พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒

โพน ๒	(ถิ่นอีสาน) น. จอมปลวก, เนินดิน.


โพน ๓	ก. แกว่ง.
	โพนเพน ก. โงนเงน, โอนเอน.


โพ้น	ว. โน้น เช่น ไกลโพ้น.
	โพ้นทะเล ว. ห่างไกลจากประเทศบ้านเกิดเมืองนอนโดยมีทะเลกั้น,
	เรียกชาวจีนที่อยู่นอกประเทศออกไปโดยมีทะเลกั้นว่า จีนโพ้นทะเล.


โพนทะนา	ก. กล่าวโทษ, ติเตียน, พูดกล่าวโทษท่านต่อหน้าผู้อื่น.


โพบาย	น. ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ชนิด Sapium baccatum Roxb. ในวงศ์
	Euphorbiaceae เป็นไม้เนื้ออ่อน มียางทําให้ระคายเคืองต่อผิวหนัง
	ผลใช้เบื่อปลา, พายัพเรียก กระดาด.


โพปราสาท	ดู โพขี้นก ที่ โพ ๑.


โพผัน	ดู คริสต์มาส ๒.


โพย ๑	น. บัญชี, ทะเบียน. (จ.).
	โพยก๊วน น. เอกสารที่เกี่ยวกับการส่งเงินทางจดหมายไปเมืองจีน.
	(จ.).


โพย ๒	น. อันตราย, โพยภัย ก็ว่า. ก. โบย, ตี.
	โพยภัย น. อันตราย, โพย ก็ว่า.


โพยม	[พะโยม] น. ท้องฟ้า, อากาศ, โพยมัน หรือ โพยมาน ก็ใช้. (ส. โวฺยมนฺ).
	โพยมยาน น. ยานที่แล่นไปในฟ้า.


โพยมัน, โพยมาน	[พะโยมัน, พะโยมาน] น. โพยม, ท้องฟ้า, อากาศ. (ส.).


โพรก	[โพฺรก] ว. ไม่แน่น, มีเนื้อไม่แน่น, เช่น ปูโพรก.


โพรง	[โพฺรง] น. ช่องที่กลวงเข้าไป เช่น โพรงไม้ โพรงจมูก.
	โพรงแสม [สะแหฺม] น. ชื่อขนมชนิดหนึ่งทําด้วยแป้งข้าวเจ้า
	รูปอย่างกระบอก.


โพรโทแอกทิเนียม	[โพฺร] น. ธาตุลําดับที่ ๙๑ สัญลักษณ์ Pa เป็นโลหะ ลักษณะเป็น
	ของแข็ง สีเทาอ่อน หลอมละลายที่ ๑๒๓๐?ซ. เป็นธาตุกัมมันตรังสี,
	โพรแทกทิเนียม ก็เรียก. (อ. protoactinium, protactinium).


โพรมีเทียม	[โพฺร] น. ธาตุลําดับที่ ๖๑ สัญลักษณ์ Pm เป็นธาตุกัมมันตรังสีที่
	นักวิทยาศาสตร์สร้างขึ้นไม่มีปรากฏในธรรมชาติ ลักษณะเป็น
	ของแข็ง หลอมละลายที่ ๑๐๒๗?ซ. (อ. promethium).


โพระดก	น. ชื่อนกในวงศ์ Megalaimidae ตัวอ้วนป้อมสีเขียว หน้าสีแดง
	เหลือง หรือนํ้าตาลแล้วแต่ชนิด ปากหนาแข็งแรง ปลายแหลมใหญ่
	มีขนแข็งตรงโคนปาก กินผลไม้ มีหลายชนิด เช่น โพระดกธรรมดา
	(Megalaima lineata) โพระดกหูเขียว (M. faiostricta)โพระดกคอสีฟ้า
	(M. asiatica).


