มะเกลือ[-เกฺลือ] น. ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ชนิด Diospyros mollis Griff.
ในวงศ์ Ebenaceae แก่นดํา ผลดิบใช้ย้อมผ้าให้เป็นสีดําและใช้ทํายาได้.
มะเกี๋ยง(ถิ่น-พายัพ) น. ชื่อไม้ต้นขนาดกลางชนิด Cleistocalyx operculatus (Roxb.) Merr.
et L.M. Perry var. paniala (Roxb.) P. Chantaranothai et J. Parn. ในวงศ์
Myrtaceae ผลสุกสีม่วงดํา กินได้.
มะข่วง(ถิ่น-พายัพ) น. ต้นกําจัด. (ดู กําจัด ๑).
มะขวิดน. ชื่อไม้ต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ชนิด Feronia limonia (L.)
Swing. ในวงศ์ Rutaceae ต้นและกิ่งมีหนาม ผลกลม เปลือกแข็ง
กินได้ ยางใช้ทํายาได้.
มะขามน. ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ชนิด Tamarindus indica L. ในวงศ์ Leguminosae ฝักมีรสเปรี้ยว
ใช้ปรุงอาหารและทํายาได้, พันธุ์ฝักแบนใหญ่เรียก มะขามกระดาน, พันธุ์ฝักเล็กเรียก
มะขามขี้แมว, พันธุ์ฝักมีรสหวานเรียก มะขามหวาน.
มะขามคราบหมู น. มะขามฝักที่จวนจะแก่.
มะขามเทศ น. ชื่อไม้ต้นชนิด Pithecellobium dulce (Roxb.) Benth. ในวงศ์ Leguminosae
ลําต้นและกิ่งมีหนาม ฝักกินได้.
มะขามเปียก น. เนื้อมะขามเปรี้ยวที่แก่เกราะ นํามาปั้นเป็นก้อนเก็บไว้ใช้ปรุงอาหาร.
มะขามป้อมน. ชื่อไม้ต้นขนาดกลางชนิด Phyllanthus emblica L. ในวงศ์ Euphorbiaceae ผลกลม
รสเปรี้ยวฝาด เมล็ดแข็ง ผลใช้ทํายาได้.
มะเขือน. ชื่อไม้พุ่มหลายชนิดในสกุล Solanum วงศ์ Solanaceae ที่ผลกินได้คือ ชนิด
S. melongena L. ผลกลม ๆ มีหลายพันธุ์ เช่น มะเขือไข่เต่า มะเขือเจ้าพระยา มะเขือละโว้,
มะเขือยาว [S. melongena L. var. serpentinum (Desf.) Bailey] ผลยาว มีหลายสี,
ชนิดที่ผลกินไม่ได้ คือ มะเขือขื่น (S. aculeatissimum Jacq.) รากใช้ทํายาได้.
มะเขือเทศ น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Lycopersicum esculentum Miller ในวงศ์ Solanaceae
ผลกินได้.
มะเขือพวง น. ชื่อไม้พุ่มชนิด Solanum torvum Sw. ในวงศ์ Solanaceae ผลกินได้,
อีสานเรียก หมากแข้ง.
มะเขือทวาย, มะเขือมอญดู กระเจี๊ยบ.
มะแข่น(ถิ่น-พายัพ) น. ชื่อไม้ต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ชนิด Zanthoxylum budrunga
Wall. ex Hook.f. ในวงศ์ Rutaceae มีลักษณะทั่วไปคล้ายกําจัดหรือมะข่วง
[Z. rhetsa (Roxb.) DC.] ต่างกันที่ผลมีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง ๓-๕ มิลลิเมตร
มีกลิ่นฉุนจัด เมล็ดกลม สีนํ้าตาลเข้ม ใช้ผลแห้งเป็นเครื่องเทศหรือตําผสมเป็น
เครื่องแกงเพื่อชูรส, พริกหอม ลูกระมาศ หรือ หมากมาศ ก็เรียก.
มะคะน. ชื่อไม้ต้นขนาดกลางชนิด Cynometra ramiflora L. ในวงศ์ Leguminosae
ใบอ่อนสีขาว ใบแก่สีเขียวแก่ ผลแข็ง.
