คิมหะ, คิมหานะ[คิม-] (แบบ) น. ฤดูร้อน. (ป.).
คิมหันต์น. ฤดูร้อน.
คิริ, คิรีน. ภูเขา. (ป., ส. คิริ).
คิลาน-, คิลานะ[คิลานะ-] น. คนเจ็บ. (ป.).
คิลานปัจจัย น. ปัจจัยสําหรับคนไข้, วัตถุเป็นเครื่องอาศัยของผู้เจ็บไข้,
ยารักษาโรค. (ป.).
คิลานเภสัช น. ยารักษาโรค. (ป. คิลาน + เภสชฺช).
คิว ๑(ปาก) น. ลูกบาศก์ เช่น นํ้า ๕ คิว, เรียกเต็มว่า คิวบิก เช่น
คิวบิกเมตร คิวบิกฟุต. (อ. cubic).
คิว ๒น. แถวตามลําดับก่อนหลัง เช่น เข้าคิว คิวรถ. (อ. queue).
คิ้วน. ส่วนโค้งขอบกระบอกตาข้างบนซึ่งมีขนขึ้นที่โค้งนั้น; ไม้ที่ช่างลอก
เป็นลวดสําหรับประกอบขอบหรือริมประตูหน้าต่างเป็นต้น, เรียกสิ่งอื่น
ที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น เช่น คิ้วรถยนต์; เรียกพายที่ทําเป็นลวดใน
ใบพายว่า พายคิ้ว.
คิ้วนางน. ชื่อไม้เถาชนิด Bauhinia winitii Craib ในวงศ์ Leguminosae
ฝักแบนกว้างและโค้ง ดอกสีขาว รากใช้กินกับหมากต่างสีเสียด,
อรพิม ก็เรียก.
คี่ว. จํานวนที่หารด้วย ๒ ไม่ลงตัว, เดี่ยว, ตรงข้ามกับ คู่.
คีต, คีต-, คีตกะ, คีตะ[คีด, คีตะ-, คีตะกะ] (แบบ) น. เพลงขับ, การขับร้อง, เช่น แลคีต
สําเนียงบรรสาน. (สมุทรโฆษ). (ป., ส.).
คีบก. เอาปลายสิ่งที่เป็นง่ามเช่นคีมหรือปลายไม้ ๒ อันจับสิ่งอื่นให้อยู่.
คีมน. เครื่องมือชนิดหนึ่งมี ๒ ขาคล้ายกรรไตรสําหรับคีบของต่างมือ
ทําด้วยเหล็กเป็นต้น.
คีรีน. ภูเขา. (ป., ส. คิริ).
คีรีบูนน. ชื่อนกขนาดเล็กในวงศ์ Fringillidae มีหลายชนิดและหลายสี
ถิ่นกําเนิดอยู่ในทวีปยุโรป กินเมล็ดพืช เป็นนกเลี้ยงใส่กรงไว้ฟัง
เสียงร้องซึ่งไพเราะ ที่นิยมคือ ชนิดสีเหลือง (Serinus pusillus)
และชนิดสีชมพู (Carpodacus erythrinus).
คึกว. คะนอง, ลําพอง, ร่าเริง, ฮึก ก็ว่า.
คึ่ก, คึ่ก ๆว. เสียงดังเช่นนั้น เช่น เสียงลมพัดคึ่ก ๆ.
คึกคักว. แข็งแรง, กระปรี้กระเปร่า, มีชีวิตชีวา, เช่น ดูท่าทางคึกคัก;
ลักษณะที่มีผู้คนพลุกพล่านเข้า ๆ ออก ๆ มากกว่าปรกติ เช่น
บ้านนี้มีผู้คนคึกคัก.
คึกคามก. คึกคะนอง.
คืน ๑น. ระยะเวลาตั้งแต่ยํ่าคํ่าถึงยํ่ารุ่ง, เวลากลางคืน.
คืนยังรุ่ง ว. ตลอดคืน.
คืน ๒ก. กลับเข้าสู่ภาวะหรือฐานะเดิม. ว. กลับดังเดิม เช่น ได้คืน กลับคืน ส่งคืน.
คืนคำ ก. พูดว่าจะให้แล้วไม่ให้.
คืนชีพ ก. ตายแล้วกลับฟื้นขึ้นมาอีก.
คืนดี ก. โกรธกันแล้วกลับดีกัน.
คืนตัว ก. ลักษณะที่สารละลายของสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่ทําให้เป็นของแข็ง
แล้วกลับเป็นของเหลวอีก เช่น นํ้าตาลคืนตัว, ลักษณะที่ของแข็งที่ทํา
ให้เป็นของเหลวแล้วกลับเป็นของแข็งอีก เช่น โลหะคืนตัว.
คืนให้ ก. กลับให้แก่เจ้าของเดิม.
คืบ ๑น. มาตราวัดตามวิธีประเพณี ๑ คืบ เท่ากับ ๑๒ นิ้ว, อักษรย่อว่า ค.
ก. เขยิบตัวไปข้างหน้าอย่างหนอน, ก้าวหน้า เช่น ข่าวคืบหน้า
ทํางานไม่คืบหน้า.
คืบก็ทะเล ศอกก็ทะเล (สํา) ออกทะเลอย่าประมาททะเล เพราะอาจ
เกิดอันตรายได้ทุกเมื่อ.
คืบ ๒น. ว่านชนิดหนึ่ง ใบเหมือนผักอีแปะ ก้านเขียวเล็ก มีเมล็ดที่ปลายใบ
เมื่อเมล็ดแก่และหางตกถึงดินแล้ว เมล็ดงอกเป็นต้นขึ้นมา ในตํารา
กบิลว่านกล่าวว่าใช้เมล็ดห่อผ้าไว้ ตีฟันไม่เข้า. (กบิลว่าน).
คือสัน. เท่ากับ, ได้แก่. ก. เป็น เช่น โลกคือดาวดวงหนึ่ง.
คุว. ไหม้ระอุอยู่ข้างในอย่างไฟที่ไหม้ขอนไม้ระอุอยู่ข้างใน. (ปาก)
ก. ดุ เช่น ถูกคุ.
คุกน. ที่ขังนักโทษ, เรือนจํา.
คุกกี้น. ชื่อขนมชนิดหนึ่ง ทำด้วยแป้งสาลี ไข่ เนย น้ำตาล เป็นต้น ทําเป็น
ชิ้นเล็ก ๆ แล้วอบให้กรอบ. (อ. cookie).
คุกเข่าก. ย่อเข่าลงให้ติดพื้น.
คุกคลานก. คลานด้วยกิริยาที่ยอบตัวลงให้เตี้ยโดยใช้เข่าเดิน.
คุกคามก. แสดงอํานาจด้วยกิริยาหรือวาจาให้หวาดกลัว, ทําให้หวาดกลัว
เช่น ภัยคุกคาม, ในบทกลอนใช้ว่า คุก ก็มี เช่น ไป่ขู่ไป่คุก ไป่รุกรุมตี.
(สมุทรโฆษ).
คุกพาทย์น. ชื่อเพลงปี่พาทย์เพลงหนึ่ง ใช้เป็นหน้าพาทย์ประกอบการรําในท่าที่ดุร้าย.
คุคะน. ชื่อไม้เถา ใช้ทํายาได้. (พจน. ๒๔๙๓).
คุง(โบ) ว. ยาว, อ้อม, นาน, ตลอดไป, คุ้ง ก็ว่า. (โบ) สัน. ตราบเท่า, คุ้ง
คุ้ม หรือ คุ้มเท้า ก็ว่า.
คุ้งน. ส่วนเว้าโค้งเข้าไปของฝั่งนํ้าด้านที่ตรงกันข้ามกับหัวแหลม.
(โบ) ว. ยาว, อ้อม, นาน, ตลอดไป, คุง ก็ว่า. (โบ) สัน. ตราบเท่า,
คุง คุ้ม หรือ คุ้มเท้า ก็ว่า.
คุณ ๑, คุณ-[คุน, คุนนะ-] น. ความดีที่มีประจําอยู่ในสิ่งนั้น ๆ; ความเกื้อกูล เช่น
รู้คุณ. (ป., ส.); คําที่ใช้เรียกนําหน้าบุคคลเพื่อแสดงความยกย่อง เช่น
คุณพ่อ คุณแม่ คุณสมร; คํานําหน้าชื่อสตรีที่ยังไม่ได้สมรสและได้รับ
พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ตั้งแต่ชั้นจตุตถจุลจอมเกล้าถึงชั้น
ทุติยจุลจอมเกล้า, คำนำหน้าชื่อสตรีที่ยังไม่ได้สมรสและได้รับ
พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์จุลจอมเกล้าฝ่ายในชั้นทุติยจุลจอมเกล้า
วิเศษขึ้นไป; (ไว) คําแต่งชื่อ. ส. คําใช้แทนผู้ที่เราพูดด้วย เป็นคําสุภาพ,
เป็นสรรพนามบุรุษที่ ๒, (ปาก) คําใช้แทนผู้ที่เราพูดถึงด้วยความสุภาพ,
เป็นสรรพนามบุรุษที่ ๓, เช่น คุณอยู่ไหม ช่วยไปเรียนว่ามีคนมาหา.
คุณค่า [คุนค่า, คุนนะค่า] น. สิ่งที่มีประโยชน์หรือมีมูลค่าสูง.
คุณชาย (ปาก) น. คําที่ใช้เรียกหม่อมราชวงศ์ที่เป็นชาย.
คุณธรรม [คุนนะ-] น. สภาพคุณงามความดี.
คุณนาม [คุนนะ-] น. ชื่อที่ตั้งขึ้นโดยถือเอาความดีเป็นหลัก เช่น
พระปิยมหาราช; (ไว; เลิก) คําคุณที่มาใช้เป็นนาม เช่น ความดีความชอบ.
คุณนาย น. คํายกย่อง ใช้เรียกภรรยาข้าราชการชั้นสัญญาบัตรที่ยัง
มิได้เป็นคุณหญิง, ในปัจจุบันใช้เรียกยกย่องสตรีทั่ว ๆ ไปที่ผู้เรียกนับถือ.
คุณบท [คุนนะ-] น. กลบทโบราณชนิดหนึ่ง ตัวอย่างว่า ``เดชกุศลผล
ตนข้าแปล แก้คัมภีร์ ที่ชาดก, ยกจากอรรถ จัดปัญญาส ชาติโพธิสัตว์
คัดประจง''. (ศิริวิบุลกิตติ).
คุณประโยชน์ [คุนนะปฺระโหฺยด, คุนปฺระโหฺยด] น. ลักษณะที่เป็น
ประโยชน์ เช่น สมุนไพรมีคุณประโยชน์ในการทำยารักษาโรคได้.
คุณพิเศษ, คุณวิเศษ [คุนนะ-] น. ความดีแปลกกว่าสามัญ.
คุณภาพ [คุนนะ-] น. ลักษณะที่ดีเด่นของบุคคลหรือสิ่งของ.