โพล่	น. ภาชนะชนิดหนึ่ง สำหรับใส่เสบียงกรังและของใช้ต่าง ๆ เช่น
	ข้าวสาร เสื้อผ้า ประกอบด้วยกระชุ ๒ ใบ สานเป็นตาชะลอม กรุด้วย
	กาบไผ่ กระชุนั้นผูกติดกับคันซึ่งทำเป็นขา ๒ ขา ส่วนบนไขว้กัน
	มีหูสำหรับสอดไม้คานเพื่อหาบไป ด้านบนมีกัญญาซึ่งสานด้วยไม้
	ไผ่เป็นตาชะลอมแล้วกรุด้วยใบไม้ผูกติดกับคันสำหรับกันแดดกันฝน.
	(รูปภาพ โพล่)


โพลง	[โพฺลง] ว. สว่างแจ้ง, ลุกสว่าง, เช่น ไฟลุกโพลง สว่างโพลง; ใช้
	ประกอบกับคํา ขาว เป็น ขาวโพลง หมายความว่า ขาวมาก, ขาว
	ทั่วทั้งหมด, (ใช้แก่ผม) เช่น ผมหงอกขาวโพลงไปทั้งหัว, โพลน
	ก็ว่า; ลักษณะที่เบิกกว้าง เช่น ตาลุกโพลง ลืมตาโพลง.


โพล่ง	[โพฺล่ง] ว. ใช้ประกอบกับคํา พูด เป็น พูดโพล่ง หมายความว่า
	พูดอย่างไม่ยับยั้ง; เสียงดังอย่างเสียงกระโดดลงไปในนํ้า.


โพล้ง	[โพฺล้ง] น. ชื่อเบี้ยชนิดหนึ่ง ตัวใหญ่ ใช้ขัดผ้า.


โพลน	[โพฺลน] ว. ใช้ประกอบกับคำ ขาว เป็น ขาวโพลน หมายความว่า
	ขาวมาก, ขาวทั่วทั้งหมด, (ใช้แก่ผม) เช่น ผมหงอกขาวโพลนไป
	ทั้งหัว, โพลง ก็ว่า.


โพล้เพล้	น. เวลาพลบคํ่า, เวลาจวนคํ่า, เวลาเข้าไต้เข้าไฟ, เพล้โพล้ ก็ว่า, ใช้ว่า
	พี้โพ้ ก็มี.


โพละ	[โพฺละ] ว. เสียงอย่างเสียงทุบหม้อดินแตกเป็นต้น.


โพศรีมหาโพธิ	ดู โพ ๑.


โพสพ	[โพสบ] น. ชื่อเทพธิดาประจําข้าว, เจ้าแม่แห่งข้าว, ใช้ว่า ไพสพ ก็มี.


ไพ	(โบ) น. มาตราเงินตามวิธีประเพณี ๒ อัฐ เท่ากับ ๑ ไพ.


ไพ่	น. เครื่องเล่นการพนันอย่างหนึ่ง ทำด้วยกระดาษค่อนข้างแข็งหรือ
	พลาสติกเป็นต้น เป็นแผ่นสี่เหลี่ยมผืนผ้าบาง ๆ มีลวดลายและ
	เครื่องหมายแสดงแต้มต่าง ๆ.
	ไพ่ตอง น. ชื่อไพ่ไทยชนิดหนึ่ง รูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า ชุดหนึ่งมี ๑๒๐
	ใบ ประกอบด้วย ๑๐ พวก พวกละ ๑๒ ตัว, ไพ่ผ่องไทย ก็เรียก.
	ไพ่ตาย น. ไพ่ในมือที่รอเข้าตองเข้าเศียรอยู่แต่ไม่มีใครทิ้งให้หรือ
	เขาทิ้งให้คนอื่นซึ่งตนไม่มีสิทธิ์เก็บมาใช้ได้ เช่น ไพ่ตายคามือ,
	โดยปริยายหมายถึงเรื่องสำคัญที่สามารถให้คุณให้โทษได้ซึ่งอีกฝ่าย
	หนึ่งกำเป็นความลับไว้ เช่น เขากำไพ่ตายของคนนั้นไว้ จะบีบก็ตาย
	จะคลายก็รอด.
	ไพ่ป๊อก น. ชื่อไพ่ชนิดหนึ่ง รูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า ชุดหนึ่งมี ๕๒ ใบ
	ใช้เล่นการพนันได้หลายอย่าง เช่น บริดจ์ โป๊กเกอร์ หรือใช้ทํานาย
	โชคชะตาได้ด้วย; การพนันชนิดหนึ่งเจ้ามือแจกไพ่ให้คนละ ๒ ใบ
	แล้วเรียกไพ่ได้อีก รวมแล้วไม่เกิน ๕ ใบ และจะจ่ายเงินให้คนที่ได้
	แต้มสูงกว่า และกินเงินคนที่ได้แต้มตํ่ากว่าตามกติกา.
	ไพ่ผ่องไทย น. ไพ่ตอง.
	ไพ่ไฟ (ปาก) น. บัตรลงคะแนนเสียงเลือกตั้งที่ลงด้วยวิธีการทุจริต;
	อาวุธสงครามชนิดหนึ่ง ลักษณะเป็นแผ่นบรรจุสารเคมีซึ่งติดไฟง่าย.


