บ ๑พยัญชนะตัวที่ ๒๖ เป็นพวกอักษรกลาง ใช้เป็นตัวสะกดในแม่กบ.
บ ๒, บ่[บอ, บ่อ] ว. ไม่, มักใช้ในหนังสือเก่าหรือกวีนิพนธ์ หรือบางท้องถิ่น,
ในที่ใช้ บ เมื่อใช้ว่า บ่ ก็มีความเช่นเดียวกัน.
บมิ (กลอน) ว. ไม่.
บราง [บอ-] (โบ; กลอน) ก. ไม่, ไม่มี, เช่น บรางนาน บรางโทษ, ใช้
บร้าง ก็มี.
บแรง (โบ) ก. ไม่มีกําลัง, ไม่ไหว.
บแรงภักษ์ (โบ) ก. กินไม่ไหว.
บเอ (โบ) ว. มิใช่เอก, มิใช่หนึ่ง, มาก.
บกน. ส่วนของผิวพื้นโลกที่ไม่ใช่ทะเลหรือแม่นํ้าลําคลองเป็นต้น, ภาค
พื้นดิน เช่น ทหารบก ทางบก, ที่ที่แห้ง, ที่ที่พ้นจากนํ้า, เช่น ขึ้นบก
บนบก. ว. แห้ง, พร่อง, ลดลง, เช่น นมบกอกพร่อง; ย่อยยับหมด
กําลัง เช่น โจมปรปักษบกบาง. (ตะเลงพ่าย).
บกพร่อง ก. ไม่ครบบริบูรณ์เท่าที่ควรมีควรเป็น เช่น ข้อความ
บกพร่อง, หย่อนความสามารถ เช่น ทํางานบกพร่อง.
บง ๑น. ชื่อไผ่ชนิด Bambusa tulda Roxb. ในวงศ์ Gramineae ไม่มีหนาม
ปล้องสั้น เนื้อลําหนา ใช้จักตอก.
บง ๒(กลอน) ก. มองดู, แลดู, เช่น พลางพระบงจัตุบาท. (ตะเลงพ่าย).
บง ๓ก. คล้อง, ห่ม, เช่น บงบ่าเฉวียง. (ม. คําหลวง จุลพน). (ข. บงกอ ว่า
คล้องคอ).
บง ๔(โบ) ก. บ่ง, ชี้, ระบุ, เช่น แถลงปางแสดงดิพรเกื้อ บุญบง บาปนา.
(ยวนพ่าย).
บงการ ก. ระบุชี้ให้ดําเนินการตาม, ควบคุมดูแลสั่งการเฉียบขาด.
บ่งก. ชี้, ระบุ, อ้างหรือแสดงให้รู้โดยเจาะจง, เช่น การกระทําของเขา
บ่งชัดอยู่แล้วว่าเขาเป็นผู้กระทําผิด; ใช้ของแหลม ๆ แทงที่เนื้อเพื่อ
เอาหนามเป็นต้นที่ฝังอยู่ในเนื้อหรือหนองออก เช่น บ่งหนาม
บ่งหนอง.
บงก-, บงก์(แบบ) น. เปือกตม, โคลน, โดยมากใช้ประกอบหน้าคําอื่น เช่น
บงกช ว่า ของที่เกิดในเปือกตม คือ บัว. (ป., ส. ปงฺก).
บงกช [บงกด] น. บัว. (ป., ส. ปงฺกช).
บงกชกร [-กดชะกอน] (กลอน) น. มือมีรูปอย่างดอกบัวตูม,
กระพุ่มมือ, มือ เช่น กระพุ่มบงกชกร. (เพชรมงกุฎ).
บงกชดู บงก-, บงก์.
บงกชกรดู บงก-, บงก์.
บ๊งเบ๊ง(ปาก) ว. ทําเสียงเอะอะ, ทําเสียงเอะอะจนฟังแทบไม่ได้ศัพท์.
บงสุ-, บงสุ์(แบบ) น. ฝุ่น, ละออง, ธุลี. (ป. ปํสุ; ส. ปําสุ).
บงสุกุล น. เรียกผ้าที่พระภิกษุชักออกจากศพว่า ผ้าบงสุกุล, โดยปรกติ
ใช้ว่า บังสุกุล.
(ดู บังสุกุล). (ป. ปํสุกูล ว่า ฝั่งแห่งฝุ่น, กองฝุ่น, คลุกฝุ่น).
บงสุกูลิก น. ผู้ใช้ผ้าบังสุกุลเป็นวัตร, เป็นชื่อธุดงค์ประการหนึ่งของ
ภิกษุผู้ใช้ผ้าเฉพาะที่เก็บได้จากกองฝุ่นกองหยากเยื่อมาทําเป็นเครื่อง
นุ่งห่ม คือ ไม่ใช้ผ้าที่ชาวบ้านถวาย. (ป. ปํสุกูลิก).
บงอับบงรา, บ่งอับบ่งราก. เข้าที่อับจน.
บฏ(แบบ) น. ผ้าทอ, ผืนผ้า; เรียกผืนผ้าที่มีรูปพระพุทธเจ้าเป็นต้นและ
แขวนไว้เพื่อบูชาว่า พระบฏ. (ป. ปฏ).
บด ๑ก. ทําให้เปลือกแตก เช่น บดข้าวเปลือก, ทําให้แหลก เช่น บดข้าวสุก,
ทําให้เป็นผง เช่น บดยานัตถุ์, ทําให้เรียบและแน่น เช่น บดถนน.