คุณลักษณะ [คุนนะ-] น. เครื่องหมายหรือสิ่งที่ชี้ให้เห็นความดี
หรือลักษณะประจํา.
คุณวุฒิ [คุนนะวุดทิ, คุนนะวุด] น. ความรู้ความสามารถของบุคคล,
ระดับการศึกษา, เช่น เขามีคุณวุฒิเหมาะจะเป็นครู.
คุณศัพท์ [คุนนะ-] (ไว) น. คําคุณ หรือ วิเศษณ์.
คุณสมบัติ [คุนนะสมบัด, คุนสมบัด] น. คุณงามความดี, คุณลักษณะ
ประจําตัวของบุคคล เช่น คุณสมบัติของผู้มีสิทธิ์เลือกตั้ง.
คุณหญิง น. คํานําหน้าชื่อสตรีที่สมรสแล้วและได้รับพระราชทาน
เครื่องราชอิสริยาภรณ์ตั้งแต่ชั้นจตุตถจุลจอมเกล้าถึงชั้นทุติยจุลจอมเกล้า;
(โบ) คำนำหน้าชื่อสตรีที่เป็นเอกภรรยาของพระยา; (ปาก) คำที่ใช้เรียก
หม่อมราชวงศ์ที่เป็นหญิง.
คุณากร [คุนากอน] น. บ่อเกิดแห่งความดี, ที่รวมแห่งความดี.
(ป. คุณ + อากร).
คุณูปการ, คุโณปการ [คุนูปะกาน, คุโน-] น. การอุดหนุนทําความดี.
(ป. คุณ + อุปการ).
คุณ ๒น. อาถรรพณ์ คือ พิธีทําร้ายต่ออมิตร โดยเสกสิ่งใดสิ่งหนึ่งเข้าในตัว
หรือฝังรูปฝังรอย เรียกกันว่า กระทําคุณ, ผู้ถูกกระทำ เรียกว่า ถูกคุณ,
คุณไสย ก็ว่า.
คุณลุงคุณป้าน. ชื่อเพลงไทยชนิดหนึ่ง. (บทแผ่นเสียง).
คุณากรดู คุณ ๑, คุณ-.
คุณูปการ, คุโณปการดู คุณ ๑, คุณ-.
คุดก. งอกงออยู่ภายในไม่โผล่ออกมาตามปรกติ เช่น หนวดคุด รากคุด,
ขดงอ เช่น คุดขาเข้ามา.
คุดคู้ ว. ขดตัวงอแขนงอเข่า เช่น นอนคุดคู้.
คุดทะราดน. ชื่อโรคติดต่อชนิดหนึ่ง เป็นแผลเรื้อรัง บางรายแผลนั้นบาน
เหวอะหวะออก มีกลิ่นเหม็น เป็นแม่แผลให้เกิดแผลอื่นจําพวก
เดียวกันพุออกไปอีก.
คุดทะราดเหยียบกรวด น. ชื่อเพลงปี่พาทย์ชนิดหนึ่ง.
คุต[คุด] (แบบ) ก. รักษา, คุ้มครอง, ปกครอง, มักใช้ประกอบท้ายศัพท์อื่น
เช่น ธรรมคุต. (ป. คุตฺต; ส. คุปฺต).
คุตติ[คุดติ] (แบบ) น. การรักษา, การคุ้มครอง, การปกครอง. (ป. คุตฺติ; ส. คุปฺติ).
คุ่นดู บึ่ง ๑.
คุ้นก. รู้จักชอบพอกันมานาน เช่น เป็นคนคุ้นกัน, เคยผ่านหูหรือผ่านตา
บ่อย ๆ เช่น คุ้นหน้า คุ้นตา คุ้นหู.
คุ้นเคย ก. รู้จักชอบพอสนิทสนมเป็นกันเอง เช่น พวกเขาทำงานด้วยกัน
มานาน เลยคุ้นเคยกัน, เคยเห็นเคยทําบ่อย ๆ จนชิน เช่น เขาเดินในที่มืด
ได้เพราะคุ้นเคยกับสถานที่แห่งนี้.
คุป, คุปต์(แบบ) ก. รักษา, คุ้มครอง, ปกครอง. (ส.; ป. คุตฺต).
คุปติ[คุบติ] (แบบ) น. การรักษา, การคุ้มครอง, การปกครอง. (ส.; ป. คุตฺติ).
คุม ๑ก. คอยกํากับดูแล เช่น คุมงาน คุมพล คุมพวก, ป้องกันรักษา เช่น
คุมของ คุมบ่อน.
คุมกำเนิด ก. ควบคุมการเกิด, ป้องกันการตั้งครรภ์.
คุมขัง (กฎ) ก. คุมตัว ควบคุม ขัง กักขัง หรือจำคุก.
คุมแค้น ก. ผูกใจเจ็บและคิดอยากแก้แค้น, เก็บเอาความแค้นเข้าไว้.
คุมเชิง ก. คอยระวังท่วงทีของอีกฝ่ายหนึ่ง.
คุมตัว ก. ควบคุมไว้หรือจับกุมไว้ เช่น ตำรวจคุมตัวผู้ร้าย.
คุมธาตุ ก. ทําให้ธาตุทั้ง ๔ คือ ดิน นํ้า ไฟ ลม ในร่างกายเป็นปรกติ
สมํ่าเสมอกัน.
คุมนุม (โบ) ก. คุม เช่น อนึ่งวิวาทด่าตีกันแล้วต่างคนต่างมาเรือน
ยังผูกใจโกรธคุมนุมโทษไว้วัน. (สามดวง), ยังผูกใจโกรธคุมนุมโทษ
ไว้วันหนึ่ง. (กฎ. ราชบุรี).
คุมเหง (ปาก) ก. ข่มเหง, รังแก, ใช้กำลังหรืออำนาจทำให้เดือดร้อน,
กุมเหง ก็ว่า.
คุม ๒ก. รวมสิ่งที่กระจายอยู่ให้เข้าชุดเข้าพวกเป็นระเบียบเดียวกัน เช่น
คุมยา คุมเรือน.
คุ่ม ๑น. ชื่อนกขนาดเล็กหลายชนิดในวงศ์ Turnicidae และ Phasianidae
ตัวกลม หางสั้น หากินตามพื้นดิน บินได้ในระยะทางสั้น ๆ วงศ์แรก
ตีนมี ๓ นิ้ว ตัวผู้กกไข่ มี ๓ ชนิด คือ คุ่มอืดเล็ก (Turnix sylvatica)
คุ่มอืดใหญ่ (T. tanki) และคุ่มอกลาย (T. suscitator) วงศ์หลังตีนมี
๔ นิ้ว มี ๓ ชนิด คือ คุ่มสี (Coturnix chinensis) คุ่มอกดํา
(C. coromandelica) และคุ่มญี่ปุ่น (C. japonica).
คุ่ม ๒ว. ค่อมน้อย ๆ เช่น หลังคุ่ม, โค้งเข้า, โค้งลง.
คุ้ม ๑ก. กัน, ป้องกัน, เช่น คุ้มฝน; พอ, สม, พอสมควรกัน, เช่น คุ้มค่า
คุ้มเหนื่อย; พอเท่ากัน เช่น คุ้มทุน. ว. มากพอสมควรกัน เช่น กินเสียคุ้ม.
คุ้มกัน ก. คอยป้องกันให้ปลอดภัย, คุ้มครองให้พ้นจากบางสิ่งบางอย่าง
เช่น คุ้มกันโรค คุ้มกันไม่ให้ถูกฟ้องร้อง.
คุ้มเกรง ก. ปกป้องไว้ให้คนอื่นเกรงกลัว.
คุ้มครอง ก. ป้องกันรักษา, ระวังรักษา, ปกป้องรักษา.
คุ้มโทษ (โบ) ก. ได้รับความคุ้มกันที่จะไม่ต้องถูกลงโทษ เช่น อหนึ่ง
ผู้ตามโจรได้รบพุ่งฟันแทงมีบาดเจบท่านว่าคุ้มโทษ. (สามดวง).
คุ้มห้าม ก. ยกเว้นจากความต้องห้ามและภาษีอากรโดยมีหนังสือ
เป็นตราภูมิ, มักใช้เข้าคู่กับคำ ตราภูมิ เป็น ตราภูมิคุ้มห้าม.
คุ้ม ๒(ถิ่น-พายัพ) น. บ้านเจ้านายฝ่ายเหนือ.
คุ้ม ๓, คุ้มเท้าสัน. ตราบเท่า เช่น แต่น้อยคุ้มใหญ่, คุง หรือ คุ้ง ก็ว่า.
คุ้มดีคุ้มร้ายว. มีสติไม่ปรกติ, บางคราวดีบางคราวร้าย, ดีบ้างร้ายบ้าง.
คุมฝอยน. มูลฝอย, กุมฝอย ก็ว่า.
คุย ๑ก. พูดจาสนทนากัน; (ปาก) ปรึกษาหารือ เช่น เรื่องนี้ขอคุยกันก่อน
ที่จะตัดสินใจ; พูดเป็นเชิงโอ้อวด เช่น เรื่องแค่นี้ทำเป็นคุย.
คุยเขื่อง, คุยโต (ปาก) ก. พูดจาแสดงความใหญ่โต.
คุย ๒คุย ๒ น. ชื่อไม้เถาหลายชนิดในสกุล Willughbeia วงศ์ Apocynaceae
เช่น W. dulcis Ridl. ใช้ย้อมผ้าให้มีสีแดงและใช้ทํายาได้.
คุยช้าง ดู กะตังกะติ้ว ๒.
คุ้ยก. ใช้มือ เท้า หรือสิ่งอื่นตะกุยขึ้นมา.
คุ้ยเขี่ย ก. ค้นเอาเรื่องเก่าขึ้นมาเปิดเผย เช่น เรื่องนี้อย่าไปคุ้ยเขี่ย
ขึ้นมาเลย, ขุด หรือ ขุดคุ้ย ก็ว่า.
คุยห-[คุยหะ-] (แบบ) ว. ลับ, ซ่อนเร้น. (ป. คุยฺห; ส. คุหฺย).
คุยหฐาน, คุยหประเทศ (ราชา) น. อวัยวะที่ลับ ใช้ว่า พระคุยหฐาน.
(ป. คุยฺห + ?าน; ป. คุยฺห + ส. ปฺรเทศ).
คุยหรหัสย์ [คุยหะระหัด] น. ความลับที่ควรปิดบัง. (ป. คุยฺห + ส. รหสฺย).
คุรุน. ผู้สั่งสอน, ครู. (ป., ส.).
คุรุกรรม น. กิจหรือหน้าที่แห่งครู.
คุรุวาร น. วันครู คือ วันพฤหัสบดี, ชีววาร หรือ พฤหัสปติวาร ก็ว่า.
คุรุศึกษา น. การเล่าเรียนวิชาครู.
