| บังสุกุล | น. เรียกผ้าที่พระภิกษุชักจากศพ หรือที่ทอดไว้หน้าศพ หรือที่ทอดบน |
| ด้ายสายสิญจน์หรือผ้าภูษาโยงที่ต่อจากศพด้วยการปลงกรรมฐานว่า |
| ผ้าบังสุกุล, เรียกกิริยาที่พระภิกษุชักผ้าเช่นนั้นว่า ชักบังสุกุล, (ปาก) |
| บังสกุล ก็ว่า. (ป. ปํสุกูล ว่า ฝั่งแห่งฝุ่น, กองฝุ่น, คลุกฝุ่น; ส. ปําสุกูล). |
|
|
| บังสุกูลิก | (แบบ) น. ผู้ใช้ผ้าบังสุกุลเป็นวัตร, เป็นชื่อธุดงค์ประการหนึ่งของภิกษุ |
| ผู้ใช้ผ้าเฉพาะที่เก็บได้จากกองฝุ่นกองหยากเยื่อมาทําเครื่องนุ่งห่ม คือ |
| ไม่ใช้ผ้าที่ชาวบ้านถวาย. (ป. ปํสุกูลิก). |
|
|
| บังสูรย์ | น. เครื่องสูงอย่างหนึ่ง สําหรับใช้บังแดดในการพิธีแห่ รูปคล้าย |
| บังแทรก. |
| (รูปภาพ บังสูรย์) |
|
|
| บังหวน, บังหวนควัน | ก. ทําให้ควันหวนตลบขึ้น. |
|
|
| บังเหตุ | (โบ) ก. ประมาท เช่น บังเหตุดูถูก. (ข. บฺรเหส); ทําให้เป็นเหตุ, |
| บันดาลเหตุ, เช่น ใบก็บังเหตุร่วงประจักษ์ตา. (ขุนช้างขุนแผน). |
|
|
| บังเหิน | ก. เหาะ, บิน. |
|
|
| บังเหียน | น. เครื่องบังคับม้าให้ไปในทางที่ต้องการ ทําด้วยเหล็กหรือไม้ใส่ |
| ผ่าปากม้า ที่ปลายมีห่วง ๒ ข้างสําหรับผูกสายบังเหียนโยงไว้ให้ |
| ผู้ขี่ถือ, โดยปริยายหมายความว่า อํานาจบังคับบัญชาให้เป็นไปใน |
| ทางที่ต้องการ เช่น ถือบังเหียนการปกครองบ้านเมือง กุมบังเหียน. |
|
|
| บังอร | น. นาง; เด็ก ๆ ที่กําลังน่ารัก เช่น เมื่อทอดพระเนตรเห็นสองบังอร |
| อรรคปิโยรส. |
|
|
| บังอวจ | [-อวด] น. หน้าต่าง. (ข. บงฺอัวจ). |
|
|
| บังอาจ | ก. กล้าแสดงกล้าทําด้วยทะนงใจหรือฮึกเหิม โดยไม่ยําเกรงหรือไม่ |
| รู้จักสูงตํ่า, กล้าละเมิดกฎหมาย. |
|
|
| บังอิง | น. พนัก. ก. อิง, พิง. |
|
|
| บังอูร | [บังอูน] ก. ตก, ตกลง; ยอบลง. (ข. บงฺอุร ว่า ฝนตก). |
|
|
| บังเอิญ | ว. ที่เกิดขึ้นโดยไม่รู้ตัวหรือไม่คาดหมาย, เผอิญ. |
|
|
| บัญจก | [บันจก] น. หมวด ๕, ประชุม ๕, เช่น ขันธบัญจก. (ป. ปญฺจก). |
|
|
| บัญจรงค์ | [บันจะรง] (แบบ) น. เบญจรงค์ เช่น เอาผ้าบัญจรงค์อันงาม. (จารึก |
| วัดป่ามะม่วง หลักที่ ๕ ด้านที่ ๓). |
|
|
| บัญชร | [บันชอน] น. กรง, ซี่กรง; หน้าต่าง. (ป., ส. ปญฺชร). |
|
|
| บัญชา | น. คําสั่งของผู้มีอํานาจบังคับในการปกครอง. ก. สั่งการตามอํานาจ |
| หน้าที่. |
| บัญชาการ ก. สั่งการงานตามอํานาจหน้าที่. |
|
|
| บัญชี | น. สมุดหรือกระดาษสําหรับจดรายการต่าง ๆ ไว้เป็นหลักฐาน เช่น |
| บัญชีเงินสด บัญชีพัสดุ บัญชีพล บัญชีเรียกชื่อ. (ส. ปญฺชิ). |
| บัญชีกระแสรายวัน น. บัญชีเงินฝากธนาคาร ซึ่งผู้ฝากสามารถถอน |
| เงินได้ทุกเวลา. |
| บัญชีเดินสะพัด (กฎ) น. ชื่อสัญญาซึ่งบุคคล ๒ คนตกลงกันว่าสืบ |
| แต่นั้นไปหรือในชั่วเวลากําหนดอันใดอันหนึ่ง ให้ตัดทอนบัญชีหนี้ |
| ทั้งหมดหรือแต่บางส่วนอันเกิดขึ้นแต่กิจการในระหว่างเขาทั้ง ๒ นั้น |
| หักกลบลบกัน และคงชําระแต่ส่วนที่เป็นจํานวนคงเหลือโดยดุลภาค. |
|
|
| บัญญัติ | [บันหฺยัด] น. ข้อความที่ตราหรือกําหนดขึ้นไว้เป็นข้อบังคับ เป็น |
