พึ่บ, พึ่บพั่บว. ทันทีทันใด เช่น ไฟลุกพึ่บ ลุกกันพึ่บพั่บ; เสียงดังเช่นนั้นอย่าง
เสียงนกกระพือปีกเป็นต้น.
พึมว. เสียงบ่นเบา ๆ เช่น นักเรียนบ่นกันพึมเลย.
พึมพำ ก. พูดค่อย ๆ จับความไม่ได้ เช่น เขาพึมพำอยู่คนเดียว.
พืชน. เมล็ดพันธุ์ไม้, สิ่งที่จะเป็นพันธุ์ต่อไป, พืชพันธุ์ ก็ใช้.
(ป. พีช; ส. วีช); พรรณไม้ที่งอกอยู่ตามที่ต่าง ๆ, พืชพรรณ ก็ใช้.
พืชคาม [พืดชะ] น. พันธุ์ไม้. (ป. พีชคาม).
พืชชั้นต่ำ น. พืชเซลล์เดียว และเซลล์นั้นทําหน้าที่เลี้ยงตัวเองได้
เช่น ไข่หินหรือดอกหินผักไก.
พืชชั้นสูง น. พืชหลายเซลล์ แต่ละเซลล์ทําหน้าที่ต่างกันและต้อง
อาศัยซึ่งกันและกัน ได้แก่ ไม้ดอกและไม้ผล เช่น กล้วยตานี มะม่วง.
พืชพันธุ์ น. เมล็ดพันธุ์ไม้, สิ่งที่จะเป็นพันธุ์ต่อไป; (โบ; กลอน)
กําพืด เช่น ด้วยพืชพันธุ์มันไม่น่าจะอาลัย. (ขุนช้างขุนแผน).
พืชมงคล [พืดชะ, พืด] น. ชื่อพระราชพิธีที่พระสงฆ์สวดเพื่อ
ความเจริญของพืชพันธุ์ธัญญาหาร เรียกว่า พระราชพิธีพืชมงคล
เป็นพระราชพิธีที่ทำก่อนพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ
ซึ่งเป็นพิธีพราหมณ์.
พืดน. แผ่นหรือแนวแห่งสิ่งที่ติดเนื่องกันไปยาวยืด เช่น พืดเขา, โดย
ปริยายหมายถึงอาการของสิ่งที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น เช่น
รถติดกันเป็นพืด; เรียกเหล็กเหนียวชนิดหนึ่งที่เป็นแผ่นยาวอย่าง
เหล็กทําปลอกถังว่า แถบเหล็กพืด.
พื้นน. ส่วนราบด้านหน้า ด้านนอก หรือด้านบนของสิ่งที่เป็นผืนเป็น
แผ่น เช่น พื้นเรือน พื้นดิน พื้นรองเท้า; ฐาน เช่น พื้นถนนทรุด;
แถบ, แถว, ถิ่น, เช่น คนพื้นนี้; ทั่วไป, โดยมาก, เช่น ถิ่นนี้ทํา
สวนครัวกันเป็นพื้น; เรียกผ้านุ่งที่มีสีและลักษณะยืนตัวไม่มี
ดอกดวงลวดลายว่า ผ้าพื้น.
พื้น ๆ ว. เรียบ ๆ เช่น งามอย่างพื้น ๆ คือ งามอย่างเรียบ ๆ ไม่
ฉูดฉาดดีอย่างพื้น ๆ คือ ดีอย่างเรียบ ๆ ไม่โลดโผน, ธรรมดา ๆ
เช่น กับข้าวพื้น ๆ.
พื้นความรู้ น. ระดับความรู้.
พื้นฐาน น. รากฐาน เช่น เขามีพื้นฐานวิชาภาษาอังกฤษดี, หลัก
ความรู้เบื้องต้น เช่น วิชาพื้นฐาน.
พื้นดี น. อารมณ์ดี; พื้นความรู้ดี. ว. ที่ได้รับการศึกษาอบรมมาดี.
พื้นเดิม น. รกรากเดิม เช่น พื้นเดิมเป็นคนมั่งมี.
พื้นท้อง น. เนื้อตรงส่วนท้อง (โดยมากหมายถึงส่วนท้องของปลา).
พื้นที่ น. ขนาดของผิวพื้น เช่น หาพื้นที่, อาณาบริเวณ เช่น ตรวจ
พื้นที่, ลักษณะของพื้นดิน เช่น พื้นที่เป็นที่ราบลุ่ม.
พื้นที่หน้าตัด น. พื้นที่ตรงรอยตัดของแท่งวัตถุ.
พื้นบ้าน ว. เฉพาะถิ่น เช่น ของพื้นบ้าน, มักใช้เข้าคู่กับคำ พื้นเมือง
เป็น พื้นบ้านพื้นเมือง.
พื้นเพ น. หลักแหล่ง เช่น พื้นเพเป็นคนนครปฐม, อาชีพของ
วงศ์ตระกูล เช่น พื้นเพเป็นพ่อค้า.
พื้นเมือง ว. เฉพาะเมือง, เฉพาะท้องที่, เช่น ของพื้นเมือง คนพื้นเมือง
นิทานพื้นเมือง.
พื้นเสีย ก. โกรธ.