คุลาน. ชนชาติต้องสู้และไทยใหญ่, กุลา หรือ กุหล่า ก็ว่า.
คุลาซ่อนลูก น. ชื่อกลอักษรชนิดหนึ่ง.
คุลิก่าน. เม็ดกรวดที่อยู่ในกระเพาะสัตว์บดเอื้อง เมื่อนานเข้าก็มีเมือกเกาะ
เป็นเม็ดกลม ถือกันว่าเป็นยาถอนพิษ. (ม. guliga).
คุลีการก. คลุกเคล้าเข้าด้วยกันแล้วปั้นก้อน, คลุกเคล้าให้เข้ากัน.
คุหา(แบบ) น. ถํ้า, คูหา. (ป., ส.).
คู ๑น. ร่องนํ้าที่ขุดขึ้นเพื่อชักน้ำหรือเก็บนํ้าไว้ใช้เป็นต้น เช่น คูสวน,
ร่องน้ำที่ขุดขึ้นเพื่อเป็นเครื่องกีดขวางป้องกันที่นอกกำแพงเมือง เช่น คูเมือง.
คู ๒ก. กิริยาที่นกบางชนิดเช่นนกเขาหรือนกพิราบขันหรือร้อง, โดยปริยาย
หมายความว่า พูดแทะโลมกัน เช่น ข้อยคูดนูแนบนิทรา. (สรรพสิทธิ์).
คูเรียงคูราย น. ทํานองคูขัน (ใช้แก่นกเขา).
คู่น. จํานวนที่หารด้วย ๒ ลงตัว, ตรงข้ามกับ คี่; ของ ๒ สิ่งที่สําหรับกัน
หรือใช้กํากับกันอย่างช้อนส้อม; ลักษณนามหมายถึงของที่มีลักษณะ
เป็น ๒ เช่น ตะเกียบคู่หนึ่ง; ผัวหรือเมีย เช่น เลือกคู่ มีคู่ หาคู่. ว. ลักษณะ
ของสิ่ง ๒ สิ่งที่ต่างกันแต่มีภาวะคล้ายคลึงกัน เช่น ดวงอาทิตย์คู่กับ
ดวงจันทร์ หรือมีความสัมพันธ์กัน เช่น หญิงคู่กับชาย; โดยปริยาย
หมายความว่า เท่า, เสมอ, เช่น คู่ฟ้า คู่ดิน.
คู่กรณี น. ผู้ที่เกิดพิพาทกัน; (กฎ) บุคคล ๒ ฝ่ายซึ่งมีส่วนเกี่ยวพันกัน
ในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง.
คู่กัด น. คู่วิวาท.
คู่ขา น. คู่เล่นการพนันที่หย่ากันคือไม่เอาเงินกัน, คู่แสดงหรือคู่เล่น
ที่เข้ากันได้ดี.
คู่แข่ง น. ผู้ที่เข้าแข่งขันกัน, ผู้ที่ชิงดีชิงเด่นกัน.
คู่ครอง น. หญิงและชายที่อยู่ร่วมกันฉันผัวเมีย; ผัวหรือเมีย.
คู่ควร ว. เหมาะกัน, สมกัน, เสมอกัน, มีค่าเท่ากัน.
คู่ความ (กฎ) น. บุคคลผู้ยื่นคําฟ้องหรือถูกฟ้องต่อศาล และหมายความ
รวมถึงบุคคลผู้มีสิทธิกระทําการแทนบุคคลนั้น ๆ ตามกฎหมายหรือ
ในฐานะทนายความ.
คู่ความร่วม (กฎ) น. บุคคลตั้งแต่ ๒ คนขึ้นไป ซึ่งเป็นคู่ความในคดีเดียวกัน
คือเป็นโจทก์ร่วมหรือจําเลยร่วม โดยบุคคลเหล่านั้นมีผลประโยชน์ร่วมกัน
ในมูลความแห่งคดี.
คู่คิด น. ผู้ร่วมคิดหรือร่วมปรึกษาหารือที่สนิทสนมและรู้ใจกันดี.
คู่คี่ ว. ไล่เลี่ยกัน เช่น เขามีคะแนนคู่คี่กัน. น. ชื่อการพนันชนิดหนึ่ง
ที่ถือจํานวนคู่หรือจํานวนคี่เป็นหลัก.
คู่เคียง น. ผู้ที่เข้ากระบวนแห่ของหลวงซึ่งเดินเคียงราชยานไปคนละข้าง.
คู่เคียงเรียงหมอน น. ผัวเมียที่อยู่ร่วมทุกข์ร่วมสุขกัน, ชายหญิง
ที่อยู่กินร่วมกันฉันผัวเมีย, คู่เรียงเคียงหมอน ก็ว่า.
คู่โค (โบ) น. นาที่ต้องเสียค่านาตามหน้าโฉนดทุก ๆ ปี ผิดกับ
นาฟางลอย ซึ่งต้องเสียค่านาแต่เฉพาะในปีที่ปลูกข้าว. [``ที่เรียกว่า
นาคู่โค เพราะวิธีเก็บหางข้าวนาชนิดนี้นับจํานวนโค (กระบือ)
ที่ใช้ทํานาในที่นั้น ๆ ด้วยถือเป็นยุติว่า โคคู่หนึ่งคงจะทํานาในที่
เช่นนั้นได้ผลประมาณปีละเท่านั้น เอาเกณฑ์จํานวนโคขึ้นตั้งเป็น
อัตราหางข้าวที่จะต้องเสีย เพราะฉะนั้น นาคู่โค ถึงจะทําหรือมิทํา
จึงต้องเสียหางข้าว'' -พงศ. ร. ๒].
คู่ใจ น. คนสนิทที่รู้ใจและไว้วางใจได้.
คู่ฉบับ (กฎ) น. หนังสือหรือเอกสารที่ทําขึ้นเป็นต้นฉบับตั้งแต่
๒ ฉบับขึ้นไป มีข้อความตรงกัน โดยฉบับหนึ่งเป็นคู่ฉบับของ
อีกฉบับหนึ่ง.
คู่ฉีก (กฎ) น. ตั๋วแลกเงินเป็นสํารับ ซึ่งออกเป็น ๒ ฉบับหรือกว่านั้น
มีข้อความตรงกันทุกฉบับ มีหมายเลขลําดับลงไว้ในตัวตราสารนั้นเอง
และถือว่าเป็นตั๋วแลกเงินฉบับเดียว.
คู่ชัก น. เรือรูปสัตว์คู่หนึ่งซึ่งทำหน้าที่ชักลากเรือพระที่นั่งเมื่อแล่นทวนน้ำ
หรือเมื่อไม่ประสงค์ให้เรือพระที่นั่งไหวขณะที่ทรงพระบรรทม เรียกว่า เรือคู่.
คู่ชีพ ว. ประจําตัว ไปไหนไปด้วยกัน เช่น ม้าคู่ชีพ ดาบคู่ชีพ.
คู่ชีวิต น. ผู้ร่วมเป็นร่วมตาย, ผู้ร่วมทุกข์ร่วมสุข, สามีหรือภรรยา.
คู่ตุนาหงัน น. คู่หมั้น.
คู่ทุกข์คู่ยาก น. ผู้ที่ใช้ชีวิตร่วมกันไม่ทอดทิ้งกันทั้งในยามสุขและ
ยามทุกข์, ผู้ที่ร่วมทุกข์ร่วมสุขกันมาเป็นเวลานานปี, (มักใช้แก่คู่ผัวตัวเมีย).
คู่บ่าวสาว น. เจ้าบ่าวเจ้าสาว.
คู่บ้านคู่เมือง ว. ที่เป็นของประจําบ้านเมืองหรือที่มีมาพร้อมกับบ้านเมือง
ถือว่าเป็นของที่มีค่ามาก เช่น พระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมือง.
คู่บารมี น. ผู้ที่เคยร่วมสร้างบุญบารมีกันมาก่อน และมาสนับสนุน
เกื้อกูลกันในปัจจุบัน, สิ่งประดับบารมี.
คู่บุญ น. ผู้ที่เคยสร้างบุญกุศลร่วมกันมาในชาติก่อน.
คู่บุญบารมี น. ผู้ที่เคยร่วมสร้างบุญกุศลกันมาในชาติก่อนและมา
สนับสนุนเกื้อกูลกันในปัจจุบัน เช่น พระนางมัทรีเป็นคู่บุญบารมี
ของพระเวสสันดร.
คู่ปรปักษ์ น. ผู้ที่เป็นศัตรูกัน.
คู่ปรับ น. คู่ต่อสู้ที่เคยขับเคี่ยวกันมา, คู่ต่อสู้ที่พอวัดเหวี่ยงกัน.
คู่ผสม น. คําเรียกผู้เล่นกีฬาบางประเภทเช่นแบดมินตัน เทนนิส
ที่ใช้ผู้ชายกับผู้หญิงเข้าคู่กัน.
คู่ผัวตัวเมีย น. ผัวเมียที่อยู่กันแบบผัวเดียวเมียเดียว.
คู่พระคู่นาง น. ผู้แสดงเป็นตัวพระเอกและนางเอกในละคร ลิเก เป็นต้น.
คู่พิพาท (กฎ) น. บุคคล ๒ ฝ่ายซึ่งมีกรณีโต้แย้งกัน.
คู่ฟ้าคู่ดิน ว. ยั่งยืนอยู่ชั่วฟ้าดินสลาย, ชั่วนิรันดร.
คู่ม้า น. ชื่อหนึ่งของดาวฤกษ์อัศวินี มี ๗ ดวง, ดาวคอม้า ดาวม้า
ดาวอัศวยุช หรือ ดาวอัสสนี ก็เรียก.
คู่มิตร (โหร) น. ผู้ที่มีชะตาถูกกัน เป็นมิตรกัน, ผู้ที่รักใคร่กัน
ไม่เป็นภัยแก่กัน ตรงข้ามกับ คู่ศัตรู.
คู่มือ ว. ใช้ประโยชน์ได้เหมาะใจ, สําหรับประจําตัว, เช่น อาวุธคู่มือ.
น. สมุดหรือหนังสือที่ให้ความรู้เกี่ยวกับเรื่องใดเรื่องหนึ่งที่ต้องการรู้
เพื่อใช้ประกอบตํารา เพื่ออํานวยความสะดวกเกี่ยวกับการศึกษาหรือ
การปฏิบัติเรื่องใดเรื่องหนึ่ง หรือเพื่อแนะนำวิธีใช้อุปกรณ์อย่างใดอย่างหนึ่ง.
คู่รัก น. หญิงชายที่ผูกสมัครรักใคร่กัน, คนรัก.
คู่รักคู่แค้น น. ผู้ที่เป็นคู่ต่อสู้ขับเคี่ยวกันมาโดยต่างผลัดกันแพ้ผลัดกันชนะ.
คู่เรียงเคียงหมอน น. ผัวเมียที่อยู่ร่วมทุกข์ร่วมสุขกัน, ชายหญิงที่อยู่กิน
ร่วมกันฉันผัวเมีย, คู่เคียงเรียงหมอน ก็ว่า.