| หลักเกณฑ์ หรือเป็นกฎหมาย เช่น พระราชบัญญัติ พุทธบัญญัติ |
| บัญญัติ ๑๐ ประการ. ก. ตราหรือกําหนดขึ้นไว้เป็นข้อบังคับ เป็น |
| หลักเกณฑ์ หรือเป็นกฎหมาย เช่น บัญญัติศัพท์ บัญญัติ |
| กฎหมาย. (ป. ปญฺ?ตฺติ). |
| บัญญัติไตรยางศ์ น. วิธีเลขอย่างหนึ่ง ซึ่งกําหนดส่วนสัมพันธ์ของ |
| เลข ๓ จํานวนเพื่อหาจํานวนที่ ๔ โดยวิธีเทียบหา ๑ ก่อน แล้วจึงไป |
| หาส่วนที่ต้องการ ด้วยการนําเลขทั้ง ๓ จํานวนที่กําหนดให้และที่ให้ |
| หามาคูณหารกันเป็น ๓ ขั้น. |
|
|
| บัญหา | น. ข้อที่ต้องคิดต้องแก้, เรื่องที่ต้องปรึกษาหารือ. (ป. ปญฺห). |
|
|
| บัฏ | น. ผืนผ้า, แผ่น. (ป., ส. ปฏ). |
|
|
| บัฐยาพฤต | [บัดถะหฺยาพฺรึด] น. ชื่อฉันท์ชนิดหนึ่งซึ่งกําหนดด้วยอักษร ๓๒ |
| คํา มี ๔ บาท บาทละ ๘ คํา, ปัฐยาวัต หรือ อัษฎกฉันท์ ก็เรียก. |
| (ส.; ป. ปฐฺยาวตฺต). |
|
|
| บัณฑร, บัณฑร- | [บันทอน, บันทะระ-] ว. ขาวเหลือง. (ป. ปณฺฑุ; ส. ปาณฺฑร). (แผลง |
| มาจาก บัณฑุ). |
|
|
| บัณฑรนาค | น. ช้างเผือก. |
|
|
| บัณฑรหัตถี | น. ชื่อช้างตระกูล ๑ ใน ๑๐ ตระกูล กายสีขาวดังเขาไกรลาส. |
|
|
| บัณฑิต | [บันดิด] น. ผู้ทรงความรู้, ผู้มีปัญญา, นักปราชญ์, ผู้สําเร็จการศึกษาขั้น |
| ปริญญาซึ่งมี ๓ ขั้น คือ ปริญญาตรี ปริญญาโท ปริญญาเอก เรียกว่า |
| บัณฑิต มหาบัณฑิต ดุษฎีบัณฑิต, ผู้มีความสามารถเป็นพิเศษโดย |
| กําเนิด เช่น คนนี้เป็นบัณฑิตในทางเล่นดนตรี. (ป., ส. ปณฺฑิต). |
|
|
| บัณฑิตย์ | [บันดิด] น. ความรอบรู้, การเรียน, ความเป็นบัณฑิต. (ส. ปาณฺฑิตฺย; |
| ป. ปณฺฑิจฺจ). |
|
|
| บัณฑุ | [บันดุ] ว. เหลืองอ่อน, ขาวเหลือง, ซีด. น. ช้างเผือก. (ป. ปณฺฑุ; |
| ส. ปาณฺฑุ). |
| บัณฑุกัมพล น. ผ้าขนสัตว์สีเหลือง. (ป. ปณฺฑุกมฺพล). |
| บัณฑุกัมพลศิลาอาสน์ น. แท่นหินมีสีดุจผ้ากัมพลเหลือง เป็นที่สถิต |
| ของพระอินทร์. |
| บัณฑุนาค น. ช้างเผือก. (ส. ปาณฺฑุนาค). |
| บัณฑุโรค (แบบ) น. โรคผอมเหลือง, โรคเพื่อดี. (ป. ปณฺฑุโรค). |
|
|
| บัณฑูร | [บันทูน] (ราชา) น. คําสั่ง, คําสั่งกรมพระราชวังบวร. |
|
|
| บัณเฑาะก์ | [บันเดาะ] น. กะเทย. (ป., ส. ปณฺฑก อภิธาน ว่า กะเทย, ชิลเดอร์ |
| และมอร์เนียร์ วิลเลียม ว่า ขันที). |
|
|
| บัณเฑาะว์ | [บันเดาะ] น. กลองสองหน้าขนาดเล็กชนิดหนึ่งมีหลักอยู่ตอนบน |
| ผูกตุ้มห้อยลงมาทางหน้ากลอง ใช้ไกวให้ตุ้มแกว่งกระทบหน้ากลอง |
| ทั้ง ๒ ข้าง. (ป. ปณว; ส. ปฺรณว). |
|
|
| บัณณาส | [บันนาด] ว. ห้าสิบ. (ป. ปณฺณาส). |
|
|
| บัณรส | [บันนะรด] ว. สิบห้า. (ป. ปณฺณรส). |
|
|
| บัณรสี | [บันนะระสี] ว. ที่ ๑๕, ใช้กับคําว่า ดิถี เช่น บัณรสีดิถี = วัน ๑๕ คํ่า. |
| (ป. ปณฺณรสี). |
|
|
| บัด | น. เวลา, เมื่อ, ครั้ง, คราว; ทันใด. |
| บัดใจ ว. ประเดี๋ยว, ทันใด. |
| บัดดล ว. ทันใดนั้น. |
| บัดเดี๋ยว ว. ประเดี๋ยว. |
| บัดนั้น ว. คําขึ้นต้นข้อความของบทละคร (ใช้แก่ตัวละครที่ไม่ใช่ |
| ตัวเจ้าหรือมิได้เป็นตัวเอกในตอนนั้น ๆ). |
