โปกขรณี[-ขะระนี] น. โบกขรณี, สระบัว. (ป.).
โปเก(ปาก) ว. เก่าแก่จนใช้การไม่ได้ดี. (จ.).
โปง ๑น. เรียกลักษณะแห่งสิ่งของที่ข้างในเป็นโพรงโป่งออก.
โปง ๒(ถิ่น) น. เครื่องโลหะหรือเครื่องไม้มักมีรูปคล้ายกระดิ่ง มีลูก
กระทบแขวนอยู่ภายในหรือห้อยกระหนาบอยู่ภายนอก มักใช้
แขวนคอสัตว์เช่นวัวควาย เพื่อให้เกิดเสียงดัง, กระดึง ก็ว่า.
โป่งน. ลักษณะของสิ่งที่พองด้วยลมหรือแก๊ส เช่น ลูกโป่ง; พื้นดินที่มี
เกลือสินเธาว์ผุดเกรอะกรังอยู่, ป่าหรือดินที่มีโป่ง เรียกว่า ป่าโป่ง
ดินโป่ง, เรียกผีที่มีอยู่ในที่เช่นนั้นว่า ผีโป่ง, เรียกลักษณะที่นั่งห้าง
คอยยิงสัตว์ที่มากินดินโป่งว่า นั่งโป่ง, ป่ง ก็ว่า; เรียกพื้นดินที่มีนํ้าผุด
พุขึ้นมาว่า โป่งน้ำ โป่งนํ้า และเรียกนํ้าที่ผุดพุขึ้นมานั้นว่า นํ้าโป่ง;
(ถิ่น-พายัพ) ที่ริมฝั่งน้ำ, ที่ลุ่มน้ำขัง, ปง หรือ ป่ง ก็ว่า.
โป่งค่าง น. สัตว์ชนิดหนึ่งมีรูปร่างคล้ายค่างแต่ใหญ่กว่ามาก ชอบ
ออกมาดูดเลือดที่หัวแม่เท้าของคนที่นอนหลับพักแรมในป่า เชื่อกัน
ว่าเป็นผีโป่งชนิดหนึ่ง.
โป่งดิน น. ดินที่มีเกลือ.
โป่งน้ำ น. ช่องดินที่มีนํ้าพุขึ้นมา.
โป้งว. อาการที่พูดโพล่งออกมาโดยไม่ระมัดระวังปาก หรือพูดเปิดเผย
สิ่งที่ไม่สมควรออกมาโดยไม่คํานึงถึงความผิดพลาดเสียหาย; ใหญ่
เช่น หัวโป้ง; เสียงดังอย่างเสียงปืนเป็นต้น.
โป้งเป้ง ว. สูง ๆ ใหญ่ ๆ; เสียงดังเช่นนั้น.
โป้งโย้ง ว. โป้งโล้ง.
โป้งโล้ง ว. โตพองไม่สมส่วน, ไม่กะทัดรัด, โป้งโย้ง ก็ว่า.
โป่งข่ามน. ชื่อเรียกแร่เขี้ยวหนุมาน ใช้ทําเครื่องประดับ.
โปงลาง(ถิ่น-อีสาน) น. เครื่องดนตรีชนิดหนึ่ง มีลักษณะเป็นท่อนไม้กลม
ผูกร้อยเรียงกันตามลําดับขนาดและลําดับเสียงเช่นเดียวกับระนาด
แต่มีขนาดใหญ่กว่า.
โป่งวิดน. ชื่อนกขนาดเล็กชนิด Rostratula benghalensis ในวงศ์
Rostratulidae ลักษณะทั่วไปคล้ายนกปากซ่อม ตัวสีนํ้าตาลลาย
ขอบและหางตาสีขาว ปากยาวแหลม ตัวเมียขนาดใหญ่และสีเข้ม
สวยกว่าตัวผู้ อาศัยอยู่ตามท้องทุ่งที่แฉะ ๆ.
โป้งโหยง[-โหฺยง] ว. จองหอง, เย่อหยิ่ง.
โปฐบท[โปดถะบด] น. ชื่อหนึ่งของดาวฤกษ์บุรพภัทรบท มี ๒ ดวง,
ดาวแรดตัวผู้ ดาวหัวเนื้อทราย ดาวปุพพภัททะ หรือ ดาวบุรพภัทรบท
ก็เรียก. (ป. โปฏฺ?ปท).