มะคังแดงน. ชื่อไม้ต้นขนาดกลางชนิด Gardenia erythroclada Kurz ในวงศ์ Rubiaceae
ลําต้นมีหนาม เปลือกสีแดง ใช้ทํายาได้.
มะค่าน. ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ชนิด Afzelia xylocarpa Craib ในวงศ์
Leguminosae ใบคล้ายใบประดู่ ฝักแบน หนา แข็ง เนื้อไม้สีนํ้าตาล
อมแดง ใช้ในการก่อสร้าง, มะค่าโมง หรือ มะค่าใหญ่ ก็เรียก.
มะค่าแต้ น. ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ชนิด Sindora siamensis Teijsm.
ex Miq. ในวงศ์ Leguminosae ใบเป็นใบประกอบ ใบย่อยคู่ปลาย
ใหญ่กว่าคู่อื่น ฝักแบนค่อนข้างบาง มีหนามแหลมทั้ง ๒ ด้าน เนื้อไม้
สีนํ้าตาลเข้ม, มะค่าหนาม ก็เรียก, อีสานเรียก แต้.
มะค่าโมง, มะค่าใหญ่ดู มะค่า.
มะค่าหนามดู มะค่าแต้ ที่ มะค่า.
มะคำไก่ดู ประคําไก่.
มะคำดีควายดู ประคําดีควาย.
มะงันดู กะอวม.
มะงั่วน. ชื่อไม้ต้นขนาดเล็กชนิด Citrus ichangensis Swing. ในวงศ์ Rutaceae
ผลคล้ายส้มโอ รสเปรี้ยวจัด ใช้ประสมกับขมิ้นเพื่อย้อมผ้า.
มะงุมมะงาหรา[-หฺรา] ก. เที่ยวป่า เช่น ก็จะพาดวงใจไคลคลา ไปมะงุมมะงาหรา
สำราญ. (อิเหนา). (ช.); (ปาก) ก. อาการที่ดั้นด้นไปโดยไม่รู้ทิศทาง,
โดยปริยายหมายถึงงุ่มง่าม.
มะซักดู ประคําดีควาย.
มะซางน. ชื่อไม้ต้นชนิด Madhuca pierrei (Williams) Lam ในวงศ์ Sapotaceae
ผลขนาดหมากดิบ สีเขียว มียางมาก รสหวานเย็น.
มะซ่านน. ชื่อไม้ต้นชนิด Dillenia aurea Smith ในวงศ์ Dilleniaceae ผลเป็นพู
มีเมือกมาก.
มะดะขี้นกดู พะวา.
มะดันน. ชื่อไม้ต้นชนิด Garcinia schomburgkiana Pierre ในวงศ์ Guttiferae
ผลสีเขียว รสเปรี้ยวจัด กิ่งอ่อนใช้ทํายาได้เรียก รกมะดัน.
มะดาน. ดวงตา. (ช. มะตา).
มะดีหวีน. มะเดหวี.
มะดูกน. (๑) ชื่อไม้ต้นชนิด Beilschmiedia roxburghiana Nees ในวงศ์
Lauraceae ดอกสีขาวอมเขียว อับเรณูสีแดง. (๒) ชื่อไม้ต้นชนิด
Siphonodon celastrineus Griff. ในวงศ์ Celastraceae ดอกสีเหลืองมี
ขีดหรือจุดประสีนํ้าตาลแดง ผลสุกกินได้ รสหวาน.
มะเดหวี[-หฺวี] น. ตําแหน่งพระมเหสีที่ ๒ ของกษัตริย์ชวาในวงศ์อสัญแดหวา,
มะดีหวี ก็ว่า. (ช.; เทียบทมิฬ มาเทวี).
มะเดื่อน. ชื่อไม้ต้นหลายชนิดในสกุล Ficus วงศ์ Moraceae เช่น มะเดื่อปล้อง (F. hispida L.)
