พยัญชนะตัวที่ ๒๗ เป็นพวกอักษรกลาง เป็นตัวสะกดในแม่กบ
ในคําที่มาจากภาษาบาลีและสันสกฤตเป็นต้น เช่น บาป เนปจูน,
ตัว ป ตัว ป ที่ขึ้นต้นของคําหรือพยางค์ในภาษาบาลีและสันสกฤต
มักแผลงมาเป็นตัว บ ในภาษาไทย เช่น ปท ปิตา เป็น บท บิดา.
ปก ๑ก. แผ่ออกคลุมเบื้องบน เช่น ตะไคร้ใบปกดิน. น. กระดาษหรือผ้า
หรือหนังเป็นต้นที่หุ้มอยู่ภายนอกสมุดหรือหนังสือเป็นต้น, ใบปก
ก็เรียก; แผ่นผ้าที่ติดปากกระเป๋าเสื้อ, แผ่นผ้าที่ติดกับคอเสื้อพับตลบ
ลงมาหรือแบะออกทั้ง ๒ ข้าง เช่น ปกเชิ้ต ปกเสื้อนอก.
ปกกระพอง น. เครื่องปกส่วนที่นูนเป็นปุ่ม ๒ ข้างหัวช้าง.
ปกเกศ ก. ปกเกล้า, คุ้มครอง.
ปกครอง ก. ดูแล, คุ้มครอง, ระวังรักษา; บริหาร.
ปกคลุม ก. แผ่คลุมอยู่เบื้องบน.
ปกป้อง ก. คุ้มครองป้องกัน.
ปกปักรักษา ก. ดูแลรักษา.
ปกปิด ก. ปิดไม่ให้รู้หรือไม่ให้เห็น, ปิดไว้เป็นความลับ.
ปก ๒(ถิ่น-ปักษ์ใต้) น. ปลาแก้มชํ้า. (ดู แก้มชํ้า).
ปกติ[ปะกะติ, ปกกะติ] ว. ธรรมดา, เป็นไปตามเคย, ไม่แปลกไปจาก
ธรรมดา, ปรกติ ก็ว่า. (ป.; ส. ปฺรกฺฤติ).
ปกรณ์[ปะกอน] น. คัมภีร์, ตํารา, หนังสือ. (ป. ปกรณ; ส. ปฺรกรณ).
ปกรณัม[ปะกะระนำ] น. ปกรณ์, เรื่อง, เช่น ปักษีปกรณัม. (ส. ปฺรกรณ;
ป. ปกรณ).
ปการ[ปะกาน] น. อย่าง, ชนิด. (ป.; ส. ปฺรการ).
ปกิณกะ[ปะกินนะกะ] ว. เรี่ยราย, เบ็ดเตล็ด, กระจาย, ระคนกัน, คละกัน,
(มักใช้ประกอบหน้าศัพท์) เช่น ปกิณกคดี. (ป. ปกิณฺณก;
ส. ปฺรกีรฺณก).
ปกีรณัม[ปะกีระนํา] ก. จําแนกหรือกระจายออกไป. (ส. ปฺรกีรณมฺ).
ปโกฏิ[ปะโกด] น. ชื่อสังขยาจํานวนสูง = ๑๐๐,๐๐๐,๐๐๐,๐๐๐,๐๐๐
(เท่ากับสิบล้านโกฏิ). (ป.).
ปง ๑, ปงปังว. เสียงดังเช่นนั้น.
ปง ๒(ถิ่น-พายัพ) น. ที่ริมฝั่งน้ำ, ที่ลุ่มน้ำขัง, ป่ง หรือ โป่ง ก็ว่า.
ป่งน. พื้นดินที่มีเกลือสินเธาว์ผุดเกรอะกรังอยู่, ป่าหรือดินที่มีป่ง
เรียกว่า ป่าป่ง ดินป่ง, เรียกผีที่มีอยู่ในที่เช่นนั้นว่า ผีป่ง,
เรียกลักษณะที่นั่งห้างคอยยิงสัตว์ที่มากินดินป่งว่า นั่งป่ง;
(ถิ่น-พายัพ) ที่ริมฝั่งน้ำ, ที่ลุ่มน้ำขัง, ปง หรือ โป่ง ก็ว่า.
ปงช้างดู หนอนตายหยาก (๑).
ปฎล[ปะดน] (แบบ) น. หลังคา, เพดาน, ชั้น. (ป. ปฏล).
ปฏัก(แบบ) น. ประตัก.