ไพจิตร	[จิด] ว. งาม; แตกต่าง, หลายหลาก. (ป. วิจิตฺร; ส. วิจิตฺร, ไวจิตฺรฺย).


ไพชน	น. ที่เงียบ, ที่สงัด, ที่ปราศจากคน. (ป., ส. วิชน).


ไพชยนต์	[ชะยน] น. ชื่อรถและวิมานของพระอินทร์; ปราสาททั่วไปของ
	หลวง; ธงของพระอินทร์. (ส. ไวชยนฺต, ไวชยนฺตี; ป. เวชยนฺต).


ไพฑูรย์	น. ชื่อรัตนะอย่างหนึ่ง ในจําพวกนพรัตน์ มีสีเหลืองแกมเขียว
	หรือนํ้าตาลเทา มีนํ้าเป็นสายรุ้งกลอกไปมา, เพชรตาแมว หรือ
	แก้วสีไม้ไผ่ ก็ว่า. (ส. ไวฑูรฺย; ป. เวฬุริย).


ไพโดร	[โดน] ก. พิโดร, กลิ่นฟุ้งไป.


ไพที	น. ที่รอง, แท่น, ขอบชายคา คือ ที่สุดชายคาชั้นบนต่อกับชายคา
	ชั้นล่าง; ฐานบัวควํ่าบัวหงายที่พระเจดีย์. (ป., ส. เวที).


ไพบูลย์	น. ความเต็มเปี่ยม, ความเต็มที่. ว. เต็มเปี่ยม, เต็มที่. (ส. ไวปุลฺย;
	ป. เวปุลฺล).


ไพพรรณ	น. สีต่าง ๆ. ว. ต่างเพศ, ต่างสี. (ส. ไววรฺณ).


ไพเพิด	ก. ตะเพิด, ทําเสียงขับไล่.


ไพมอก	ก. ครํ่าครวญ, บ่นด้วยความเศร้า.


ไพม้า	น. เรือพายม้า, ใช้ว่า พลายม้า ก็มี.


ไพร	[ไพฺร] น. ป่า; ขอบ, ริม, เรียกตอกเส้นกลม ๆ ที่อยู่ใต้ขอบกระบุง
	กระจาดเป็นต้น ว่า ตอกไพร.
	ไพรคิ้ว น. ลายเขียนเป็นเส้นคิ้วที่หัวโขน.
	ไพรปาก น. ลายเขียนเป็นเส้นที่ท้ายมุมปากที่หัวโขน.
	ไพรระหง น. ป่าสูง.
	ไพรวัน น. ป่าไม้.
	ไพรสณฑ์, ไพรสัณฑ์, ไพรสาณฑ์ น. แนวป่า.


ไพร่	[ไพฺร่] (โบ) น. ชาวเมือง, พลเมืองสามัญ; คนเลว. ว. สามัญ.
	ไพร่พล น. กําลังทหาร, กําลังคน.
	ไพร่ฟ้า น. ข้าแผ่นดิน, ราษฎร.
	ไพร่สม (โบ) น. ชายฉกรรจ์ อายุครบ ๑๘ ปี เข้ารับราชการทหาร
	ฝึกหัดอยู่ ๒ ปี แล้วย้ายมาเป็นไพร่หลวง.
	ไพร่ส่วย (โบ) น. พวกไพร่หลวงที่ไม่ต้องการเข้าประจําการ
	แต่ต้องหาสิ่งของใช้ในราชการส่งมาแทนทุกปี.
	ไพร่หลวง (โบ) น. พลที่เข้าประจําการแล้ว.