ใบสากคาย, มะเดื่ออุทุมพร หรือ มะเดื่อชุมพร (F. racemosa L.) ใบเกลี้ยง ผลกินได้,
มะเดื่อกวาง หรือ ลิ้นกระบือ (F. callosa Willd.) ใบแข็งหนา.
มะเดื่อดินน. (๑) ชื่อไม้พุ่มชนิด Ficus chartacea Wall. var. torulosa Wall.
ในวงศ์ Moraceae ใบออกสลับกัน ผลออกที่โคนต้นใกล้รากลักษณะ
คล้ายผลมะเดื่อ. (๒) ชื่อไม้เถาชนิด Aganosma marginata G. Don
ในวงศ์ Apocynaceae ใบเป็นมัน ออกตรงข้ามกันเป็นคู่ ๆ ดอกสีขาว
ผลเป็นฝัก.
มะต้อง(ถิ่น-พายัพ) น. ต้นกระท้อน. (ดู กระท้อน ๑).
มะตะบะน. ชื่ออาหารอย่างมุสลิมชนิดหนึ่ง คล้ายโรตี แต่มีไส้ทําด้วย
เนื้อหรือไก่ผัดกับหอมหัวใหญ่ใส่เครื่องเทศ กินกับอาจาด.
มะตาด ๑น. ชื่อไม้ต้นชนิด Dillenia indica L. ในวงศ์ Dilleniaceae ใบใหญ่
ผลกลม ๆ มียางเป็นเลือก ใช้เป็นผัก.
มะตาด ๒น. ดอกไม้ไฟชนิดหนึ่ง ทําด้วยกระบอกไม้บรรจุดินปืนจุดแล้วมีสีต่าง ๆ.
มะตาหะรีน. ดวงอาทิตย์. (ช.).
มะตีก. ตาย. (ช.; ส. มฺฤติ).
มะตึ่งดู ตูมกา.
มะตื๋น(ถิ่น-พายัพ) น. ต้นกระท้อน. (ดู กระท้อน ๑).
มะตูมน. (๑) ชื่อไม้ต้นชนิด Aegle marmelos (L.) Corr?a ในวงศ์ Rutaceae
ต้นและกิ่งมีหนาม ใบเป็นใบประกอบ มีใบย่อย ๓ ใบ นิยมใช้ในการ
มงคล ผลกลมทุย รสหวานเจือเผ็ด ใช้ทํายาได้. (๒) ชื่อมะม่วงพันธุ์
หนึ่งของชนิด Mangifera indica L.
มะแตกดู กระทงลาย.
มะโตน. ตำแหน่งพระมเหสีที่ ๓ ของกษัตริย์ชวาในวงศ์อสัญแดหวา.
มะนาวน. ชื่อไม้พุ่มชนิด Citrus aurantifolia Swing. ในวงศ์ Rutaceae
ผลเล็ก ๆ รสเปรี้ยว ใช้ปรุงอาหาร.
มะนาวเทศ น. ชื่อไม้พุ่มชนิด Triphasia trifolia (Burm.f.) P. Wils.
ในวงศ์ Rutaceae ต้นมีหนาม ใบเล็ก ผลคล้ายตะขบฝรั่ง แต่ผิวคล้ายส้ม
เมื่อสุกเนื้อในเป็นยาง รสหวานเจือเผ็ด.
มะนาวไม่รู้โห่ดู หนามแดง (๒).
มะปราง[-ปฺราง] น. ชื่อไม้ต้นชนิด Bouea macrophylla Griff. ในวงศ์
Anacardiaceae ใบคล้ายใบมะม่วงแต่เล็กกว่า ปลายใบแหลม
ผลสุกสีเหลืองอมแดง พันธุ์รสเปรี้ยวจัดเรียก กาวาง, พันธุ์รสเปรี้ยว ๆ
หวาน ๆ เรียก มะยง, พันธุ์รสหวานแหลมเรียก มะยงชิด.
มะปริง[-ปฺริง] น. ชื่อไม้ต้นชนิด Bouea oppositifolia (Roxb.) Meisn.
ในวงศ์ Anacardiaceae คล้ายมะปรางแต่ผลมีรสเปรี้ยว.
มะป่องดู พะวา.