| บัดนี้ ว. ขณะนี้, เดี๋ยวนี้, เช่น บัดนี้ได้เสนอเรื่องมาให้พิจารณาแล้ว. |
| บัดแบ่ง น. กึ่งเวลา. |
| บัดแมล่ง [-มะแล่ง] น. เวลาบ่ายเย็น. |
|
|
| บัดกรี | [บัดกฺรี] ก. เชื่อมหรือประสานโลหะให้ติดกัน. |
|
|
| บัดซบ | ว. สิ้นดี, มักใช้ประกอบกับคํา โง่ เซ่อ หรือ เซอะ เช่น โง่บัดซบ. |
|
|
| บัดบง | ก. สูญหาย. (ข. บาต่ ว่า หาย, บง่ ว่า เสียไป). |
|
|
| บัดสี, บัดสีบัดเถลิง | [-ถะเหฺลิง] ว. น่าอับอายขายหน้า เป็นที่น่ารังเกียจ. |
|
|
| บัตร | [บัด] น. แผ่นเอกสารแสดงสิทธิของผู้ใช้เป็นต้น มักทําด้วยกระดาษ |
| รูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า เช่น บัตรประจําตัว บัตรเลือกตั้ง บัตรสมนาคุณ; |
| ภาชนะทําด้วยกาบกล้วย เป็นรูปกระบะสําหรับวางเครื่องเซ่นสังเวย, |
| ถ้าทําเป็นรูปสามเหลี่ยม เรียกว่า บัตรคางหมู, ถ้าทําเป็นรูปสี่เหลี่ยม |
| เรียกว่า บัตรกรุงพาลี หรือ บัตรพระภูมิ; ใบไม้, กลีบดอกไม้ เช่น |
| ปทุมบัตร; ขนปีก, ปีก เช่น หากันกระสันโบย บัตรเรียกมารังเรียง. |
| (สมุทรโฆษ). (ส. ปตฺร; ป. ปตฺต). |
| บัตรกรุงพาลี น. ภาชนะทำด้วยกาบกล้วย เป็นรูปกระบะสี่เหลี่ยม |
| สำหรับวางเครื่องเซ่นสังเวย, บัตรพระภูมิ ก็เรียก, เรียกสั้น ๆ ว่า |
| บัตรพลี. |
| บัตรเครดิต น. บัตรซึ่งสถาบันการเงินหรือธุรกิจออกให้แก่ผู้บริโภค |
| ที่เป็นสมาชิก เพื่อให้ชำระค่าสินค้าหรือบริการจากสถานการค้าหรือ |
| ธุรกิจที่รับบัตรนั้นแทนการชำระด้วยเงินสด. (อ. credit card). |
| บัตรเทวดา น. เรียกสิ่งที่ประกอบด้วยก้านกล้วย ๔ ก้านตั้งเป็นเสา |
| ทําเป็นรูปสี่เหลี่ยมเรียวตรงขึ้นไปแล้วรวบยอดปักแผ่นรูปเทวดาที่ |
| จะสังเวย ระหว่างร่วมในเสาทํากระบะกาบกล้วยเรียงขึ้นไปเป็น |
| ชั้น ๆ สําหรับวางเครื่องสังเวยเทวดา, เรียกสั้น ๆ ว่า บัตร ก็มี. |
| บัตรธนาคาร (กฎ) น. บัตรที่ธนาคารแห่งประเทศไทยออกใช้เป็น |
| เงินตรา. |
| บัตรพลี [บัดพะลี] น. ภาชนะทำด้วยกาบกล้วย เป็นรูปกระบะ |
| สี่เหลี่ยม สำหรับวางเครื่องเซ่นสังเวย, เรียกเต็มว่า บัตรกรุงพาลี, |
| ถ้าทำเป็นรูปสามเหลี่ยม เรียกว่า บัตรคางหมู, ถ้ามีเสาธงประกอบ |
| ตั้งแต่ ๔ เสาขึ้นไป เรียกว่า บัตรพระเกตุ, ถ้าทำเป็นรูปสี่เหลี่ยม |
| มียอด เรียกว่า บัตรนพเคราะห์. |
| บัตรสนเท่ห์ น. จดหมายฟ้องหรือกล่าวโทษผู้อื่นโดยมิได้ลงชื่อหรือ |
| ไม่ลงชื่อจริงของผู้เขียน. |
| บัตรสินเชื่อ น. บัตรเครดิต. |
| บัตรหมาย น. หนังสือเกณฑ์ในทางราชการ. |
|
|
| บัทม์ | น. ปัทม์. (ส. ปทฺม; ป. ปทุม). (ดู บัว). |
|
|
| บัน ๑ | น. จั่ว (หน้าจั่วของปราสาท โบสถ์ วิหาร เรียกว่า หน้าบัน). |
| บันแถลง [-ถะแหฺลง] น. หน้าบันขนาดเล็ก ใช้ประดับเป็นกระจัง. |
|
|
| บัน ๒ | ก. ผัน, ผิน. |
|
|
| บัน ๓ | ก. เบา, น้อย, เช่น มัวเมาไม่บัน. (ดึกดําบรรพ์). |
| บันเบา ว. น้อย (โดยมากมักใช้ในทางปฏิเสธหรือเป็นเชิงคําถาม) |
| เช่น ไม่บันเบา เรื่องนี้น่าสนใจบันเบาไปหรือ. |
|
|
| บั่น | ก. ตัดให้สั้น, ตัดให้เป็นท่อน ๆ. |