พุว. อาการที่น้ำหรือแก๊สเป็นต้นผุดขึ้นมา เช่น น้ำร้อนพุขึ้นมา แก๊ส
ธรรมชาติพุขึ้นมา, อาการที่น้ำเหลืองเป็นต้นผุดขึ้นมา เช่น ฝีฝักบัว
พุ. น. นํ้าที่พุขึ้นมา เรียกว่า นํ้าพุ. (ดู นํ้าพุ ที่ นํ้า).
พุพอง น. โรคผิวหนังชนิดหนึ่ง เป็นเม็ดผุดขึ้นพองใสตามตัว แล้ว
แตกออกมีนํ้าเหลืองหรือนํ้าเลือดนํ้าหนอง.
พุก ๑น. ชื่อหนูในสกุล Bandicota วงศ์ Muridae มีฟันแทะขนาดใหญ่
เห็นได้ชัด ตัวสีนํ้าตาลดํา หรือเทา ขนหยาบแข็งจะพองขึ้น
โดยเฉพาะเวลาขู่ หางกลมยาวและหนา กินพืช มี ๒ ชนิด คือ
หนูพุกเล็ก (B. savilei) ตัวเล็กสีเทา และหนูพุกใหญ่ (B. indica)
ตัวใหญ่สีดํา ดุ.
พุก ๒น. ไม้ที่ตอกประกับไว้สําหรับรับสิ่งที่หนัก ๆ เช่น รอดเรือนเป็นต้น.
พุก ๓น. เครื่องกระเบื้องที่ตรึงกับฝาเป็นต้นสำหรับยึดสายไฟฟ้า.
พุกามน. พม่า, ใช้ พูกาม ก็มี.
พุงน. ท้อง เช่น นอนตีพุง พุงปลิ้น, เรียกเครื่องในท้องของปลาบาง
ชนิดรวมกัน มีกระเพาะและไส้เป็นต้น ว่า พุง เช่น พุงปลาช่อน.
พุงพวง, พุงพ่วง ว. พุงพลุ้ย.
พุงโร น. พุงโตด้วยเป็นโรค.
พุ่งก. ซัดไป เช่น พุ่งหอก พุ่งกระสวย, อาการที่ปล่อยออกไปโดยเร็ว
เช่น พุ่งตัว พุ่งหมัด, มุ่งตรงไป เช่น พุ่งความสนใจ, อาการที่น้ำ
หรือไฟพวยพุ่งออกไป เช่น น้ำพุ่ง แสงไฟฉายพุ่งเป็นลำออกไป;
(ปาก) สุ่ม ๆ เช่น พูดพุ่งไป.
พุ่งหลาว ก. พุ่งตัวพร้อมกับเหยียดแขนทั้ง ๒ ไปข้างหน้า.
พุ่งหอกเข้ารก (สํา) ก. ทําพอให้เสร็จไปโดยไม่มีเป้าหมายหรือ
โดยไม่คํานึงว่าใครจะเดือดร้อน.
พุ่งแหลน น. กรีฑาประเภทลานอย่างหนึ่ง เล่นโดยการจับแหลน
พุ่งไปข้างหน้าให้ไปได้ไกลที่สุดเท่าที่จะทําได้.
พุงแกน. ชื่อไม้พุ่มชนิด Capparis siamensis Kurz ในวงศ์ Capparidaceae
ผลคล้ายกุ่มบกกินได้และใช้ทํายาได้.
พุงจงดู บ่าง.
พุงดอน. ชื่อไม้พุ่มรอเลื้อยชนิด Azima sarmentosa (Blume) Benth. ในวงศ์
Salvadoraceae มีหนามตามข้อ รากและลําต้นใช้ทํายาได้, หนามพุงดอ
หนามรอบตัว หรือ หนามเหม็นก็เรียก, พายัพเรียก ปิดเต๊าะ.
พุงทะลายน. ชื่อเรียกผลของต้นสํารอง.
พุงปลาน. (๑) โกฐพุงปลา. (ดู โกฐพุงปลา ที่ โกฐ). (๒) ดู จุกโรหินี.
พุงปลาช่อนดู จุกโรหินี.
พุฒน. ผู้ใหญ่. ว. เจริญ, แข็งแรง, ใหญ่; แก่, เฒ่า. (ป. วุฑฺฒ).
พุฒิ[พุดทิ] น. ความเจริญ, ความมั่งคั่ง, ความสมบูรณ์. (ป. วุฑฺฒิ).
พุดน. (๑) ชื่อไม้พุ่มหรือไม้ต้นหลายชนิดในสกุล Gardenia วงศ์
Rubiaceae เช่น พุด หรือ ข่อยด่าน (G. collinsae Craib) ดอกสีขาว
กลิ่นหอม เนื้อไม้ละเอียด สีนวล ใช้แกะสลัก, พุดจีน หรือ พุดซ้อน
(G. jasminoides Ellis) ดอกสีขาว กลิ่นหอม พันธุ์กลีบดอกซ้อน
ไม่ติดผล พันธุ์กลีบดอกไม่ซ้อนผลใช้แต่งสีให้สีเหลือง. (๒) ชื่อ
ไม้พุ่มหลายชนิดในสกุล Taberneamontana วงศ์ Apocynaceae
เช่น พุดจีบ หรือ พุดสวน [T. divaricata (L.) Roem. et Schult.]