ปฏิ-คําอุปสรรคในภาษาบาลีใช้นําหน้าศัพท์อื่น แปลว่า เฉพาะ, ตอบ,
ทวน, กลับ. (ป.; ส. ปฺรติ).
ปฏิกรณ์(ฟิสิกส์) น. เครื่องที่ใช้สําหรับก่อให้เกิดปฏิกิริยาแตกสลายทาง
นิวเคลียร์อย่างสมํ่าเสมอและควบคุมได้เพื่อผลิตพลังงาน สาร
กัมมันตรังสี เครื่องชนิดนี้มีหลายแบบ และใช้เชื้อเพลิงนิวเคลียร์
ซึ่งมักเป็นแท่งยูเรเนียม, มักเรียกว่า เครื่องปฏิกรณ์ปรมาณู. (อ. reactor).
ปฏิกรรมสงครามน. การชดใช้ค่าเสียหายที่ฝ่ายชนะสงครามเรียกร้องเอาจากฝ่าย
พ่ายแพ้. (อ. reparation).
ปฏิการ-, ปฏิการะ[ปะติการะ-] น. การสนองคุณ, การตอบแทนคุณ, คู่กับ อุปการะ;
การซ่อมแซม. (ป.).
ปฏิกิริยาน. การกระทําตอบสนอง; การกระทําต่อต้าน; ผลของการกระทํา
ซึ่งเป็นเหตุให้เกิดกิริยาสะท้อนมาเป็นอีกอย่างหนึ่ง; (เคมี) การเกิด
การเปลี่ยนแปลงทางเคมีของสาร. (ป. ปฏิ ว่า ตอบ, ทวน, กลับ +
กิริยา ว่า การกระทํา). (อ. reaction).
ปฏิกูล[-กูน] ว. สกปรกน่ารังเกียจ เช่น สิ่งปฏิกูล. (ป. ปฏิกฺกูล).
ปฏิคคหิต, ปฏิคหิต-[ปะติกคะหิด, ปะติกคะหิตะ-] (แบบ) ก. รับเอา เช่น เราก็ปฏิคคหิต
ด้วยศรัทธา. (ม. คําหลวง วนปเวสน์). ว. อันรับเอาแล้ว.
(ป. ปฏิคฺ-คหิต).
ปฏิคมน. ผู้ต้อนรับ, ผู้รับแขก, ผู้ดูแลต้อนรับ.
ปฏิคาหกน. ผู้รับทาน. (ป. ปฏิคฺคาหก).
ปฏิฆะ(แบบ) น. ความคับแค้น, ความกระทบกระทั่ง, ความขึ้งเคียด
(โทสะ). (ป.).
ปฏิชีวนะ[-ชีวะนะ] น. เรียกยาประเภทที่มีสารที่สกัดจากผลผลิตของเชื้อ
จุลินทรีย์ ใช้ฆ่าหรือยับยั้งการแพร่พันธุ์ของแบคทีเรีย ว่า
ยาปฏิชีวนะ. (อ. antibiotics).
ปฏิญญา[ปะตินยา] น. การให้คํามั่นสัญญาหรือการแสดงยืนยันโดยถือเอา
สิ่งศักดิ์สิทธิ์หรือความสุจริตใจเป็นที่ตั้ง. (ป.).
ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน น. การให้คํามั่นสัญญาหรือการ
แสดงยืนยันถึงสิทธิหรืออํานาจอันชอบธรรมของมนุษย์ซึ่งเป็นที่ยอมรับ
กันทั่วไป.
ปฏิญาณ[ปะติยาน] ก. ให้คํามั่นสัญญา โดยมากมักเป็นไปตามแบบพิธี.
ปฏิทินน. แบบสําหรับดูวัน เดือน ปี. (ป.; ส. ปฺรติทิน ว่า เฉพาะวัน,
สําหรับวัน).
ปฏิทินโหราศาสตร์ น. ตาตารางแผนที่แสดงการเคลื่อนไหวของดาว
พระเคราะห์ประจำวัน, ปูม ก็เรียก.
ปฏิบถว. ทวนทาง, สวนทาง. (ป. ปฏิปถ).
ปฏิบัติก. ดําเนินการไปตามระเบียบแบบแผน เช่น ปฏิบัติราชการ, กระทํา
เพื่อให้เกิดความชํานาญ เช่น ภาคปฏิบัติ; กระทําตาม เช่น ปฏิบัติตาม
สัญญา; ประพฤติ เช่น ปฏิบัติสมณธรรม ปฏิบัติต่อกัน; ปรนนิบัติ
รับใช้ เช่น ปฏิบัติบิดามารดา ปฏิบัติครูบาอาจารย์. (ป. ปฏิปตฺติ).