มะป่องต้น น. ชื่อไม้ต้นชนิด Garcinia succifolia Kurz ในวงศ์ Guttiferae
ผลและเนื้อคล้ายมังคุดแต่เล็กกว่า กินได้.
มะฝ่อน. (๑) ชื่อไม้ต้นชนิด Trewia nudiflora L. ในวงศ์ Euphorbiaceae
ผลกลม ๆ ใบคล้ายใบโพแต่บางและมีขน. (๒) ชื่อลําไยพันธุ์หนึ่ง.
มะพร้าว[-พฺร้าว] น. ชื่อไม้ต้นชนิด Cocos nucifera L. ในวงศ์ Palmae ผลใช้ทํานํ้ามัน
และปรุงอาหารต่าง ๆ.
มะพร้าวแก้ว น. ชื่อขนมชนิดหนึ่ง ทําด้วยมะพร้าวขูดเป็นเส้นหยาบ ๆ ฉาบนํ้าตาล.
มะพร้าวตื่นดก (สํา) ก. เห่อหรือตื่นเต้นในสิ่งที่ตนไม่เคยมีไม่เคยได้จนเกินพอดี,
มักพูดเข้าคู่กับ ยาจกตื่นมี ว่า มะพร้าวตื่นดก ยาจกตื่นมี.
มะพร้าวทึนทึก, มะพร้าวทึมทึก น. มะพร้าวจวนแก่.
มะพร้าวทุย น. ผลมะพร้าวที่เจริญเติบโตตามปรกติจนเปลือกแห้ง รูปรี ๆ กะลาลีบ
นํ้าหนักเบา เพราะไม่มีเนื้อและนํ้า นิยมตัดครึ่งท่อนเพื่อทํากราดวงถูบ้านเป็นต้น.
มะพร้าวห้าว น. ผลมะพร้าวที่แก่จัด.
มะพลับ[-พฺลับ] ดู พลับ.
มะพูด ๑น. ชื่อไม้ต้นชนิด Garcinia dulcis Kurz ในวงศ์ Guttiferae ใบใหญ่ หนาเป็นมัน
ผลกลมเป็นพู ๆ รสเปรี้ยวอมหวาน.
มะพูด ๒ว. ชื่อสีเขียวใบไม้แก่.
มะแพนดู มะแฟน.
มะแพร้วดู แพร้ว ๒.
มะเฟือง ๑น. ชื่อไม้ต้นชนิด Averrhoa carambola L. ในวงศ์ Oxalidaceae ผลเป็นเฟือง ๆ
รสเปรี้ยวบ้างหวานบ้าง.
มะเฟือง ๒น. ชื่อเต่าทะเลชนิด Dermochelys coriacea ในวงศ์ Dermochelyidae กระดองหลัง
เป็นสันคล้ายมะเฟือง เป็นเต่าที่ใหญ่ที่สุดในปัจจุบัน, เต่าเหลี่ยม ก็เรียก.
มะแฟนน. ชื่อไม้ต้นขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ชนิด Protium serratum Engl. ในวงศ์ Burseraceae,
มะแพน หรือ กะแทน ก็เรียก, ปักษ์ใต้เรียก กะตีบ.
มะไฟน. ชื่อไม้ต้นชนิด Baccaurea ramiflora Lour. ในวงศ์ Euphorbiaceae ผลกลมออกเป็นพวง
รสเปรี้ยว ๆ หวาน ๆ.
มะไฟเดือนห้า น. ชื่อไม้ต้นชนิด Excoecaria oppositifolia Griff. ในวงศ์ Euphorbiaceae
ใช้ทํายาได้ ยางเป็นพิษ.
มะม่วง ๑น. ชื่อไม้ต้นในสกุล Mangifera วงศ์ Anacardiaceae มีหลายชนิดและหลายพันธุ์ เช่น
อกร่อง พิมเสน ซึ่งเป็นชนิด M. indica L., กะล่อน หรือ ขี้ไต้ เป็นชนิด M. caloneura Kurz
ใบอ่อนและผลใช้เป็นอาหาร.