ดอกสีขาว ใช้ดอกตูมร้อยพวงมาลัย.
พุดตานน. ชื่อไม้พุ่มชนิด Hibiscus mutabilis L. ในวงศ์ Malvaceae ใบมี
ขนขอบใบหยักเว้า ดอกสีขาวแล้วเปลี่ยนเป็นสีชมพู.
พุทธ, พุทธ, พุทธะ[พุด, พุดทะ] น. ผู้ตรัสรู้, ผู้ตื่นแล้ว, ผู้เบิกบานแล้ว, ใช้เฉพาะเป็น
พระนามของพระบรมศาสดาแห่งพระพุทธศาสนา เรียกเป็นสามัญ
ว่า พระพุทธเจ้า. (ป.).
พุทธกาล น. สมัยเมื่อพระพุทธเจ้ายังมีพระชนม์อยู่, พุทธสมัย,
ก็ใช้ (ปาก) ช่วงระยะเวลาที่เชื่อกันว่าหลังจากพระพุทธเจ้า
ปรินิพพานแล้ว พระพุทธศาสนาจะดํารงอยู่ ๕,๐๐๐ ปี. (ป.).
พุทธคุณ น. คุณของพระพุทธเจ้าอย่างย่อที่สุด มี ๓ ประการ คือ
พระบริสุทธิคุณ พระปัญญาคุณ พระกรุณาคุณ. (ป.).
พุทธจักร น. อํานาจปกครองคณะสงฆ์ทางพระพุทธศาสนา, คู่กับ
อาณาจักร ซึ่งหมายความว่า อํานาจปกครองทางบ้านเมือง.
พุทธเจดีย์ น. เจดีย์ที่เกี่ยวข้องกับพระพุทธเจ้า มี ๔ ชนิด คือ
ธาตุเจดีย์ บริโภคเจดีย์ ธรรมเจดีย์ และอุเทสิกเจดีย์.
พุทธฎีกา น. ถ้อยคําของพระพุทธเจ้า; (โบ) ถ้อยคําของสมเด็จ
พระสังฆราช. (จารึกสยาม). (ป.).
พุทธตันตระ น. นิกายหนึ่งในพระพุทธศาสนาฝ่ายมหายาน ซึ่ง
เกิดขึ้นจากการนําหลักพิธีกรรมของฮินดูตันตระมาผสมกับหลัก
ปรัชญาปารมิตาของนิกายมาธยมิกะหรือศูนยวาท.
พุทธปฏิมา, พุทธปฏิมากร น. รูปเปรียบหรือรูปแทนองค์
พระพุทธเจ้า คือ พระพุทธรูป, มักใช้ย่อเป็น ปฏิมา หรือ ปฏิมากร.
พุทธมามกะ [พุดทะมามะกะ] น. ผู้ประกาศตนว่าพระพุทธเจ้า
เป็นพระบรมศาสดา ของตน, ผู้ประกาศตนว่าเป็นผู้นับถือ
พระพุทธศาสนา.
พุทธศักราช [พุดทะสักกะหฺราด] น. ปีนับตั้งแต่พระพุทธเจ้าเสด็จ
ปรินิพพานมา.
พุทธศาสนิกชน [พุดทะสาสะนิกกะชน] น. ผู้ที่นับถือพระพุทธศาสนา.
พุทธสมัย น. สมัยเมื่อพระพุทธเจ้ายังมีพระชนม์อยู่.
พุทธองค์ ส. หมายถึงองค์พระพุทธเจ้า ใช้ว่า พระพุทธองค์.
พุทธังกูร, พุทธางกูร น. หน่อพระพุทธเจ้า คือผู้ที่จะได้เป็นพระพุทธเจ้า
ในภายภาคหน้า. (ป.).
พุทธันดร น. ช่วงเวลาที่โลกว่างพระพุทธศาสนา คือ ช่วงเวลาที่
ศาสนาของพระพุทธเจ้าพระองค์หนึ่งสูญสิ้นแล้ว และพระพุทธเจ้า
พระองค์ใหม่ยังไม่อุบัติ. (ป. พุทฺธนฺตร).
พุทธาภิเษก น. ชื่อพิธีในการปลุกเสกพระพุทธรูปหรือวัตถุมงคล
โดยมีพระเถระผู้เชี่ยวชาญในการทำสมาธิจำนวนหนึ่ง ซึ่งเรียกว่า
คณะปรก นั่งภาวนาส่งกระแสจิตเพ่งคุณพระรัตนตรัยเข้าไปสู่องค์
พระหรือวัตถุมงคลนั้น ๆ.
พุทธาวาส น. ส่วนหนึ่งของวัดประกอบด้วย โบสถ์ วิหาร เจดีย์
ซึ่งใช้เป็นที่ประกอบสังฆกรรม โดยมีกําแพงกันไว้ต่างหากจาก
ส่วนที่พระภิกษุสามเณรอยู่อาศัย ซึ่งเรียกว่าสังฆาวาส, วัดที่สร้าง
ขึ้นเป็นที่ประกอบสังฆกรรมโดยเฉพาะ โดยไม่มีสังฆาวาส เช่น
วัดพระศรีรัตนศาสดาราม (วัดพระแก้ว).