โปฐปทมาส[โปดถะปะทะมาด] น. เดือนอันประกอบด้วยวันเพ็ญรวมนักษัตร
โปฐปทาคือ เดือนภัทรบท ได้แก่ เดือน ๑๐ หรือเดือนกันยายน.
(ป. โปฏฺ?ปทมาส).
โปดก[-ดก] น. ลูกน้อย, ลูกสัตว์. (ป. โปตก).
โปตถกะ[โปดถะกะ] น. หนังสือที่เขียนหรือจาร, คัมภีร์หนังสือ,
เล่มหนังสือ. (ป.).
โปนว. นูนยื่นออกนอกแนวที่อยู่ตามปรกติ.
โป๊ปน. สันตะปาปา. (อ. Pope).
โป๊ยเซียน ๑น. ชื่อไม้พุ่มชนิด Euphorbia milii Des Moul. ในวงศ์
Euphorbiaceae ต้นเป็นเหลี่ยม มีหนามแหลมเรียงเวียน
รอบต้น มียางขาว ดอกเล็ก มีหลายสี เช่น สีแดง ชมพู
เหลืองอ่อน ออกเป็นกระจุก.
โป๊ยเซียน ๒น. ชื่ออาหารอย่างหนึ่ง ใช้ปลาหมึกสด เนื้อไก่ กุ้ง และเครื่องใน
หมูอีก ๕ อย่าง คือ หัวใจ เซ่งจี๊ ไส้ตัน ตับ และกระเพาะ ผัดรวม
กับถั่วงอก ใบขึ้นฉ่าย ปรุงรสด้วยซีอิ๊วขาวและน้ำมันหอย.
โปรแกรมน. กำหนดการ; รายการแสดง. (อ. program).
โปรง[โปฺรง] น. ชื่อไม้ต้น ๒ ชนิดในสกุล Ceriops วงศ์ Rhizophoraceae
ใช้ทําฟืนและถ่านชนิดดี คือ โปรงขาว (C. decandra Ding Hou)
และ โปรงแดง [C. tagal (L.M. Perry) C.B. Robinson].
โปร่ง[โปฺร่ง] ว. มีลักษณะว่างหรือเปิดเป็นช่อง, ไม่ทึบ, เช่น ใต้ถุนโปร่ง
ที่โปร่ง ป่าโปร่ง; แจ่มใสไม่อึดอัด เช่น สมองโปร่ง.
โปร่งเปร่ง [-เปฺร่ง] ก. โหรงเหรง, ไม่เต็มที่.
โปร่งแสง ว. มีสมบัติที่แสงผ่านได้. (อ. translucent).
โปร่งใส ว. มีสมบัติที่แสงผ่านได้และมองเห็นได้ตลอด.
(อ. transparent).
โปร่งฟ้า[โปฺร่ง-] น. ชื่อไม้เถามีรากสะสมอาหารชนิด Asparagus setaceus
(Kunth) Jessop ในวงศ์ Asparagaceae กิ่งเป็นเส้นเล็กละเอียดโปร่ง
ออกเป็นแผงคล้ายใบ ใบเป็นเกล็ดเล็กสีน้ำตาลอ่อน ปลูกเป็น
ไม้ประดับ.
โปรด[โปฺรด] ก. ถูกใจหรือพอใจมาก เช่น โปรดสิ่งสวยงาม, แสดงความ
เมตตากรุณาโดยปลดเปลื้องความเดือดร้อนเป็นต้น เช่น โปรด
ข้าพเจ้าสักครั้ง, ใช้ประกอบหน้ากริยา แสดงความขอร้องอย่างสุภาพ
เช่น โปรดนั่งนิ่ง ๆ. ว. ที่ถูกใจหรือพอใจมาก เช่น คนโปรด
ของโปรด. (ข. โปฺรส).
โปรดปราน ก. เอ็นดู, รักใคร่.
โปรดสัตว์ ก. สงเคราะห์สัตว์, (ปาก) เรียกลักษณะที่พระออกรับ
บิณฑบาตว่า พระไปโปรดสัตว์.
โปรดสัตว์ได้บาป (สํา) ก. ทําดีแต่กลับได้ชั่ว, มักพูดเข้าคู่กับ
ทําคุณบูชาโทษ ว่า ทําคุณบูชาโทษ โปรดสัตว์ได้บาป.