บดขยี้ ก. ทําลายให้ย่อยยับแหลกลาญ.
บดบัง ก. บังแสง, บังรัศมี.
บดเอื้อง ก. อาการที่สัตว์บางจำพวกเช่นวัวควายสํารอกอาหารออก
มาเคี้ยวอีกให้ละเอียด, โดยปริยายหมายความว่า ทำอะไรช้า ๆ,
เคี้ยวเอื้อง ก็ว่า.
บด ๒น. ชื่อเรือต่อชนิดหนึ่งรูปเพรียว หัวท้ายเรียว, ถ้าใช้กรรเชียงมักท้ายตัด
อย่างเรือบดทหารเรือ.
บดินทร์[บอดิน] น. พระเจ้าแผ่นดิน. (ส. ปติ + อินฺทฺร).
บดี[บอดี] (แบบ) น. นาย, เจ้าของ, เจ้า, ผู้ครอง, ผู้บังคับบัญชา; ผัว.
(ป., ส. ปติ), ในสันสกฤตมีเกณฑ์ว่าศัพท์นี้เมื่ออยู่เฉพาะหมายความ
ว่า นาย หรือ ผัว, ถ้ามีศัพท์อื่นมาเข้าสมาสเป็นคําท้ายด้วยหมายความ
แต่ผัว เช่น บดีพรต, ในบทกลอนใช้ว่า บดิ ก็มี เพื่อเข้าบังคับลหุ.
บดีธรรม น. หน้าที่ของผัว. (ส. ปติธรฺม).
บดีพรต, บดีวรดา น. การประพฤติซื่อสัตย์ต่อผัว คือ หญิงมอบตัว
แก่ผัวเท่านั้น, ถ้าเป็นชายก็ว่า สทารสันโดษ คือ ยินดีแต่เมียตนเท่า
นั้น (ส. ปติวฺรต, ปติวฺรตา).
บดีศร [บอดีสอน] (กลอน) น. นายผู้เป็นใหญ่.
บถ(แบบ) น. ทาง เช่น กรรมบถ. (ป. ปถ).
บท ๑, บท- ๑[บด, บดทะ-] น. ข้อความเรื่องหนึ่ง ๆ หรือตอนหนึ่ง ๆ เช่น บทที่ ๑
บทที่ ๒; กําหนดคําประพันธ์ที่ลงความตอนหนึ่ง ๆ เช่น โคลง ๔
สุภาพ ๔ บาท เป็น ๑ บท; คําที่ตัวละครพูด เช่น บอกบท; คําประพันธ์
ที่เขียนขึ้นสําหรับเล่นละคร มีทั้งบทร้องและบทเจรจา เช่น บอกบท
เขียนบท; คราว, ตอน, ในคําเช่น บทจะทําก็ทํากันใหญ่ บทจะไป
ก็ไปเฉย ๆ บทจะตายก็ตายง่ายเหลือเกิน. (ป. ปท).
บทกลอน น. คําประพันธ์ที่เป็นบทร้อยกรอง.
บทกวีนิพนธ์ น. บทร้อยกรองที่กวีแต่ง.
บทกำหนดโทษ (กฎ) น. บทบัญญัติในกฎหมายที่กําหนดโทษทาง
อาญา.
บทความ น. ข้อเขียนซึ่งอาจจะเป็นรายงานหรือการแสดงความ
คิดเห็น มักตีพิมพ์ในหนังสือพิมพ์ วารสาร สารานุกรม เป็นต้น.
บทคัดย่อ น. ข้อความที่ย่อแต่ใจความสําคัญ, ข้อคัดย่อ ก็ว่า.
(อ. abstract).
บทเจรจา น. คําที่ตัวละครพูดเป็นร้อยกรองหรือถ้อยคําธรรมดา.
บทเฉพาะกาล (กฎ) น. บทบัญญัติของกฎหมายที่บัญญัติให้ใช้เฉพาะ
ในช่วงเวลาหนึ่งหรือกับเรื่องใดเรื่องหนึ่งที่เกิดขึ้นก่อนวันใช้บังคับ
กฎหมายนั้น.
บทดอกสร้อย น. ชื่อคําร้อยกรองชนิดหนึ่ง มีลักษณะคล้ายสักวา
แต่ในวรรคที่ ๑ มี ๔ คํา มี เอ๋ย เป็นคําที่ ๒ เช่น แมวเอ๋ยแมวเหมียว
มักมี ๔ คํากลอน และคําลงจบบทให้ลงว่า เอย, ดอกสร้อย ก็ว่า.
บทนำ น. บทบรรณาธิการ.
บทบรรณาธิการ น. ข้อเขียนที่บรรณาธิการหรือนักเขียนชั้นนํา
เขียนเพื่อแสดงความคิดเห็นอันเป็นแนวของหนังสือนั้น ๆ, บทนํา
ก็ว่า.
บทบัญญัติ (กฎ) น. ข้อความที่กําหนดไว้เป็นลายลักษณ์อักษรใน
กฎหมาย.
บทบาท [บดบาด] น. การทําท่าตามบท, การรําตามบท, โดยปริยาย
หมายความว่า การทําตามหน้าที่ที่กําหนดไว้ เช่น บทบาทของพ่อแม่
บทบาทของครู.