พุทธุปบาทกาล [พุดทุบบาดทะกาน] น. ช่วงเวลาที่มีพระพุทธเจ้า
เกิดขึ้นในโลก. (ป.).
พุทธชาด[พุดทะ] น. ชื่อไม้เถาชนิด Jasminum auriculatum Vahl ในวงศ์
Oleaceae ดอกสีขาวกลิ่นหอม, บุหงาประหงัน ก็เรียก.
พุทธรักษา[พุดทะ] น. ชื่อไม้ล้มลุกมีเหง้าหลายชนิดในสกุล Canna วงศ์
Cannaceae ขึ้นเป็นกอ ดอกสีต่าง ๆ.
พุทธังกูร, พุทธางกูรดู พุทธ, พุทธ, พุทธะ.
พุทธันดรดู พุทธ, พุทธ, พุทธะ.
พุทธาภิเษกดู พุทธ, พุทธ, พุทธะ.
พุทธาวาสดู พุทธ, พุทธ, พุทธะ.
พุทธิ[พุดทิ] น. ปัญญา, ความฉลาด. (ป.).
พุทธิศึกษา น. การศึกษาที่เน้นในเรื่องการสอนให้เกิดความรู้
ความคิดอย่างมีเหตุผล.
พุทธุปบาทกาลดู พุทธ, พุทธ, พุทธะ.
พุทโธ่อ. คําที่เปล่งออกมาด้วยความสงสารหรือรําคาญใจเป็นต้น.
พุทรา[พุดซา] น. ชื่อไม้ต้นชนิด Ziziphus mauritiana Lam. ในวงศ์
Rhamnaceae กิ่งมีหนาม ผลมีทั้งกลมและรี, พายัพและอีสาน
เรียก กะทัน ทัน หรือ หมากทัน. (ป., ส. พทร).
พุธน. ชื่อดาวเคราะห์ที่อยู่ใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดในระบบสุริยะ มองเห็น
ด้วยตาเปล่า อยู่ห่างดวงอาทิตย์ประมาณ ๕๘ ล้านกิโลเมตร มีเส้น
ผ่าศูนย์กลาง ๔,๘๗๕ กิโลเมตร เป็นดาวเคราะห์ที่ไม่มีบรรยากาศ
และมีพื้นผิวคล้ายดวงจันทร์ของโลก; ชื่อวันที่ ๔ แห่งสัปดาห์.
พุธะ(โหร) น. ชื่อยาม ๑ ใน ๘ ยามในเวลากลางวัน. (ดู ยาม).
พุโธ(โหร) น. ชื่อยาม ๑ ใน ๘ ยามในเวลากลางคืน. (ดู ยาม).
พุ่มน. ลักษณะกิ่งก้านของต้นไม้ที่รวมกัน มีทรงเกือบกลมยอดนูน
คล้ายกระพุ่มมือ หรือสิ่งอื่นที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น เช่น
ต้นมะขามแตกกิ่งก้านเป็นพุ่ม พุ่มต้นเข็ม, ชื่อดอกไม้ไฟอย่างหนึ่ง
ใช้ดอกไม้เทียนเสียบซี่ไม้เป็นชั้น ๆ กลางพองเป็นรูปพุ่ม.
พุ่มกัณฑ์เทศน์ น. ดอกไม้ที่จัดเป็นพุ่มบนพาน ตะลุ่ม หรือ โตก
มีเทียนขี้ผึ้งซึ่งติดเงินเหรียญโดยรอบตั้งอยู่ตรงกลาง ปัจจุบันมักใช้
ก้านธูปคีบธนบัตรปักไว้ที่ต้นเทียน.
พุ่มข้าวบิณฑ์ ดู พุ่มทรงข้าวบิณฑ์.
พุ่มดอกไม้ น. ดอกไม้ที่จัดบนพานให้มีลักษณะเป็นพุ่มยอดแหลม
สำหรับบูชาพระเป็นต้น นิยมใช้ดอกไม้สด เช่น ดอกบานไม่รู้โรย
ดอกผกากรอง.
พุ่มทรงข้าวบิณฑ์ น. เครื่องบูชาทำด้วยข้าวบิณฑ์ ตั้งบนภาชนะ
เช่นพาน, เรียกรูปทรงที่มีลักษณะเช่นนั้นว่า ทรงข้าวบิณฑ์ หรือ
พุ่มข้าวบิณฑ์; เรียกลายไทยแบบหนึ่งผูกเขียนในรูปทรงเช่นนั้นว่า
ลายทรงข้าวบิณฑ์ หรือ ลายพุ่มข้าวบิณฑ์.
พุ่มเทียน น. พุ่มดอกไม้ถวายพระ ใช้เทียนไขหรือเทียนขี้ผึ้งหล่อ
เป็นดอกไม้ชนิดต่าง ๆ มีดอกมะลิเป็นต้น ติดแป้งเปียกตามลวดลาย
ที่โครงกระดาษรูปพุ่มแทนดอกไม้สด.
พุ่มพวง น. หญิงสาว.
