ท ๑พยัญชนะตัวที่ ๒๓ เป็นพวกอักษรตํ่า ใช้เป็นตัวสะกดในแม่กด
ในคําที่มาจากภาษาบาลีและสันสกฤตเป็นต้น เช่น ประมาท บท
ธาตุบิสมัท.
ท ๒ใช้ประสมกับตัว ร อ่านเป็นเสียง ซ ในคําบางคํา เช่น ทราบ แทรก
ทรง และในคําบางคําที่มาจากภาษาบาลีและสันสกฤต เช่น ทรัพย์
อินทรีย์ มัทรี, ที่อ่านเป็นเสียงเดิมคือ ทร (ไม่ใช่ ซ) ก็มี เช่น ภัทรบิฐ.
ท ๓[ทะ] ใช้เป็นคํานําหน้านาม แปลว่า คน, ผู้, เช่น ทนาย ทแกล้ว.
ทก ๑(โบ) ว. ทุก เช่น ทกพวก ทกพาย.
ทก ๒(แบบ) น. นํ้า. (ป., ส.).
ทกล้า, ทแกล้ว[ทะกฺล้า, ทะแกฺล้ว] น. ผู้กล้า, ทหาร.
ท่ง(กลอน) น. ทุ่ง.
ทงัน[ทะงัน] (กลอน) ว. ตระหง่าน, กว้างใหญ่, สูงใหญ่.
ทชี[ทะชี] น. นักบวช. (กร่อนมาจาก ท่านชี).
ทดก. กันไว้, กั้นไว้, ทําให้นํ้าท่วมท้นขึ้นมาด้วยทํานบเป็นต้น เช่น
ทดนํ้า; แทน, เป็นคําใช้เข้าคู่กันว่า ทดแทน เนื้อความกลายเป็น
ตอบแทน, บางทีใช้ ทด คําเดียว เช่น ทดข้าวทดปลา; เพิ่ม.
น. สิ่งที่ใช้กั้นนํ้า.
ทดแทน ก. ตอบแทน, ชดใช้หรือชดเชยสิ่งที่เสียไป.
ทดรอง ก. ออกเงินหรือทรัพย์รองจ่ายไปก่อน.
ทดลอง ก. ลองทํา, ลองให้ทํา, ทดสอบข้อสมมุติฐานเป็นต้น.
ทดเลข ก. ยกจํานวนเลขครบสิบไปไว้เพื่อบวกกับผลของหลักหน้า.
ทดสอบ ก. ตรวจสอบเพื่อความถูกต้องแน่นอน เช่น ทดสอบ
เครื่องยนต์; (การศึกษา) สอบเพื่อวัดความรู้ความสามารถเป็นต้น
เช่น ทดสอบความรู้ของนักเรียนด้วยการให้ลองปฏิบัติ.
ทดโทร่ห[-โทฺร่] (แบบ) ก. การคิดประทุษร้าย, ใช้เข้าคู่กับคํา กบฏ เป็น
กบฏทดโทร่ห, ทดโท่ ก็ว่า.
ทท[ทด, ทะทะ] น. ผู้ให้, มักใช้ประกอบท้ายศัพท์ เช่น กามทท =
ผู้ให้สิ่งที่น่าปรารถนา. (ป., ส.).
ทธิ[ทะทิ] (แบบ) น. นมส้ม คือนมที่ขึ้นฝาแปรสภาพเป็นนมเปรี้ยว
อยู่ในจําพวกเบญจโครส. (ป., ส.).
ทนก. อดกลั้นได้, ทานอยู่ได้, เช่น ทนด่า ทนทุกข์ ทนหนาว, ไม่แตกหัก
หรือบุบสลายง่าย เช่น ของดีใช้ทน ไม้สักทนกว่าไม้ยาง. ว. แข็งแรง,
มั่นคง, เช่น ฟันทน, อึด เช่น วิ่งทน ดํานํ้าทน.
ทนทาน ว. มั่นคง, ไม่เสียหายง่าย.
ท้นก. เอ่อสูงขึ้นจนเปี่ยมพร้อมจะไหลล้นหรือไหลทวนกลับขึ้นไป เช่น
นํ้าท้นฝั่ง, อาการที่เนื้อล้นออกมาจนเห็นเป็นรอยนอกเสื้อ เช่น สวม
เสื้อคับจนเนื้อท้น.
ทนดี ๑ดู ตองแตก.
ทนดี ๒(แบบ) น. ช้าง. (ป. ทนฺตี; ส. ทนฺตินฺ ว่า สัตว์มีงา).
ทนต-, ทนต์[ทนตะ-, ทน] (แบบ) น. ฟัน, งาช้าง. (ป., ส. ทนฺต).