บทบาทมาก (ปาก) ว. มีท่าทางมาก, ยืดยาดเพราะพิธีรีตองมาก, เช่น
กว่าจะออกจากบ้านได้บทบาทมากเหลือเกิน.
บทบูรณ์ [บดทะ-] น. คําที่ทําให้บทประพันธ์ครบพยางค์ตาม
ฉันทลักษณ์ ไม่สู้มีความหมายอะไร เช่น แต่งอเนกนุประการ
คํา ''นุ'' เป็นบทบูรณ์. (ป. ปทปูรณ).
บทประพันธ์ น. เรื่องที่แต่งขึ้นเป็นร้อยแก้วหรือร้อยกรอง.
บทพากย์ น. คํากล่าวเรื่องราวเป็นทํานองเมื่อเวลาแสดงโขนหรือ
หนังใหญ่เป็นต้น.
บทเพลง น. คําประพันธ์สําหรับขับร้อง, คำร้อง เนื้อร้อง หรือ
บทร้อง ก็ว่า.
บทภาชน์ [บดทะ-] น. บทไขความ. (ป.).
บทภาชนีย์ [บดทะ-] น. บทที่ตั้งไว้เพื่อไขความ, บทที่ต้องอธิบาย.
(ป.).
บทร้อง น. คําประพันธ์สําหรับขับร้อง, คำร้อง เนื้อร้อง หรือ
บทเพลง ก็ว่า.
บทเรียน น. คําสอนที่กําหนดให้เรียน, ข้อที่เป็นคติเตือนใจ เช่น
บทเรียนในชีวิต.
บทลงโทษ น. ข้อบัญญัติโทษทางอาญา.
บทสนทนา น. คําพูดที่โต้ตอบกันในการเรียนภาษา.
บทสังขยา น. ชื่อโคลงแบบโบราณ.
บทอัศจรรย์ น. บทร้อยกรองตามธรรมเนียมนิยมในวรรณคดี
พรรณนาเพศสัมพันธ์ของชายหญิง มักกล่าวให้เป็นที่เข้าใจโดย
ใช้โวหารเป็นสัญลักษณ์หรืออุปมาอุปไมยเป็นต้น.
บท ๒, บท- ๒(แบบ) เท้า, รอยเท้า, เช่น จตุบท, ในบทกลอนใช้ประสมกับคําอื่น ๆ
หมายความว่า เท้า คือ บทบงกช บทบงสุ์ บทมาลย์ บทรัช บทศรี
บทเรศ, (ดูคําแปลที่คํานั้น ๆ). (ป. ปท).
บทจร [บดทะ-] (กลอน) ก. เดินไป. (ป.).
บทบงกช [บดทะ-] (กลอน) น. บัวบาท, เท้า. (ส. ปทปงฺกช).
บทบงสุ์ [บดทะ-] น. ละอองเท้า. (ป.).
บทมาลย์ [บดทะ-] (แบบ) น. เท้าผู้มีบุญ เช่นกษัตริย์.
บทรัช [บดทะ-] (แบบ) น. ละอองเท้า เช่น นางโรยนางรื่นล้าง
บทรัช. (ลอ).
บทเรศ [บดทะ-] (กลอน) น. เท้า เช่น กราบบทเรศราชบิดา ท่านแล.
(ม. คําหลวง ฉกษัตริย์).
บทวเรศ [บดทะวะเรด] (แบบ) น. เท้า เช่น ถวายทศนัขประณต
บทวเรศราชชนนี. (ม. ร่ายยาว ฉกษัตริย์).
บทวลัญช์ [บดทะวะลัน] (แบบ) น. รอยเท้า. (ป. ปทวลญฺช).
บทวาร [บดทะวาน] (แบบ) น. ชั่วก้าวเท้า, ระยะก้าวเท้า, เช่น
ทางเล็ก ควรบทวารผู้หนึ่งจะพึงไป. (ม. ร่ายยาว วนปเวสน์).
บทศรี [บดทะ-] (กลอน) น. เท้า (ใช้แก่เจ้านาย).
บทามพุช [บะทามะพุด] (แบบ) น. บัวบาท, เท้า, เช่น ทูลพระ
บทามพุช. (ยวนพ่าย). (ป. ปท + อมฺพุช).
บทามพุชดู บท ๒, บท- ๒.
บโทน[บอ-] น. ผู้ติดหน้าตามหลัง, คนใช้.
บน ๑ก. ขอร้องสิ่งศักดิ์สิทธิ์ให้ช่วยโดยให้คํามั่นว่าจะให้สิ่งของตอบ
แทนหรือทําตามที่ให้สัญญาไว้เมื่อเป็นผลสําเร็จ, บนบาน ก็ว่า.
ว. เบื้องสูง, ตรงข้ามกับ เบื้องล่าง, เช่น ข้างบน ชั้นบน เบื้องบน.
บ. ในที่ซึ่งอยู่สูงหรือเหนือ เช่น นั่งอยู่บนเรือน วางมือบนหนังสือ
มีหนังสือวางอยู่บนโต๊ะ.
บนข้าวผี ตีข้าวพระ (สํา) ก. ขอร้องให้ผีสางเทวดาหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์
ช่วยเหลือโดยจะแก้บนเมื่อสําเร็จประสงค์แล้ว.
บนบาน ก. ขอร้องสิ่งศักดิ์สิทธิ์ให้ช่วยโดยให้คํามั่นว่าจะให้สิ่งของ
ตอบแทนหรือทําตามที่ให้สัญญาไว้เมื่อเป็นผลสําเร็จ, บน ก็ว่า.
