่อให้มากพอที่จะลบได้ เช่น ๔๓ - ๕ ใน |
| ที่นี้ ๕ ลบจาก ๓ ไม่ได้ ๓ ต้องขอยืม ๔ ซึ่งเป็นหลักสิบมา ๑ รวมเป็น ๑๓ |
| แล้วลบออกเสีย ๕ เหลือ ๘ ๔ เมื่อถูกขอยืมไป ๑ ก็เหลือ ๓ ผลลัพธ์ ๓๘, |
| ยืม ก็ว่า. |
| ขอร้อง ก. ขอให้ช่วยเหลือ, ขอให้ทำตามที่ขอ. |
| ขอรับ ๒ คำรับที่สุภาพชนใช้. |
| ขอรับกระผม, ขอรับผม คำรับด้วยความอ่อนน้อมอย่างยิ่ง (ใช้พูดกับผู้ใหญ่). |
| ขอแรง ก. ขอให้ออกแรงช่วยทำงาน, บอกเพื่อนบ้านมาช่วยกันทำงาน. |
| ขอษมา ก. ขอขมา. |
| ขออภัย ก. ขอให้ยกเว้นโทษ, ขออย่าได้ถือโทษ. |
| ขออโหสิ ก. ขอให้เลิกแล้วต่อกัน, ขอให้ยกโทษให้. |
|
|
| ขอ ๓ | น. ชื่อว่านชนิดหนึ่ง ต้นเหมือนขมิ้น แต่หัวเล็กสอดกันเป็นข้อ ๆ ต้น |
| และใบเขียว เนื้อเหลือง มีสรรพคุณอยู่คงเขี้ยว เขา และงา. (กบิลว่าน). |
| ขอคำน้อย น. ว่านขอทอง. |
| ขอทอง น. ชื่อว่านชนิดหนึ่ง ต้นเหมือนขมิ้น แต่หัวเล็กสอดกันเป็นข้อ ๆ |
| ต้นและใบเขียว เนื้อเหลือง ใช้แก้เบื่อเมา, ขอคําน้อย ก็เรียก. (กบิลว่าน). |
|
|
| ข่อ | น. เถ้า, เขม่า. |
|
|
| ข้อ | น. ส่วนที่อยู่ระหว่างปล้องของไม้ไผ่หรืออ้อยเป็นต้น, ส่วนตรงที่ของ |
| ๒ สิ่งมาต่อกัน เช่น ข้อต่อท่อประปา; ตอนหนึ่ง ๆ, ชิ้นหนึ่ง ๆ, ท่อน |
| หนึ่ง ๆ, เช่น อ้อยควั่นเป็นข้อ ๆ เข็มขัดทองเป็นข้อ ๆ; เรียกอวัยวะ |
| บางส่วนที่มีข้อต่อและงอได้ เช่น ข้อมือ ข้อศอก ข้อเท้า; เนื้อความ |
| ตอนหนึ่ง ๆ, ใจความสั้น ๆ ของเรื่อง, ข้อความ ก็ว่า, เรื่อง เช่น |
| ข้อพิพาท ข้อยุติ, หัวข้อ เช่น ข้ออ้าง ข้อข้องใจ. |
| ข้อกฎหมาย (กฎ) น. ข้อความที่เกี่ยวกับการใช้บังคับหรือการตีความกฎหมาย. |
| ข้อกติกา น. ข้อตกลง, ข้อกําหนด, ข้อที่นัดหมายกันไว้, เงื่อนไขที่กําหนดไว้. |
| ข้อกำหนด น. ข้อความที่ระบุเป็นหลักเกณฑ์หรือวิธีการให้บุคคลที่เกี่ยวข้อง |
| ต้องปฏิบัติหรือดําเนินการในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง. |
| ข้อเขียน น. เรียกการสอบแบบเขียนคําตอบว่า สอบข้อเขียน, มักใช้คู่กับ |
| สอบสัมภาษณ์. |
| ข้อไข น. ข้อเฉลย, ข้ออธิบายขยายความ. |
| ข้อความ น. เนื้อความตอนหนึ่ง ๆ, ใจความสั้น ๆ ของเรื่อง. |
| ข้อคัดย่อ น. ข้อความที่ย่อแต่ใจความสําคัญ, บทคัดย่อ ก็ว่า. (อ. abstract). |