| บั่นทอน ก. ทําให้สั้นหรือลดน้อยลง เช่น บั่นทอนอายุ บั่นทอนกําลัง, |
| ทําให้เสียกําลังใจ ในคําว่า บั่นทอนจิตใจ. |
|
|
| บั้น ๑ | น. ครึ่งหนึ่งหรือตอนหนึ่งของสิ่งที่แบ่งออกเป็น ๒ ส่วนเท่า ๆ กัน |
| เช่น บั้นต้น บั้นปลาย. สัน. ฝ่ายว่า, ส่วนว่า. |
| บั้นท้าย น. ตอนท้าย, ส่วนท้าย; (ปาก) ตะโพก, ก้น, (ใช้แก่หญิง). |
| บั้นปลาย น. ตอนท้าย เช่น บั้นปลายของชีวิต. |
| บั้นพระองค์ (ราชา) น. บั้นเอว. |
| บั้นเอว น. ส่วนกลางของร่างกายระหว่างชายโครงกับกระดูกตะโพก |
| ทั้ง ๒ ข้าง, กะเอว สะเอว หรือ เอว ก็ว่า. |
|
|
| บั้น ๒ | น. ชื่อมาตราตวงข้าว ๒ บั้น เป็น ๑ เกวียน. |
| บั้นหลวง น. ชื่อมาตราตวงตามวิธีประเพณี มีอัตราเท่ากับ ๑,๐๐๐ |
| ลิตร. |
|
|
| บันกวด | (โบ) ก. รัด, ผูก, เช่น กรรณบันกวดพู่แก้ว. (ม. คําหลวง ทานกัณฑ์). |
|
|
| บันจวบ | ก. ตกแต่ง. |
|
|
| บันจอย | (โบ) ก. บรรจง. |
|
|
| บันดล | ก. ทําให้บังเกิดขึ้น. |
|
|
| บันดาล | ก. ให้เกิดมีขึ้นเป็นขึ้นด้วยแรงอํานาจของสิ่งใดสิ่งหนึ่ง เช่น บุญ |
| บันดาล บันดาลโทสะ. |
|
|
| บันเดิน | ก. ทําให้เดิน. |
|
|
| บันโดย | ก. พลอยแสดง เช่น บันโดยหรรษา; ดําเนินตาม, เอาอย่าง, ยินยอม, |
| คล้อยตาม. |
|
|
| บันได | น. สิ่งที่ทําเป็นขั้น ๆ สําหรับก้าวขึ้นลง, กระได ก็ว่า, โดยปริยาย |
| หมายถึงบุคคลหรือสิ่งที่อาศัยใช้ไต่เต้าขึ้นไปสู่ฐานะหรือตําแหน่ง |
| ที่สูงขึ้นไป. |
| บันไดแก้ว น. ที่รองพระคัมภีร์และลานสําหรับจารหนังสือ, ที่สําหรับ |
| พาดพระแสง. |
| บันไดลิง ๑ น. บันไดเชือกที่ตรึงติดเฉพาะส่วนบน ใช้ไต่ขึ้นที่สูงหรือ |
| ไต่ลงที่ตํ่า, กระไดลิง ก็ว่า. |
| บันไดเลื่อน น. บันไดที่เคลื่อนได้ด้วยกําลังไฟฟ้า. |
|
|
| บันไดลิง ๑ | ดูใน บันได. |
|
|
| บันไดลิง ๒ | ดู กระไดลิง ๒. |
|
|
| บันทึก | ก. จดข้อความเพื่อช่วยความทรงจําหรือเพื่อเป็นหลักฐาน, จดหรือ |
| ถ่ายทําไว้เพื่อช่วยความจําหรือเพื่อเป็นหลักฐาน, เช่น บันทึกรายงาน |
| การประชุม บันทึกภาพ บันทึกเสียง, จดย่อ ๆ ไว้เพื่อให้รู้เรื่องเดิม; |
| ย่นย่อ, ทําให้สั้น, เช่น บันทึกมรรคา. น. ข้อความที่จดไว้เพื่อช่วย |
| ความทรงจํา; หรือเพื่อเป็นหลักฐาน, ข้อความที่นํามาจดย่อ ๆ ไว้ |
| เพื่อให้รู้เรื่องเดิม(กฎ) หนังสือที่พนักงานฝ่ายปกครองหรือตํารวจ |
| จดไว้เป็นหลักฐานในการสอบสวนความผิดอาญา รวมทั้งบันทึก |
| คําร้องทุกข์และคํากล่าวโทษด้วย. |
|
|
| บันทึง | ก. บ่นถึง, คอย. (ช.). |
|
|
| บันเทิง | ก. เบิกบาน, รื่นเริง; ทําให้รู้สึกสนุก เช่น รายการบันเทิง, บำเทิง |
| หรือ ประเทิง ก็ว่า. |
| บันเทิงคดี น. เรื่องที่เขียนหรือแต่งขึ้นโดยมุ่งให้ความบันเทิงแก่ |
| ผู้อ่าน. |
|
|
| บันยะบันยัง | ว. พอสัณฐานประมาณ, พอสมควร. |
|
|
| บันลือ | ก. เปล่งเสียงดังก้อง เช่น บันลือสีหนาท; โด่งดัง, เลื่องลือ, เช่น |
| ข่าวบันลือโลก. |
|
|
| บันเหิน | ก. เหาะไป, บินไป. |
|
|
| บัปผาสะ | น. ปอด. (ป. ปปฺผาส). |
|
|
| บัพ | น. ข้อ, ปล้อง, ปม, เล่ม, หมวด, ตอน. (ป. ปพฺพ). |