ทนตกาษฐ์ [-กาด] น. ไม้สีฟัน คือท่อนไม้เล็ก ๆ สําหรับถูฟัน
ให้สะอาด ทําจากต้นไม้ต่าง ๆ เช่น ไม้คนทา. (ส. ทนฺต + กาษฺ?).
ทนโท่ว. ปรากฏชัดแก่ตา, จะแจ้ง, เช่น เห็นอยู่ทนโท่, โทนโท่ ก็ว่า.
ทนม[ทะนม] (กลอน) น. การข่มใจ, การทรมาน, การฝึกสอนตน.
(ป., ส. ทมน).
ทนาย[ทะ-] น. ผู้รับใช้, ผู้แทนนาย, (ใช้แก่ผู้มีอํานาจ); คำเรียกทนายความ
อย่างสั้น ๆ.
ทนายความ น. ผู้ที่ได้รับใบอนุญาตให้ว่าต่างแก้ต่างคู่ความในเรื่อง
อรรถคดี, เรียกสั้น ๆ ว่า ทนาย; (กฎ) ผู้ที่สภาทนายความได้รับ
จดทะเบียนและออกใบอนุญาตให้เป็นทนายความ; (ปาก)
หมอความ; (โบ) ผู้พากย์หนัง.
ทนายแผ่นดิน (กฎ) ดู อัยการ.
ทนายเรือน (โบ) น. พนักงานฝ่ายในมีหน้าที่ติดต่อกับสถานที่
ต่าง ๆ ในพระราชวัง.
ทนายเลือก (โบ) น. นักมวยสําหรับป้องกันพระเจ้าแผ่นดิน;
ชื่อกรมกรมหนึ่งมีหน้าที่กํากับมวย.
ทนายหน้าหอ (ปาก) น. หัวหน้าคนรับใช้ที่ใช้ออกหน้าออกตา,
ผู้รับหน้าแทนนาย.
ทบ ๑ก. พับเข้ามา เช่น ทบผ้า ทบเชือก, เพิ่มเข้า เช่น เอาเชือกมาทบ
เข้าอีกเส้นหนึ่ง, ลักษณนามเรียกสิ่งที่พับเข้ามาหรือเพิ่มเข้ามา
เช่น ผ้าทบหนึ่ง ผ้า ๒ ทบ.
ทบทวน ก. ย้อนกลับทําซํ้าอีกเพื่อให้แม่นยํา เช่น ทบทวนตํารา,
ทวนทบ ก็ว่า; พิจารณาอีกครั้งหนึ่ง เช่น ทบทวนนโยบาย.
ทบ ๒(กลอน) ก. กระทบ เช่น ของ้าวทบทะกัน. (ตะเลงพ่าย).
ทบท่าว ก. ทรุดลง, ล้มลง, เช่น เอนพระองค์ลงทบ ท่าวดิ้น.
(ตะเลงพ่าย).
ทบวง[ทะ-] (กฎ) น. ส่วนราชการในราชการบริหารส่วนกลาง ซึ่งโดย
สภาพและปริมาณของงานไม่เหมาะสมที่จะตั้งเป็นกระทรวง
อาจสังกัดหรือไม่สังกัดสํานักนายกรัฐมนตรีหรือกระทรวงก็ได้;
ส่วนราชการในราชการบริหารส่วนกลางที่มีฐานะเทียบเท่า
กระทรวง แต่เรียกชื่อว่า ทบวง เช่น ทบวงมหาวิทยาลัย.
ทบวงการ น. องค์การทางราชการ.
ทบวงการเมือง (กฎ) น. ส่วนราชการและองค์การบริหารส่วน
ท้องถิ่นที่มีสภาพเป็นนิติบุคคล และมีอํานาจหน้าที่ในทาง
ปกครอง เช่น กระทรวง ทบวง กรมเทศบาล.
ทมก[ทะมก, ทะมะกะ] (แบบ) น. ผู้ทรมาน, ผู้ฝึกตน. (ป.).
ทมนะ[ทะมะนะ] (แบบ) น. การทรมาน, การข่ม, การฝึกสอนตน,
การปราบ. (ป., ส.).
ทมบ[ทะมบ] น. ผีผู้หญิงที่ตายในป่าและสิงอยู่ในบริเวณที่ตาย มีรูป
เห็นเป็นเงา ๆ แต่ไม่ทําอันตรายใคร, ฉมบ หรือ ชมบ ก็ว่า.
(ข. ฉฺมบ ว่า หมอตําแย).
ทมอ[ทะมอ] ว. สีมอ, สีนกกระเรียน.
ทมะ[ทะ-] (แบบ) น. การข่มใจ, การทรมาน, การฝึกตน; อาชญา,
การปรับไหม. (ป., ส.).