| ข้อคิด น. ประเด็นที่เสนอให้คิด, ประเด็นที่ชวนคิด. |
| ข้อคิดเห็น น. ความเห็น. |
| ข้อจำกัด (กฎ) น. สิ่งที่กำหนดขอบเขตสิทธิหรืออำนาจไว้โดยเฉพาะ. |
| ข้อเท็จจริง น. ข้อความหรือเหตุการณ์ที่เป็นมาหรือที่เป็นอยู่ตามจริง; |
| (กฎ) ข้อความหรือเหตุการณ์ที่วินิจฉัยแล้วว่าเป็นจริง (แตกต่างกับ |
| ข้อกฎหมาย). |
| ข้อบังคับ (กฎ) ดู กฎข้อบังคับ. |
| ข้อบัญญัติ (กฎ) น. กฎหมายที่องค์การบริหารส่วนท้องถิ่นตราขึ้น |
| เพื่อใช้บังคับในเขตขององค์การบริหารส่วนท้องถิ่นนั้น ๆ เช่น ข้อ |
| บัญญัติจังหวัด ข้อบัญญัติกรุงเทพมหานคร ข้อบัญญัติเมืองพัทยา. |
| ข้อปลีกย่อย น. รายละเอียด, เรื่องเบ็ดเตล็ด. |
| ข้อพับ น. ส่วนของแขนหรือขาที่พับได้. |
| ข้อมือขาว (โบ) น. ข้อมือที่ไม่ได้สักบอกสังกัดทหาร. |
| ข้อมูล น. ข้อเท็จจริง หรือสิ่งที่ถือหรือยอมรับว่าเป็นข้อเท็จจริง สําหรับ |
| ใช้เป็นหลักอนุมานหาความจริงหรือการคํานวณ. |
| ข้อแม้ น. เงื่อนไขที่กําหนดไว้. |
| ข้อยกเว้น น. ข้อความที่ไม่เกี่ยวด้วยเงื่อนไขหรือกฎเกณฑ์เป็นต้น |
| ที่กำหนดไว้. |
| ข้อราชการ น. เรื่องราชการ. |
| ข้อลำ น. พละกำลัง เช่น ข้อลำอย่างนี้จะสู้งานหนักไหวหรือ. |
| ข้อศอก น. ส่วนของแขนตรงข้ามกับข้อพับ, ศอก ก็ว่า. |
| ข้อสอบ น. ปัญหาที่ตั้งขึ้นในการสอบความรู้. |
| ข้อสังเกต น. สิ่งที่กำหนดไว้ให้สนใจเป็นพิเศษ เช่น บทความนี้มี |
| ข้อสังเกตอยู่หลายประการ เขาตั้งข้อสังเกตว่า ๒-๓ วันนี้มีชายแปลกหน้า |
| มาเยี่ยม ๆ มอง ๆ ที่ประตูบ้านบ่อย. |
| ข้อเสนอ น. เรื่องราวที่นำเสนอเพื่อพิจารณา. |
| ข้อเสนอแนะ น. ข้อคิดเห็นเชิงแนะนำที่เสนอเพื่อพิจารณา. |
| ข้อเสือ ดู ข้อเหวี่ยง. |
| ข้อหา น. คํากล่าวโทษ; (กฎ) คํากล่าวหาบุคคลว่าได้กระทําความผิด |
| อาญา; คํากล่าวหาเกี่ยวกับข้อโต้แย้งสิทธิ หรือหน้าที่ของบุคคลใน |
| ทางแพ่ง. |
| ข้อเหวี่ยง น. ส่วนที่ต่อเพลา โดยมากมีลักษณะงอ สำหรับรับกำลังดัน |
| หรือกำลังฉุดให้เพลาหมุนรอบ ๆ, ภาษาปากว่า ข้อเสือ. (อ. crank). |
| ข้อใหญ่ใจความ น. เรื่องสําคัญ. |
| ข้ออ้อย น. ชื่อลายชนิดหนึ่ง; ชื่อเหล็กเส้นชนิดหนึ่งซึ่งมีลักษณะ |
| คล้ายลำอ้อย. |
| ข้ออ้าง น. สิ่งที่นํามาอ้างสนับสนุนความคิดเห็นหรือการกระทําของตน. |
|
|