|
|
| บัพชา | [บับพะชา] น. บรรพชา, การบวช. (ป. ปพฺพชฺชา). |
|
|
| บัพชิต | [บับพะชิด] น. บรรพชิต, นักบวช, ผู้บวช. (ป. ปพฺพชิต). |
|
|
| บัพพาช | [บับพาด] (แบบ) ก. ขับไล่ เช่น พระสญชัยยินราษฎร์ แกล้งบัพพาช |
| กูไกล. (ม. คําหลวง วนปเวสน์). (ป. ปพฺพาช). |
|
|
| บัพพาชน์ | [บับพาด] (แบบ) น. การขับไล่. (ป. ปพฺพาชน). |
|
|
| บัพพาชนียกรรม | [บับพาชะนียะกํา] น. กรรมที่สงฆ์ทําแก่ภิกษุที่จะพึงขับไล่, พิธีขับไล่ |
| บุคคลที่พึงขับไล่. (ป. ปพฺพาชนียกมฺม). |
|
|
| บัล | (แบบ) น. ชื่อมาตรานํ้าหนักมคธ ๑๐ บัล เป็น ๑ ตุลา, ๒๐ ตุลา เป็น |
| ๑ ภาระ. (ป., ส. ปล). |
|
|
| บัลลพ, บัลวะ | [บันลบ, บันละวะ] (แบบ) น. หน่อต้นไม้, กระโดงไม้ที่แตกออกใหม่, |
| ใช้ว่า บัลลพ์ ก็มี. (ส. ปลฺลว). |
|
|
| บัลลังก์ | น. พระแท่นที่ประทับของพระมหากษัตริย์ภายใต้เศวตฉัตร เรียก |
| ว่า ราชบัลลังก์, โดยปริยายคํา ราชบัลลังก์ นี้ หมายถึงความเป็น |
| พระมหากษัตริย์หรือสถาบันกษัตริย์ก็ได้; ที่นั่งผู้พิพากษาเมื่อ |
| พิจารณาคดีในศาล; ส่วนของสถูปเจดีย์บางแบบ มีรูปเป็นแท่น |
| เหนือคอระฆัง. ก. นั่งขัดสมาธิ เรียกว่า นั่งคู้บัลลังก์. (ป. ปลฺลงฺก). |
|
|
| บัลลูน | น. ลูกกลมขนาดใหญ่บรรจุแก๊สที่เบากว่าอากาศ ทําให้ลอยได้ ใช้ |
| ประโยชน์ในกิจการบางอย่าง เช่น ตรวจลมชั้นบน, ใช้ว่า. บอลลูน |
| ก็มี. (อ. balloon). |
|
|
| บัลเลต์ | น. ระบำปลายเท้า. |
|
|
| บัว | น. ชื่อเรียกไม้นํ้าหลายชนิดหลายสกุลและหลายวงศ์ คือ สกุล |
| Nelumbo ในวงศ์ Nelumbonaceae มีเหง้ายาวทอดอยู่ในตม ใบ |
| เป็นแผ่นกลม ขอบเรียบ อยู่ห่าง ๆ กัน ก้านใบและก้านดอกแข็ง |
| มีหนามสากคาย ชูใบและดอกขึ้นพ้นผิวนํ้า เช่น บัวหลวง |
| (N. nucifera Gaertn.) ดอกสีขาวหรือชมพู กลิ่นหอม พันธุ์ดอก |
| สีขาวเรียก สัตตบุษย์ พันธุ์ดอกสีชมพูเรียก ปัทม์ หรือ สัตตบงกช |
| ดอกใช้ในงานพิธีต่าง ๆ เมล็ดกินได้, สกุล Nymphaea ในวงศ์ |
| Nymphaeaceae มีเหง้าสั้นอยู่ในตม ใบเป็นแผ่นกลม ขอบเรียบ |
| หรือจักอยู่ชิดกันเป็นกระจุก ก้านใบและก้านดอกอ่อนไม่มีหนาม |
| ใบลอยอยู่บนผิวนํ้า ดอกโผล่ขึ้นพ้นผิวนํ้า ผลจมอยู่ในนํ้าเรียก |
| โตนด เช่น บัวสาย (N. lotus L. var. pubescens Hook.f. et Thomson) |
| ขอบใบจัก ดอกสีขาวหรือแดง ก้านดอกเรียก สายบัว กินได้ |
| พันธุ์ดอกสีขาวเรียก สัตตบรรณ บัวเผื่อน (N. nouchali Burm.f.) |
| ขอบใบเรียบ ดอก สีม่วงอ่อน, สกุล Victoria ในวงศ์ |
| Nymphaeaceae เช่น บัวขอบ กระด้ง หรือ บัววิกตอเรีย [V. |
| amazonica (Poeppig) Sowerby] มีเหง้าสั้นอยู่ในตม ใบเป็นแผ่น |
| กลมใหญ่ ขอบยกขึ้นคล้ายกระด้ง ลอยอยู่ บนผิวนํ้า ใต้ใบ ก้าน |
| ดอก และด้านนอกของกลีบดอกชั้นนอกมีหนามแหลม ดอกใหญ่ |
| สีขาว หอมมาก; ส่วนประกอบทางสถาปัตยกรรมที่ทําเป็นรูป |
| กลีบบัว ติดอยู่บนหัวเสา เรียกว่า บัวหัวเสา หรือที่ส่วนล่างของฐาน |
| เป็นต้น เรียกว่า ฐานบัว, ส่วนประดับที่ใช้ในงานสถาปัตยกรรม |