ปฏิบัติการ ก. ทํางานตามหน้าที่. ว. ที่ทดลองเพื่อพิสูจน์ข้อเท็จจริง
ตามทฤษฎีหรือฝึกงานเพื่อให้เกิดความชํานาญเป็นต้น เช่น ห้อง
ปฏิบัติการ.
ปฏิบัติธรรม ก. ประพฤติตามธรรม; เจริญภาวนา.
ปฏิบัติบูชา น. การบูชาด้วยการปฏิบัติตามคำสั่งสอน, คู่กับ
อามิสบูชา ซึ่งเป็นการบูชาด้วยสิ่งของ.
ปฏิปทา[-ปะทา] น. ทางดําเนิน; ความประพฤติ. (ป.).
ปฏิปักษ์น. ฝ่ายตรงกันข้าม, ข้าศึก, ศัตรู. ว. ที่ตรงกันข้าม เช่น ฝ่ายปฏิปักษ์.
(ส. ปรฺติปกฺษ; ป. ปฏิปกฺข).
ปฏิปัน(แบบ) น. ผู้ดําเนินไปแล้ว, ผู้บรรลุแล้ว, ผู้ตรัสรู้แล้ว. (ป. ปฏิปนฺน).
ปฏิปุจฉาพยากรณ์น. การจําแนกธรรมหรือพยากรณ์ปัญหาธรรมด้วยวิธีย้อนถาม. (ป.).
ปฏิปุจฉาวาทีน. ผู้จําแนกธรรมหรือพยากรณ์ปัญหาธรรมด้วยวิธีย้อนถาม. (ป.).
ปฏิพัทธ์ก. เนื่องกัน, ผูกพัน, รักใคร่. (ป. ปฏิพทฺธ; ส. ปฺรติพทฺธ).
ปฏิพากย์น. การกล่าวตอบ, การพูดโต้ตอบ. (ป. ปฏิวากฺย).
ปฏิภาค, ปฏิภาค-[ปะติพาก, ปะติพากคะ-] น. ส่วนเปรียบ. ว. เทียบเคียง, เหมือน.
(ป. ปฏิภาค; ส. ปฺรติภาค).
ปฏิภาคนิมิต น. ''อารมณ์เทียบเคียง'' คือ เมื่อพบเห็นสิ่งใดจนติดตา
หลับตาเห็นแล้วอาจนึกทายส่วนหรือแบ่งส่วนแห่งสิ่งนั้นให้สมรูป
สมสัณฐาน เรียกว่า ปฏิภาคนิมิต. (ป. ปฏิภาคนิมิตฺต; ส. ปฺริตภาค +
นิมิตฺต).
ปฏิภาณ, ปฏิภาณ-[ปะติพาน, ปะติพานะ-, ปะติพานนะ-] น. เชาวน์ไวในการกล่าวแก้
หรือโต้ตอบเป็นต้นได้ฉับพลันทันทีและแยบคาย. (ป.).
ปฏิภาณกวี [ปะติพานนะกะวี, ปะติพานกะวี] น. กวีผู้มีความ
สามารถในการใช้ปฏิภาณแต่งกลอนสด.
ปฏิภาณปฏิสัมภิทา [ปะติพานะ-] น. ปฏิสัมภิทา ๑ ใน ๔ อย่าง
คือ ๑. อรรถปฏิสัมภิทา ๒. ธรรมปฏิสัมภิทา ๓. นิรุตติปฏิสัมภิทา
๔. ปฏิภาณปฏิสัมภิทา หมายถึง ปัญญาอันแตกฉานในปฏิภาณ คือ
ความเข้าใจทำให้สามารถแก้ไขเหตุการณ์ได้ในเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน
หรือกล่าวโต้ตอบได้ทันท่วงที. (ป.).
ปฏิภาณโวหาร [ปะติพานนะ-, ปะติพาน-] น. การกล่าวเหมาะด้วย
เหตุผลในทันที.
ปฏิมา, ปฏิมากรน. รูปเปรียบหรือรูปแทนองค์พระพุทธเจ้า คือ พระพุทธรูป, เรียกย่อ
มาจาก พุทธปฏิมา หรือ พุทธปฏิมากร. (ป. ปฏิมา).
ปฏิยุทธ์ก. รบตอบ, สู้รบ. (ป.).