บนบานศาลกล่าว (สํา) ก. ขอร้องให้สิ่งศักดิ์สิทธิ์ช่วยเหลือ.
บน ๒น. คํา เช่น ให้บนถ้อยคํา. (จินดามณี); คําที่จดไว้เป็นหลักฐาน, คําให้
การที่จดไว้เป็นหลักฐาน, เช่น เอาบนเขาไว้, ให้คาดบนไว้. (สามดวง).
บ่นก. พูดพรํ่าหรือว่ากล่าวซํ้า ๆ ซาก ๆ; กล่าวซํ้า ๆ กัน เช่น ท่องบ่น
ภาวนา.
บ่นถึง ก. กล่าวถึงบ่อย ๆ.
บพิตร[บอพิด] (แบบ) น. พระองค์ท่าน เช่น บํารุงฤทัยตระโบม บพิตรผู้
อย่าดูเบา, โดยมากเป็นคําที่พระสงฆ์ใช้แก่เจ้านาย เช่น
บรมวงศบพิตร.
บพิตรพระราชสมภาร ส. คําที่พระสงฆ์เรียกพระมหากษัตริย์,
เป็นสรรพนามบุรุษที่ ๒.
บพิธ[บอพิด] ก. แต่ง, สร้าง. (ป. ป + วิ + ธา).
บ่มก. ทําให้สุกหรือให้แห้งด้วยความอบอุ่น เช่น บ่มผลไม้ บ่มใบยา;
โดยปริยายหมายความว่า สั่งสมอบรมให้สมบูรณ์ ในคำว่า บ่มบารมี
บ่มนิสัย.
บ่มนิสัย ก. อบรมให้มีการประพฤติปฏิบัติในทางที่ดีจนเป็นนิสัย.
บ่มบารมี ก. บำเพ็ญบารมีให้สมบูรณ์, สั่งสมอบรมบารมีให้สมบูรณ์.
บ่มผิว ก. ทําให้ผิวงามด้วยการอยู่ในที่ซึ่งไม่ถูกแดดถูกลมจนเกินไป.
บ่มมัน ก. อาการที่ช้างกําลังจะตกมัน.
บ่มหนอง ก. ทําให้ฝีกลัดหนองเต็มที่เพื่อบ่งได้ง่าย.
บร-[บอระ-] (แบบ; กลอน) น. ฝ่ายอื่น เช่น บรเทศ, ข้าศึก เช่น บรปักษ์.
(ป., ส. ปร).
บรทาร [-ทาน] (แบบ) น. เมียเขา. (ส.).
บรทารกรรม [-ทาระ-] (แบบ) น. การประพฤติผิดในเมียเขา. (ส.).
บรม, บรม-[บอรมมะ-] ว. อย่างยิ่ง, ที่สุด, (มักใช้นําหน้าคําที่เกี่ยวกับพระพุทธเจ้า
พระเจ้าแผ่นดิน และพระอัครมเหสี เป็นต้น เพื่อแสดงพระเกียรติยศ
ยิ่งใหญ่) เช่น บรมศาสดา บรมบพิตร บรมราชินี บรมมหาราชวัง.
(ป., ส. ปรม); (ปาก) อย่างที่สุด เช่น ขี้เกียจบรม บรมขี้เกียจ.
บรมครู น. คำที่ใช้เรียกพระพุทธเจ้าโดยเฉพาะ.
บรมธาตุ น. กระดูกพระพุทธเจ้า.
บรมบพิตร [บอรมมะบอพิด] น. คําที่พระสงฆ์ใช้สําหรับแทน
พระนามพระเจ้าแผ่นดินหรือพระมเหสี, เดิมใช้ว่า มหาบพิตร.
บรมวงศานุวงศ์ (ราชา) น. ญาติ.
บรมอัฐิ น. กระดูกพระมหากษัตริย์หรือพระบรมราชวงศ์ชั้นสูง.
บรมัตถ์[บอระมัด] น. ปรมัตถ์, ประโยชน์อย่างยิ่ง, เนื้อความอย่างสูง, ความจริง
ที่สุด; ชื่อพระอภิธรรมปิฎก เรียกว่า บรมัตถ์, และยังใช้นําหน้าศัพท์
เช่น บรมัตถบารมี บรมัตถประโยชน์. (ป. ปรมตฺถ).
บรรกวด[บัน-] ก. ประกวด, แข่งขัน.
บรรจง[บัน-] ก. ตั้งใจทํา เช่น บรรจงเขียน, ทําโดยระมัดระวัง เช่น มีน้อย
ใช้น้อยค่อยบรรจง. ว. อย่างประณีต เช่น เขียนบรรจง, ตัวบรรจง.
บรรจถรณ์[บันจะถอน] (แบบ) น. เครื่องลาด, เครื่องปู, ที่นอน. (ป. ปจฺจตฺถรณ).
บรรจบ[บัน-] ก. เพิ่มให้ครบจํานวน เช่น บรรจบให้ครบร้อย บรรจบให้
ครบถ้วน; จดกัน, ใกล้ชิดติดต่อกัน, เช่น ปูกระดานให้บรรจบกัน
ทาง ๒ สายมาบรรจบกัน, ทําให้เข้ากันสนิท เช่น ติดกรอบหน้าต่าง
ให้มุมบรรจบกัน; ชนขวบ เช่น บรรจบรอบปี, ประจบ ก็ใช้.