| ใช้ตกแต่งตรงส่วนขอบของพื้นผนังด้านล่างและด้านบน เพื่อ |
| ประสานระหว่างพื้นที่ต่างระดับหรือพื้นที่ในแนวนอนกับแนวตั้ง |
| เช่น เพดานกับผนัง พื้นกับผนัง ลักษณะเป็นแผ่นหรือแถบที่มี |
| ความกว้างตามความเหมาะสมของพื้นที่แต่ยาวทอดไปตามมุม |
| หรือขอบ เช่น เชิงผนัง ขอบเพดาน อาจเป็นปูนที่ปั้นแต่งเป็น |
| รูปแบบต่าง ๆ เป็นไม้แกะสลักหรือไสเซาะเป็นลวดลาย หรือเป็น |
| ไม้แถบขนาดเล็กไม่มีลวดลายที่ช่างทั่วไปมักเรียกว่า ไม้มอบ, |
| ลวดบัว ก็เรียก, เรียกสิ่งที่มีลักษณะคล้ายดอกบัว เช่น โคมบัว. |
| บัวกลุ่ม น. ลายปูนหรือลายแกะไม้ที่ทําเป็นรูปดอกบัวที่เริ่มแย้ม |
| ร้อยกันเป็นเถา อยู่ระหว่างบัลลังก์กับปลียอดของเจดีย์หรือปลาย |
| เครื่องบนของปราสาท. |
| บัวขม น. บัวสายพันธุ์หนึ่งในสกุล Nymphaea ดอกเล็ก สีขาว |
| สายกินได้ หัวมีรสขม. |
| บัวขาบ ดู ผัน ๑. |
| บัวคอเสื้อ น. แผ่นผ้าทาบรอบคอเสื้อ; ลายบัวที่อยู่ใต้บัลลังก์ |
| ปราสาท. |
| บัวตะกั่ว (โบ) น. ที่สําหรับไขนํ้าให้ไหลลงมาเป็นฝอย. |
| บัวถลา น. บัวควํ่าที่ลาหรือยืดอ่อนออกไป. |
| บัวนาง น. นมผู้หญิง. |
| บัวบังใบ ว. เห็นรําไร. |
| บัวบาท น. เท้าที่มีบัวรอง, หมายเอาเท้าผู้มีบุญอย่างพระพุทธเจ้า |
| นิยมว่าพระพุทธเจ้ามีดอกบัวผุดขึ้นรับพระบาท, ใช้เลือนมา |
| หมายถึงพระบาทของพระเจ้าแผ่นดินด้วย. |
| บัวไม่ช้ำ น้ำไม่ขุ่น (สํา) ก. รู้จักผ่อนปรนเข้าหากัน มิให้กระทบ |
| กระเทือนใจกัน, รู้จักถนอมนํ้าใจไม่ให้ขุ่นเคืองกัน, บัวไม่ให้ชํ้า |
| นํ้าไม่ให้ขุ่น ก็ว่า. |
| บัวโรย ว. สีกลีบบัวแห้งหรือสีปูนแห้ง. |
| บัวลอย ๑ น. ชื่อขนมชนิดหนึ่ง ทําด้วยแป้งข้าวเหนียว ปั้นเป็นเม็ด |
| กลม ๆ เล็ก ๆ ต้มในนํ้ากะทิผสมนํ้าตาล. |
| บัวอกไก่ น. ชื่อลวดบัวแบบหนึ่ง มีลักษณะนูนเป็นสันขึ้นอย่างอก |
| ของไก่. |
|
|
| บัวตูม | น. ชื่อพืชเบียนชนิด Rafflesia kerrii Meijer ในวงศ์ Rafflesiaceae |
| เกิดตามป่าดิบ เกาะเบียนรากไม้เถา ดอกตูมสีนวล ใช้ทํายาได้ |
| เมื่อบานขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ ๓๐ เซนติเมตร สีนํ้าตาล |
| แดงประเหลือง กลิ่นเหม็น, บัวผุด ก็เรียก. |
|
|
| บัวบก | น. (๑) ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Centella asiatica (L.) Urban ในวงศ์ |
| Umbelliferae ขึ้นตามที่ชุ่มชื้น ทอดเลื้อยไปตามพื้นดิน ใบเดี่ยว |
| กลม ขอบใบหยักเล็กน้อย ใบและต้นกินได้และใช้ทํายาได้, พายัพ |
| และอีสานเรียก ผักหนอก, ปักษ์ใต้และตราดเรียก ผักแว่น. (๒) ชื่อ |
| ไม้เถาชนิด Stephania pierrei Diels ในวงศ์ Menispermaceae ขึ้น |
| ในป่าเบญจพรรณ รากพองเป็นหัวกลม ๆ ใบค่อนข้างกลมปลาย |
| แหลม ใช้ทํายาได้. |
|
|
| บัวผุด | ดู บัวตูม. |
|
|
| บัวลอย ๑ | ดูใน บัว. |
|
|
| บัวลอย ๒ | น. ชื่อเพลงไทยทํานองหนึ่ง ใช้บรรเลงในงานศพ. |
|
|
| บัวสวรรค์ | น. ชื่อไม้ต้นขนาดเล็กชนิด Gustavia gracillima Miers ในวงศ์ |
| Lecythidaceae ดอกสีชมพูแก่ กลีบดอกซ้อนกันเป็น ชั้น ๆ |
| เหมือนดอกบัว. |