ทมิฬ[ทะมิน] น. ชนพื้นเมืองอินเดียเผ่าหนึ่ง ปัจจุบันมีอยู่มากทางอินเดีย
แถบใต้และเกาะลังกาแถบเหนือ, ชื่อภาษาของชนเผ่านั้น. ว. ดุร้าย,
ร้ายกาจ, เช่น ใจทมิฬ ยุคทมิฬ, บางทีก็ใช้เข้าคู่กับคำ หินชาติ เป็น
ใจทมิฬหินชาติ. (ป.).
ทเมิน[ทะ-] น. พวก, ทหาร, เหล่า, พรานป่า. (ข. เถฺมิร).
ทโมน[ทะ-] ว. ใหญ่และมีกําลังมาก (มักใช้แก่สัตว์ตัวผู้ที่เป็นจ่าฝูง)
เช่น ลิงทโมน.
ทยอย ๑[ทะ-] ว. หย่อย ๆ กันไปไม่ขาดระยะ, อาการที่ไปหรือมาทีละน้อย.
ทยอย ๒[ทะ-] น. ชื่อเพลงไทยทํานองหนึ่ง มีชนิดย่อยเป็น ทยอยนอก
ทยอยใน ทยอยโอด.
ทยา ๑[ทะ-] (แบบ) น. ความเอ็นดู, ความกรุณา, มักใช้เป็นส่วนหน้าสมาส
เช่น ทยาทิคุณ. (ป., ส.).
ทยาลุ, ทยาลุก (แบบ) ว. มีความเอ็นดู, มีความสงสาร. (ป., ส.).
ทยา ๒[ทะ-] ว. ดี, สําคัญ, ต้องการ, เช่น ของทยาของเจ้าตะเภาทอง.
(ไกรทอง), กูจะให้ขนมเข่งของทยา กินอร่อยหนักหนาประสาจน.
(สังข์ทอง), ทายา ก็ใช้.
ทแยง[ทะ-] ว. เฉียง, เฉลียง.
ทแยงมุม ว. เฉียงจากมุมหนึ่งไปยังมุมตรงข้าม.
ทร-[ทอระ-] คําอุปสรรค แปลว่า ชั่ว, ยาก, ลําบาก, น้อย, ไม่มี, เช่น
ทรชน ทรลักษณ์ ทรพล. (ป. ทุ, ทุรฺ; ส. ทุสฺ).
ทรกรรม น. การทําให้ลําบาก.
ทรชน น. คนชั่วร้าย, ทุรชน ก็ว่า.
ทรชาติ น. ชาติชั่ว.
ทรธึก ว. ชั่วยิ่ง, ใช้เรียกวันในตําราหมอดูว่า วันทรธึก หมายความ
ว่า วันชั่วยิ่ง ห้ามทําการมงคลต่าง ๆ.
ทรพล ว. มีกําลังน้อย, อ่อนแอ, ท้อแท้; เลวทราม.
ทรพิษ น. ชื่อโรคระบาด มักขึ้นตามตัว เป็นเม็ดเล็ก ๆ ดาษทั่วไป
เรียกว่า ไข้ทรพิษ, ฝีดาษ ก็ว่า.
ทรภิกษ์ น. การขาดแคลนอาหาร, ข้าวยากหมากแพง.
ทรยศ ก. คิดร้ายต่อผู้มีอุปการะ, กบฏ.
ทรยุค น. ยุคชั่ว.
ทรราช น. ผู้ปกครองบ้านเมืองที่ใช้อํานาจตามอําเภอใจ ทําความ
เดือดร้อนทารุณให้แก่ผู้อยู่ใต้การปกครองของตน. (อ. tyrant),
เรียกลัทธิเช่นนั้นว่า ทรราชย์ หรือ ระบบทรราชย์. (อ. tyranny).
ทรลักษณ์ ว. มีลักษณะที่ถือว่าไม่ดี.