| ขอก | น. เขต, แดน; (ถิ่น-พายัพ) ริม, ขอบ, เช่น ไปขอกฟ้า ว่า ไปริมฟ้า. |
|
|
| ของ | น. สิ่งต่าง ๆ. บ. แห่ง (ใช้สําหรับนําหน้านามที่เป็นผู้ครอบครอง). |
| ของกลาง น. ของที่ใช้ร่วมกัน; (กฎ) ของที่ทําหรือมีไว้เป็นความผิด |
| หรือที่ได้มาโดยได้กระทําความผิด หรือที่ได้ใช้หรือมีไว้เพื่อใช้ในการ |
| กระทําความผิด หรือที่เกี่ยวเนื่องกับการกระทําความผิด หรือที่สงสัยว่า |
| เป็นของดังกล่าว ซึ่งเจ้าพนักงานได้ยึดไว้เพื่อใช้เป็นพยานหลักฐานใน |
| คดีอาญา. |
| ของกอง (โบ) น. ของแห้งและผลไม้ที่ทายกวัดหามาไว้สมทบถวายพระ |
| ในเวลาทอดกฐินหรือเทศน์มหาชาติ. |
| ของกำนัล น. สิ่งของที่นําไปให้แก่ผู้ที่รักและนับถือ. |
| ของกิน น. ของสําหรับกิน. |
| ของเก่า น. ของโบราณ, ของใช้แล้ว; (กฎ) ทรัพย์ที่ผู้ค้าของเก่าเป็น |
| อาชีพเสนอขาย แลกเปลี่ยน หรือจําหน่ายโดยประการอื่นอย่างทรัพย์ |
| ที่ใช้แล้ว ทั้งนี้ รวมถึงของโบราณด้วย. |
| ของขบเคี้ยว น. ของกินเล่นที่ไม่เจตนากินให้อิ่ม. |
| ของขลัง น. ของที่มีอํานาจศักดิ์สิทธิ์ที่เชื่อกันว่าอาจบันดาลให้สําเร็จ |
| ได้ดังประสงค์. |
| ของขวัญ น. สิ่งของที่ให้แก่เจ้าของขวัญเมื่อเสร็จพิธีทําขวัญแล้ว; |
| สิ่งของที่ให้กันในเวลาอื่นเป็นการถนอมขวัญหรือเพื่ออัธยาศัยไมตรี |
| เช่น ของขวัญปีใหม่ ของขวัญวันเกิด. |
| ของแข็ง น. สิ่งที่รวมตัวกันแน่น, สิ่งที่มิใช่ของเหลวหรือแก๊ส; (วิทยา) |
| สถานะหนึ่งของสสารซึ่งมีทั้งรูปร่างและปริมาตรคงตัว. |
| ของค้าง น. ของกินที่เหลือข้ามคืน. |
| ของคาว น. ของกินที่ประกอบด้วยเนื้อสัตว์, กับข้าว. |
| ของเค็ม น. ของกินที่หมักหรือดองด้วยเกลือ. |
| ของเคียง น. ของกินที่เอามาตั้งเทียบข้างเพื่อกินประกอบกับอาหาร |
| บางชนิด, ราชาศัพท์ว่า เครื่องเคียง. |
| ของโจร น. สิ่งของที่ถูกโจรกรรมมา. |
| ของชำ น. ของแห้งต่าง ๆ ที่ใช้เป็นอาหาร เช่น พริก กะปิ หอม กระเทียม. |
| ของชำร่วย น. ของตอบแทนผู้มาช่วยงานเช่นงานแต่งงานและงานศพ. |
| ของใช้ น. ของสําหรับใช้. |
| ของดี น. ของขลัง, โดยปริยายหมายถึงของสําคัญที่ไม่อยากเปิดเผยให้ใครรู้. |
| ของเถื่อน น. ของที่ผิดกฎหมาย. |
| ของนอก น. ของที่มาจากต่างประเทศ. |
| ของร้อน น. ของที่มีผู้ขโมยเขาเอามาฝากไว้หรือจําหน่ายให้ ถ้ารับ |