มะม่วงหิมพานต์ น. ชื่อไม้ต้นชนิด Anacardium occidentale L.ในวงศ์ Anacardiaceae
ผลรูปคล้ายไต เปลือกแข็ง มีเมล็ดอยู่ภายในคั่วแล้วกินได้ ยางเป็นพิษ ก้านผลอวบนํ้า
ลักษณะคล้ายผลชมพู่, คนทั่ว ๆ ไปมักเข้าใจว่าก้านผลนี้คือ ผล ส่วนผลรูปคล้ายไตคือ เมล็ด.
มะม่วง ๒น. ชื่อฝีที่โคนขาหนีบ เกิดจากต่อมนํ้าเหลืองได้รับการติดเชื้อกามโรค
ชนิด Lymphogranuloma venereum เรียกว่า ฝีมะม่วง.
มะม่าว(กลอน) ก. เมื่อยล้า, อ่อนเพลีย. ว. เผือด, เศร้า.
มะมี่(กลอน) ก. มี่, อึงมี่, เอิกเกริก, แซ่, อึกทึก.
มะมื่นดู กระบก.
มะมุดน. ชื่อไม้ต้นชนิด Mangifera foetida Lour. ในวงศ์ Anacardiaceae
มีในภาคใต้ ต้นและใบคล้ายมะม่วง ผลดิบรสเปรี้ยวจัด สุกรสหวาน
อมเปรี้ยว, มุด ก็เรียก.
มะเมอก. ละเมอ.
มะเมียน. ชื่อปีที่ ๗ ของรอบปีนักษัตร มีม้าเป็นเครื่องหมาย.
มะเมื่อย, มะเหมื่อย(กลอน) ว. เรื่อย ๆ, มาเนือง ๆ, มาติด ๆ กัน, ใช้ เหมื่อย ๆ ก็ได้.
มะแมน. ชื่อปีที่ ๘ ของรอบปีนักษัตร มีแพะเป็นเครื่องหมาย.
มะยงน. ชื่อมะปรางพันธุ์หนึ่ง รสเปรี้ยว ๆ หวาน ๆ.
มะยงชิด น. ชื่อมะปรางพันธุ์หนึ่ง รสหวานแหลม.
มะยมน. ชื่อไม้ต้นชนิด Phyllanthus acidus (L.) Skeels ในวงศ์ Euphorbiaceae
ผลกลมเป็นเฟือง ๆ รสเปรี้ยว.
มะระน. ชื่อไม้เถาชนิด Momordica charantia L. ในวงศ์ Cucurbitaceae
ผลขรุขระ รสขม กินได้, ผักไห่ ก็เรียก.
มะริดน. ชื่อไม้ต้นชนิด Diospyros philippensis (Desr.) G?rke. ในวงศ์
Ebenaceae แก่นดํา ใช้ทําสิ่งของต่าง ๆ เช่น หีบ.
มะรืนน. วันถัดจากวันพรุ่งนี้ไปวันหนึ่ง.
มะรุมน. ชื่อไม้ต้นชนิด Moringa oleifera Lam. ในวงศ์ Moringaceae ฝักยาว กินได้.
(เทียบทมิฬ มุรุงไก).
มะรุมมะตุ้มว. กลุ้มรุมทําให้เกิดรําคาญ เช่น เจ้าหนี้มามะรุมมะตุ้มทวงหนี้กัน, มารุมมาตุ้ม ก็ว่า.
มะเร็งน. เนื้องอกชนิดร้าย เกิดขึ้นเพราะเซลล์แบ่งตัวอย่างรวดเร็ว ควบคุมไม่ได้
แล้วแทรกไปตามเนื้อเยื่อข้างเคียง และสามารถหลุดจากแหล่งเริ่มต้นไปแบ่งตัว
เพิ่มจำนวนที่บริเวณอื่น ๆ ได้ รักษาไม่ค่อยหาย. (อ. cancer).
มะเร็งกรามช้าง น. โรคมะเร็งชนิดหนึ่ง ขึ้นที่แถวกราม มีอาการเป็นเนื้อร้ายงอก
ขึ้นที่ต่อมแถวก้านคาง ทำให้ขากรรไตรพองโตใหญ่ออกมา.