ปฏิรพ[-รบ] (แบบ) ก. ส่งเสียงเอาชัย, ร้องดัง, ร้องขู่. (ป. ปฏิรว).
ปฏิรูป, ปฏิรูป-[-รูบ, -รูปะ-] ว. สมควร, เหมาะสม, เช่น ปฏิรูปเทส คือ ถิ่นที่สมควร
หรือ ถิ่นที่เหมาะสม; เทียม, ไม่แท้, เช่น มิตรปฏิรูป. ก. ปรับปรุงให้
สมควร เช่น ปฏิรูปบ้านเมือง. (ป.).
ปฏิโลมว. ทวนกลับ. (ป. ปฏิโลม ว่า ทวนขน คู่กับ อนุโลม ว่า ตามขน).
ปฏิวัติน. การหมุนกลับ, การผันแปรเปลี่ยนหลักมูล; การเปลี่ยนแปลง
ระบบ เช่น ปฏิวัติอุตสาหกรรม, การเปลี่ยนแปลงระบอบการ
บริหารบ้านเมือง เช่น ปฏิวัติการปกครอง. (ป. ปฏิวตฺติ).
ปฏิวาต[-วาด] ว. ทวนลม. (ป.).
ปฏิวาท[-วาด] น. คําโต้, คําคัดค้าน. (ป.).
ปฏิเวธ[-เวด] ก. เข้าใจตลอด, ตรัสรู้, ลุล่วงผลปฏิบัติ. (ป.).
ปฏิสนธิ(แบบ) ก. เกิดในท้อง, ถือกําเนิด. (ป. ปฏิสนฺธิ).
ปฏิสวะ[ปะติดสะวะ] (แบบ) น. การฝืนคํารับ, การรับแล้วไม่ทําตามรับ.
(ป. ปฏิสฺสว).
ปฏิสังขรณ์ก. ซ่อมแซมทําให้กลับคืนดีเหมือนเดิม (มักใช้เฉพาะวัดวาอาราม)
เช่น ปฏิสังขรณ์วัด. (ป.).
ปฏิสันถารน. การทักทายปราศรัยแขกผู้มาหา (มักใช้แก่ผู้น้อย);
การต้อนรับแขก. (ป. ปฏิสนฺถาร).
ปฏิสัมภิทา(แบบ) น. ความแตกฉาน, ปัญญาอันแตกฉาน, มี ๔ อย่าง คือ
อรรถปฏิสัมภิทา ธรรมปฏิสัมภิทา นิรุตติปฏิสัมภิทา ปฏิภาณ
ปฏิสัมภิทา. (ป.).
ปฏิเสธก. ไม่รับ, ไม่ยอมรับ, เช่น ปฏิเสธการเชิญ, ไม่ยอมรับข้อเท็จจริง
เช่น ปฏิเสธข้อกล่าวหา; (ไว) แสดงความหมายตรงกันข้ามกับ
ยืนยัน รับ หรือ ยอมรับ. (ป.).
ปฏิเสธข่าว ก. แสดงยืนยันว่าไม่เป็นไปตามนั้น.
ปฐพี[ปะถะ-, ปัดถะ-] น. แผ่นดิน. (ป. ป?วี).
ปฐพีวิทยา [ปะถะพีวิดทะยา, ปัดถะพีวิดทะยา] น. วิทยาศาสตร์
แขนงหนึ่งที่ศึกษาเกี่ยวกับเรื่องดิน. (อ. pedology).
ปฐม, ปฐม-[ปะถม, ปะถมมะ-] ว. ประถม, ลำดับแรก, ลำดับเบื้องต้น; ชั้นที่ ๑,
เรียกเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นที่ ๑ ในตระกูลจุลจอมเกล้าว่า
ปฐมจุลจอมเกล้า ปฐมจุลจอมเกล้าวิเศษ. (ป.).
ปฐมกรรม [ปะถมมะกํา] น. กฎเบื้องต้นหรือข้อสําคัญ; ชื่อพิธี
แบบหนึ่งที่กษัตริย์ในครั้งโบราณกระทําแก่ผู้เป็นปรปักษ์.
ปฐมฌาน [ปะถมมะ-] น. ฌานเบื้องต้น ได้แก่ ฌานที่ ๑ มีองค์ ๕
คือ วิตก วิจาร ปีติ สุข เอกัคตา. (ป.).
ปฐมทัศน์ [ปะถมมะ-] น. การแสดงครั้งแรก, เรียกการแสดงละคร
หรือการฉายภาพยนตร์รอบแรกว่า รอบปฐมทัศน์.