พุ่มม่าย ว. ยังเป็นม่ายอยู่.
พุ่มไม้ น. กลุ่มต้นไม้เล็ก ๆ ที่ขึ้นเป็นซุ้มเป็นเซิง.
พุมเรียง[พุมมะ] ดู ชํามะเลียง.
พุ้ยก. พายโดยแรงให้เรือไปโดยเร็ว, โดยปริยายหมายถึงอาการที่เอา
ตะเกียบคุ้ยข้าวเข้าปาก.
พู ๑น. เรียกสิ่งที่มีลักษณะนูนออกมา เช่น พูทุเรียน.
พูพอน น. รากไม้ที่ขึ้นเป็นปีก เป็นพู หรือเป็นปมที่โคนต้น ซึ่ง
แผ่ขยายออกไปรอบ ๆ เพื่อพยุงลำต้น, พอน ก็เรียก.
พู ๒น. ถั่วพู. (ดู ถั่วพู ที่ ถั่ว ๑).
พู่น. กลุ่มหรือกระจุกที่ประกอบด้วยขนสัตว์ ไหม ด้าย หรือสิ่งอื่น ๆ
ที่คล้ายกัน โดยมากใช้ห้อย เช่น พู่เรือสุพรรณหงส์ พู่ม่าน, ที่ใช้ชู
ก็มีบ้าง เช่น พู่หมวกเครื่องยศทหารบางเหล่า.
พู่กลิ่น น. ชื่อพวงดอกไม้ร้อยมีรูปแบนประกอบด้วยอุบะ.
(ดู กลิ่น ๒).
พู่กัน น. เครื่องเขียนหนังสือหรือระบายสี ตอนปลายเป็นพู่ทำด้วย
ขนสัตว์.
พูกามน. พม่า, ปรกติใช้ พุกาม.
พูดก. เปล่งเสียงออกเป็นถ้อยคํา, พูดจา ก็ว่า.
พูดคล่องเหมือนล่องน้ำ (สํา) ก. พูดไม่ติดขัด เช่น สารพัดพูดคล่อง
เหมือนล่องนํ้า. (ไกรทอง), พูดคล่องเป็นล่องนํ้า ก็ว่า.
พูดจนลิงหลับ (ปาก) ก. พูดจนผู้ฟังเคลิบเคลิ้มไปตาม.
พูดจริงทำจริง ก. ทําได้อย่างที่พูดไว้, รักษาคําพูด.
พูดจา ก. พูด.
พูดดีเป็นศรีแก่ปาก (สํา) น. พูดดีเป็นที่นิยมชมชอบ.
พูดเป็นต่อยหอย (สํา) ก. พูดฉอด ๆ ไม่หยุดปาก.
พูดเป็นนัย (สํา) ก. พูดอ้อม ๆ โดยไม่บอกเรื่องราวตรง ๆ.
พูดเป็นน้ำไหลไฟดับ, พูดเป็นไฟ ก. พูดคล่องเหลือเกิน.
พูดไปสองไพเบี้ย นิ่งเสียตำลึงทอง (สํา) ก. พูดไปไม่มีประโยชน์
นิ่งเสียดีกว่า.
พูดสด ก. พูดโดยมิได้เตรียมมาก่อน.
พูดอย่างมะนาวไม่มีน้ำ (สํา) ก. พูดห้วน ๆ.
พูนก. เพิ่มให้สูงขึ้นให้มากขึ้น เช่น พูนดิน. ว. เต็มจนนูน เช่น ตักข้าว
จนพูนจาน.
พู้นว. นู้น, โน้น.
พู่ระหงน. ชื่อไม้พุ่มชนิด Hibiscus schizopetalus (Dyer) Hook.f. ในวงศ์
Malvaceae ดอกสีแดงห้อยลง กลางดอกมีเกสรเป็นพู่ยาว, หางหงส์
ก็เรียก.
เพก. พังทลาย.
เพ็กน. ชื่อไผ่ ๒ ชนิดในวงศ์ Gramineae คือ ชนิด Arundinaria pusilla
A. Cheval. et A. Camus ต้นเล็ก ขึ้นเป็นกอเดี่ยวหนาแน่นในป่า
เบญจพรรณ, ไผ่เผ็ด หรือ หญ้าเพ็ก ก็เรียก, และชนิด Bambusa
multiplex (Lour). Rไusch. ต้นเล็ก เนื้อปล้องเกือบตัน ขึ้นเป็นกอ
ใช้ปลูกประดับได้.
เพกาน. ชื่อไม้ต้นชนิด Oroxylum indicum (L.) Kurz ในวงศ์ Bignoniaceae
ฝักแบนยาวใหญ่มาก ฝักอ่อนทําให้สุกแล้วกินได้ เมล็ดใช้ทํายาได้.
เพคะว. คํารับหรือคําลงท้ายที่ผู้หญิงใช้เพ็ดทูลเจ้านายตั้งแต่ชั้นหม่อมเจ้า
ขึ้นไป.
เพ็งว. เต็ม เช่น วันเพ็ง. (เลือนมาจาก เพ็ญ).
เพ่งก. จ้องดู, เล็งดู, (ใช้แก่ตา) เช่น เพ่งสายตา เพ่งหนังสือ; มุ่งเฉพาะ
อารมณ์ภายใน (ทางใจ) เช่น เพ่งกสิณ; เจาะจง.