ทรง[ซง] น. รูปร่าง เช่น ทรงกระบอก ทรงปั้นหยา ทรงกระสอบ
ทรงกระทาย (ลักษณะชามหรือถ้วยมีรูปคล้ายกระทาย), แบบ
เช่น ทรงผม. ก. ตั้งอยู่ได้ เช่น ทรงตัว; จํา เช่น ทรงพระไตรปิฎก;
รองรับ เช่น ธรรมย่อมทรงผู้ประพฤติธรรมไม่ให้ตกไปในที่ชั่ว;
มี เช่น ทรงคุณวุฒิ; คงอยู่ เช่น ไข้ยังทรงอยู่ นํ้าทรง; ในราชาศัพท์
มีความหมายว่า ขี่ หรือ ถือ เป็นต้น ตามเนื้อความของคําที่ตาม
หลัง เช่น ทรงม้า ว่า ขี่ม้า ทรงช้าง ว่า ขี่ช้าง ทรงศร ว่า ถือศร
ทรงศีล ว่า รับศีล ทรงธรรม ว่า ฟังเทศน์ ทรงบาตร ว่า ตักบาตร
ทรงราชย์ ว่า ครองราชสมบัติ; ถ้าประกอบหน้านามบางคํา เช่น
ชัย ภพ ศรี ศักดิ์ ธรรม เป็น พระทรงชัย พระทรงภพ พระทรงศรี
พระทรงศักดิ์ พระทรงธรรม หมายถึง กษัตริย์; ถ้าประกอบหน้า
นามที่เป็นพาหนะหรืออาวุธเป็นต้นของพระเป็นเจ้า หมายถึง
พระเป็นเจ้านั้น ๆ เช่น พระทรงโค หมายถึง พระอิศวร พระทรง
ครุฑ พระทรงศร พระทรงสังข์ หมายถึง พระนารายณ์ พระทรงหงส์
หมายถึง พระพรหม; ใช้นําหน้าคํากริยาสามัญให้เป็นราชาศัพท์
เช่น ทรงทราบ ทรงยินดี ทรงขอบใจ; ใช้นําหน้าคํานามราชาศัพท์
ให้เป็นกริยาราชาศัพท์ เช่น ทรงพระสรวล ทรงพระเมตตา ทรงพระ
ประชวร, ในลักษณะนี้จะหมายความว่า มี ก็ได้ เช่น ทรงพระปรีชา
สามารถ ทรงพระคุณ ทรงพระนาม, เมื่อกริยาเป็นราชาศัพท์อยู่แล้ว
ไม่นิยมใช้คําว่า ทรง นําหน้าซ้อนลงไปอีก เช่นไม่ใช้ว่า ทรงตรัส
ทรงประทับ ทรงพระราชทาน. (ราชา) ว. เรียกช้าง ม้า ที่ขึ้นระวาง
แล้วว่า ช้างทรง ม้าทรง.
ทรงกลด ว. มีแสงสีรุ้งเป็นวงกลมล้อมรอบดวงอาทิตย์หรือ
ดวงจันทร์.
ทรงข้าวบิณฑ์ ดู พุ่มทรงข้าวบิณฑ์.
ทรงเครื่อง ก. แต่งตัวมีเครื่องประดับ เช่น พระพุทธรูปทรงเครื่อง,
มีเครื่องปรุงพิเศษกว่าปรกติ เช่น กระท้อนทรงเครื่อง, ประดิด
ประดอยให้งดงามเป็นพิเศษ เช่น ตัวหนังสือทรงเครื่อง; (ราชา)
ตัดผม (ใช้แก่เจ้านาย).
ทรงเครื่องใหญ่, ทรงพระเครื่องใหญ่ (ราชา) ก. ตัดผม (ใช้แก่
พระเจ้าแผ่นดิน).
ทรงเจ้า ก. ทําพิธีเชิญเจ้าเข้าสิงคนทรง. น. เรียกคนสําหรับทรงเจ้า
ว่า คนทรงเจ้า.
ทรงเจ้าเข้าผี ก. เข้าผี, ลงผี.
ทรงตัก (ราชา) น. กระบวยสําหรับตักนํ้าอบ.
ทรงประพาส น. ชื่อฉลองพระองค์ มีรูปเป็นเสื้อกั๊กมีชาย, คู่กับ
พระกรน้อย เป็นเสื้อชั้นใน ที่แขนต่อแถบรัด มีสายรัดกับเสื้อ
ทรงประพาส, ชื่อเสื้อยศผู้ว่าราชการเมืองครั้งก่อน; ชื่อหมวก
เครื่องยศรูปเป็นกลีบ ๆ มีชายปกข้างและหลัง.
ทรงมัณฑ์ [ซงมัน] ว. มีรูปทรงกลมหรือเหลี่ยมซ้อนกันเป็นชั้น ๆ
เรียวขึ้นไปอย่างหัวเม็ดเสาเกย. (สันนิษฐานกันว่า คําว่า มัณฑ์
น่าจะตัดมาจากคํา มณฑป).
ทรงลังกา ว. เรียกเจดีย์รูปทรงกลม มีฐานล่างเป็นฐานบัวลูกแก้ว
องค์ครรภธาตุมีรูปทรงคล้ายระฆังควํ่า ตอนบนเป็นที่ตั้งของ
รัตนบัลลังก์ มียอดประดับด้วยปล้องไฉน.
ทรงหม้อตาล น. เรียกหมวกที่มีรูปทรงคล้ายหม้อตาลอย่างหมวก
ที่พลทหารเรือและจ่าทหารเรือเป็นต้นสวมว่า หมวกทรงหม้อตาล.