ปฐมเทศนา [ปะถมมะเทสะนา, ปะถมมะเทดสะหฺนา, ปะถม
เทดสะหฺนา] น. เทศนาครั้งแรกในพระพุทธศาสนา หมายถึง
ธัมมจักกัปปวัตนสูตร; ชื่อพระพุทธรูปปางหนึ่ง เป็นพระพุทธรูป
นั่งขัดสมาธิบ้าง นั่งห้อยพระบาทอย่างนั่งเก้าอี้บ้าง เครื่องหมาย
สําคัญอยู่ที่พระหัตถ์ขวา ทํานิ้วพระหัตถ์กรีดเป็นวงกลม ส่วน
พระหัตถ์ซ้ายวางหงายอยู่บนพระเพลาบ้าง ถือชายจีวรบ้าง ทํา
ท่าทางประคองพระหัตถ์ขวาบ้าง.
ปฐมนิเทศ [ปะถมมะ-, ปะถม-] น. การแนะนําชี้แนวเพื่อการศึกษา
และการทํางานในเบื้องต้น.
ปฐมบุรุษ [ปะถมมะ-, ปะถม-] น. บุรุษที่ ๑, ตามไวยากรณ์ ได้แก่
สรรพนามพวกที่ใช้แทนชื่อผู้พูด เช่น ข้า เรา แต่ตามไวยากรณ์บาลี
หมายถึงพวกที่เราพูดถึง เช่น เขา.
ปฐมพยาบาล [ปะถมพะยาบาน] น. การปฏิบัติขั้นต้นยามฉุกเฉิน
ตามวิธีแพทย์ก่อนลงมือรักษาพยาบาล.
ปฐมโพธิกาล [ปะถมมะโพทิกาน] น. กาลแรกตรัสรู้ คือ ระยะเวลา
นับตั้งแต่พระพุทธเจ้าตรัสรู้จนถึงทรงประดิษฐานพระพุทธศาสนา
ในแคว้นมคธ. (ป.).
ปฐมยาม [ปะถมมะ-] น. ยามต้น, ในบาลีแบ่งคืนออกเป็น ๓ ยาม
กำหนดยามละ ๔ ชั่วโมง เรียกว่า ปฐมยาม มัชฌิมยาม และปัจฉิมยาม
ปฐมยามกำหนดเวลาตั้งแต่ย่ำค่ำ หรือ ๑๘ นาฬิกา ถึง ๔ ทุ่ม หรือ
๒๒ นาฬิกา. (ป.).
ปฐมฤกษ์ [ปะถมมะ-] น. ช่วงเวลาแรกของฤกษ์. ว. เริ่มแรก เช่น
ฉบับปฐมฤกษ์.
ปฐมวัย [ปะถมมะไว] น. วัยต้น. (ป.).
ปฐมสมโพธิ [ปะถมมะสมโพด, ปะถมสมโพด] น. ชื่อคัมภีร์ว่าด้วย
ประวัติของพระพุทธเจ้า. (ป.).
ปฐมสุรทิน [ปะถมมะสุระทิน] น. วันที่ ๑ แห่งเดือนทางสุริยคติ.
ปฐมาษาฒ [ปะถะมาสาด] น. เดือน ๘ แรก, (โบ) เขียนเป็น
ปฐมาสาฒ ก็มี. (ป. ป?มาสาฬฺห; ส. ปูรฺวาษาฒ).
ปฐมดุสิต[ปะถมดุสิด] น. ชื่อเพลงไทยทํานองหนึ่ง.
ปฐมาษาฒดู ปฐม, ปฐม-.
ปฐวี[ปะถะวี] (แบบ) น. แผ่นดิน. (ป.).
ปณต[ปะนด] ก. ประณต. (ป.; ส. ปฺรณต).
ปณาม[ปะนาม] ก. ประณาม. (ป.; ส. ปฺรณาม).
ปณิธาน[ปะ-] น. ประณิธาน. (ป.; ส. ปฺรณิธาน).
ปณิธิ[ปะ-] น. ประณิธิ. (ป.; ส. ปฺรณิธิ).
ปณีต[ปะ-] ว. ประณีต. (ป.; ส. ปฺรณีต).
ปด, ปดโป้ก. โกหก, พูดเท็จ, จงใจกล่าวคําที่ไม่จริง.
ปดิวรัดา[ปะดิวะรัดดา] น. ภริยาที่ซื่อสัตย์และภักดีต่อสามี. (ส. ปติวรฺตา).
ปติน. เจ้า, ผัว. (ป.).