คู่ลำดับ (คณิต) น. สิ่ง ๒ สิ่งที่จัดเข้าวงเล็บให้อยู่คู่กัน ซึ่งคํานึงถึง
การเรียงลําดับก่อนหลังเป็นหลักสําคัญ โดยถือว่า (a, b) ต่างกับ (b, a).
คู่เวรคู่กรรม น. สามีภรรยาที่ต้องทนอยู่ร่วมกันด้วยความทุกข์ความ
เดือดร้อนโดยเชื่อกันว่าเป็นเพราะเวรกรรมที่เขาได้เคยกระทำร่วมกัน
มาแต่ชาติก่อน.
คู่ศัตรู (โหร) น. ผู้ที่มีชะตาไม่ถูกกัน เป็นศัตรูกัน, ผู้ที่เป็นภัยแก่กัน,
ตรงข้ามกับ คู่มิตร.
คู่สร้าง, คู่สร้างคู่สม น. ชายหญิงที่ถือกันว่าเคยอยู่ร่วมเป็นสามีภรรยา
กันมาแต่ชาติก่อน, ชายหญิงที่สมเป็นคู่ครองกัน, เนื้อคู่ ก็ว่า.
คู่สวด น. พระ ๒ รูปที่ทําหน้าที่สวดญัตติในการอุปสมบทหรือ
การกรานกฐินเป็นต้น.
คู่สัญญา (กฎ) น. บุคคล ๒ ฝ่ายหรือหลายฝ่ายซึ่งมีความผูกพันตามสัญญา.
คู่สายโทรศัพท์ น. สายที่ใช้ประกอบการสื่อสารทางโทรศัพท์ ๒ เส้น
ต่อจากห้องเครื่องชุมสายโทรศัพท์ไปยังบ้านผู้ใช้โทรศัพท์, คู่สาย ก็ว่า.
คู่หมั้น น. ชายหญิงที่ได้หมั้นกันแล้ว; (กฎ) ชายและหญิงซึ่งเป็นคู่สัญญาหมั้น.
คู่หู ว. ที่พูดถูกใจกัน, ที่ถูกคอกัน. น. เพื่อนที่ถูกคอถูกใจกัน.
คู่แห่ น. คนแห่เดินในริ้วกระบวน ๒ ข้าง.
คู่อริ น. ผู้ที่เป็นหรือเคยเป็นศัตรูกัน.
คู่อาฆาต น. ผู้ที่มีเรื่องบาดหมางกันรุนแรงและผูกพยาบาทต่อกัน.
คู่อาศัย น. คู่ผัวเมียที่ไม่ใช่คู่สร้างกัน จะอยู่ด้วยกันชั่วคราวแล้วเลิกร้างกันไป.
คู้ก. ตรงกันข้ามกับ เหยียด, งอเข้า เช่น คู้เข่า.
คู้บัลลังก์ ก. ขัดสมาธิ.
คูณก. เพิ่มจํานวนเท่าตัวตามหน่วยที่ต้องการ, เท่า เช่น ทวีคูณ คือ ๒ เท่า
ตรีคูณ คือ ๓ เท่า. น. เรียกเครื่องหมายดังนี้ x ว่า เครื่องหมายคูณ.
(ป., ส. คุณ).
คูณร่วมน้อย ดู ตัวคูณร่วมน้อย.
คูถน. ขี้. (ป., ส.).
คูน ๑น. (๑) ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Colocasia gigantea Hook.f. ในวงศ์ Araceae
คล้ายบอน ก้านใบและแผ่นใบสีเขียวอ่อน มีนวล ก้านใบทําให้สุกกินได้,
ปักษ์ใต้เรียก อ้อดิบ. (๒) ดู ราชพฤกษ์.
คูน ๒ดู ค้าว.
คูปองน. บัตรหรือตั๋วชนิดหนึ่งที่ใช้แลกของ ซื้อของ หรือใช้บริการขึ้นดอกเบี้ย
หรือปันส่วนเครื่องอุปโภคบริโภคในเมื่อมีการควบคุม. (ฝ. coupon).
คูเรียมน. ธาตุลําดับที่ ๙๖ สัญลักษณ์ Cm เป็นธาตุกัมมันตรังสีที่นักวิทยาศาสตร์
สร้างขึ้น ไม่มีปรากฏในธรรมชาติ. (อ. curium).
คูหาน. ถํ้า; สิ่งก่อสร้างเป็นห้อง ๆ อย่างตึกแถว แต่ละห้องเรียกว่า คูหา,
ลักษณนามเรียกสิ่งก่อสร้างเช่นนั้น เช่น ตึกแถวนี้มี ๑๐ คูหา; โดย
อนุโลมใช้เรียกช่องที่กั้นไว้เป็นสัดส่วนสำหรับใช้ประโยชน์อย่างใด
อย่างหนึ่ง เช่น คูหาลงคะแนนในที่เลือกตั้งสำหรับใช้ในการกาบัตร
ออกเสียงลงคะแนนเลือกตั้ง.
เค้กน. ขนมฝรั่งชนิดหนึ่ง ทําด้วยแป้งสาลีผสมไข่ เนย นํ้าตาล เป็นต้น
แล้วผิงหรืออบให้สุก. (อ. cake).
เค้เก้(ปาก) ว. ไม่เป็นท่า (ใช้แก่อาการหกล้มหรือนอนเป็นต้น) เช่น
หกล้มเค้เก้ นอนเค้เก้.
เค้ง(ปาก) ก. เป็นคําบอกเด็กให้นอน เช่น เค้งเสีย, เคล้ง ก็ว่า.
เคจฉะ[เคดฉะ] (แบบ) ก. ไป, ถึง, เช่น ผู้ข้าคุงควรเคจฉเล็ดลอดลุเขาคด.
(ม. คําหลวง ทานกัณฑ์). (ป. คจฺฉ).
เคณฑะ[เคนทะ] น. ลูกข่าง, ใช้ในคําว่า พระราชพิธีเคณฑะ คือ พระราชพิธี
ทิ้งข่าง. (สิบสองเดือน). (ป. เคณฺฑ).
เคด, เค็ดน. ชื่อไม้ต้นชนิด Catunaregum tomentosa (Blume ex DC.) Tirveng.
ในวงศ์ Rubiaceae ลำต้นมีหนามยาว ใบรูปไข่กลับหรือค่อนข้างกลม
ตามยอดอ่อน ด้านล่างของใบและดอกมีขนนุ่ม ผลมีเนื้อหลายเมล็ด
เช่น ปรูปรางเคดดวงดาษก็มี. (ม. คำหลวง มหาพน).
เคน ๑(โบ) น. เครื่องเป่า เช่น ปยวปี่แก้วเคนผสาร. (ม. คําหลวง มหาราช).
เคน ๒(โบ) ก. ประเคน เช่น สิ่งสินเวนเคน. (ม. คําหลวง มหาราช).
เคน ๓(ถิ่น-อีสาน) ก. เคล็ด, ยอก, เช่น หลังเคน. (อะหม เคน ว่า เผอิญเกิดเหตุ
ถึงฟกชํ้าดําเขียว).
เค้นก. บีบเน้นลงไปโดยแรง เช่น เค้นผลไม้ให้น่วม เค้นฝีให้หนองออก
เค้นคอให้ยอมหรือให้ตาย, โดยปริยายหมายถึงบีบบังคับหรือฝืนทำ
สิ่งใดสิ่งหนึ่ง เช่น เค้นเอาความลับออกมา เค้นหัวเราะ.
เคเบิลน. เส้นลวดโลหะขนาดใหญ่ แข็งและเหนียว ใช้ผูกยึดของขนาดใหญ่
เช่นเรือ สะพานแขวน; ตัวนําไฟฟ้าหลายเส้นที่นํามาประกอบกันเป็น
สายใหญ่ ภายนอกอาจหุ้มด้วยฉนวนก็ได้ เช่น สายเคเบิลโทรศัพท์
สายเคเบิลไฟฟ้าแรงสูง. (อ. cable).
เค็มว. มีรสอย่างรสเกลือ; โดยปริยายหมายความว่า พยายามให้ได้
ประโยชน์มากกว่า.
เคมีน. วิทยาศาสตร์กายภาพแขนงหนึ่ง ซึ่งกล่าวถึงเรื่องราวและสมบัติ
ของสารต่าง ๆ ว่าประกอบกันขึ้นเป็นสารนั้น ๆ ได้อย่างไร และเมื่อ
สารนั้น ๆ แปรเปลี่ยนไปเป็นสารอื่นได้ปฏิกิริยาที่ก่อให้เกิดการ
เปลี่ยนแปลงนั้น ๆ เป็นอย่างไร ทั้งกล่าวถึงการที่จะสังเคราะห์สาร
นั้น ๆ ขึ้นได้อย่างไรด้วย แบ่งออกเป็นสาขาต่าง ๆ อีกหลายสาขา
เช่น เคมีอินทรีย์ เคมีอนินทรีย์ ชีวเคมี เคมีกายภาพ เคมีวิเคราะห์.
(อ. chemistry).
เคมีภัณฑ์ น. สารบริสุทธิ์ที่เตรียมได้โดยกรรมวิธีเคมีหรือที่ใช้
ในกรรมวิธีเคมี.
เคมีอนินทรีย์ [-อะนินซี] น. วิชาเคมีแขนงที่ว่าด้วยการศึกษาเกี่ยวกับ
ธาตุทั้งสิ้นและสารประกอบของธาตุเหล่านั้น ยกเว้นธาตุคาร์บอนซึ่ง
ศึกษาแต่เพียงตัวธาตุคาร์บอน สารประกอบออกไซด์ สารประกอบซัลไฟด์
และโลหะคาร์บอเนตเท่านั้น. (อ. inorganic chemistry).
เคมีอินทรีย์ น. วิชาเคมีแขนงที่ว่าด้วยการศึกษาเกี่ยวกับสารประกอบ
ทั้งสิ้นของธาตุคาร์บอน ยกเว้นเรื่องสารประกอบออกไซด์ สารประกอบ
ซัลไฟด์ และโลหะคาร์บอเนต. (อ. organic chemistry).
เคย ๑, เคอย[เคย] น. ชื่อสัตว์ทะเลหลายชนิดหลายสกุล มี ๒ วงศ์ ได้แก่ วงศ์
Mysidae เช่น เคยตาดํา (Mesopodopsis orientalis) ในอันดับ Mysidacea
และวงศ์ Sergestidae เช่น เคยตาแดง (Acetes erythraeus) ในอันดับ
Decapoda ของชั้น Crustacea รูปร่างคล้ายกุ้งแต่ตัวเล็กมาก ขนาดยาว
ไม่เกิน ๓.๔ เซนติเมตร มีหนวด ๒ แฉก ลําตัวใสหรือขุ่น ทุกชนิดเนื้อยุ่ย
เหมาะสําหรับใช้หมักเกลือทํากะปิและนํ้าเคย.