ทรงกระเทียม[ซง-] น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Eleocharis dulcis (Burm.f.) Hensch.
var. dulcis ในวงศ์ Cyperaceae ลําต้นกลม มีกาบบาง ๆ หุ้มที่โคน
ดอกเป็นกระจุก มีหัวกินได้.
ทรงบาดาล[ซง-] น. ชื่อไม้พุ่มชนิด Senna surattensis (Burm.f.) Irwin et
Barneby ในวงศ์ Leguminosae ดอกสีเหลือง ออกเป็นช่อสั้น ๆ
ตามง่ามใบใกล้ยอด ใบอ่อนกินได้ เปลือกและใบใช้ทํายา.
ทรทึง ๑[ทฺระ-] (กลอน) ก. คอยท่า, ห่วงใย, ทรรทึง ก็ใช้. (ข.).
ทรทึง ๒[ทฺระ-] (กลอน) ก. บ่น, บ่นถึง, ทรรทึง ก็ใช้.
ทรนาว, ทระนาว[ทอระ-] ว. ระนาว, มากมาย, เช่น พบโพหนึ่งในไพรสณฑ์
สาขานฤมล แลลำทรนาวสาวสาร. (สมุทรโฆษ), งั่วนาวทรนาวเนก
กรูดฉุรเฉกจรุงธาร. (ม. คำหลวง จุลพน).
ทรพี ๑[ทอระ-] น. เครื่องตักข้าวและแกงมีรูปร่างคล้ายช้อน แต่ใหญ่กว่า
ทําด้วยทองเหลืองเป็นต้น, ทัพพี ก็ว่า. (ส. ทรฺวี; ป. ทพฺพิ).
ทรพี ๒[ทอระ-] น. เรียกลูกที่ไม่รู้คุณพ่อแม่ว่า ลูกทรพี. ว. เนรคุณถึง
ประทุษร้ายพ่อแม่.
ทรมาทรกรรม[ทอระมาทอระกํา] (ปาก) ก. ทําให้ทนทุกข์ทรมานไม่รู้จักจบจักสิ้น,
ทําให้ทนทุกข์ทรมานอย่างยืดเยื้อ.
ทรมาน[ทอระมาน] ก. ทําให้ลําบาก, ทําทารุณ เช่น ทรมานตัว ทรมานสัตว์,
ทําให้ละพยศหรือลดทิฐิมานะลง. น. ชื่อปางพระพุทธรูปที่ขึ้นต้น
ด้วยคํานี้ เช่นว่า ปางทรมานช้างนาฬาคิรี ปางทรมานพญานาค.
(ป., ส. ทมน).
ทรมุก[ทอระ-] น. กรักขี เช่น ทรมุกพรรณดวงจาวก็มี.
(ม. คําหลวง มหาพน).
ทรรทึง ๑[ทัน-] (กลอน) ก. คอยท่า, ห่วงใย, ทรทึง ก็ใช้. (ข.).
ทรรทึง ๒[ทัน-] (กลอน) ก. บ่น, บ่นถึง, ทรทึง ก็ใช้.
ทรรป[ทับ] น. ความโง่, ความเซ่อ; ความโอ้อวด, ความจองหอง,
ความเย่อหยิ่ง, เช่น แลมาให้แก่บาคค่อมขวลทรรป.
(ม. คำหลวง ชูชก), ทัป ก็ว่า. (ส. ทรฺป; ป. ทปฺป).
ทรรปณ์, ทรรปณะ[ทับ, ทับปะนะ] (แบบ) น. แว่นส่องหน้า, ทัปนะ ก็ใช้.
(ส. ทรฺปณ; ป. ทปฺปน).
ทรรศนะ[ทัดสะนะ] น. ความเห็น, การเห็น, เครื่องรู้เห็น, สิ่งที่เห็น,
การแสดง, ทัศนะ ก็ใช้. (ส. ทรฺศน; ป. ทสฺสน).
ทรรศนาการ น. อาการดู.
ทรรศนาการดู ทรรศนะ.
ทรรศนีย์[ทัดสะนี] ว. น่าดู, งาม, ทัศนีย์ ก็ใช้. (ส. ทรฺศนีย; ป. ทสฺสนีย).
ทรเล่ห์[ทอระ-] ก. เฉียดหลังนํ้า เช่น ทุงทองทรเล่ห์สระทรหวล.
(ม. คําหลวง มหาพน).
ทรวง[ซวง] น. อก, ใจ, มักใช้เข้าคู่กับคำ อก เป็น ทรวงอก, โดยมาก
ใช้ในบทกลอน, ที่ใช้เป็นสามัญก็มีบ้าง เช่น เย็นทรวง. (ข. ทฺรูง).
ทรวด[ซวด] (โบ) ก. นูนขึ้น เช่น อันว่าสวภาพท้องบมิทรวดเสมออก.