บรรจวบ[บัน-] ก. ประจวบ, ประสบ, พบปะ, สบเหมาะ, บังเอิญพบ.
บรรจุ[บัน-] ก. ประจุ, ใส่ลงในขวด หีบ หรือถุง เป็นต้น, ใส่ลงไว้ในภาชนะ
หรือสถานที่ที่ใดที่หนึ่งที่มิดชิด เช่น บรรจุอังคาร บรรจุอัฐิ บรรจุศพ;
โดยปริยายหมายความว่า ให้เข้าประจําที่, ให้เข้าประจําตําแหน่ง
ครั้งแรก, เช่น บรรจุให้เป็นข้าราชการ, ใส่ลงไว้ตามอัตรา เช่น บรรจุ
เข้าไว้ในรายการ.
บรรเจิด[บัน-] ก. เชิดสูงขึ้น, สูงเด่น, เฉิดฉาย. ว. งาม.
บรรณ, บรรณ-[บัน, บันนะ-] น. ปีก; หนังสือ; ใบไม้. (ส. ปรฺณ; ป. ปณฺณ).
บรรณกุฎี น. กระท่อมอันมุงบังด้วยใบไม้. (ส. ปรฺณ + กุฏิ).
บรรณพิภพ, บรรณโลก (แบบ) น. วงการหนังสือ.
บรรณศาลา น. ที่สํานักของฤๅษีหรือผู้บําเพ็ญพรตเป็นต้น ถือกันว่า
มุงบังด้วยใบไม้. (ส. ปรฺณศาลา; ป. ปณฺณสาลา ว่า โรงที่มุงและบัง
ด้วยใบไม้).
บรรณสาร (โบ) น. หนังสือราชการ.
บรรณาการ [บันนากาน] น. สิ่งที่ส่งไปให้ด้วยความเคารพนับถือ
หรือด้วยไมตรี. (ป. ปณฺณาการ; ส. ปรฺณาการ), ในบทประพันธ์ใช้ว่า
บรรณา ก็มี.
บรรณาคม [บันนาคม] น. ห้องหนังสือ.
บรรณาธิกร [บันนา-] (โบ) ก. รวบรวมและจัดเลือกเฟ้นเรื่องลงพิมพ์.
บรรณาธิการ [บันนาทิกาน] น. ผู้จัดเลือกเฟ้น รวบรวม ปรับปรุง
และรับผิดชอบเรื่องลงพิมพ์; (กฎ) บุคคลซึ่งรับผิดชอบในการจัดทํา
ตรวจแก้ คัดเลือก หรือควบคุมบทประพันธ์หรือสิ่งอื่นในหนังสือพิมพ์.
บรรณานุกรม [บันนานุกฺรม] น. บัญชีรายชื่อหนังสือที่ใช้ประกอบ
การค้นคว้า, บัญชีรายชื่อหนังสือในหัวข้อเรื่องใดเรื่องหนึ่ง ยุคใด
ยุคหนึ่ง หรือของผู้เขียนคนใดคนหนึ่ง มักจะมีรายละเอียดหรือ
บทวิจารณ์สั้น ๆ ประกอบ.
บรรณารักษ์ [บันนารัก] น. บุคคลที่รับผิดชอบในการบริหารและ
ดำเนินงานในห้องสมุด.
บรรณารักษศาสตร์ [บันนารักสะสาด, บันนารักสาด] น. วิชาที่ว่าด้วย
การบริหารห้องสมุด.
บรรณาการดู บรรณ, บรรณ-.
บรรณาคมดู บรรณ, บรรณ-.
บรรณาธิกรดู บรรณ, บรรณ-.
บรรณาธิการดู บรรณ, บรรณ-.
บรรณานุกรมดู บรรณ, บรรณ-.
บรรณารักษ์ดู บรรณ, บรรณ-.
บรรณารักษศาสตร์ดู บรรณ, บรรณ-.
บรรดา[บัน-] ว. ทั้งหลาย, ทั้งปวง, ทั้งหมด, (มักใช้อยู่ข้างหน้า) เช่น บรรดา
มนุษย์ บรรดาทรัพย์สมบัติที่มีอยู่, ประดา ก็ว่า.
บรรดามี (ปาก) ว. ที่มีอยู่ทั้งหมด, ประดามี ก็ว่า.
บรรดาก[บันดาก] (แบบ) น. ธง, ธงผืนผ้า. (ป. ปฏาก; ส. ปตากา).
บรรดาศักดิ์[บันดา-] น. ฐานันดรศักดิ์ที่พระราชทานแก่ข้าราชการหรือบุคคล
ทั่วไป แบ่งออกเป็น เจ้าพระยา พระยา พระ หลวง ขุน หมื่น พัน
และทนาย โดยมีราชทินนามต่อท้าย เช่น เจ้าพระยายมราช
พระยาพลเทพ.
บรรตานึก[บันตานึก] (แบบ) น. ปัตตานึก, พลเดินเท้า, ทหารราบ. (ป., ส.
ปตฺตานีก).
บรรถร[บันถอน] (แบบ) น. ที่นอน, เครื่องปูลาด. (ป. ปตฺถร; ส. ปฺรสฺตร).
บรรทม[บัน-] (ราชา) ก. นอน, ประทม หรือ ผทม ก็ว่า. (ข. ผทม).