|
|
| บัวสายติ่ง, บัวสายทิ้ง | ดู สายติ่ง. |
|
|
| บัวฮาดำ | ดู เฉียงพร้าดํา. |
|
|
| บา | น. ครู, อาจารย์; ชายหนุ่ม. |
| บาธรรม น. ผู้เชี่ยวชาญในทางธรรม, อาจารย์ทางธรรม. |
|
|
| บ่า ๑ | น. ส่วนของร่างกายระหว่างคอกับหัวไหล่, โดยปริยายหมายถึง |
| อินทรธนูหรือสิ่งอื่นที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น เช่น บ่าเสา |
| บ่าเสื้อ. |
|
|
| บ่า ๒ | ว. อาการที่นํ้าไหลล้นมาโดยเร็ว; อะไร, ทําไม. |
|
|
| บ้า ๑ | ว. เสียสติ, วิกลจริต, สติฟั่นเฟือน, หลงใหลหรือมัวเมาในสิ่งนั้น ๆ |
| จนผิดปรกติ เช่น บ้ากาม บ้ายศ บ้าฟุตบอล; อาการที่สัตว์บางชนิด |
| เช่นหมาเป็นโรคกลัวนํ้า เรียกว่า หมาบ้า. |
| บ้าจี้ ว. อาการที่พูดหรือแสดงโดยขาดสติเมื่อถูกจี้ทําให้ตกใจ, |
| ทําตามโดยปราศจากการไตร่ตรองเมื่อถูกยุหรือแนะ. |
| บ้าดีเดือด ว. มีอาการคลุ้มคลั่งมุทะลุดุดันเป็นคราว ๆ, โดยปริยาย |
| หมายความว่า มีอารมณ์หุนหันพลันแล่นชอบทําอะไรรุนแรง. |
| บ้าน้ำลาย ว. ชอบพูดพล่าม, ชอบพูดเพ้อเจ้อ. |
| บ้าบิ่น ๑ ว. มุทะลุ, หุนหันพลันแล่น, อวดกล้าทําการอย่างไม่มี |
| สติยั้งคิด, บิ่น ก็ว่า. |
| บ้าระห่ำ ว. มุทะลุ, ทะลึ่งตึงตัง. |
| บ้าลำโพง ว. บ้าเพราะกินเมล็ดลําโพง มีอาการซึมหรือพูดพล่าม, |
| โดยปริยายหมายความว่า พูดโผงผาง ตึงตัง หรือแสดงกิริยาโมโห |
| โกรธา เช่น พูดจาบ้าลําโพงโป้งไป. (คาวี), ทําโมโหโกรธาบ้า |
| ลําโพง เที่ยวโป้งโหยงหยาบช้าสาธารณ์. (พิเภกสอนบุตร). |
| บ้าเลือด ว. บันดาลโทสะอย่างไม่กลัวตายเมื่อถูกทําร้ายถึง เลือดตก |
| ยางออก. |
| บ้าสมบัติ ว. ที่เห็นอะไร ๆ เป็นของมีค่าไปทั้งหมด, ที่ชอบสะสม |
| สิ่งของต่าง ๆ ไว้มากจนเกินความจําเป็น. |
| บ้าหอบฟาง (สํา) ว. บ้าสมบัติ เห็นอะไร ๆ เป็นของมีค่าจะเอาทั้งนั้น, |
| อาการที่หอบหิ้วสิ่งของพะรุงพะรัง. |
| บ้าห้าร้อยจำพวก (สํา) ว. บ้ามากมายหลายประเภท. |
|
|
| บ้า ๒ | น. ชื่อปลานํ้าจืดชนิด Leptobarbus hoevenii ในวงศ์ Cyprinidae |
| ลําตัวค่อนข้างยาวหนาเกือบเป็นรูปทรงกระบอก หัวกว้าง มีหนวด |
| ๒ คู่ ท้องกลมมน ด้านหลังและข้างตัวสีเขียวอ่อน ด้านท้องสีขาว |
| แต้มเหลือง ครีบท้อง ครีบก้น และครีบหลังสีแดงอ่อน ในปลา |
| ขนาดเล็กมีแถบสีดําคลํ้าพาดตลอดข้างตัว พบอาศัยตามแม่นํ้า |
| ลําคลองและบึงใหญ่ทั่วไป ขนาดยาวได้ถึง ๕๐ เซนติเมตร ใน |
| ธรรมชาติกินผลไม้รวมทั้งผลกระเบา เมื่อมีผู้นําไปบริโภค |
| ทําให้เกิดอาการมึนเมา, อ้ายบ้า หรือ พวง ก็เรียก. |
|
|
| บ้า ๆ | ว. แผลง ๆ, แตกต่างไปจากปรกติ, เช่น ทําบ้า ๆ เล่นบ้า ๆ. |
|
|
| บาก | ก. ใช้สิ่งมีคมเช่นมีดหรือขวานเป็นต้นฟันสิ่งใดสิ่งหนึ่งเช่นต้นไม้ |
| ให้เป็นแผลเป็นรอยหรือเป็นทางเข้าไป, โดยปริยายหมายความว่า |
| มุ่งหน้าไป เช่น อย่ารู้มากบากหนีแต่ที่ง่าย. (พาลีสอนน้อง). |
| บากท่า ก. ให้ท่า, เปิดช่อง. |
| บากบั่น ก. พากเพียร, ตั้งหน้าฝ่าความยากลําบาก. |
| บากหน้า ก. ยอมเสียหน้าเข้าไปขอความช่วยเหลือด้วยความจําใจ |