(ม. คําหลวง ทศพร).
ทรวดทรง[ซวดซง] น. รูปร่าง, สัณฐาน, (โบ) ซวดทรง.
ทรวาร[ทอระวาน] (กลอน) น. ประตู เช่น ตื่นนอนใครแลมาเทงทรวาร.
(ม. คําหลวง กุมาร).
ทรสองทรสุม[ทอระสองทอระสุม] (กลอน) ก. ซ่องสุม, ประชุมกัน, เช่น
ดูทรสองทรสุมผกา. (ม. คําหลวง มหาพน).
ทรสาย[ทอระ-] (กลอน) น. พุ่มไม้. ว. สยาย, รุงรัง, เช่น ทรสายกิ่งชื้อชัฏ.
(ม. คําหลวง จุลพน), ใช้เข้าคู่กับคำ ทรสุม เป็น ทรสายทรสุม ก็มี
เช่น กิ่งทรสายทรสุมผกา. (ม. คําหลวง มหาพน).
ทรสุม[ทอระ-] (กลอน) ว. ซึ่งสุมกัน, เป็นกลุ่ม, เป็นพุ่ม, เป็นช่อ, เช่น
ไม้ทรสุมสมกิ่งวันนี้. (ม. คําหลวง กุมาร), ใช้เข้าคู่กับคำ ทรสาย
เป็น ทรสุมทรสาย ก็มี เช่น ใบทรสุมทรสายศาล. (ม. คําหลวง จุลพน).
ทรหด[ทอระ-] ว. อดทน, บึกบึน, ไม่ย่อท้อ, (มักใช้แก่กริยาสู้).
ทรหน[ทอระ-] (กลอน) น. ทางลําบาก, ทางกันดาร.
ทรหวล[ทอระ-] (กลอน) ว. พัดหอบเอาไป.
ทรหึง[ทอระ-] (กลอน) ว. นาน; เสียงเอ็ดอึง.
ทรหึงทรหวล[ทอระหึงทอระหวน] (กลอน) ว. เสียงดังปั่นป่วน เช่น
ทรหึงทรหวลพะ พานพัด หาวแฮ. (ตะเลงพ่าย).
ทรหู, ทรฮู[ทอระ-] (กลอน) ก. ดิ้นรนอยากรู้, ร้องดัง, เช่น ในเมื่อกูไห้
ทรหูรํ่าร้อง. (ม. คําหลวง ชูชก).
ทรเหล[ทอระเหน] (กลอน) น. ความลําบากในการเดินทางไป เช่น
เขาก็บอกความทุกข์ทรเหล. (ม. คําหลวง วนปเวสน์).
ทรอ[ซอ] (โบ) น. ซอ เช่น เสียงสารสังคีตขับทรอท่อ. (ม. คําหลวง
ทานกัณฑ์).
ทรอมโบน[ทฺรอม-] น. ชื่อแตรประเภทหนึ่ง มีท่อลมสวมซ้อนกันและ
บังคับเสียงโดยวิธีชักท่อลมเลื่อนเข้าออก, ลักษณนามว่า ตัว.
(อ. trombone).
ทรอึง[ทอระ-] (กลอน) ก. ถือตัว. (คําฤษดี).
ทรอุ้ม[ทอระ-] (กลอน) ว. ชรอุ่ม, มืด, มืดมัว.
ทระนง[ทอระ-] (กลอน) ก. ทะนง.
ทรัพย-, ทรัพย์[ซับพะยะ-, ซับ] น. เงินตรา เช่น ไม่มีทรัพย์ติดตัว, สมบัติพัสถาน
เช่น เขาเป็นคนมีทรัพย์; (กฎ) วัตถุมีรูปร่าง; โดยปริยายหมายถึง
สิ่งที่ถือว่ามีค่าอาจไม่มีรูปร่างก็ได้ เช่น มีปัญญาเป็นทรัพย์
อริยทรัพย์. (ส. ทฺรวฺย).
ทรัพย์นอกพาณิชย์ (กฎ) น. ทรัพย์ที่ไม่สามารถถือเอาได้ และ
ทรัพย์ที่โอนแก่กันมิได้โดยชอบด้วยกฎหมาย.
ทรัพย์ในดิน สินในน้ำ (สํา) น. สิ่งที่มีอยู่หรือเกิดตามธรรมชาติ
อันอาจนํามาใช้ให้เป็นประโยชน์ได้.
ทรัพย์มรดก (กฎ) ดู มรดก.
ทรัพย์สมบัติ น. ทรัพย์สินที่อยู่ในครอบครองอันอาจใช้สอย
แจกจ่ายได้.