เพ่งพิศ ก. ดูด้วยความพินิจพิเคราะห์.
เพ่งเล็ง ก. มุ่งจะเอา, มุ่งจะติโทษ, มุ่งถึง.
เพ็จ ๑ว. เล็ก, ย่อม, น้อย.
เพ็จ ๒ก. เผล็ด, ผลิ, เช่น พิเภทเพ็จผกากาญจน. (ม. คําหลวง จุลพน).
เพ็จไม้น. ไม้ไผ่ลําเล็กกว่าลําอื่น ๆ เนื้อเหนียวแข็ง. (พจน. ๒๔๙๓).
เพชฉลูกรรม[เพ็ดฉะหฺลูกํา] น. พระวิศวกรรม.
เพชฌฆาต[เพ็ดชะคาด] น. เจ้าหน้าที่ประหารชีวิตนักโทษที่ต้องคำพิพากษา
ถึงที่สุดให้ประหารชีวิต. (ป. วชฺฌฆาตก).
เพชร, เพชร[เพ็ด, เพ็ดชะ] น. ชื่อแก้วที่แข็งที่สุดและมีนํ้าแวววาวมากกว่าพลอย
อื่น ๆ ใช้ทําเครื่องประดับหรือใช้ประโยชน์ในทางอุตสาหกรรม;
โดยปริยายหมายความว่า แข็งที่สุด เช่น เหล็กเพชร ใจเพชร.
(ส. วชฺร; ป. วชิร).
เพชรซีก [เพ็ด] น. เพชรที่เจียระไนแล้วไม่แพรวพราวงามเท่า
เพชรลูก มักได้จากส่วนที่ตัดออกในการตัดแต่งเจียระไนเพชรลูก.
เพชรดา [เพ็ดชะดา] น. ความแข็ง, ความอยู่ยงคงกระพัน.
เพชรตัดเพชร (สํา) น. คนเก่งต่อเก่งมาสู้กัน.
เพชรตาแมว น. ไพฑูรย์.
เพชรน้ำค้าง น. แก้วสีขาว.
เพชรน้ำหนึ่ง, เพชรน้ำเอก (สำ) ว. ดีเป็นพิเศษยอดเยี่ยม.
เพชรนิลจินดา [เพ็ดนิน] น. เครื่องเพชรพลอย.
เพชรปาณี [เพ็ดชะ] น. พระอินทร์. (ส.).
เพชรร่วง น. เพชรเม็ดเล็ก ๆ ที่เจียระไนแล้ว แต่ยังไม่ได้ทําเป็น
เครื่องประดับหรือเครื่องใช้.
เพชรร้าว (สํา) ว. ที่ไม่บริสุทธิ์, ที่มีตําหนิ.
เพชรฤกษ์ [เพ็ดชะ] น. ยามแข็งแรง.
เพชรลูก น. เพชรที่เจียระไนให้มีเหลี่ยมมุมลักษณะต่าง ๆ เช่น
เหลี่ยมเกสร เหลี่ยมกุหลาบ.
เพชรายุธ [เพ็ดชะรายุด] น. อาวุธเพชรของพระอินทร์, ชื่อหนึ่งของ
พระอินทร์. (ส. วชฺร + อาวุธ).
เพชรกลับ[เพ็ดชะ] น. ชื่อว่านชนิดหนึ่ง. (พจน. ๒๔๙๓).
เพชรสังฆาต[เพ็ดชะ] น. ชื่อไม้เถาชนิด Cissus quadrangularis L. ในวงศ์
Vitaceae เถาสี่เหลี่ยม ดอกเล็ก สีแดง ใช้ทํายาได้.
เพชรหลีก[เพ็ดชะ] น. ชื่อว่านชนิดหนึ่ง. (พจน. ๒๔๙๓).
เพชรหึง ๑[เพ็ดชะ] น. ลมพายุใหญ่.
เพชรหึง ๒[เพ็ดชะ] น. ชื่อกล้วยไม้ชนิด Grammatophyllum speciosum Blume
ในวงศ์ Orchidaceae ขึ้นเป็นกอบนคบไม้ ดอกใหญ่ สีเหลืองประม่วง
แดงเข้ม, ว่านเพชรหึง ก็เรียก.
เพชรายุธดู เพชร, เพชร.
เพ็ญว. เต็ม. (ข. เพ?).
เพฑูริย์[เพทูน] น. ไพฑูรย์, ชื่อพลอยชนิดหนึ่งสีเหลืองแกมเขียวหรือ
นํ้าตาลเทา มีนํ้าเป็นสายรุ้งกลอกไปมา, เพชรตาแมว หรือ
แก้วสีไม้ไผ่ ก็ว่า. (ส. ไวฑูรฺย; ป. เวฬุริย).
เพณีน. เวณิ, ผมซึ่งเกล้าไว้, สายที่ถัก เช่น อันว่าสร้อยสังวาลเพณี.
(ม. คําหลวง ทศพร). (ป., ส. เวณิ).
เพ็ดทูลก. พูดกับเจ้านาย, พิดทูล ก็ว่า.