ปติวัตร น. ความประพฤติต่อผัว, ความจงรักในผัว.
ปติยัตก. ตระเตรียม, ทําให้เสร็จ, ตกแต่ง. (ป. ปติยตฺต).
ปถพี[ปะถะ-] น. แผ่นดิน. (ส. ปฺฤถวี; ป. ป?วี).
ปถมัง[ปะถะหฺมัง] น. วิธีทําผงด้วยเวทมนตร์คาถาเพื่อความศักดิ์สิทธิ์.
ปถวี ๑[ปะถะวี] (โบ) น. ดิน เช่น ปถวีธาตุ. (ส. ปฺฤถวี; ป. ป?วี).
ปถวี ๒[ปะถะหฺวี] น. ท้ายเรือพิธี (เรียกเฉพาะเรือหลวง).
ปทัฏฐานน. แบบแผนสําหรับยึดถือเป็นแนวทางปฏิบัติ; เหตุที่ตั้งเป็นเครื่องถึง,
เหตุอันใกล้ที่สุด; บรรทัดฐาน หรือ ปทัสถาน ก็ว่า. (ป.; ส. ปทสฺถาน).
ปทัสถานน. แบบแผนสําหรับยึดถือเป็นแนวทางปฏิบัติ; เหตุที่ตั้งเป็นเครื่องถึง,
เหตุอันใกล้ที่สุด; บรรทัดฐาน หรือ ปทัฏฐาน ก็ว่า. (ส.; ป. ปทฏฺ?าน).
ปทานุกรมน. หนังสือสําหรับค้นคว้าความหมายของคําที่เรียงตามลําดับบท.
ปทีปน. ประทีป. (ป.; ส. ปฺรทีป).
ปทุมน. บัวหลวง, บัวก้าน. (ป.; ส. ปทฺม).
ปนก. ประสมกัน เช่น ข้าวเจ้าปนข้าวเหนียว, แกมกัน เช่น พูดไทย
ปนฝรั่ง, รวมกัน เช่น อย่าเอาผ้านุ่งกับเสื้อซักปนกัน, ถ้าเอาส่วน
น้อยประสมลงในส่วนมากเพื่อให้ระคนปนเป็นอันเดียวกัน เรียกว่า
เจือปน, ถ้าเป็นในลักษณะที่ปนกันทั้งเล็กและใหญ่ ทั้งดีและชั่ว
เรียกว่า คละปน.
ปนเป ว. ปนกันยุ่งจนไม่รู้ว่าอะไรเป็นอะไร.
ป่นน. เครื่องจิ้มอย่างหนึ่ง ปรุงด้วยนํ้าปลาร้า. ก. ทําให้แหลกละเอียด
ด้วยการตําเป็นต้น เช่น ป่นเกลือ ป่นปลา ป่นพริก. ว. ที่แหลก
ละเอียด เช่น พริกป่น ปลาป่น เกลือป่น.
ปนัดดา(แบบ) น. เหลน (คือ ลูกของหลานปู่). (ป.).
ปบก. วิ่งไล่ตะครุบ, ตบตะครุบ, ตะปบ ก็ว่า.
ปปัญจ-, ปปัญจะ[ปะปันจะ-] (แบบ) น. ความเนิ่นช้า, ความนาน. ว. เนิ่นช้า. (ป.).
ปปัญจธรรม (แบบ) น. ธรรมที่ทําให้เนิ่นช้า คือ ตัณหา
มานะ ทิฐิ. (ป.).
ปมน. เนื้อที่เป็นปุ่มขึ้นตามตัว, ขอดของผ้าหรือเชือก, ข้อยุ่งที่แก้ยาก.
ปมเขื่อง, ปมเด่น น. ลักษณะอารมณ์และความต้องการที่แสดงออก
ในทางที่เหนือกว่าบุคคลอื่น. (อ. superiority complex).
ปมจิต น. อารมณ์และความรู้สึกของบุคคลที่เก็บกดสะสมไว้ใน
จิตใต้สํานึกมาตั้งแต่ในวัยเด็ก ปมจิตนี้จะทําให้บุคคลผู้นั้นแสดง
ออกในด้านความคิดความรู้สึก และการกระทําในลักษณะที่ซํ้ากัน
จนเกิดเป็นอุปนิสัยประจําตัว.
ปมด้อย น. ลักษณะความคิด ความรู้สึก อารมณ์ หรือการกระทํา
ของบุคคล ที่แสดงออกถึงความตํ่าต้อยกว่าผู้อื่น. (อ. inferiority
complex).