| เอาไว้จะทําให้เดือดร้อน; ของที่ผิดกฎหมาย ถ้ามีไว้ในครอบครอง |
| จะทําให้เดือดร้อน เช่น ปืนเถื่อน ฝิ่นเถื่อน. |
| ของลับ น. อวัยวะสืบพันธุ์ของมนุษย์. |
| ของเล่น น. ของสําหรับเด็กเล่นเพื่อให้สนุกหรือเพลิดเพลิน. |
| ของเลื่อน น. สํารับคาวหวานที่เจ้าภาพในงานทําบุญนําไปให้ผู้ที่ |
| นับถือด้วยไมตรีจิต. |
| ของเลื่อนเตือนขันหมาก น. สํารับคาวหวานเนื่องในการแต่งงาน ซึ่ง |
| ฝ่ายเจ้าสาวนําไปให้ฝ่ายเจ้าบ่าวเพื่อเตือนบอกให้ทราบว่าทางบ้าน |
| เจ้าสาวเตรียมพร้อมที่จะรับขันหมากได้แล้ว. |
| ของวัด น. ของสงฆ์. |
| ของว่าง น. ของกินนอกเวลากินอาหารตามปรกติ มักกินในเวลาบ่าย, |
| อาหารว่าง ก็ว่า, ราชาศัพท์ว่า เครื่องว่าง. |
| ของสงฆ์ น. ของที่เป็นของวัด, ของที่สงฆ์ใช้ร่วมกัน, ของวัด ก็ว่า. |
| ของสงวน น. นมหญิง. |
| ของสด น. ของที่มิได้สุกด้วยความร้อน. |
| ของสดคาว, ของสดของคาว น. ของกินที่ประกอบด้วยเนื้อสัตว์ |
| ทั้งสุกและดิบ. |
| ของแสลง น. ของที่กินแล้วทำให้โรคกำเริบ, สิ่งที่ไม่ถูกกับโรค. |
| ของหลวง น. ของของสถาบันพระมหากษัตริย์, ของที่เป็นของ |
| แผ่นดินหรือรัฐ. |
| ของหวาน น. ขนม. |
| ของหายตะพายบาป (สํา) น. ของหายหรือเข้าใจว่าหายแล้ว |
| เที่ยวโทษผู้อื่น. |
| ของเหลว น. ของที่ไม่แข็งมีลักษณะไหลได้อย่างนํ้า; (วิทยา) สถานะ |
| หนึ่งของสสารซึ่งมีปริมาตรคงตัวแต่รูปร่างเปลี่ยนไปได้ตามภาชนะ |
| ที่รองรับ, สถานะระหว่างแก๊สกับของแข็ง. |
| ของแห้ง น. อาหารแห้งที่เก็บไว้กินได้นาน, เสบียงกรัง. |
| ของไหล (วิทยา) น. สสารซึ่งมีรูปร่างเปลี่ยนไปได้ตามภาชนะที่รองรับ |
| ได้แก่ ของเหลวและแก๊ส. |
| ของไหว้ น. ของที่ผู้น้อยนําไปให้ผู้ใหญ่ เพื่อแสดงความคารวะ |
| ในบางโอกาส; เครื่องเซ่น. |
|
|
| ข้อง ๑ | น. เครื่องจักสานสําหรับใส่ปลา ปู เป็นต้น รูปคล้ายตะกร้าปากแคบ |
| อย่างคอหม้อดิน ก้นสี่เหลี่ยมจัตุรัส มีขนาดต่าง ๆ. |
|
|
| ข้อง ๒ | ก. ติดอยู่. |
| ข้องขัด (กลอน) ก. ขัดข้อง, ติดขัด. |
| ข้องใจ ก. ติดใจสงสัย, ยังไม่สิ้นสงสัย. |
| ข้องแวะ ก. ติดต่อ, เอาใจใส่, เกี่ยวพัน, เกี่ยวข้อง, มักใช้ในประโยค |
| ที่มีความหมายเป็นเชิงถามหรือปฏิเสธ. |
|
|
| ขอด ๑ | ก. ขมวดเป็นปม เช่น ขอดเชือก ขอดผ้า ขอดชายพก. ว. ที่ขมวด |