ทรัพยสิทธิ [ซับพะยะสิด] (กฎ) น. สิทธิเหนือทรัพย์ที่จะก่อตั้งขึ้น
ได้แต่ด้วยอาศัยอํานาจตามบทบัญญัติแห่งกฎหมาย เช่น สิทธิ
ครอบครอง กรรมสิทธิ์.
ทรัพย์สิน (กฎ) น. วัตถุทั้งที่มีรูปร่างและไม่มีรูปร่าง ซึ่งอาจมีราคา
และอาจถือเอาได้ เช่น บ้าน ที่ดิน เป็นวัตถุมีรูปร่าง ลิขสิทธิ์
สิทธิบัตร เป็นวัตถุไม่มีรูปร่าง.
ทรัพย์สินของแผ่นดิน (กฎ) น. ทรัพย์สินทุกชนิดของรัฐ.
ทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ (กฎ) น. ทรัพย์สินในพระมหากษัตริย์
นอกจากทรัพย์สินส่วนพระองค์และทรัพย์สินส่วนสาธารณสมบัติ
ของแผ่นดิน.
ทรัพย์สินส่วนพระองค์ (กฎ) น. ทรัพย์สินที่เป็นของพระมหากษัตริย์
อยู่แล้วก่อนเสด็จขึ้นครองราชสมบัติ หรือทรัพย์สินที่รัฐทูลเกล้าฯ
ถวาย หรือทรัพย์สินที่ทรงได้มาไม่ว่าในทางใดและเวลาใด นอกจาก
ที่ทรงได้มาในฐานะที่ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ ทั้งนี้ รวมทั้งดอกผล
ที่เกิดจากบรรดาทรัพย์สินเช่นว่านั้น.
ทรัพย์สินส่วนสาธารณสมบัติของแผ่นดิน (กฎ) น. ทรัพย์สินใน
พระมหากษัตริย์ ซึ่งใช้เพื่อประโยชน์ของแผ่นดินโดยเฉพาะ
เป็นต้นว่า พระราชวัง.
ทรัพยากร [ซับพะยากอน] น. สิ่งทั้งปวงอันเป็นทรัพย์.
ทรัพยากรธรณี น. ทรัพย์อันอยู่ใต้แผ่นดิน เช่น แร่ธาตุ นํ้ามัน.
ทรัพยากรธรรมชาติ น. ทรัพย์อันเกิดขึ้นเองหรือมีอยู่ตามธรรมชาติ.
ทรัพยากรดู ทรัพย-, ทรัพย์.
ทรัพยากรธรณีดู ทรัพย-, ทรัพย์.
ทรัพยากรธรรมชาติดู ทรัพย-, ทรัพย์.
ทรัมเป็ต[ทฺรํา-] น. ชื่อแตรประเภทหนึ่ง มีเสียงแหลม, ลักษณนามว่า
ตัว. (อ. trumpet).
ทรานซิสเตอร์[ทฺราน-] น. อุปกรณ์ขนาดเล็กมาก ประกอบด้วยผลึกของสาร
กึ่งตัวนํา มีขั้วไฟฟ้า ๓ ขั้วสําหรับต่อเข้ากับวงจรไฟฟ้าภายนอก
ใช้สําหรับควบคุมและขยายกระแสไฟฟ้า คือกระแสไฟฟ้าที่
เคลื่อนที่ระหว่างขั้วไฟฟ้าคู่หนึ่งควบคุมกระแสไฟฟ้าที่ถูกขยาย
ซึ่งเคลื่อนที่ระหว่างขั้วไฟฟ้าอีกคู่หนึ่ง โดยขั้วไฟฟ้า ๒ คู่นี้มี
ขั้วหนึ่งเป็นขั้วร่วมกัน, ลักษณนามว่า ตัว. (อ. transistor).
ทราบ[ซาบ] ก. รู้ (ใช้ในความสุภาพ) เช่น ทราบข่าวได้รับทราบแล้ว
เรียนมาเพื่อทราบ.
ทราบเกล้าทราบกระหม่อม (ราชา) ก. รู้ (ใช้กราบทูลเจ้านาย
ตั้งแต่ชั้นพระองค์เจ้าขึ้นไป), ใช้ย่อว่า ทราบเกล้าฯ.
ทราบฝ่าพระบาท (ราชา) ก. รู้ (ใช้กราบทูลพระอนุวงศ์ชั้น
พระวรวงศ์เธอที่ทรงกรมขึ้นไปจนถึงสมเด็จเจ้าฟ้า).
ทราบฝ่าละอองธุลีพระบาท (ราชา) ก. รู้ (ใช้กราบทูลพระบาท
สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระบรมราชินีนาถ).
ทราบฝ่าละอองพระบาท (ราชา) ก. รู้ (ใช้กราบทูลสมเด็จพระ
บรมราชินี สมเด็จพระบรมราชชนนี สมเด็จพระยุพราช สมเด็จ
พระบรมโอรสาธิราชและสมเด็จพระบรมราชกุมารี).