โปรตอน[โปฺร-] น. อนุภาคมูลฐานชนิดหนึ่ง ซึ่งเป็นองค์ประกอบของ
นิวเคลียสแห่งอะตอมของธาตุทุกชนิด อนุภาคนี้มีประจุไฟฟ้า
บวก มีมวล ๑.๖๗๒๕๒ x ๑๐-๒๗ กิโลกรัม. (อ. proton).
โปรตีน[โปฺร-] น. สารประกอบอินทรีย์เชิงซ้อนของไนโตรเจน มีโมเลกุล
ขนาดใหญ่ประกอบด้วยกรดแอมิโนหลายชนิดเชื่อมโยงกัน เป็น
สารประกอบที่สำคัญยิ่งต่อสิ่งมีชีวิตทุกชนิดซึ่งจําเป็นต้องใช้เพื่อ
สร้างเนื้อเยื่อของร่างกาย. (อ. protein).
โปรเตสแตนต์[โปฺร-] น. ชื่อนิกายหนึ่งในคริสต์ศาสนา ไม่ยกย่องบูชาแม่พระ
และนักบุญ ถือว่าศาสนิกชนทุกคนเป็นพระและเป็นตัวแทนของ
พระเยซูเท่าเทียมกัน ไม่นิยมประดิษฐานรูปเคารพใด ๆ ไม่มีรูป
พระเยซูถูกตรึงไม้กางเขน มีเฉพาะไม้กางเขนเท่านั้นเป็น
สัญลักษณ์. (อ. Protestant).
โปรแทรกเตอร์[โปฺรแทฺรก-] น. เครื่องมือวัดมุม มักทำเป็นรูปครึ่งวงกลม, ถ้าเป็น
ไม้บรรทัด ใช้วัดมุมได้ เรียกว่า ไม้โปรแทรกเตอร์. (อ. protractor).
โปรย[โปฺรย] ก. ตกลงมาเป็นเม็ด ๆ กระจายทั่วไป เช่น ฝนโปรย, ทําให้
ตกลงมาด้วยอาการคล้ายคลึงเช่นนั้น เช่น โปรยข้าวตอกดอกไม้.
โปรยทาน ก. ให้ทานโดยวิธีหว่านหรือโปรยสตางค์หรือเหรียญ,
ทิ้งทาน ก็ว่า.
โปรยปราย [-ปฺราย] ว. หว่านล้อม (ใช้แก่กริยาพูด); หว่านไปทั่ว ๆ.
โปรีสภา[โปรีสะพา] (โบ) น. เรียกศาลชั้นตํ่าในกรุงเทพมหานคร ปัจจุบัน
คือ ศาลแขวง.
โปล่ง[โปฺล่ง] (โบ) ก. โล่ง.
โปลิโอน. โรคกล้ามเนื้อลีบและอ่อนแรงหรือเป็นอัมพาต เพราะประสาท
ไขสันหลังอักเสบเนื่องจากเชื้อไวรัสประเภทหนึ่ง ซึ่งเรียกว่า โปลิโอ
ไวรัส, โรคไขสันหลังอักเสบ ก็เรียก. (อ. poliomyelitis).
โปโล ๑น. การเล่นแข่งขันอย่างหนึ่ง โดยขี่ม้าตีลูกกลมด้วยไม้.
โปโลน้ำ น. ชื่อกีฬาชนิดหนึ่งที่เล่นในน้ำ โดยมีผู้เล่นซึ่งเป็น
นักว่ายน้ำฝ่ายละ ๗ คน พาลูกบอลด้วยการโยนหรือขว้าง
ลูกบอลให้เข้าประตูของฝ่ายตรงข้าม.
โปโล ๒น. เสื้อคอเชิ้ต ผ่าอกลึกลงมาประมาณ ๒๐ เซนติเมตร.
โปสน. บุรุษ. (ป.).
โปสก[โป-สก] น. คนผู้เลี้ยงดู. (ป.).
โปสต์การ์ดน. แผ่นกระดาษหนาพอประมาณด้านหนึ่งมักเป็นภาพ อีกด้านหนึ่ง
สำหรับเขียนข้อความ และติดไปรษณียากรเพื่อส่งทางไปรษณีย์
โดยไม่ต้องบรรจุซอง. ว. เรียกขนาดภาพถ่ายเป็นต้น ที่มีความ
กว้างยาวประมาณ ๓''x๕'' ว่า ขนาดโปสต์การ์ด. (อ. postcard).