| เป็นปมหรือม้วนเข้ามา เช่น หมาหางขอด. |
|
|
| ขอด ๒ | ก. ทำให้สิ่งที่ติดอยู่ออกมาด้วยอาการอย่างขูด เช่น ขอดเกล็ดปลา, |
| เหลืออยู่น้อยจนถึงกับต้องขูดเอา เช่น น้ำขอดคลอง น้ำขอดโอ่ง |
| ข้าวขอดหม้อ. |
| ขอดค่อน ก. ค่อนว่า, พูดแคะไค้ในเรื่องที่ไม่ดี, พูดให้เขาอายหรือ |
| เจ็บใจ, ค่อนขอด ก็ว่า. |
|
|
| ขอน | น. ท่อนไม้ใหญ่ที่ยังไม่ได้ถากกล่อมให้เป็นรูปที่ต้องการ; ลักษณนาม |
| เรียกข้างหนึ่งของกำไลที่เป็นคู่ว่า กำไลขอนหนึ่ง; ลักษณนามของสังข์ |
| เช่น สังข์ขอนหนึ่ง สังข์ ๒ ขอน, ลักษณนามของไพ่ตองว่า สำรับหนึ่ง |
| หรือชุดหนึ่งมี ๒ ขอน. |
| ขอนดอก น. ท่อนไม้ของต้นตะแบก พิกุล และบุนนาค ที่ผุราขึ้นเป็น |
| จุดขาว ๆ มีกลิ่นหอม ใช้เป็นเครื่องยาไทย. |
| ขอนสัก น. ซุงไม้สัก, ลำต้นไม้สักที่ตัดเป็นท่อนยาวก่อนแปรรูป. |
|
|
| ข่อน | ว. ปั่นป่วน, ไม่สบายใจ, โดยมากใช้เป็นคําคู่ เช่น อกใจมันให้ข่อน ๆ |
| จะนั่งนอนก็ไม่หลับสนิท. (ม. ร่ายยาว ทานกัณฑ์). |
|
|
| ข้อน | ก. ตี, ทุบ, ค่อน ก็ใช้. |
|
|
| ขอบ ๑ | น. ริมรอบ เช่น ขอบโต๊ะ, ริมที่ยกให้สูงขึ้นโดยรอบ เช่น ขอบสระ |
| ขอบถนน. |
| ขอบทาง (กฎ) น. แนวริมของทางเดินรถ. |
| ขอบไร (โบ) น. ใช้โดยปริยายว่า ความรอบคอบ, ความทั่วถึง. |
|
|
| ขอบ ๒ | ก. ทดแทน, ตอบ, รับ, เช่น ขอบแต่ขอมสักตั้ง. (ตะเลงพ่าย), ภายใน |
| สองนางขอบ, ธขอบคําความมนตรี. (ลอ). |
|
|
| ขอบข่าย | น. ขอบเขตงานหรือความรู้ที่อยู่ในความรับผิดชอบ. |
|
|
| ขอบเขต | น. อาณาเขต, ขอบข่าย, ข้อจํากัด. |
|
|
| ขอบคุณ, ขอบพระคุณ | คํากล่าวแสดงความรู้สึกบุญคุณ (เป็นคําที่ใช้แก่บุคคลที่เสมอกัน |
| หรือผู้น้อยใช้แก่ผู้ใหญ่). |
|
|
| ขอบใจ | คํากล่าวแสดงความรู้สึกพอใจในความดีที่ผู้อื่นได้มีต่อตน (เป็นคํา |
| ที่ผู้ใหญ่ใช้แก่ผู้น้อย). |
|
|
| ขอบเหล็ก | น. นาชนิดที่ไม่มีทางจะบุกเบิกออกไปได้อีก เรียกว่า นาขอบเหล็ก, |
| นาเชิงทรง ก็ว่า. |
|
|
| ขอม ๑ | น. เขมรโบราณ. |
|
|
| ขอม ๒ | ก. ชื่อเพลงไทยจําพวกหนึ่ง มีชื่อต้นด้วยคําว่า ขอม เช่น ขอมใหญ่ |
| ขอมเงิน ขอมทรงเครื่อง. |
|
|
| ข่อย | น. ชื่อไม้ต้นขนาดย่อมถึงขนาดกลางชนิด Streblus asper Lour. |
| ในวงศ์ Moraceae มักขึ้นตามป่าตํ่าและริมแม่นํ้าลําคลอง ใบเล็ก |