ทราม[ซาม] ว. เลว เช่น ใจทราม, เสื่อม เช่น ปัญญาทราม จิตทราม; ไหลอาบ
เป็นแห่ง ๆ เช่น เลือดไหลทรามลงตามขา.
ทรามชม, ทรามเชย[ซาม-] น. หญิงงามน่ารัก, นางงามผู้เป็นที่รัก.
ทรามวัย[ซาม-] น. หญิงสาววัยรุ่น.
ทรามสงวน, ทรามสวาท[ซาม-] น. หญิงงามน่ารัก, นางงามผู้เป็นที่รัก.
ทราย ๑[ซาย] น. วัตถุที่เป็นเศษหินขนาดเล็ก มีลักษณะซุยร่วนไม่เกาะกัน
มีหลายชนิด เช่น ทรายขี้เป็ด ทรายหยาบ ทรายละเอียด, ใช้เรียก
สิ่งอื่นที่มีลักษณะอย่างทราย เช่น เนื้อแตงโมเป็นทราย
นํ้าตาลทราย กระดาษทราย.
ทรายแก้ว น. แร่ควอตซ์ที่มีขนาดเล็กเท่าเม็ดทราย มีลักษณะเป็น
สีขาวใสใช้ในอุตสาหกรรมทําแก้ว.
ทรายแป้ง น. ทรายที่มีขนาดละเอียดยิบ. (อ. silt).
ทราย ๒[ซาย] ดู เนื้อทราย ที่ เนื้อ ๒.
ทราย ๓[ซาย] น. ชื่อหอยนํ้าจืดกาบคู่ชนิด Ensidens ingallsianus
ในวงศ์ Unionidae อาศัยอยู่ในทราย.
ทราย ๔[ซาย] ดู ซ่อนทราย (๑).
ทรายขาว[ซาย-] น. ชื่อปลาทะเลในสกุล Scolopsis วงศ์ Nemipteridae
ลำตัวสั้น รูปไข่ แบนข้าง ปากเล็ก ไม่มีฟันเขี้ยว มีหนามแหลม
อยู่บริเวณใต้ตา ปลายชี้ไปทางด้านหลัง เช่น ชนิด S. cancellatus,
S. dubiosus.
ทริทร[ทะริด] (แบบ) ว. ยากจน, เข็ญใจ. (ส.; ป. ทลิทฺท).
ทรุด[ซุด] ก. จมลงหรือลดลงกว่าระดับเดิมเพราะสิ่งรองรับมีกําลัง
ต้านทานไม่พอ เช่น กําแพงทรุด สะพานทรุด, ยุบลง เช่น
ดั้งจมูกทรุด, มีฐานะตกตํ่ากว่าเดิม เช่น ฐานะทางเศรษฐกิจกําลัง
ทรุดหนัก, เรียกอาการไข้ที่หนักลงไปกว่าเดิมว่า ไข้ทรุด.
ทรุดโทรม ว. เสื่อมไปเพราะร่วงโรย ครํ่าคร่า หรือตรากตรําเกินไป.
ทรุดนั่ง ก. ลดตัวลงนั่ง.
ทรุม[ทฺรุม, ทฺรุมะ] (แบบ) น. ต้นไม้. (ส.; ป. ทุม).
ทรู่[ซู่] (กลอน) ก. ลากไป, คร่าไป.
ทฤฆ-[ทฺรึคะ-] ว. ยาว, ยืนยาว, เช่น ทฤฆชนม์ ทฤฆชาติ ทฤฆายุ.
(แผลงมาจาก ส. ทีรฺฆ; ป. ทีฆ).
ทฤษฎี[ทฺริดสะดี] น. ความเห็น; การเห็น, การเห็นด้วยใจ; ลักษณะที่คิดคาด
เอาตามหลักวิชา เพื่อเสริมเหตุผลและรากฐานให้แก่ปรากฏการณ์
หรือข้อมูลในภาคปฏิบัติ ซึ่งเกิดขึ้นมาอย่างมีระเบียบ. (ส.; ป. ทิฏฺ??).
(อ. theory).
ทฤษฎีบท น. ข้อความที่พิสูจน์แล้วว่าเป็นจริง และใช้ในการอ้างอิง
เพื่อพิสูจน์ข้อความอื่นได้. (อ. theorem).
ทล[ทน] (แบบ) น. ใบไม้, กลีบดอกไม้. (ป., ส.).
ทลบม[ทนละบม] (กลอน) ก. ประพรม, ลูบไล้, ฉาบทา, เช่น ทลบมด้วย
รัตจันทน์.
ทลอึง[ทนละ-] (กลอน) ก. ตั้งมั่น, มั่นคง.
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