บรรทัด[บัน-] น. ข้อความที่เขียนหรือพิมพ์เป็นต้นต่อเนื่องกันเป็นแถวเป็น
แนวแต่ละแนว เช่น ตัดบรรทัดที่ ๒๐ ออก, ลักษณนามว่า บรรทัด
เช่น ให้เขียนเรียงความอย่างน้อย ๕๐ บรรทัด, เรียกตัวหนังสือที่
เขียนเต็มช่วงระหว่างเส้นบรรทัด ๒ เส้นว่า ตัวเต็มบรรทัด, เรียก
ตัวหนังสือที่เขียนเพียงครึ่งหนึ่งของช่วงระหว่างเส้นบรรทัด ๒ เส้น
ว่า ตัวครึ่งบรรทัด, เรียกอุปกรณ์การเขียนชนิดหนึ่งทําด้วยไม้เป็นต้น
สําหรับทาบเป็นแนวเพื่อขีดเส้นให้ตรง ว่า ไม้บรรทัด, เรียกเส้นที่ตี
หรือพิมพ์ไว้บนกระดาษเป็นต้นเพื่อเขียนหรือพิมพ์ตัวอักษรบนเส้น
ใต้เส้นหรือระหว่างเส้น ว่า เส้นบรรทัด.
บรรทัดฐาน น. แบบแผนสําหรับยึดถือเป็นแนวทางปฏิบัติ; เหตุที่
ตั้งเป็นเครื่องถึง, เหตุอันใกล้ที่สุด; ปทัสถาน หรือ ปทัฏฐาน ก็ว่า.
บรรทัดรองมือ น. อุปกรณ์อย่างหนึ่งสำหรับจิตรกรใช้รองมือเขียน
ภาพ เป็นไม้แบน ๆ ยาว ๑-๒ ฟุต กว้างประมาณ ๑ นิ้ว หุ้มปลาย
ข้างหนึ่งด้วยสำลีพันกระดาษฟางหรือผ้าเนื้อนุ่ม.
บรรทัดราง น. อุปกรณ์อย่างหนึ่งของช่างไม้ เป็นเชือกพันลูกรอก
อยู่ในรางไม้ เมื่อดึงปลายเชือกออกจากรอก เชือกจะผ่านกระปุกซึ่ง
มีสีดำบรรจุอยู่ทำให้เชือกติดสี เมื่อดึงเชือกให้ตึงตรงแนวพื้นกระดาน
เป็นต้นที่ต้องการขีดเส้นแล้วดีด สีจากเชือกจะติดพื้นเป็นเส้นตรงตาม
ต้องการ.
บรรทับ[บัน-] (โบ; กลอน) ก. ประทับ เช่น ถนอมบรรทับออมชม ทราบเนื้อ.
(ทวาทศมาส).
บรรทาน[บัน-] ก. เพิ่มให้, ให้. (แผลงมาจาก ประทาน).
บรรทุก[บัน-] ก. วางไว้ ใส่ลง หรือบรรจุลงบนยานพาหนะเป็นต้นเพื่อขนย้าย
ไปทีละมาก ๆ, ประทุก ก็ใช้ โดยปริยายหมายความว่า รับภาระ เช่น
บรรทุกงานไว้มาก, (ปาก) กินเกินอัตรา เช่น บรรทุกเข้าไปจนท้อง
แทบแตก.
บรรเทา[บัน-] ก. ทุเลาหรือทําให้ทุเลา, ผ่อนคลายหรือทําให้ผ่อนคลายลง,
เบาบางหรือทําให้เบาบางลง, สงบหรือทําให้สงบ, เช่น บรรเทาทุกข์
อาการโรคบรรเทาลง, ประเทา ก็ใช้.
บรรเทือง[บัน-] (กลอน; แผลงมาจาก ประเทือง) ก. ทําให้กระเตื้องขึ้น, พยุง,
ทําให้ดีขึ้น.
บรรพ, บรรพ- ๑[บับ, บับพะ-] น. ข้อ, ปล้อง, เล่ม, หมวด, ภาค, ตอน, กัณฑ์; ขั้น
บันได; ระยะหรือเวลาที่กําหนด. (ป. ปพฺพ; ส. ปรฺวนฺ).
บรรพภาค (แบบ) น. ข้อมือ. (ส.).
บรรพเภท (แบบ) น. ความปวดร้าวในข้อ. (ส.).
บรรพมูล (แบบ) น. วันขึ้น ๑ คํ่า และวันกลางเดือนทางจันทรคติ.
(ส.).
บรรพ- ๒, บรรพ์[บันพะ-, บัน] ว. ก่อน, ทีแรก, เบื้องต้น; ตะวันออก. (ป. ปุพฺพ;
ส. ปูรฺว).
บรรพบุรุษ ( น. ผู้เป็นต้นวงศ์ตระกูลซึ่งมีผู้สืบสายโลหิตมา, บุคคล
ที่นับตั้งแต่ปู่ย่าตายายขึ้นไป.
บรรพสตรี ( น. หญิงผู้เป็นต้นวงศ์.
บรรพชา[บันพะ-, บับพะ-] น. การบวช เช่น บรรพชาเป็นกิจที่ทําได้ยาก, ถ้า
ใช้เข้าคู่กับคํา อุปสมบท บรรพชาหมายความว่า การบวชเป็นสามเณร
อุปสมบท หมายความว่า การบวชเป็นภิกษุ. ก. บวช เช่น บรรพชา
เป็นสามเณร. (ป. ปพฺพชฺชา; ส. ปฺรวฺรชฺยา).