โปสาวนิกมูล[-สาวะนิกะ-] น. ค่าเลี้ยงดู, ค่าข้าวป้อน. (ป.).
โปะก. พอกเข้าไป เช่น เอาดินโปะ; เพิ่ม, ทุ่ม, เช่น โปะเงินลงไป.
โป๊ะ ๑น. ที่สำหรับดักปลาทะเล ทำด้วยเสาไม้จริงปักเป็นวง ใช้ไม้ไผ่ทำ
เป็นเฝือกกรุข้างใน มีประตูตรงกลาง ข้างประตูโป๊ะใช้เสาไม้จริง
ปักยาวเหยียดออกไปทั้ง ๒ ข้าง เพื่อกั้นปลาให้ว่ายเลียบเลาะมาเข้า
โป๊ะ เรียกว่า ปีกโป๊ะ, ลักษณนามว่า ปาก หรือ ลูก; เรียกเรือสำหรับ
จับปลาในโป๊ะว่า เรือโป๊ะ; ทุ่นสำหรับเทียบเรือเพื่อขนถ่ายสินค้า
หรือให้คนขึ้นลง; เครื่องครอบตะเกียงเพื่อบังลมหรือบังคับแสงไฟ.
โป๊ะ ๒น. เรือโป๊ะจ้าย.
โป๊ะจ้ายน. เรือลําเลียงหรือบรรทุกของชนิดหนึ่ง เป็นเรือขนาดใหญ่ ต่อ
อย่างแบบตะวันตก แต่มีเสาเพลาใบเป็นอย่างสําเภา, เรือโป๊ะ ก็เรียก.
โป๊ะแตกน. ชื่ออาหารอย่างหนึ่ง ใช้ของทะเล เช่น หอยแมลงภู่สด ปลากะพง
ปูม้า ปลาหมึก กุ้ง ต้มในน้ำเดือดซึ่งมีตะไคร้ ใบมะกรูด หัวหอม
รากผักชี ปรุงรสเปรี้ยวเค็มด้วยมะขามหรือมะนาว น้ำปลา พริกขี้หนู
พริกแห้งเผา.
ไปก. เคลื่อนออกจากที่, ใช้ตรงกันข้ามกับ มา, เป็นคําประกอบท้าย
กริยาหมายความว่า เรื่อยไป, ไม่หยุด, เช่น ทําไป กินไป, เป็นคํา
ประกอบท้ายคําวิเศษณ์เพื่อเน้นความหมายให้หนักแน่นยิ่งขึ้น เช่น
ขาวไป ช้าไป ดีเกินไป.
ไปค้าถ่าน (ปาก) ก. ตาย.
ไปตายดาบหน้า, ไปตายเอาดาบหน้า (สำ) ก. ยอมไปเผชิญกับ
ความทุกข์''และความลำบากข้างหน้า.
ไปทุ่ง ก. ไปถ่ายอุจจาระ, ไปขี้, ทุ่ง ก็ว่า.
ไป ๆ มา ๆ ว. ในที่สุด, ผลสุดท้าย, เช่น ไป ๆ มา ๆ ก็ต้องมาขอ
เงินพ่อใช้.
ไปลาด (โบ) ก. ไปตระเวน, ไปคอยตรวจเหตุการณ์.
ไปวัดไปวาได้ (สํา) ว. มีรูปร่างหน้าตาดีพอจะอวดเขาได้.
ไปไหนมาสามวาสองศอก (สํา) ก. ถามอย่างหนึ่งตอบไปอีกอย่างหนึ่ง.
ไปอย่างน้ำขุ่น ๆ (สํา) ก. พูดแก้ตัวหลบเลี่ยงไปอย่างข้าง ๆ คู ๆ.
ไป่(กลอน) ว. ไม่.
ไป๋ว. ไถลไป, เฉไป, มักใช้เข้าคู่กับคํา เป๋ เป็น ไป๋เป๋ หรือ เป๋ไป๋.
ไปย-[-ยะ-] น. เครื่องดื่ม. (ป. เปยฺย).
