เย ๆว. เสียงร้องไห้ของเด็ก ๆ ที่ทอดเสียงยาว ๆ และไม่ใคร่หยุด เรียกว่า
ร้องเย ๆ.
เยงก. กลัว, เกรง, ใช้ว่า แยง ก็มี.
เยซูน. นามศาสดาของศาสนาคริสต์. (อ. Jesus).
เย็ด(ปาก) ก. ร่วมประเวณี.
เย็น ๑น. เวลาใกล้คํ่า ประมาณ ๑๖๑๘ นาฬิกา.
เย็น ๒ว. มีความรู้สึกตามผิวหนังเหมือนถูกน้ำแข็งเป็นต้น, หนาว, หายร้อน,
ตรงข้ามกับ ร้อน; ไม่รู้สึกกระวนกระวาย เช่น เย็นใจ.
เย็นเจี๊ยบ ว. เย็นมาก เช่น น้ำแข็งเย็นเจี๊ยบ.
เย็นใจ ก. สบายใจ, ไม่ยุ่งใจ, ไม่ต้องกังวลใจ, ไม่ร้อนใจ, เช่น เรื่องนี้
เย็นใจได้ สำเร็จแน่.
เย็นฉ่ำ ว. เย็นชุ่มชื้น เช่น หลังฝนตกอากาศเย็นฉ่ำ.
เย็นเฉียบ ว. เย็นจัด เช่น หน้าหนาวน้ำในลำธารเย็นเฉียบ.
เย็นเฉื่อย ว. เย็นเพราะลมพัดมาเรื่อย ๆ เช่น ตรงนี้ลมพัดเย็นเฉื่อย; มี
อารมณ์เรื่อย ๆ ช้า ๆ เช่น เขาเป็นคนอารมณ์เย็นเฉื่อย.
เย็นชา ว. แสดงอาการเฉยเมยไม่สนใจใยดี เช่น เดี๋ยวนี้เขาแสดงอาการ
เย็นชา, ชาเย็น ก็ว่า.
เย็นชืด ว. เย็นอย่างสิ่งไม่มีชีวิต เช่น เขานอนตายตัวเย็นชืด, เย็นจนหมด
รสชาติ เช่น แกงเย็นชืด.
เย็นชื่น ว. เย็นสบาย เช่น ฝนตกใหม่ ๆ อากาศเย็นชื่น.
เย็นชื้น ว. เย็นอย่างมีไอน้ำซึมซาบอยู่ เช่น ฝนตกติดกันหลายวันอากาศ
เย็นชื้น.
เย็นตา ว. ชื่นตา, สบายตา, ดูแล้วสบายใจ, เช่น สีเขียวอ่อนเย็นตา.
เย็นยะเยือก ว. อาการที่รู้สึกหนาวสะท้านถึงขั้วหัวใจ, เย็นเยือก หรือ
เยือกเย็น ก็ว่า.
เย็นเยียบ ว. อาการที่รู้สึกเย็นจับขั้วหัวใจเพราะหวาดกลัวเป็นต้น เช่น
เข้าไปในป่าช้ากลางคืนรู้สึกเย็นเยียบ, เยียบเย็น ก็ว่า.
เย็นเยือก ว. อาการที่รู้สึกหนาวสะท้านถึงขั้วหัวใจ เช่น บนยอดดอย
น้ำค้างตกเย็นเยือก หน้าหนาวอากาศบนภูเขาเย็นเยือก, เย็นยะเยือก
หรือ เยือก ก็ว่า.
เย็นวาบ ว. อาการที่รู้สึกเย็นในทันทีทันใดแล้วก็หายไป เช่น ลมพัด
กระโชกเข้ามารู้สึกเย็นวาบ.
เย็นวูบ ว. อาการที่ความเย็นมากระทบตัวโดยฉับพลันแล้วก็หายไป เช่น
เข้าไปในห้องปรับอากาศรู้สึกเย็นวูบ.
เย็นหู ว. รื่นหู, ไม่ขัดหู, ฟังแล้วสบายใจ, เช่น พูดจาไพเราะนุ่มนวล
ฟังแล้วเย็นหู เสียงเขาฟังแล้วเย็นหู.
เย็นตาโฟ, เย็นเตาโฟน. อาหารแบบจีนอย่างหนึ่งคล้ายก๋วยเตี๋ยว แต่ใส่ผักบุ้ง ปลาหมึกแช่ด่าง
เต้าหู้ เลือดหมู ลูกชิ้นปลา แมงกะพรุน และน้ำเต้าหู้ยี้หรือซอสมะเขือเทศ.
(จ.).
เย็บก. ทําให้ติดกันโดยใช้เข็มร้อยด้ายหรือเชือกเป็นต้นแทงขึ้นแทงลง เช่น
เย็บผ้า เย็บกระสอบ, ใช้ตอกหรือหวายเป็นต้นที่มีปลายแหลมแทงขึ้นลง
เพื่อร้อยสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้ติดกัน เช่น เย็บจาก, ใช้เครื่องอุปกรณ์กดทำให้
กระดาษติดกันด้วยลวดเย็บ เช่น เย็บกระดาษ, กลัดให้ติดกันด้วยไม้กลัด
เป็นต้น เช่น เย็บกระทง.