บรรพชิต[บันพะชิด] น. นักบวชในพระพุทธศาสนา. (ป. ปพฺพชิต; ส. ปฺรวฺรชิต).
บรรพต, บรรพต-[บันพด, บันพดตะ-] น. ภูเขา. (ส. ปรฺวต; ป. ปพฺพต).
บรรพตกีลา (แบบ) น. แผ่นดิน. (ส. ปรฺวต + กีลา).
บรรพตชาล (แบบ) น. เทือกเขา, แนวเขา, ทิวเขา. (ส. ปรฺวต + ชาล).
บรรพตธาตุ (แบบ) น. แร่. (ส. ปรฺวต + ธาตุ).
บรรพตมาลา (แบบ) น. เทือกเขา, แนวเขา, ทิวเขา. (ส. ปรฺวต + มาลา).
บรรพตราช (แบบ) น. พญาเขา. (ส. ปรฺวต + ราช).
บรรพตวาสี (แบบ) น. ชาวเขา. (ส. ปรฺวต + วาสินฺ).
บรรพตศิขร (แบบ) น. ยอดเขา. (ส. ปรฺวต + ศิขร).
บรรยง[บัน-] ก. ทําให้งาม, ทําให้ดี.
บรรยงก์[บัน-] น. ที่นั่ง. (ส. ปรฺยงฺก).
บรรยเวกษก์[บันยะเวก] น. ผู้ดูแลทั่วไป เป็นตําแหน่งในวิทยาลัย. (ส. ปริ + อว +
อีกฺษก).
บรรยากาศน. อากาศที่หุ้มห่อโลกหรือเทห์ฟากฟ้าใด ๆ, โดยปริยายหมายความ
ถึงความรู้สึกหรือสิ่งที่อยู่รอบ ๆ ตัว เช่น บรรยากาศในที่ประชุม
บรรยากาศรอบ ๆ บ้าน; หน่วยของความดัน กําหนดว่า ความดัน ๑
บรรยากาศ มีค่าเท่ากับความดันของลําปรอทที่ตั้งตรงสูง ๗๖
เซนติเมตร ที่ ๐?ซ. ณ ระดับทะเลที่ละติจูด ๔๕? หรือเท่ากับความดัน
๑๐๑,๓๒๕ นิวตันต่อตารางเมตร.
บรรยาย[บันยาย, บันระยาย] ก. ชี้แจงหรืออธิบายเรื่องให้ฟังเป็นต้น, เล่าเรื่อง
เช่น ภาพยนตร์มีอักษรไทยบรรยายกํากับไว้. (ส.).
บรรลัย[บันไล] ก. ฉิบหาย, วอดวาย, ย่อยยับ, มอดม้วย, ประลัย ก็ว่า.
บรรลัยกัลป์ [บันไลกัน] น. เรียกไฟที่เชื่อกันว่าจะล้างโลกเมื่อสิ้นกัป
ว่า ไฟบรรลัยกัลป์, ไฟกัลป์ หรือ ไฟประลัยกัลป์ ก็ว่า.
บรรลัยจักร [บันไลยะจัก] ว. วายวอด, มักใช้เป็นคําด่าประกอบคํา
ฉิบหาย เป็น ฉิบหายบรรลัยจักร.
บรรลาย ๑[บัน-] (กลอน; แผลงมาจาก ปราย) ก. ปราย, โปรย, เช่น หยั่งหยาด
วลาหกบรรลาย. (อุเทน).
บรรลาย ๒[บัน-] (กลอน; แผลงมาจาก ปลาย) น. ยอด, ที่สุด, ตรงข้ามกับ ต้น.
บรรลุ[บัน-] ก. ลุ, ถึง, สําเร็จ, เช่น บรรลุมรรคผล, ประลุ ก็ว่า.
บรรลุนิติภาวะ (กฎ) ก. มีอายุถึงกําหนดที่กฎหมายให้พ้นจากภาวะ
ผู้เยาว์และให้มีความสามารถใช้สิทธิตามกฎหมายได้ด้วยตนเอง
เช่น บุคคลย่อมพ้นจากภาวะผู้เยาว์และบรรลุนิติภาวะเมื่อมีอายุ ๒๐ ปี
บริบูรณ์ หรือโดยการสมรสเมื่อชายและหญิงมีอายุ ๑๗ ปีบริบูรณ์แล้ว.
บรรเลง[บัน-] ก. ทําเพลงด้วยเครื่องดุริยางค์ให้เป็นที่เจริญใจ.
บรรโลม[บัน-] (กลอน) ก. ประโลม, ทําให้พึงใจ.
บรรษัท[บันสัด] (แบบ; แผลงมาจาก บริษัท) น. หมู่, ผู้แวดล้อม; การรวมกัน
เข้าหุ้นส่วนทําการค้าขาย; (กฎ) นิติบุคคลที่มีฐานะอย่างเดียวกับ
บริษัทจํากัด ซึ่งมีกฎหมายจัดตั้งขึ้นโดยเฉพาะ. (อ. corporation).
บรรสบ[บัน-] (กลอน; แผลงมาจาก ประสบ) ก. พบ.
บรรสพ[บัน-] ก. เกิดผล, ได้. (แผลงมาจาก ประสพ).
บรรสม[บัน-] (กลอน; แผลงมาจาก ประสม) ก. รวมกันเข้า, ปน, ระคน, เจือ.