ไปยาลน. เครื่องหมายละคํา รูปดังนี้ ฯ เรียกว่า ไปยาลน้อย สําหรับละคํา
ที่ประกอบคําหน้า เช่น กรุงเทพฯ โปรดเกล้าฯ, รูปดังนี้ ฯลฯ หรือ
ฯเปฯ เรียกว่า ไปยาลใหญ่ สําหรับละข้อความข้างท้าย เช่น ในป่า
มีช้าง เสือ ลิง ค่าง ฯลฯ อ่านว่า ''ละ'', หรือละข้อความในระหว่าง
เช่น เพลงสรรเสริญพระบารมีว่า ข้าวรพุทธเจ้า ฯลฯ ดุจถวายชัย
ชโย อ่านว่า ''ละถึง'', เปยยาล ก็เรียก. (ป. เปยฺยาล).
ไปรษณีย-, ไปรษณีย์[ไปฺรสะนียะ-, ไปฺรสะนี] น. วิธีการส่งหนังสือและหีบห่อสิ่งของ
เป็นต้นโดยมีองค์การที่ตั้งขึ้นเป็นเจ้าหน้าที่รับส่ง. (ส. เปฺรษณีย).
ไปรษณียนิเทศ [ไปฺรสะนียะนิเทด, ไปฺรสะนีนิเทด] (กฎ) น.
สมุดกฎข้อบังคับ คําสั่ง หรือประกาศว่าด้วยการไปรษณีย์ทั่วไป.
ไปรษณียบรรณ [ไปฺรสะนียะบัน, ไปฺรสะนีบัน] (เลิก) น. แผ่น
กระดาษที่ผนึกสําหรับใช้เขียนจดหมายส่งทางไปรษณีย์, ปัจจุบัน
ใช้ ไปรษณีย์อากาศ.
ไปรษณียบัตร [ไปฺรสะนียะบัด, ไปฺรสะนีบัด] น. แผ่นกระดาษ
ที่ใช้ส่งข่าวสารโดยไม่ต้องบรรจุซองซึ่งองค์การที่มีหน้าที่จัดส่ง
เป็นผู้จัดทำขึ้น. (อ. postal card).
ไปรษณียภัณฑ์ [ไปฺรสะนียะพัน, ไปฺรสะนีพัน] น. ข่าวสารหรือ
สิ่งของที่ส่งทางไปรษณีย์ มีขนาดเล็กและมีนํ้าหนักน้อยกว่าพัสดุ
ไปรษณีย์; (กฎ) จดหมาย ไปรษณียบัตร ไปรษณียบัตรตอบรับ
หนังสือกิติยคดี ตัวอย่างหรือแบบสินค้า ของตีพิมพ์ทุกชนิด
หนังสือพิมพ์ลงทะเบียน ห่อจดหมาย ห่อพัสดุ ธนาณัติ เช็ค
ไปรษณีย์ หรือวัตถุอย่างอื่นที่นํามาใช้ในการสื่อสารไปรษณีย์.
ไปรษณีย์รับรอง น. ไปรษณีย์พิเศษอย่างหนึ่งซึ่งรับฝากและ
นําจ่ายไปรษณียภัณฑ์โดยมีหลักฐานการรับฝากและนำจ่าย
ใช้เฉพาะกิจการไปรษณีย์ในประเทศเท่านั้น.
ไปรษณียวัตถุ [ไปฺรสะนียะวัดถุ, ไปฺรสะนีวัดถุ] น. (เลิก) พัสดุ
ไปรษณีย์.
ไปรษณียากร [ไปฺรสะนียากอน] น. ดวงตราไปรษณียากร, แสตมป์
ก็เรียก; (กฎ) ค่าธรรมเนียมที่ต้องเสียสำหรับส่งไปรษณียภัณฑ์ทาง
ไปรษณีย์.
ไปรษณียากรดู ไปรษณีย-, ไปรษณีย์.
ไปล่[ไปฺล่] ว. ผาย, แบะ, เช่น ชามปากไปล่, แปล้, เลยไป, เช่น ผมไปล่.
ไปล่ปลิว ก. ขจรไป เช่น ทรงนํ้ามันกันไรไปล่ปลิว. (อิเหนา), เชิด
ขึ้นไปคล้ายเส้นขอบนอกชามปากไปล่.
ไปศาจน. ปิศาจ เช่น ก็ยังไปศาจผีเสื้อเนื้อแลนก. (ม. คําหลวง วนปเวสน์).
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