ไพรจิตร	[ไพฺรจิด] (แบบ) ว. ไพจิตร.


ไพรชน	[ไพฺร] (แบบ) น. ไพชน.


ไพรชยนต์	[ไพฺรชะยน] (แบบ) น. ไพชยนต์.


ไพรฑูรย์	[ไพฺร] (แบบ) น. ไพฑูรย์.


ไพรที	[ไพฺร] (แบบ) น. ไพที.


ไพรบูลย์	[ไพฺร] (แบบ) น. ไพบูลย์.


ไพรเราะ	[ไพฺร] (แบบ) ว. ไพเราะ.


ไพรสามกอ	[ไพฺร] ดู กะอวม.


ไพรัช, ไพรัช	ว. นอกประเทศ, ต่างประเทศ, เช่น ไพรัชพากย์.


ไพรำ ๑	ว. ที่แหลกเป็นเม็ดเล็ก ๆ เช่น ทองไพรํา.


ไพรำ ๒	น. มณีอันมีค่า. (ทมิฬ ไพลํา ว่า เพชร).


ไพริน	น. ผู้มีเวร; ข้าศึก. (ส. ไวรินฺ; ป. เวรี).
	ไพรินทร์ น. กษัตริย์ผู้เป็นข้าศึก.


ไพรินทร์	ดู ไพริน.


ไพรี	น. ผู้มีเวร; ข้าศึก. (ส. ไวรินฺ; ป. เวรี).


ไพรู	ว. งาม, รุ่งเรือง.


ไพเราะ	ว. เพราะ, เสนาะ, น่าฟัง. (แผลงมาจาก พิเราะ).


ไพโรจน์	ว. รุ่งเรือง, สุกใส. (ส. ไวโรจน; ป. วิโรจน).


ไพล	[ไพฺล] น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Zingiber purpureum Roscoe ในวงศ์
	Zingiberaceae ต้นและใบคล้ายขิง เหง้าสีเหลืองอมเขียวใช้ทํายาได้.
	ว. สีเหลืองอมเขียวอย่างสีเหง้าไพล เรียกว่า สีไพล.


ไพล่	[ไพฺล่] ก. ไขว้ เช่น เอามือไพล่หลัง, เอี้ยว, หลบไป, หลีกไป;
	แทนที่จะเป็นอย่างนี้กลับเป็นอีกอย่างหนึ่ง เช่น เคยทำอย่างนี้
	ไพล่ไปทำอย่างนั้น.
	ไพล่หลัง ก. เอาแขน ๒ ข้างไขว้ไปข้างหลัง เช่น ถูกจับมัดมือไพล่
	หลัง, เอามือ ๒ ข้างจับกันไขว้ไว้ข้างหลัง เช่น ตำรวจยืนถ่างขาเอา
	มือไพล่หลังในเวลายืนรับเสด็จ.


ไพศาข, ไพศาขะ	[ไพสาขะ] น. เดือน ๖; ชื่อดาวฤกษ์ที่ ๑๖ ของดาวฤกษ์ ๒๗.
	(ป. วิสาข; ส. ไวศาข).
	ไพศาขบุรณมี [ไพสาขะบุระนะมี] น. วันเพ็ญเดือน ๖.
	(ส.; ป. วิสาขปุณฺณมี).
	ไพศาขมาส [ไพสาขะมาด] น. เดือนอันมีพระจันทร์เพ็ญเสวยฤกษ์
	วิศาขะ คือ เดือน ๖ ตกในราวเดือนพฤษภาคม. (ส.; ป. วิสาขมาส).


ไพศาล	ว. กว้างใหญ่. (ส. วิศาล; ป. วิสาล).


ไพเศษ	ว. พิเศษ. (ส. วิเศษ; ป. วิเสส).


ไพสพ	น. ชื่อเทพธิดาประจําข้าว, เจ้าแม่แห่งข้าว, โพสพ ก็ใช้; วัวที่ใช้ใน
	พิธีแรกนา.


ไพสิฐ	ว. ประเสริฐ, วิเศษ. (ป. วิสิฏฺ?; ส. วิศิษฺฏ).


ไพหาร	น. วิหาร. (ป., ส. วิหาร).


undefined