บรรสาน[บัน-] (กลอน; แผลงมาจาก ประสาน) ก. ทําให้ติดกัน, ทําให้สนิทกัน,
เชื่อม, รัด, ผูกไว้.
บรรสาร[บัน-] (กลอน; แผลงมาจาก ประสาร) ก. คลี่ออก.
บรรหาน[บัน-] ก. แสดง.
บรรหาร[บันหาน] (กลอน; แผลงมาจาก บริหาร) ก. เฉลย, กล่าวแก้, ตรัสสั่ง.
บรอนซ์น. ผงโลหะที่มีสีแวววาว ใช้ผสมสีหรือโรยบัตรเชิญเป็นต้น เช่น
สีเงินบรอนซ์ สีทองบรอนซ์.
บรัด[บะหฺรัด] ก. แต่ง. น. เครื่องแต่ง, เครื่องประดับ, เช่น อันควรบรัด
แห่งพระองค์. (ม. คําหลวง นครกัณฑ์).
บรั่นดี[บะหฺรั่น-] น. ชื่อสุราชนิดหนึ่งกลั่นจากเหล้าองุ่น. (อ. brandy).
บรัศว์[บะหฺรัด] น. ข้าง, สีข้าง; ฟ้าดิน. (ส. ปารฺศฺว; ป. ปสฺส).
บรากรม[บะรากฺรม] (แบบ) น. ความเพียร, ความบากบั่น, ความพยายาม,
ความแข็งขัน, ความก้าวไปเพื่อคุณในเบื้องหน้า. (ส. ปฺรากรฺม;
ป. ปรกฺกม).
บราทุกรา[บะราทุกฺรา] (โบ; กลอน) น. รองเท้า. (ป., ส. ปาทุกา).
บราลี[บะรา-] น. ยอดเล็ก ๆ มีสัณฐานดุจยอดพระทราย ใช้เสียบราย ๆ
ไปตามอกไก่หลังคา หรือเสียบหลังบันแถลงบนหลังคาเครื่องยอด.
บริกรม[บอริกฺรม] (แบบ) ก. เดินไป, ผ่านไป, พ้นไป, จากไป. (ส. ปริกฺรม).
บริกรรม[บอริกํา] ก. สํารวมใจสวดมนต์ภาวนา, สํารวมใจร่ายมนตร์หรือเสก
คาถาซํ้า ๆ หลายคาบหลายหนเพื่อให้เกิดความขลังความศักดิ์สิทธิ์.
(ส. ปริกรฺมนฺ; ป. ปริกมฺม).
บริกัป[บอริกับ] (แบบ) น. ความตรึก, ความดําริ, การกําหนด. (ป. ปริกปฺป;
ส. ปริกลฺป).
บริการ[บอริกาน] ก. ปฏิบัติรับใช้, ให้ความสะดวกต่าง ๆ, เช่น ร้านนี้บริการ
ลูกค้าดี. น. การปฏิบัติรับใช้, การให้ความสะดวกต่าง ๆ, เช่น ให้
บริการ ใช้บริการ.
บริขา[บอริ-] (แบบ) น. คู, สนามเพลาะ. (ป. ปริขา).
บริขาร[บอริขาน] น. เครื่องใช้สอยของพระภิกษุในพระพุทธศาสนา มี ๘
อย่าง คือ สบง จีวร สังฆาฏิ บาตร มีดโกนหรือมีดตัดเล็บ เข็ม
ประคดเอว กระบอก กรองนํ้า (ธมกรก) เรียกว่า อัฐบริขาร,
สมณบริขาร ก็เรียก. (ป. ปริกฺขาร).
บริขารโจล [-โจน] (แบบ) น. ท่อนผ้าสําหรับใช้สอยเล็กน้อย, ใช้ว่า
บริขารโจฬ ก็มี. (ป.).
บริคณห์[บอริคน] (แบบ) น. เรือน; คําที่แน่นอน, สิ่งที่ถูกต้องแล้ว; ความ
กําหนดถือเอา, ความยึดถือ, การจับ. ก. นับคะเน, ประมวล.
(ป. ปริคฺคหณ).
บริคณห์สนธิ (กฎ) น. เอกสารก่อตั้งบริษัทจํากัดซึ่งผู้เริ่มก่อการบริษัท
จํานวนตั้งแต่ ๗ คนขึ้นไป เข้าชื่อกันจัดทําขึ้นตามข้อกําหนดของ
กฎหมายในการจัดตั้งบริษัทจํากัด เรียกว่า หนังสือบริคณห์สนธิ.
บริจาค[บอริจาก] ก. สละให้, เสียสละ. น. การสละ, การให้, การแจก, ความ
เสียสละ, เป็นธรรมข้อ ๑ ในทศพิธราชธรรม. (ดู ทศพิธราชธรรม
หรือ ราชธรรม). (ป. ปริจฺจาค).
บริจารก[บอริจารก] น. คนใช้, คนบําเรอ. (ป., ส. ปริจารก).
บริจาริกา[บอริ-] น. หญิงรับใช้, ประกอบกับคํา บาท เป็น บาทบริจาริกา แปลว่า
เมีย, ที่ตัดใช้ว่า บริจา ก็มี เช่น บาทบริจา ทารบริจา อรรคบริจา, หรือตัด
ใช้ว่า บริจาริก ก็มี. (ป., ส. ปริจาริกา).
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