เคย ๒เคยทํา = ได้ทํามาแล้ว เคยเห็น = ได้เห็นมาแล้ว, บางทีใช้พูดละกริยา
ที่ประกอบเสีย เหลือแต่ว่า เคย ก็มี เช่น เคยไปหรือไม่เคย ไม่เคยเลย.
ก. ชิน, คุ้น, เช่น เคยสนาม เคยเวที.
เคยตัว ก. ติดเป็นนิสัยประจําตัว.
เคยปาก ก. พูดอย่างนั้นเสมอ ๆ, พูดจนเป็นนิสัย.
เคยมือ ก. ทําอย่างนั้นเสมอ ๆ, ทําจนเป็นนิสัย.
เครง, เครงครา[เคฺรง, -คฺรา] ว. อึกทึก, กึกก้อง, เช่น หนึ่งกล้วยออกเครือเครงครา
กลางลํามายา. (อภิไธยโพธิบาทว์).
เครงครื้น ว. เสียงดังครึกครื้น, ครื้นเครง ก็ว่า.
เครงเครียว (กลอน) ว. ครื้นเครง, เกรียวกราว, เช่น หฤทัยเครงเครียว.
(จารึกวัดโพธิ์).
เคร่ง[เคฺร่ง] ก. ถือปฏิบัติตามระเบียบข้อบังคับ เช่น พระเคร่งวินัย.
เคร่งขรึม ว. ไม่เบิกบาน, ไม่เล่นหัว, เอาจริงเอาจัง.
เคร่งครัด [-คฺรัด] ก. เข้มงวด, กวดขัน, เช่น อย่าเคร่งครัดนักเลย;
(กลอน) แน่น, ตึง, เช่น สองเต้าตูมเต่งเคร่งครัด ดอกไม้ทัดทั้ง
ห่อผ้าห่มหวง. (ขุนช้างขุนแผน), ครัดเคร่ง ก็ว่า. ว. เข้มงวด, กวดขัน,
เช่น รักษาระเบียบวินัยอย่างเคร่งครัด; ถูกต้องครบถ้วน เช่น ปฏิบัติ
ตามคำสั่งอย่างเคร่งครัด ข้อยกเว้นต้องตีความอย่างเคร่งครัด; ใช้ว่า
ครัดเคร่ง ก็มี.
เคร่งเครียด ก. เคร่งมากไม่หย่อนคลาย, อาการที่สมองไม่ได้พักผ่อน
เพราะคร่ำเคร่งอยู่กับงานจนเกินไป.
เครงครำ, เครงคร่ำ[เคฺรงคฺรํา, -คฺรํ่า] ก. ร้องไห้.
เครดิต[เคฺร-] น. ชื่อเสียงหรือความเชื่อถือในตัวบุคคลหรือในสิ่งใดสิ่งหนึ่ง,
ความเชื่อถือในฐานะทางการเงินของบุคคลหรือสถาบัน; รายการเจ้าหนี้
ตามบัญชี, เงินที่เข้าบัญชีเป็นรายรับ; ตัวเลขแสดงสิทธิที่นิสิตนักศึกษา
จะพึงได้รับเมื่อศึกษาตรงตามกําหนดและสอบวิชานั้น ๆ ได้, หน่วยกิต
ก็เรียก. (อ. credit).
เครดิตฟองซิเอร์ (กฎ) น. กิจการให้กู้ยืมเงินโดยวิธีรับจํานองอสังหา
ริมทรัพย์เป็นทางค้าปรกติ หรือกิจการรับซื้อฝากหรือกิจการอื่น
เกี่ยวกับอสังหาริมทรัพย์ตามที่กฎหมายกําหนด.
เครน[เคฺรน] ว. ครืน เช่น กลัวว่าจะครํ่าเครนครืนโครมลง. (ม. ร่ายยาว ชูชก).
เครา[เคฺรา] น. ขนที่ขึ้นตามแก้มหรือขากรรไตร, ราชาศัพท์ ว่า พระทาฐิกะ.
(ทมิฬ เค-รา).
เคราแพะ น. เคราใต้คางที่ไว้ยาวเรียวแหลมคล้ายขนใต้คางของแพะ,
เรียกคางที่ไว้เคราเช่นนั้นว่า คางแพะ.
เคร่า[เคฺร่า] (กลอน) ก. รอ, คอย, เช่น จงนุชรีบเรียบข้อนเคร่าถ้าจีนคอย.
(นิ. นรินทร์).
เคราหณี[เคฺราหะนี] (แบบ) น. ครรภ์ เช่น สํสุทธเคราหณี ว่า มีครรภ์เป็นที่
ปฏิสนธิอันหมดจดดี. (ป. คหณี; ส. คฺรหณี).
เคราะห์ ๑[เคฺราะ] (โหร) น. เรียกดาวเฉพาะ ๙ ดวง เรียงตามลำดับมหาทักษา คือ
อาทิตย์ จันทร์ อังคาร พุธ เสาร์ พฤหัสบดี ราหู ศุกร์ เกตุ ซึ่งถือกันว่า
มีเทวดาประจําแต่ละดวง ว่า ดาวพระเคราะห์, เรียกดาวพระเคราะห์ทั้ง
๙ ดวงอย่างรวม ๆ ว่า ดาวนพเคราะห์ ถือว่าเป็นดาวที่ยึดโชคของคน;
สิ่งที่นําผลมาให้โดยไม่ได้คาดหมาย เช่น เคราะห์ดี เคราะห์ร้าย, มัก
นิยมใช้ในทางไม่ดี เช่น มีเคราะห์ ฟาดเคราะห์. (ป. คห; ส. คฺรห ว่า ยึด).
เคราะห์หามยามร้าย น. เคราะห์ร้าย.
เคราะห์ ๒[เคฺราะ] (ดารา) น. เรียกดาวที่ไม่มีแสงสว่างในตัวเอง ต้องได้รับ
แสงสว่างจากดวงอาทิตย์ และเป็นบริวารโคจรรอบดวงอาทิตย์ ว่า
ดาวเคราะห์ มี ๙ ดวง เรียงลำดับจากใกล้ดวงอาทิตย์ออกไป คือ พุธ
(Mercury) ศุกร์ (Venus) โลก (Earth) อังคาร (Mars) พฤหัสบดี
(Jupiter) เสาร์ (Saturn) มฤตยู (Uranus) สมุทร (Neptune) ยม (Pluto).
เครียด[เคฺรียด] ว. จัด เช่น ตึงเครียด, อาการที่สมองไม่ได้ผ่อนคลายเพราะ
ครํ่าเคร่งอยู่กับงานจนเกินไป เช่น หน้าเครียด อารมณ์เครียด.
เครียว[เคฺรียว] (โบ) ก. รีบไป, รีบมา, โบราณเขียนเป็น ครยว ก็มี เช่น
บควรคิดอยู่ย้งง ควรครยว. (ยวนพ่าย), เคียว หรือ เขียว ก็ใช้.
เครือ ๑[เคฺรือ] น. เถาไม้, เรียกพรรณไม้ที่เป็นเถาว่า เครือ เช่น มะกลํ่าเครือ
มะแว้งเครือ ขมิ้นเครือ; เชื้อสาย, วงศ์วาน, เช่น เครือญาติ; เรียกงวง
ที่มีหวีกล้วยติดอยู่ว่า เครือกล้วย; เรียกงาช้างที่ยาวมาก แต่วงรอบเล็ก
ว่า งาเครือ.
เครือเขา น. เถาวัลย์.
เครือดิน น. ไม้เถาตามที่กล่าวไว้ในไตรภูมิวินิจฉัยว่ามีสัณฐานประดุจ
ดังผักบุ้งและแพงพวย. (ไตรภูมิวินิจฉัย).
เครือเถา น. ชื่อลายไทยชนิดหนึ่ง ประดิษฐ์เป็นเถาไม้เลื้อยสอดสลับ
มีดอกใบและก้าน หรือใช้ตัวกระหนกแทน.
เครือแย่ง น. ชื่อลายชนิดหนึ่ง.
เครือวัลย์พันไม้ น. ท่ารําละครชนิดหนึ่ง.
เครือ ๒[เคฺรือ] ว. ลักษณะของเสียงที่สั่นพร่าไม่แจ่มใส เรียกว่า เสียงเครือ.
เครือเขาน้ำน. ชื่อไม้เถาชนิด Tetrastigma lanceolarium Planch. ในวงศ์ Vitaceae
ขึ้นในป่าดิบ ลําต้นตอนบนแบนเป็นร่อง ตอนล่างค่อนข้างกลม อุ้มนํ้า
นํ้าในลําต้นกินได้.
เครือเขามวกดู มวก.
เครื่อง[เคฺรื่อง] น. สิ่ง, สิ่งของ, สิ่งสําหรับประกอบกันหรือเป็นพวกเดียวกัน
เช่น เครื่องนอน เครื่องปูลาดอาสนะ, สิ่งของสําหรับใช้การต่าง ๆ เช่น
เครื่องรถ เครื่องเรือน เครื่องไฟฟ้า, ของที่เข้าสํารับกับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง เช่น
เครื่องแป้ง หมายถึงของที่เข้าสํารับกับแป้งเครื่องสําอาง, ของใช้ของกิน
สำหรับเจ้านาย เช่น เครื่องทรง เครื่องเสวย.
เครื่องกล น. เครื่องมือที่ประกอบด้วยส่วนที่อยู่กับที่และส่วนที่
เคลื่อนที่ได้ สามารถปรับเปลี่ยนและส่งถ่ายพลังงานกลไปยังจุดอื่น
ในรูปที่เป็นประโยชน์มากขึ้น เช่น รอก คาน ลิ่ม. (อ. machine).
เครื่องกัณฑ์ น. เครื่องไทยธรรมถวายพระผู้แสดงพระธรรมเทศนา,
สิ่งของสําหรับถวายพระผู้แสดงพระธรรมเทศนา, กัณฑ์เทศน์ ก็ว่า.
เครื่องกิน น. (โบ) เครื่องสำหรับใส่ของกินเช่นเชี่ยนหมาก; ของขบเคี้ยว.
เครื่องแกง น. สิ่งที่ใช้ในการปรุงแกง มีพริก กะปิ หอม กระเทียม เป็นต้น.
เครื่องเขิน น. เครื่องสานที่ทำจากผิวไม้ไผ่ซึ่งนำมาเรียดแล้วทำเป็นโครง
ฉาบด้วยรักสมุกหรือรักชาดเพื่อกันน้ำรั่วซึม ไทยได้รับวิธีการทำมาจาก
ไทยเขินซึ่งอยู่ในยูนนานตอนใต้ จึงเรียกว่า เครื่องเขิน.
เครื่องครัว น. เครื่องใช้ในการหุงหาอาหาร.