| จําเป็น. |
|
|
| บาง ๑ | น. ทางนํ้าเล็ก ๆ, ทางนํ้าเล็กที่ไหลขึ้นลงตามระดับนํ้าในแม่นํ้า |
| ลําคลอง หรือทะเล; ตําบลบ้านที่อยู่หรือเคยอยู่ริมบางหรือใน |
| บริเวณที่เคยเป็นบางมาก่อน, โดยปริยายหมายถึงทั้งหมู่ เช่น |
| ฆ่าล้างบาง ย้ายล้างบาง. ว. มีส่วนสูงน้อยจากผิวพื้น, |
| ไม่หนา, มีความหนาน้อย, เช่น มีดบาง ผ้าบาง, โดยปริยายหมายถึง |
| ลักษณะที่คล้ายคลึงเช่นนั้น เช่น ผสมสุราแต่น้อย ๆ ไม่เข้มข้น |
| เรียกว่า ผสมแต่บาง ๆ, แทงลูกบิลเลียดไปถูกอีกลูกหนึ่งเพียงผิว ๆ |
| เรียกว่า แทงบางไป, เรียกผู้ที่มีผมน้อยกว่าปรกติว่า ผมบาง, เรียกผู้ |
| ที่อายง่ายกว่าปรกติ คือไม่ควรละอาย กลับอายว่า หน้าบาง, ตรงข้าม |
| กับ หน้าหนา, เรียกผู้ที่มีรูปร่างอ้อนแอ้นสะโอดสะองว่า เอวเล็ก |
| เอวบาง หรือเอวบางร่างน้อย, เรียกคนอ่อนแอทนความลําบากไม่ได้ |
| เพราะไม่เคยชินว่า คนผิวบาง. |
| บางตา ว. เห็นเป็นระยะห่าง ๆ กัน หรือหนาแน่นน้อยกว่า |
| ที่ควรเป็น. |
| บางเบา ว. น้อยลง, ทุเลาลง, เบาบาง ก็ว่า. |
|
|
| บาง ๒ | ว. ใช้ประกอบหน้านามหมายความว่า ไม่ใช่ทั้งหมด คือ เป็นส่วน |
| ย่อยหรือส่วนใดส่วนหนึ่งของส่วนรวม เช่น บางคน บางพวก |
| บางถิ่น บางสิ่ง, ลาง ก็ใช้. |
| บางที ว. บางเวลา, บางคราว, บางครั้ง, บางหน, ลางที ก็ใช้. |
|
|
| บ่าง | น. ชื่อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิด Cynocephalus variegatus ในวงศ์ |
| Cynocephalidae รูปร่างคล้ายกระรอก แต่มีหนังเป็นพังผืด ๒ ข้าง |
| ของลําตัวตั้งแต่คอไปถึงปลายนิ้วตีนและปลายหางสําหรับใช้กาง |
| ออกคล้ายปีก ถลาร่อนจากที่สูงมายังที่ตํ่าได้ค่อนข้างไกล ขนนุ่ม |
| สีนํ้าตาลคลํ้าหรือนํ้าตาลจาง ๆ เป็นหย่อม ๆ เล็บโค้งแหลมใช้ปีน |
| ป่ายต้นไม้ หากินในเวลากลางคืน กลางวันมักหลบอยู่ตามโพรงไม้ |
| หรือเกาะห้อยอยู่ตามพุ่มทึบ, พุงจง หรือ พะจง ก็เรียก |
| บ่างช่างยุ (สํา) น. คนที่ชอบพูดส่อเสียดยุยงให้เขาแตกกัน. |
|
|
| บ้าง | ว. ใช้ประกอบคําอื่นหมายความว่า บางจํานวนหรือบางส่วนของสิ่งที่ |
| กล่าวถึงโดยเฉพาะ เช่น อย่างนั้นบ้าง อย่างนี้บ้าง ขอบ้าง, บางส่วนของ |
| จํานวนรวมที่แบ่งเป็น ๒ เช่น เรื่องที่เล่าจริงบ้าง เท็จบ้าง, มีส่วนร่วม |
| มีความหมายคล้ายคำว่า ด้วย เช่น ขอเล่นบ้าง ขอขี่จักรยานบ้าง, เอาอย่าง |
| เช่น เห็นเขาทําก็ทําบ้าง. ส. คําใช้แทน ผู้หรือสิ่งที่พูดถึงในกรณีที่แยก |
| กล่าวโดยเฉพาะ เช่น บ้างก็กิน บ้างก็เล่น, เป็นสรรพนามบุรุษที่ ๓. |
|
|
| บางขุนนนท์ | น. ชื่อเพลงไทยทํานองหนึ่ง. |
|
|
| บางสุ | (กลอน) น. บงสุ์, ฝุ่น, ละออง, ธุลี, (โบ) ใช้ว่า บางษุ ก็มี เช่น |
| มหาบางษุกุลพัษตรจีวรา. (นันโท), เมื่อน้นนนางก็ลูบบท |
| บางษุบาท. (ม. คําหลวง วนปเวสน์). (ป. ปํสุ; ส. ปําสุ). |
|
|
| บาจก | (แบบ) น. พ่อครัว, แม่ครัว ใช้ว่า บาจิกา. (ป. ปาจก). |
|
|
| บาจรีย์ | [-จะรี] น. อาจารย์ของอาจารย์. (ป. ปาจริย). |
|
|
| บาจิกา | (แบบ) น. แม่ครัว. (ป. ปาจิกา). (ดู บาจก). |
|
|