ปมประสาท น. ตําแหน่งที่อยู่ของเซลล์ประสาท.
ปมเปา ว. ปุ่มที่เกิดตามเนื้อตามตัว.
ปโย-น. นํ้านม, นํ้า. (ป., ส. ปย), ที่เป็น ปโย เพราะเข้าสมาสกับศัพท์ที่มี
พยัญชนะตัวหน้าเป็นอักษรตํ่าหรือตัว ห ดังตัวอย่างต่อไปนี้
ปโยชนม์ [ปะโยชน] น. ''ผู้มีนํ้าเป็นที่เกิด'' คือ เมฆ. (ส. ปโยชนฺมนฺ).
ปโยธร น. ''ผู้ทรงไว้ซึ่งนํ้า'' คือ เมฆ, ''ผู้ทรงไว้ซึ่งนํ้านม'' คือ
ถัน. (ป., ส.).
ปโยธรา น. ''ที่ทรงนํ้านมไว้'' คือ ทรวงอกหรือนมหญิง. (ส.).
ปโยนิธิ น. ''ที่รับนํ้า'' คือ ทะเล. (ส.).
ปโยราศิ น. ''กองนํ้า'' คือ ทะเล. (ส.).
ปร-[ปะระ-, ปอระ-] ว. อื่น, ใช้เป็นบทหน้าสมาส เช่น ปรปักษ์
ปรโลก. (ป.).
ปรนัย [ปะระ-, ปอระ-] ว. วัตถุวิสัย; เรียกการสอบแบบที่ผู้สอบ
มักไม่มีโอกาสแสดงความคิดเห็นส่วนตัว เป็นคําถามที่ต้องการ
คําตอบตายตัว ว่า การสอบแบบปรนัย, คู่กับ อัตนัย.
ปร-ปักษ์ [ปอระ-] น. ข้าศึก, ศัตรู, ฝ่ายตรงข้าม.
ปรโลก [ปะระ-, ปอระ-] น. โลกหน้า.
ปรวาที [ปะระ-] น. ผู้กล่าวถ้อยคําฝ่ายตอบหรือฝ่ายค้าน, คู่กับ
สกวาที.
ปรหิตะ [ปะระหิตะ, ปอระหิตะ] น. ประโยชน์ผู้อื่น, มักใช้ควบกับ
ประโยชน์ เป็น ปรหิตประโยชน์ ว่า ประโยชน์เกื้อกูลแก่ผู้อื่น.
(ป. ปรหิต).
ปรก ๑[ปฺรก] น. ซุ้มเล็ก ๆ ที่พระสงฆ์อาศัยในเวลาอยู่ปริวาส. ก. ปก, ปิด,
คลุม, เช่น พระนาคปรก ผมปรกหน้า.
ปรก ๒[ปฺรก] น. เรียกผู้นั่งภาวนาในพิธีปลุกเสก เช่น ในพิธีพุทธาภิเษก
ว่า คณะปรก.
ปรกติ[ปฺรกกะติ] ว. ธรรมดา เช่น ตามปรกติ, เป็นไปตามเคย เช่น
เหตุการณ์ปรกติ, ไม่แปลกไปจากธรรมดา เช่น อาการปรกติ,
ปกติ ก็ว่า. (ส. ปฺรกฺฤติ; ป. ปกติ).
ปรงน. (๑) ชื่อเฟิน ๒ ชนิดในสกุล Acrostichum วงศ์ Pteridaceae
ต้นเป็นกอขึ้นริมนํ้า ใบยาวเป็นทาง ใบอ่อนสีแดง กินได้ คือ
ปรงทะเล (A. aureum L.) และ ปรงหนู (A. speciosum Willd.).
(๒) ชื่อพรรณไม้ในกลุ่มพืชเมล็ดเปลือยหลายชนิดในสกุล
Cycas วงศ์ Cycadaceae เป็นไม้ต้น ลําต้นกลม สีดําขรุขระ
ใบเล็กยาวเรียงถี่ ๆ บนแกนกลาง เช่น ปรงญี่ปุ่น (C. revoluta
Thunb.) ใบใช้ทําพวงหรีด ปรงเขา (C. pectinata Griff.).
ปรตยักษ์[ปฺรดตะยัก] (กลอน) ก. ประจักษ์. (ส. ปฺรตฺยกฺษ; ป. ปจฺจกฺข).
ปรตยาค[ปฺรดตะยาก] (กลอน) ก. ประจาค, บริจาค. (ส. ปฺรตฺยาค;
ป. ปริจฺจาค).