มะเรื่องน. วันถัดจากวันมะรืนไปวันหนึ่ง.
มะโรงน. ชื่อปีที่ ๕ ของรอบปีนักษัตร มีงูใหญ่เป็นเครื่องหมาย.
มะลอกมะแลกว. ม่อลอกม่อแลก.
มะละกอน. ชื่อไม้ต้นชนิด Carica papaya L. ในวงศ์ Caricaceae ใบหยักหยาบ ๆ ก้านยาว ผลกินได้.
มะลารอกันน. มะลิซ้อน. (ช.).
มะลำ, มาลำน. เวลาคํ่ามืด, กลางคืน. (ช.).
มะลิ ๑น. ชื่อไม้พุ่มชนิด Jasminum sambac (L.) Ait. ในวงศ์ Oleaceae ดอกสีขาว กลิ่นหอมเย็น,
พันธุ์ดอกซ้อนเรียก มะลิซ้อน. (เทียบ ส. มลฺลิ).
มะลิซ่อม น. ชื่อไม้พุ่มรอเลื้อยชนิด Jasminum multiflorum (Burm.f.) Andr.
ในวงศ์ Oleaceae ในวรรณคดีเรียก มะลุลี.
มะลิ ๒ดู กล้วย ๒.
มะลิน(โบ) น. ต้นกระบก.
มะลิ่มน. ชื่อเพลงไทย มีหลายชนิด.
มะลิลอยดูใน กินสี่ถ้วย.
มะลิเลื้อยน. ชื่อเพลงไทยทํานองหนึ่ง.
มะลิอ่อง(ถิ่น-พายัพ) น. กล้วยนํ้าว้า. (ดู นํ้าว้า).
มะลื่นดู กระบก.
มะลืมดำดู กระไดลิง ๒.
มะลุลีดู มะลิซ่อม ที่ มะลิ ๑.
มะวาร, มาวารน. กุหลาบ. (ช.).
มะแว้งน. ชื่อพรรณไม้หลายชนิดในสกุล Solanum วงศ์ Solanaceae
ที่เป็นไม้พุ่มเรียก มะแว้งต้น เช่น ชนิด S. sanitwongsei Craib, ที่เป็น
เถาเรียก มะแว้งเครือ (S. trilobatum L.), ทั้ง ๒ ชนิดผลเล็กเป็นพวง
กินได้ และใช้ทํายาได้, อีสานเรียก หมากแข้ง.
มะสังน. ชื่อไม้ต้นชนิด Feroniella lucida (R. Scheffer) Swing. ในวงศ์ Rutaceae กิ่งมีหนาม
ใบคล้ายใบมะขวิด แต่ผลเล็กกว่า รสเปรี้ยว, อีสานเรียก กะสัง หรือ สัง.
มะเส็งน. ชื่อปีที่ ๖ ของรอบปีนักษัตร มีงูเล็กเป็นเครื่องหมาย.
มะหลิ่มน. ชื่อเพลงไทยทํานองหนึ่ง, บหลิ่ม ปลิม ปลิ่ม ประหลิ่ม ปะวะหลิ่ม หรือ ปะหลิ่ม ก็ว่า.
มะหวดน. ชื่อไม้ต้นขนาดย่อมชนิด Lepisanthes rubiginosa (Roxb.) Leenh.
ในวงศ์ Sapindaceae ผลออกเป็นช่อ สุกสีเหมือนลูกหว้า กินได้ รสหวานปะแล่ม ๆ,
ปักษ์ใต้เรียก กําชํา หรือ กําซํา.
มะหะหมัดน. นามศาสดาของศาสนาอิสลาม, มุฮัมมัด ก็เรียก.
มะหัลว. แพง; หายาก. (ช.).
มะหาดน. ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่หลายชนิดในสกุล Artocarpus วงศ์ Moraceae
เช่น ชนิด A. lakoocha Roxb. ผลกลม ผิวขรุขระคล้ายขนุน แต่เล็กกว่ามาก
รสเปรี้ยว ๆ หวาน ๆ แก่นใช้ทํายาได้.
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