เพดาน ๑น. ส่วนที่สูงที่สุดของห้องเป็นต้น ไม่ว่าจะมีฝ้าหรือไม่ก็ตาม,
ถ้าไม่มีฝ้า หมายถึงส่วนสูงสุดถึงหลังคา, ถ้ามีฝ้า หมายถึงฝ้า;
โดยปริยายหมายความว่า ระดับสูงสุด เช่น เพดานค่าเล่าเรียน.
(ป., ส. วิตาน).
เพดานบิน น. ระดับสูงสุดที่เครื่องบินสามารถบินได้.
เพดานปาก น. ส่วนบนของอุ้งปาก.
เพดาน ๒น. ชื่อหนึ่งของดาวฤกษ์อุตรผลคุนี มี ๒ ดวง, ดาววัวตัวเมีย หรือ
ดาวอุตตรผลคุนี ก็เรียก.
เพตร[เพด] น. หวาย, หวายที่ทําเป็นไม้ถือ. (ส. เวตฺร).
เพทน. เวท.
เพทนา[เพดทะ] น. เวทนา, ความรู้สึก. (ดู เวทนา).
เพทายน. พลอยชนิดหนึ่ง สีแดงสลัว ๆ.
เพทุบาย, เพโทบายก. ทําเล่ห์กล, ทําอุบาย.
เพโทก. นั่งอย่างภาคภูมิ. (ขุนช้างขุนแผน).
เพ่นพ่านก. ไปมาอย่างเปะปะ.
เพนียด[พะเนียด] น. กรงต่อนกเขา; วงล้อมทําเป็นคอกสําหรับคล้องช้าง.
(ข.).
เพไนยน. เวไนย, ผู้พึงดัดได้สอนได้. (ป. เวเนยฺย).
เพ้ยว. คําขับไล่ที่เปล่งเสียงแรง ๆ ให้สัตว์เช่นไก่หนีไป; คํารับในเวลา
พากย์โขน คนรับร้องเพ้ย. ก. ตะเพิด เช่น ถูกเพ้ย.
เพรง[เพฺรง] ว. ก่อน, เก่า, เช่น แต่เพรงกาล.
เพรซีโอดิเมียม[เพฺร] น. ธาตุลําดับที่ ๕๙ สัญลักษณ์ Pr เป็นโลหะ ลักษณะเป็น
ของแข็งสีเหลืองอ่อน ๆ หลอมละลายที่ ๙๓๕?ซ.
(อ. praseodymium).
เพรา ๑[เพฺรา] น. เวลาเย็น เช่น เกลออย่ากินเข้าเพราเลย เกลออดเข้าเพรา
ให้เถิงรุ่ง. (ไตรภูมิ); มื้อ.
เพรางาย น. เวลาเช้า; มื้อเช้า.
เพรา ๒[เพฺรา] ว. งาม, น่าดู.
เพราพริ้ง, เพราเพริศ ว. สวยงาม, พริ้งเพรา ก็ว่า.
เพราะ ๑ว. น่าฟัง, เสนาะ, ไพเราะ, เช่น เสียงเพราะ พูดเพราะ.
เพราะ ๒สัน. ด้วย, เหตุ, เพื่อ.
เพราะฉะนั้น สัน. คําสําหรับนําหน้าความที่บอกผลหรือข้อสรุป.
เพราะว่า สัน. คําสําหรับนําหน้าความที่อธิบายเหตุหรือสาเหตุ.
เพริด[เพฺริด] ก. กระเจิดกระเจิง, เตลิดไป, เช่น วัวเพริด ใจเพริด.
เพริศ[เพฺริด] ว. งาม, ดียิ่ง.
เพริศพราย, เพริศแพร้ว ว. งามระยับ.
เพริศพริ้ง ว. งามเฉิดฉาย, พริ้งเพริศ ก็ว่า.
เพรียก[เพฺรียก] ว. อาการที่ร้องมาก ๆ อย่างนกร้อง.
เพรียกพร้อง ก. ร้องเซ็งแซ่ (ใช้แก่นกเป็นต้น).
เพรียง ๑[เพฺรียง] น. ส่วนร่างกายที่นูนอยู่หลังหู, มักใช้ว่า เพรียงหู; เรียก
ผิวหนังที่ขรุขระอย่างหน้าออกฝีว่ามีลักษณะเป็นเพรียง. ว. พร้อม,
มักใช้คู่กันว่า พร้อมเพรียง.
เพรียงเมือง ก. แทรกแซงบ่อนจิตใจชาวเมือง.
เพรียง ๒[เพฺรียง] น. ชื่อสัตว์ทะเลไม่มีกระดูกสันหลังประเภทสัตว์ขาปล้อง
มีหลายชนิดในอันดับ Thoracica เปลือกหุ้มตัวมี ๖ แผ่น เรียงซ้อน
กัน รูปร่างของเปลือกมีหลายแบบ เช่น รูปกรวยควํ่า มีปากเปิดด้าน
บน เปลือกบริเวณปากบางและคม เกาะอยู่ตามหินและวัสดุอื่น ๆ
ที่นํ้าท่วมถึง เช่น ชนิด Balanus amphitrite ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง
ที่ฐานประมาณ ๑ เซนติเมตร.