เครื่องควบแน่น น. เครื่องมือที่ใช้สําหรับทําให้ไอแปรสภาพเป็น
ของเหลวโดยวิธีลดอุณหภูมิลง; (ไฟฟ้า) เครื่องอุปกรณ์ไฟฟ้าใช้
สําหรับเก็บประจุไฟฟ้าไว้ได้เป็นปริมาณมากกว่าแผ่นตัวนําธรรมดา
ที่มีขนาดเท่ากัน, มักเรียกทับศัพท์ว่า คอนเดนเซอร์. (อ. condenser).
เครื่องคาด น. เครื่องรางบางชนิด เช่น ตะกรุด ลูกสะกด ปลัดขิก
ใช้ร้อยเชือกสำหรับคาดเอว.
เครื่องคู่ น. ปี่พาทย์เครื่องห้าที่เพิ่มเติมให้เป็นคู่ ๆ คือ ปี่นอกคู่กับปี่ใน
ระนาดทุ้มคู่กับระนาดเอก ฆ้องวงเล็กคู่กับฆ้องวงใหญ่ เปิงมางสองหน้า
คู่กับโทน ฉาบคู่กับฉิ่ง และกลองคู่หนึ่ง.
เครื่องเครา (ปาก) น. เครื่อง, สิ่ง, สิ่งของ.
เครื่องเคียง (ราชา) น. ของเคียง, ของกินที่เอามาตั้งเทียบข้างเพื่อกิน
ประกอบกับอาหารบางชนิด.
เครื่องเงิน น. สิ่งของเครื่องใช้หรือเครื่องประดับที่ทําด้วยเงิน.
เครื่องจักร น. กลอุปกรณ์ต่าง ๆ ที่ประกอบกันขึ้นเป็นเครื่อง เพื่อ
ใช้ประโยชน์ในการผลิตสิ่งใดสิ่งหนึ่ง. (อ. machinery).
เครื่องช่วงล่าง น. อุปกรณ์ประกอบที่อยู่ใต้พื้นรถยนต์ เช่น สลัก
ลูกหมาก คันส่ง แหนบ ล้อ คานปีกนก, เครื่องล่าง ก็ว่า.
เครื่องเซ่น น. ของกินของไหว้ผี.
เครื่องดนตรี น. เครื่องบรรเลงซึ่งมีเสียงดัง ทําให้รู้สึกเพลิดเพลิน
หรือเกิดอารมณ์รัก โศก และรื่นเริงได้ตามทํานองเพลง.
เครื่องต้น (ราชา) น. เครื่องทรงสําหรับพระเจ้าแผ่นดินในพระราชพิธี
เช่น พระราชพิธีบรมราชาภิเษก, เรียกเต็มว่า ฉลองพระองค์เครื่องต้น;
ของใช้ของเสวยสำหรับพระเจ้าแผ่นดิน.
เครื่องตั้ง น. เครื่องตั้งโต๊ะบูชา มีแจกัน เชิงเทียน กระถางธูป และ
พานดอกไม้ เป็นต้น.
เครื่องทอง น. สิ่งของเครื่องใช้หรือเครื่องประดับที่ทําด้วยทองคํา.
เครื่องทองทิศ น. เครื่องบูชาชนิดหนึ่งสําหรับพระเจ้าแผ่นดินทรง
ใช้บูชาพระรัตนตรัยในพระราชพิธีใหญ่ มีเตียงทองตั้งซ้อนกัน ๒ เตียง
เชิงเทียนแถวหนึ่ง ๕ เชิง เชิงธูปแถวหนึ่ง ๕ เชิง พานข้าวตอกแถวหนึ่ง
๕ พาน พานดอกไม้แถวหนึ่ง ๕ พาน เรียกเต็มว่า เครื่องนมัสการทองทิศ.
เครื่องทองน้อย น. เครื่องบูชาชนิดหนึ่งสําหรับพระเจ้าแผ่นดินทรง
ใช้บูชาเฉพาะวัตถุ เช่นพระบรมอัฐิ มีเชิงเทียน ๑ เชิง เชิงธูป ๑ เชิง
กรวยปักดอกไม้ ๓ กรวย ตั้งในพานทองลงยาราชาวดี เรียกเต็มว่า
เครื่องนมัสการทองน้อย.
เครื่องทุ่นแรง น. เครื่องมือที่ใช้เพื่อถนอมพลังงานในการทำงาน.
เครื่องเทศ น. ของหอมฉุนและเผ็ดร้อนที่ได้มาจากพืช โดยมากมาจาก
ต่างประเทศสําหรับใช้ทํายาไทยและปรุงอาหาร เช่น ลูกผักชี ยี่หร่า.
เครื่องใน น. อวัยวะภายในของสัตว์บางชนิด เช่น ตับ ไต ไส้ ของวัว
และควาย; ตลับสำหรับใส่เครื่องกินหมากที่อยู่ภายในหีบหมาก
เครื่องยศของฝ่ายใน.
เครื่องบน น. ตัวไม้ที่เป็นส่วนของหลังคา เช่น ขื่อ จันทัน แป กลอน.
เครื่องบันทึกเสียง น. เครื่องที่ใช้เปลี่ยนพลังงานเสียงให้เป็นรูปอื่น
ซึ่งบันทึกเก็บไว้ได้ เช่น บันทึกลงบนแถบแม่เหล็กหรือลงบนร่องจานเสียง.
เครื่องบิน น. อากาศยานชนิดหนึ่งซึ่งหนักกว่าอากาศ ลอยตัวอยู่ได้
ด้วยการให้พลังงานกลแก่อากาศโดยรอบก่อให้เกิดแรงพยุงขึ้นโต้ตอบ
กับความโน้มถ่วงของโลกและใช้เครื่องยนต์ขับเคลื่อน.
เครื่องบูชา น. สิ่งที่ใช้บูชาของไทย ใช้ของ ๔ อย่างเป็นสําคัญ คือ
ข้าวตอก ดอกไม้ ธูป เทียน.
เครื่องแบบ น. เครื่องแต่งกายที่กําหนดให้แต่งเหมือน ๆ กัน
เฉพาะหมู่หนึ่งคณะหนึ่ง.
เครื่องประดับ น. เครื่องตกแต่งกายมี สร้อย แหวน นาฬิกา เป็นต้น.
เครื่องปรุง น. สิ่งที่ใช้ในการปรุงอาหารเป็นต้น เช่น เนื้อสัตว์ ผัก
เครื่องแกง กะทิ ผลไม้.
เครื่องปรุงรส น. สิ่งที่ใช้ปรุงแต่งรสอาหาร เช่น น้ำตาล น้ำปลา เกลือ.
เครื่องปั้นดินเผา น. เรียกภาชนะที่ปั้นด้วยดินแล้วนําไปเผาไฟว่า
เครื่องปั้นดินเผา.
เครื่องผูก น. เรียกเรือนที่มีลักษณะคุมเข้าด้วยกันด้วยวิธีผูกด้วยหวาย
เป็นต้นว่า เรือนเครื่องผูก, คู่กับ เรือนเครื่องสับ.
เครื่องเพชรพลอย น. รัตนชาติที่เจียระไนและนำมาทำเป็นเครื่องประดับแล้ว.
เครื่องมั่น น. สัปคับช้างชนิดที่มีศัสตราวุธทั้ง ๒ ข้าง.
เครื่องมือ น. สิ่งของสําหรับใช้ในการงาน, โดยปริยายหมายถึงคน
หรือสิ่งที่ใช้ทําประโยชน์อย่างเครื่องมือ เช่น อย่าตกเป็นเครื่องมือ
ของโจรผู้ร้าย, ส่วนเครื่องมือที่มีคม ราชาศัพท์ว่า พระแสง เช่น
พระแสงสิ่ว พระแสงกบ พระแสงเลื่อย. (ลัทธิ).
เครื่องยนต์ น. เครื่องจักรที่ให้กําเนิดพลังงานหรือทําให้วัตถุ
เคลื่อนที่. (อ. engine).
เครื่องยนต์ไอพ่น น. กังหันไอพ่น. (ดู กังหันไอพ่น ที่ กังหัน).
เครื่องร่อน น. อากาศยานชนิดหนึ่งซึ่งหนักกว่าอากาศ คล้ายเครื่องบิน
แต่ไม่ใช้เครื่องยนต์ เคลื่อนที่ไปในอากาศโดยอาศัยกระแสลมและ
ความโน้มถ่วงของโลก.
เครื่องราง น. ของที่นับถือว่าป้องกันอันตราย ยิงไม่ออก ฟันไม่เข้า
เช่น ตะกรุด ผ้ายันต์ เหล็กไหล.
เครื่องราชอิสริยาภรณ์ น. สิ่งซึ่งเป็นเครื่องหมายแสดงเกียรติยศและ
บําเหน็จความชอบ เป็นของพระมหากษัตริย์ทรงสร้างหรือโปรดให้
สร้างขึ้นสําหรับพระราชทานเป็นบำเหน็จความชอบในราชการหรือ
ส่วนพระองค์, เรียกเป็นสามัญว่า ตรา, ปัจจุบันหมายความรวมถึง
เครื่องราชอิสริยาภรณ์สำหรับพระราชทานแก่ผู้กระทำความดีความชอบ
อันเป็นประโยชน์แก่ประเทศ ศาสนา และประชาชน และเหรียญที่
ระลึกที่พระราชทานเป็นบำเหน็จความชอบในโอกาสต่าง ๆ และ
ที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้บุคคลประดับได้อย่างเครื่อง
ราชอิสริยาภรณ์ตามที่ทางราชการกำหนด.
เครื่องร่ำ น. สิ่งที่ใช้อบให้มีกลิ่นหอม เช่น กํายาน.
เครื่องเรือน น. เครื่องปรุงเรือนหรือเครื่องไม้ที่จะคุมกันเข้าเป็นเรือน
เช่น ขื่อ เสา; เครื่องตกแต่งภายในเรือน เช่น ตู้ โต๊ะ เก้าอี้.
เครื่องล่าง น. อุปกรณ์ประกอบที่อยู่ใต้พื้นรถยนต์ เช่น สลัก ลูกหมาก
คันส่ง แหนบ ล้อ คานปีกนก, เครื่องช่วงล่าง ก็ว่า.
เครื่องเล่น น. แหล่เทศน์มหาชาตินอกเรื่องเดิม มักมีทํานองตลกขบขัน
หรือเป็นเชิงสั่งสอนเป็นต้น โดยเฉพาะในกัณฑ์ชูชก มหาพน และมหาราช.
เครื่องว่าง (ราชา) น. ของว่าง, ของกินนอกเวลากินอาหารตามปรกติ
มักกินในเวลาบ่าย.
เครื่องสด น. ของสด เช่น หยวก ใบตอง ดอกไม้ และผลไม้บางชนิด
ที่ประดิษฐ์ขึ้นสําหรับตกแต่งเชิงตะกอนที่เผาศพเป็นต้น, ถ้ามุ่งเอา
หยวกเป็นหลักก็เรียกว่า เครื่องหยวก.
เครื่องสะดุ้ง (โบ) น. นาคสะดุ้ง.