ปรตเยก[ปฺรดตะเยก] (กลอน) ว. ปัจเจก. (ส. ปฺรเตฺยก; ป. ปจฺเจก).
ปรน[ปฺรน] ก. บํารุงเลี้ยงดูให้สมบูรณ์.
ปรนปรือ [ปฺรนปฺรือ] ก. บํารุงเลี้ยงดูให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น.
ปรนเปรอ [ปฺรนเปฺรอ] ก. บํารุงบําเรอเลี้ยงดู, เลี้ยงดูด้วยการ
เอาอกเอาใจ.
ปรนนิบัติ[ปฺรนนิบัด] ก. เอาใจใส่คอยปฏิบัติรับใช้, ปรนนิบัติวัตถาก ก็ว่า.
ปรนิมมิตวสวัตดี[ปะระนิมมิตตะวะสะวัดดี, ปอระ-] น. ชื่อสวรรค์ชั้นที่ ๖ แห่ง
สวรรค์ ๖ ชั้น ได้แก่ จาตุมหาราชหรือจาตุมหาราชิกหรือจาตุ
มหาราชิกา ดาวดึงส์ ยามา ดุสิต นิมมานรดี และปรนิมมิตวสวัตดี,
มีท้าววสวัตดีมารเป็นผู้ครอง.
ปรบ[ปฺรบ] ก. เอาฝ่ามือตบกันหลาย ๆ ครั้งให้เกิดเสียงเพื่อแสดงความ
ยินดีเป็นต้น ในคําว่า ปรบมือ, ตบมือ ก็ว่า; ตี เช่น ไก่ปรบปีก
ช้างปรบหู.
ปรบไก่ น. ชื่อเพลงพื้นเมืองอย่างหนึ่ง ใช้ตบมือเป็นจังหวะ และว่า
แก้กันอย่างเพลงฉ่อย, ชื่อหน้าทับประกอบเพลงดนตรีแบบหนึ่ง.
ปรบมือให้ (สํา) ก. ยกย่อง, สรรเสริญ.
ปรม-[ปะระมะ-, ปอระมะ-] ว. อย่างยิ่ง (ใช้นําหน้าคําอื่นโดยมาก). (ป.).
ปรมัตถ์ [ปะระมัด, ปอระมัด] น. ประโยชน์อย่างยิ่ง, เนื้อความ
อย่างยิ่ง, ความจริงอันเป็นที่สุด; ชื่อพระอภิธรรมปิฎก. ว. ลึกซึ้ง
ยากที่ปุถุชนจะเข้าใจได้ เช่น นี่เป็นเรื่องปรมัตถ์. (ป.).
ปรมาจารย์ [ปะระมาจาน, ปอระมาจาน] น. อาจารย์ผู้เป็นเอกหรือ
ยอดเยี่ยมในทางวิชาใดวิชาหนึ่ง.
ปรมาณู [ปะระ-, ปอระ-] น. ส่วนของสารที่มีขนาดเล็กที่สุดจน
ไม่สามารถจะแยกย่อยได้อีกด้วยวิธีเคมี. (ป., ส. ปรมาณุ).
ปรมาตมัน [ปะระมาดตะมัน] (ปรัชญา) น. อาตมันสูงสุด เป็น
ต้นกําเนิดและที่รวมของทุกสิ่งทุกอย่างในจักรวาล. (ส. ปรม +
อาตฺมนฺ).
ปรมาภิไธย [ปะระมาพิไท, ปอระมาพิไท] น. ชื่อ (ใช้เฉพาะ
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว) เช่น ในพระปรมาภิไธย ทรงลง
พระปรมาภิไธย. (ป. ปรมาภิเธยฺย).
ปรมาภิเษก [ปะระ-, ปอระ-] น. อภิเษกอย่างยิ่ง คือ การตรัสรู้เป็น
พระพุทธเจ้า. (ส.).
ปรมินทร์, ปรเมนทร์ [ปะระมิน, ปอระมิน, ปะระเมน, ปอระเมน]
น. ผู้เป็นใหญ่ยิ่ง. (ส.).
ปรเมศวร์ [ปะระเมด] น. ผู้เป็นใหญ่ยิ่ง คือ พระอิศวร. (ส.).
ปรเมษฐ์ [ปะระเมด, ปอระเมด] น. ผู้สูงสุด คือ พระพรหม. (ส.).
ปรมัตถ์ดู ปรม-.
ปรมาจารย์ดู ปรม-.
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