เพรียงคอห่าน ดู สนับ ๒, สนับทึบ.
เพรียง ๓[เพฺรียง] น. ชื่อหอยทะเลกาบคู่ในวงศ์ Teredinidae ลําตัวยาวอ่อนนุ่ม
เปลือกเล็กมากคลุมเฉพาะด้านหัว เจาะกินเนื้อไม้ มีหลายชนิด เช่น
ชนิด Lyrodus pedicellatus.
เพรียบ[เพฺรียบ] ก. เพียบ.
เพรี้ยม[เพฺรี้ยม] (กลอน) ว. แฉล้ม, แช่มช้อย. (อย่างเดียวกับ พริ้ม).
เพรี้ยมพราย ว. งามแฉล้ม.
เพรียว[เพฺรียว] ว. เปรียว, ฉลวย, เรียว, เช่น รูปร่างเพรียว เรือเพรียว.
เพรียวลม ว. มีรูปร่างสูงโปร่ง สะโอดสะอง; มีรูปร่างเรียวบาง
เคลื่อนไหวได้ว่องไว.
เพรื่อ[เพฺรื่อ] ว. เรี่ยราด เช่น น้ำหกเพรื่อ, เกินขอบเขต, บ่อย ๆ ไม่เป็น
กิจจะลักษณะ, เช่น พูดเพรื่อ, พร่ำเพรื่อ ก็ว่า.
เพรือง[เพฺรือง] น. กระดึง.
เพล[เพน] น. เวลาพระฉันกลางวัน คือ เวลาระหว่าง ๑๑ นาฬิกาถึงเที่ยง
เรียกว่า เวลาเพล. (ป., ส. เวลา ว่า กาล).
เพลง[เพฺลง] น. สําเนียงขับร้อง, ทํานองดนตรี, กระบวนวิธีรําดาบรําทวน
เป็นต้น, ชื่อการร้องแก้กัน มีชื่อต่าง ๆ เช่น เพลงปรบไก่ เพลงฉ่อย;
โดยปริยายหมายถึง แบบอย่าง เช่น ต่างกันไปคนละเพลง.
(พระราชหัตถเลขา ร. ๕ ถึงสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยา
วชิรญาณวโรรส), ชั้นเชิง เช่น ร้อยภาษามาสู่เคยรู้เพลง. (อภัย).
เพลงเชิด น. ชื่อเพลงหน้าพาทย์ที่เกี่ยวกับอาการเยื้องกราย และ
การเดินของตัวละครในนาฏกรรมไทย ใช้ในการเดินทางไกล.
เพลงตระเชิญ น. ชื่อเพลงหน้าพาทย์ที่ใช้อัญเชิญเทพเจ้าและ
สิ่งศักดิ์สิทธิ์.
เพลงยาว น. หนังสือหรือจดหมายถึงคู่รัก แต่งเป็นกลอนแสดง
ข้อความรักหรือตัดพ้อเป็นต้น. (ตัดมาจาก กลอนเพลงยาว).
เพลงสาธุการ น. ชื่อเพลงหน้าพาทย์ที่สําคัญยิ่ง ใช้บรรเลงใน
พิธีกรรมเมื่อบูชาหรืออัญเชิญพระรัตนตรัย เทพยดา สิ่งศักดิ์สิทธิ์
และใช้เพื่อแสดงกิริยาน้อมไหว้ เป็นเพลงอันดับแรกของชุด
โหมโรงเช้าโหมโรงเย็น.
เพลงเสมอ น. ชื่อเพลงหน้าพาทย์ที่เกี่ยวกับอาการเยื้องกราย และ
การเดินของตัวละครในนาฏกรรมไทย ใช้ในการเดินระยะใกล้
เช่น เสมอตีนนก เสมอนาง เสมอมาร.
เพลงหน้าพาทย์ น. เพลงประเภทที่ใช้บรรเลงในการแสดงกิริยา
อาการเคลื่อนไหวของตัวโขนละครเป็นต้น หรือสําหรับอัญเชิญ
เทพเจ้า ฤๅษี หรือบูรพาจารย์ ให้มาร่วมชุมนุมในพิธีไหว้ครูหรือ
พิธีมงคลต่าง ๆ เช่น เชิด ใช้ในการเดินทางไกล เสมอ ใช้ในการ
เดินระยะใกล้ เสมอมาร สําหรับยักษ์เดิน เสมอเถร สําหรับฤๅษีเดิน
สาธุการ ใช้ในการเริ่มพิธีต่าง ๆ ตระเชิญ ใช้อัญเชิญเทพเจ้าและ
สิ่งศักดิ์สิทธิ์.
เพลงออกภาษา น. เพลงที่บรรเลงออกสำเนียงภาษาของชาติอื่น ๆ
ในเพลงเดียวกันหรือเพลงที่บรรเลงต่อท้ายเพลงแม่บทแต่ไม่ครบ
๑๒ ภาษา.
เพลงออกสิบสองภาษา น. เพลงที่บรรเลงต่อท้ายเพลงแม่บท โดย
นำเพลงที่บรรเลงออกสำเนียงภาษาของชาติอื่น ๆ มารวมกันเข้าเป็น
ชุด มี ๑๒ ภาษา.
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