เครื่องสังเค็ด น. ทานวัตถุมีตู้พระธรรม โต๊ะหมู่ เป็นต้น ที่เจ้าภาพจัด
ถวายแก่สงฆ์หรือภิกษุผู้เทศน์หรือชักบังสุกุลในเวลาปลงศพ.
เครื่องสับ น. เรียกเรือนที่มีลักษณะคุมเข้าด้วยกันด้วยวิธีเข้าปากไม้ว่า
เรือนเครื่องสับ, คู่กับ เรือนเครื่องผูก, เรือนฝากระดาน ก็เรียก.
เครื่องสาย น. เครื่องดนตรีชนิดที่มีสาย เช่น จะเข้ ซอ พิณ ไวโอลิน.
เครื่องสำอาง น. สิ่งเสริมแต่งหรือบํารุงใบหน้า ผิวพรรณ ผม ฯลฯ
ให้ดูงาม เช่น แป้ง ลิปสติก ดินสอเขียนคิ้ว, ราชาศัพท์ว่า เครื่อง
พระสําอาง; (กฎ) วัตถุที่มุ่งหมายสําหรับใช้ทา ถู นวด โรย พ่น
หยอด ใส่ อบ หรือกระทําด้วยวิธีอื่นใดต่อส่วนหนึ่งส่วนใดของ
ร่างกาย เพื่อความสะอาด ความสวยงาม หรือส่งเสริมให้เกิดความ
สวยงาม และรวมตลอดทั้งเครื่องประทินผิวต่าง ๆ ด้วย.
เครื่องสุกำศพ น. สิ่งของที่ใช้ในการทําสุกําศพ มีผ้าขาว ด้ายดิบ
กระดาษฟาง นํ้ายาฟอร์มาลิน.
เครื่องสูง น. ของสําหรับแสดงอิสริยยศหรือยศ เช่น ฉัตร พัดโบก จามร กลด.
(รูปภาพ เครื่องสูง)
เครื่องหมาย น. สิ่งที่ทําขึ้นแสดงความหมายเพื่อจดจําหรือกําหนดรู้
เช่น เครื่องหมายดอกจัน.
เครื่องหมายการค้า (กฎ) น. เครื่องหมายที่ใช้หรือจะใช้เป็นที่หมาย
หรือเกี่ยวข้องกับสินค้า เพื่อแสดงว่าสินค้าที่ใช้เครื่องหมายของ
เจ้าของเครื่องหมายการค้านั้นแตกต่างกับสินค้าที่ใช้เครื่องหมาย
การค้าของบุคคลอื่น.
เครื่องหมายคำถาม น. ปรัศนี.
เครื่องหมายวรรคตอน น. เครื่องหมายต่าง ๆ ที่ใช้ประกอบในการ
เขียนข้อความ เช่น จุลภาค (,) มหัพภาค (.) ปรัศนี (?).
เครื่องหยวก ดู เครื่องสด.
เครื่องหลัง น. สัมภาระที่ทหารหรือนักเดินทางเป็นต้นนําติดตัวไป
โดยผูกรัดไว้ข้างหลัง.
เครื่องห้า ๑ น. เครื่องบูชาชนิดหนึ่งสําหรับพระเจ้าแผ่นดินทรงใช้
บูชาพระธรรมเวลาทรงสดับเทศนา มีเชิงเทียน ๒ เชิง กระถางธูป
๑ ใบ กรวยปักดอกไม้ ๕ กรวย ตั้งในพานทองลงยาราชาวดี, เรียกเต็มว่า
เครื่องนมัสการทองน้อยเครื่องห้า.
เครื่องห้า ๒ น. ปี่พาทย์ที่ใช้เครื่องดนตรี ๕ อย่าง ตรงกับเบญจดุริยางค์
ของอินเดีย มี ๒ ชนิด คือ ชนิดเบาใช้สําหรับการแสดงละครและหนัง
ในพื้นเมือง และชนิดหนักใช้สําหรับการแสดงโขน ชนิดเบาประกอบ
ด้วย เครื่องทําลํานํา ๑ ทับ ๒ กลอง ๑ ฆ้องคู่ ๑ ชนิดหนักประกอบด้วย
ปี่ ๑ ระนาด ๑ ฆ้องวง ๑ กลอง ๑ โทน (ตะโพน) กับ ฉิ่ง ๑.
เครื่องเหล็ก น. สิ่งของเครื่องมือที่ทําด้วยเหล็ก.
เครื่องใหญ่ น. ปี่พาทย์เครื่องคู่ที่เพิ่มระนาดทองเป็นอุปกรณ์ระนาดเอก
และระนาดเหล็กเป็นอุปกรณ์ระนาดทุ้ม.
เครื่องอังทราย (วิทยา) น. อุปกรณ์ชนิดหนึ่ง ประกอบด้วยถาดบรรจุ
ทราย ใช้สําหรับส่งถ่ายความร้อนให้แก่สิ่งใดสิ่งหนึ่ง โดยวิธีตั้งสิ่งนั้น
บนถาดทราย แล้วเผาก้นถาดให้ร้อนจัด. (อ. sand bath).
เครื่องอังน้ำ (วิทยา) น. อุปกรณ์ชนิดหนึ่ง ประกอบด้วยหม้อต้มนํ้า
ทําด้วยโลหะ มีฝาเป็นแผ่นวงแหวนขนาดต่างกันหลาย ๆ วงวางซ้อน
เหลื่อมกัน ใช้สําหรับส่งถ่ายความร้อนให้แก่สิ่งใดสิ่งใดสิ่งหนึ่งโดย
วิธีตั้งสิ่งนั้นบนช่องว่างของแผ่นฝา แล้วต้มนํ้าให้ร้อนเพื่อให้ไอนํ้าร้อน
ส่งถ่ายความร้อนให้สิ่งนั้น. (อ. water bath).
เครือจักรภพ, เครือรัฐ[-จักกฺระพบ, -รัด] น. กลุ่มประเทศหรือรัฐที่มีการปกครองตนเอง
แต่ยอมรับนับถือประมุขร่วมกัน เช่น ประเทศในเครือจักรภพอังกฤษ
รัฐต่าง ๆ ในเครือรัฐออสเตรเลีย. (อ. commonwealth).
เคล้ง[เคฺล้ง] ก. เค้ง.
เคล็ด ๑[เคฺล็ด] น. วิธีการที่ฉลาด พลิกแพลง ใช้ในการอย่างใดอย่างหนึ่ง; การ
กระทําอย่างใดอย่างหนึ่งที่เชื่อกันว่าเป็นวิธีปัดเป่าหรือกันภัยหรือเหตุร้าย
ที่จะมีมา เช่น ต้นไม้บางชนิดไม่มีลูก เชื่อกันว่าถ้าเอามีดไปสับต้นเป็น
เคล็ดแล้วจะมีลูก; อุบาย, เล่ห์, กลเม็ด, เช่น รู้เคล็ด มีเคล็ด เคล็ดลับ.
เคล็ด ๒[เคฺล็ด] ก. อาการที่กล้ามเนื้อแพลง เช่น ขาเคล็ด คอเคล็ด.
เคล้น[เคฺล้น] ก. บีบเน้นไปมา.
เคล้า[เคฺล้า] ก. ใช้มือเป็นต้นคนเบา ๆ ให้ทั่ว เช่น เคล้าเครื่องปรุงให้เข้ากัน
ในการทำอาหาร; คลอเคลีย เช่น เคล้าแข้งเคล้าขา, เกลือก เช่น แมลงภู่
เคล้าเกสรดอกไม้.
เคล้าคลึง ก. ลูบคลํา, ทั้งเคล้าทั้งคลึง, ลูบคลํากอดรัด.
เคล้าเคลีย ก. เคล้าคู่กัน, เคียงเคล้ากัน, คลอเคลีย, เคลียเคล้า ก็ว่า.
เคล่าคล่อง[เคฺล่าคฺล่อง] (กลอน) ก. แคล่วคล่อง เช่น หลบหลีกเคล่าคล่อง
ทํานองยุทธ. (รามเกียรติ์ ร. ๒).
เคลิบเคลิ้ม[เคฺลิบเคฺลิ้ม] ก. ลืมตัวไปชั่วขณะหนึ่ง, เผลอสติไปชั่วขณะหนึ่ง.
เคลิ้ม[เคฺลิ้ม] ว. เผลอตัว, หลงไป, จวนหลับ, หลับยังไม่สนิท.
เคลียคลอ ก. เคล้าคู่กัน, เคียงเคล้ากัน, คลอเคลีย ก็ว่า.
เคลียเคล้า ก. เคล้าเคลีย.
เคลี้ยคลิง[เคฺลี้ยคฺลิง] (โบ) ก. เกลี้ยกล่อม, ปลอบโยน, เช่น เพื่อเคลี้ยคลิงวิงวอน.
(ม. คําหลวง ทานกัณฑ์).
เคลื่อน[เคฺลื่อน] ก. ออกจากที่หรือทําให้ออกจากที่ เช่น เคลื่อนขบวน
รถไฟค่อย ๆ เคลื่อนไป, เลื่อนหรือทําให้เลื่อนไปจากที่ เช่น
กระดูกเคลื่อน เคลื่อนตู้ไป.
เคลื่อนคลาด ก. ผิดจากความเป็นจริง, ไม่ตรงตามความเป็นจริง,
คลาดเคลื่อน ก็ว่า.
เคลื่อนที่ ว. ไม่อยู่กับที่, ไม่ประจําที่, เช่น ห้องสมุดเคลื่อนที่.
เคลื่อนไหว ก. ไม่อยู่นิ่ง, ไม่คงที่, เช่น น้ำในสระเคลื่อนไหวอยู่ตลอด
เวลาเพราะกระแสลม; แสดงกิริยาหรือปฏิกิริยาอย่างใดอย่างหนึ่ง เช่น
พรรคการเมืองเคลื่อนไหว.
เคลือบ[เคฺลือบ] ก. ไล้ ทา หรือพอกผิวเดิมด้วยของเหลวบางชนิด แล้วทิ้งไว้
ให้เย็นจนแข็งตัว เช่น เคลือบนํ้าตาล เคลือบยาพิษ, ทาผิวนอกด้วย
นํ้ายาเคมีแล้วใช้ความร้อนอบให้นํ้ายาเกาะแน่น, เรียกสิ่งที่เคลือบโดย
กรรมวิธีเช่นนั้น ว่า เครื่องเคลือบ; โดยปริยายหมายถึงลักษณะที่ค
ล้ายคลึงเช่นนั้น เช่น ปากเคลือบนํ้าตาล.
เคลือบคลุม ว. ไม่แจ่ม, ไม่กระจ่าง, ไม่ชัด, เช่น ข้อความเคลือบคลุม.
เคลือบแคลง ว. สงสัย, แคลงใจ, ระแวง.
เคลือบแฝง ว. ไม่กระจ่างทําให้เป็นที่สงสัย.