| สากคาย ใช้ขัดถูได้ เปลือกใช้ทํากระดาษ เรียกว่า กระดาษข่อย ใบ |
| เปลือก เนื้อไม้และเมล็ดใช้ทํายาได้. |
| ข่อยน้ำ น. ชื่อไม้ต้นขนาดย่อมชนิด Streblus taxoides (Heyne) Kurz |
| ในวงศ์ Moraceae ขึ้นตามที่ชื้นแฉะ ลําต้นและกิ่งก้านมักงอหักไปมา |
| ใบเกลี้ยง ไม่สากคาย, ข่อยหยอง ก็เรียก, ปักษ์ใต้เรียก ขี้แรด. |
| ข่อยหนาม น. ชื่อไม้ต้นขนาดเล็กชนิด Streblus ilicifolius (Vidal) |
| Corner ในวงศ์ Moraceae มักขึ้นบนเขาหินปูนในป่าดิบ ลําต้นตรง |
| ใบแข็งหนา ด้านบนเขียวแก่เป็นมัน ขอบใบเป็นหนามแหลมคม, |
| ปักษ์ใต้เรียก กระชิด. |
|
|
| ข้อย | (ถิ่น-พายัพ, อีสาน) ส. คําใช้แทนตัวผู้พูด, เป็นสรรพนามบุรุษที่ ๑. |
| น. ข้า, บ่าว, เช่น เมื่อให้สูสองราชเป็นข้อยขาดแก่พราหมณ์. |
| (ม. คําหลวง กุมาร). |
|
|
| ข่อยหยอง | ดู ข่อยนํ้า ที่ ข่อย. |
|
|
| ขะข่ำ | (โบ; กลอน) ว. คลํ้า, มืดมัว, เขียนเป็น ขข่ำ ก็มี เช่น ฟ้าแมลบมล่นนร้อง |
| ท้องฟ้าเขียวขขํ่า ยงงฝนพพร่ำพรอยพรำ อื้ออึงอัมพรระงม ด้วยกำลงง |
| ลมพายุพัดน้นน. (ม. คําหลวง ฉกษัตริย์). |
|
|
| ขะแข่น, ขะแข้น | (โบ; กลอน) ว. แข้น, แข็ง, เขียนเป็น ขแข่น ก็มี เช่น สองอ่อน |
| โอ้อาดูร ร้อนแสงสูรย์ขแข่น. (ม. คําหลวง กุมาร), (ม. คําหลวง กุมาร), |
| ร้อนขะแข้น. (ม. คําหลวง กุมาร). |
|
|
| ขะแจะ | ดู กระแจะ ๒. |
|
|
| ขะแถก | (ถิ่น) ก. กระแทก, กระทบโดยแรง, กระทุ้ง, เช่น ขะแถกแทงทอท่ยว |
| เขาส้ยมส่ยวยงงมี. (ม. คําหลวง มหาราช). |
|
|
| ขะน่อง, ขาน่อง | (ถิ่น-อีสาน) น. อวัยวะส่วนหลังของลำแข้ง ตั้งแต่ขาพับลงไปถึงส้นเท้า |
| เช่น ตัว ๑ ขบขะน่อง. (ม. สำนวนอีสาน ชูชก), กระน่อง หรือกระหน่อง |
| ก็เรียก. |
|
|
| ขะนาน | น. ทะนาน. |
|
|
| ขะเน็ด | น. เขน็ด. |
|
|
| ขะมอมขะแมม | ก. กระมอมกระแมม, มอมแมมมาก, เลอะเทอะ, เปื้อนเปรอะ, |
| กระดํากระด่าง. |
|
|
| ขะมักเขม้น | [ขะมักขะเม่น, ขะหฺมักขะเม่น] ก. ตั้งใจทําอย่างรีบเร่งเพื่อให้แล้ว |
| เสร็จไป, ก้มหน้าก้มตาทํา, เขม้นขะมัก ก็ว่า. |
|
|
| ขะมุกขะมอม | ว. เปรอะเปื้อนมอซอ. |
|
|
| ขะแมซอ | น. ชื่อเพลงไทยทํานองหนึ่ง. |
|
|
| ขะแมธม | น. ชื่อเพลงไทยทํานองหนึ่ง. |
|
|
| ขะยิก | ก. ขยับเข้าไปทีละน้อย ๆ, กระยิก ก็ว่า. |
|
|