เคลือบฟัน น. ผิวนอกของฟันที่หุ้มเนื้อฟันอยู่.
เคว้ง[เคฺว้ง] ว. คว้าง, มักใช้พูดเข้าคู่กันว่า เคว้งคว้าง หรือ คว้างเคว้ง ก็มี.
เคว้งคว้าง ว. อาการที่หมุนหรือลอยไปตามกระแสลมกระแสนํ้าเป็นต้น
อย่างไม่มีจุดหมายหรือไม่มีที่ยึดเหนี่ยว, โดยปริยายหมายถึงลักษณะ
ที่คล้ายคลึงเช่นนั้น เช่น เขาเดินเคว้งคว้างไม่รู้จะไปไหนดี, คว้างเคว้ง ก็ว่า.
เคห-, เคหะ, เคหาน. เรือน, ที่อยู่. (ป., ส. เคห).
เคหศาสตร์, เคหเศรษฐศาสตร์ (โบ) น. คหกรรมศาสตร์.
เคหสถาน [เคหะ-] น. บ้านเรือน; (กฎ) ที่ซึ่งใช้เป็นที่อยู่อาศัย เช่น
เรือน โรง เรือ หรือแพ ซึ่งคนอยู่อาศัย และหมายความรวมถึงบริเวณ
ของที่ซึ่งใช้เป็นที่อยู่อาศัยนั้นด้วย จะมีรั้วล้อมหรือไม่ก็ตาม. (ส.).
เคอะว. มีท่าทีไม่แนบเนียน.
เคา(โบ) น. โค เช่น ดั่งว่าพฤติโคเคาเฒ่าชราจร. (ม. ร่ายยาว ชูชก), มีหนวด
เพียงหลังเคา. (ม. คําหลวง กุมาร).
เค้า ๑น. สิ่งที่เป็นเครื่องกําหนดหมายบอกให้รู้ เช่น ฝนตั้งเค้า; สิ่งที่ส่อแสดง
ให้รู้ได้ว่ามีลักษณะเหมือนสิ่งอื่น เช่น นาย ก มีเค้าหน้าเหมือนนาย ข;
ต้นเงื่อน เช่น ต้นเค้า; รูปหรือรูปความโดยย่อ เช่น เขียนพอให้เห็นเป็น
เค้า; ร่องรอย เช่น พอได้เค้า; เหง้า เช่น โคตรเค้าเหล่ากอ; ข้า. (อนันตวิภาค);
ตัวเงินหรือวัตถุที่ใช้แทนตัวเงิน เช่นเมล็ดมะขามเป็นต้นที่เป็นทุนซึ่งตั้ง
ไว้สําหรับเล่นในบ่อนการพนันบางชนิด, เรียกผู้ถือต้นทุนในการพนัน
ว่า ถุงเค้า.
เค้าโครง น. โครงเรื่องย่อ ๆ.
เค้าเงื่อน น. ร่องรอยที่นําให้สืบสาวเรื่องราวต่อไปได้.
เค้ามูล น. เหตุเดิม.
เค้า ๒น. ชื่อนกหลายชนิดในวงศ์ Strigidae ขนนุ่ม หัวใหญ่ ตาโต ตัวลาย
ออกหากินเวลากลางคืน กลางวันหลบพักผ่อนตามต้นไม้ มีหลายชนิด
เช่น เค้าเหยี่ยว (Ninox scutulata) เค้าแมว หรือ เค้าโมง (Glaucidium
cuculoides), ฮูก ก็เรียก.
เค้า ๓ดู ค้าว.
เคาน์เตอร์น. โต๊ะสําหรับรับจ่ายเงินหรือแสดงสินค้าตามร้านค้าหรือสํานักงาน
มักมีลักษณะยาวและสูงกว่าโต๊ะธรรมดา, เครื่องเรือนที่มีลักษณะ
เช่นนั้น. (อ. counter).
เคารพก. แสดงอาการนับถือ เช่น เคารพผู้ใหญ่ เคารพธงชาติ; ไม่ล่วงเกิน,
ไม่ล่วงละเมิด, เช่น เคารพสิทธิของผู้อื่น. (ส. เคารว; ป. คารว).
เค้าสนามหลวง(ถิ่น-พายัพ; โบ) น. สํานักผู้ปกครองบ้านเมือง, ที่ว่าราชการเมือง,
คณะผู้ว่าการบ้านเมือง ซึ่งประกอบด้วยเจ้าผู้ครองเมืองหรือผู้ครองเมือง
ข้าหลวงประจำนครหรือเมืองซึ่งต่อมาเรียกว่า ปลัดมณฑลประจำจังหวัด
และข้าหลวงผู้ช่วย มีหน้าที่บังคับบัญชารับผิดชอบในกิจการทั่วไปของ
เมือง, เค้าสนาม ก็ว่า.
เคาะก. ใช้อวัยวะมีมือเป็นต้นกระทบเบา ๆ เช่น เคาะจังหวะ เคาะบุหรี่,
ใช้มือหรือวัตถุงอ ๆ ตีหรือทุบให้เกิดเสียงเป็นต้น เช่น เคาะประตู
เคาะระฆัง เคาะตัวถังรถ; พูดเย้าแหย่. ว. เลียบเคียง เช่น พูดเคาะ.
เคาะแคะก. พูดพาดพิงเชิงชู้สาว, พูดเชิงเกี้ยวพาราสี, เกาะแกะ ก็ว่า.
เคี้ย(ถิ่น; กลอน) ก. อยู่ เช่น อันเดียรดาษด้วยเตี้ยเค้าค่อม เคี้ยคอยทวาร
ทุกแห่งแล. (ม. คําหลวง ทศพร).
เคียงว. ชิดกันโดยเรียงข้าง เช่น เดินเคียง นั่งเคียง, ใกล้กัน เช่น
บ้านใกล้เรือนเคียง.
เคียงบ่าเคียงไหล่ ว. มีฐานะเสมอกัน ทัดเทียมกัน หรืออยู่ในระดับ
เดียวกัน; ร่วมสุขร่วมทุกข์หรือร่วมเป็นร่วมตายด้วยกัน เช่น
รบเคียงบ่าเคียงไหล่.
เคียดก. เคือง, โกรธ.
เคียดแค้น ก. โกรธแค้น, เคืองแค้น.
เคียนก. พัน, คาด, เช่น ผ้าขาวม้าเคียนพุง.
เคียม(กลอน) ก. ไหว้, คํานับ, เช่น เคียมคัล, เคี่ยม ก็ว่า; เรียบร้อย, ตรง,
เช่น เคียมค่อยมาดลสํานักจอมจักรนักไทธรรม. (ม. คําหลวง สักบรรพ).
(ถิ่น–อีสาน เขี่ยม ว่า ตรง, เรียบร้อย).
เคี่ยม ๑น. ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ชนิด Cotylelobium melanoxylon (Hook.f.)
Pierre ในวงศ์ Dipterocarpaceae มีมากในป่าดิบทางภาคใต้ ต้นสูงตรง
เป็นไม้ที่ทนทาน.
เคี่ยมคะนอง น. ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ชนิด Shorea henryana Pierre
ในวงศ์ Dipterocarpaceae ลําต้นสูงตรงมาก มีมากตามป่าดิบทางภาค
ตะวันออกและภาคใต้.
เคียร[เคียน] (แบบ) น. คําพูด เช่น เอื้อนโองการมีสีหนาท เคียรคําถาม.
(สุธน). (ป., ส. คิรา).
เคียว ๑น. เครื่องมือเกี่ยวข้าวและหญ้าเป็นต้น ทําด้วยเหล็ก รูปโค้ง มีคม.
เคียว ๒ก. รีบไป, รีบมา, เครียว หรือ เขียว ก็ใช้.
เคี่ยวก. ต้มให้เดือดนาน ๆ เพื่อให้งวด ข้น หรือเปื่อยเป็นต้น, โดยปริยาย
หมายความว่า รํ่าไป, ไม่หยุดหย่อน, เช่น อันซึ่งพระรามฤทธิรงค์
มาเคี่ยวฆ่าวงศ์ยักษี. (รามเกียรติ์ ร. ๑).
เคี่ยวขัน ก. พยายามต่อสู้หรือแข่งขันด้วยความลําบาก.
เคี่ยวขับ ก. เร่งรัด, พยายามให้ถึงที่สุด.
เคี่ยวเข็ญ ก. บีบบังคับ, บีบคั้นให้ได้รับความลําบาก เช่น เคี่ยวเข็ญ
เย็นค่ำกรำไปตามวิสัยเชิงเช่นผู้เป็นนาย. (พระราชนิพนธ์ ร. ๖); บังคับ
ให้ทำงานให้มากขึ้น เช่น เคี่ยวเข็ญให้ขยันหมั่นเพียรในการเล่าเรียน.
เคี้ยว ๑ก. บดให้แหลกด้วยฟัน.
เคี้ยวฟัน ก. แสดงอาการโกรธเมื่อยังทําอะไรเขาไม่ได้, มักใช้เข้าคู่กับคํา
เข่นเขี้ยว เป็น เข่นเขี้ยวเคี้ยวฟัน.
เคี้ยวเอื้อง ก. อาการที่สัตว์บางจำพวกเช่นวัวควายสํารอกอาหารออกมา
เคี้ยวอีกให้ละเอียด, โดยปริยายหมายความว่า ทำอะไรช้า, บดเอื้อง ก็ว่า.
เคี้ยว ๒ว. คด เช่น นํ้าเคี้ยวยูงว่าเงี้ยว ยูงตาม. (โลกนิติ), โดยมากใช้เข้าคู่กับคํา
คด เป็น คดเคี้ยว.
เคื้อ ๑(กลอน) ว. งาม, โดยมากเป็น อะเคื้อ.
เคื้อ ๒(ถิ่น; กลอน; โบ) น. เครือ, เชื้อสาย, เช่น เคื้อคู ว่า เชื้อสายของครู.
(ม. คําหลวง กุมาร).
เคืองก. ไม่พอใจและเริ่มรู้สึกโกรธ; ระคาย เช่น เคืองตา, รำคาญ เช่น
เคืองหู เคืองใจ.
เคืองขุ่น ก. โกรธกรุ่น ๆ อยู่ในใจ, ขุ่นเคือง ก็ว่า.
แคน. ชื่อไม้ต้นชนิด Sesbania grandiflora Pers. ในวงศ์ Leguminosae
ดอกมีทั้งสีขาวและสีแดง ยอดอ่อน ดอก และฝักกินได้ เปลือกใช้ทํายา,
พันธุ์ที่ดอกสีแดงเรียก แคแดง.
แคฝรั่ง น. ชื่อไม้ต้นขนาดกลางชนิด Gliricidia sepium (Jacq.) Walp.
ในวงศ์ Leguminosae แตกกิ่งก้านระเกะระกะ ออกดอกสีขาวหรือสี
ม่วงอ่อนตามกิ่ง.
แค่ว. เพียง, เท่า.
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