เย็บกี่ ก. ใช้ด้ายเย็บแผ่นกระดาษด้วยวิธีร้อยทีละปึกเล็ก ๆ เพื่อประกอบ
เข้าเป็นเล่มในลักษณะที่ทําให้เปิดเล่มได้เต็มที่.
เย็บจักร ก. เย็บด้วยจักร.
เย็บด้าย ก. ใช้ด้ายเย็บแผ่นกระดาษเพื่อประกอบเข้าเป็นเล่ม.
เย็บแบบ ก. เย็บกลีบดอกไม้ติดบนใบตองเป็นรูปต่าง ๆ.
เย็บปาก (ปาก) ก. ปิดปากเงียบไม่ยอมพูด.
เย็บแผล ก. ทำให้แผลติดกันโดยใช้เอ็นหรือไหมเย็บ หรือใช้ปลิงเกาะ.
เย็บมือ ก. เย็บด้วยมือ.
เย็บมุงหลังคา ก. เย็บอก.
เย็บล้มตะเข็บ ก. เรียกวิธีเย็บผ้าแบบหนึ่ง โดยเย็บ ๒ ครั้ง เมื่อเย็บครั้ง
หนึ่งแล้วจับตะเข็บให้ราบลง แล้วเย็บลงไปบนตะเข็บนั้นอีกครั้งหนึ่ง.
เย็บลวด ก. ใช้ลวดเย็บแผ่นกระดาษเพื่อประกอบเข้าเป็นเล่ม.
เย็บเล่ม ก. ใช้ด้ายหรือลวดเย็บแผ่นกระดาษเพื่อประกอบเข้าเป็นเล่ม.
เย็บสวน ก. เย็บกลีบดอกไม้และใบไม้บนใบมะพร้าวหรือก้านกล้วย
ทำเป็นแถบยาวสำหรับประดับตกแต่งงานเครื่องสด.
เย็บอก ก. ใช้ด้ายหรือลวดเย็บแผ่นกระดาษตามแนวกึ่งกลาง เพื่อพับ
ประกอบเข้าเป็นเล่ม, เย็บมุงหลังคา ก็เรียก.
เยภุย, เยภุยยะ[เยพุยยะ] ว. มาก, ชุกชุม. (ป.).
เยภุยนัย น. วิธีที่คนส่วนมากใช้. (ป. เยภุยฺยนย).
เยภุยสิกา น. ความเห็นข้างมาก. (ป. เยภุยฺยสิกา).
เย้ยก. พูดหรือกระทําให้ได้อาย ให้เจ็บใจ ให้โกรธ.
เย้ยหยัน ก. พูดหรือแสดงกิริยาดูถูกเยาะเย้ยให้ได้อาย ให้เจ็บใจ ให้โกรธ.
เยอ ๑(ถิ่น) ว. ใหญ่ เช่น ผาเยอ.
เยอ ๒ก. ยกย่อง, ชมเชย.
เย่อก. เอามาด้วยแรงบังคับโดยการฉุดรั้งแย่งกัน, ใช้แรงฉุดรั้งดึงกันไปมา.
เยอรมันน. ชื่อประเทศ ชนชาติ และภาษาของชาวยุโรปชาติหนึ่งที่อยู่ทางทิศ
ตะวันตกของภาคพื้นยุโรป.
เยอวคําต้นเสียงสําหรับบอกจังหวะพายเรือ.
เย่อหยิ่งว. จองหองเกินฐานะ, แสดงอาการยโสโอ้อวด, ถือตัว, อวดดี.
เยอะ ๑, เยอะแยะว. มากเหลือหลาย, ถมไป, เช่น อาหารมีเยอะ ข้าวของเยอะแยะ.
เยอะ ๒น. เรียกแผลที่หนองไหลเปรอะเลอะ.
เยา ๑น. อาการที่ทองไม่แล่นติดต่อกันโดยตลอดในการหล่อ.
เยา ๒ว. เบา, อ่อน, น้อย เช่น ราคาเยา, มักใช้เข้าคู่กับคำ ย่อม เป็น ย่อมเยา เช่น
ราคาย่อมเยา.
เย้า ๑น. ชนชาวเขาเผ่าหนึ่ง อยู่ในประเทศไทยตอนเหนือ เรียกตัวเองว่า เมี่ยน
พูดภาษาเมี่ยนในตระกูลแม้วเย้า.
เย้า ๒ก. หยอก, สัพยอก.
เย้าหยอก ก. สัพยอก, กระเซ้าเย้าแหย่, หยอกเย้า ก็ว่า.
เยาว, เยาว์[เยาวะ, เยา] ว. อ่อนวัย, รุ่นหนุ่ม, รุ่นสาว, เช่น เยาว์วัย วัยเยาว์. (แผลง
มาจาก ยุว).
เยาวชน (กฎ) น. บุคคลอายุเกิน ๑๔ ปีบริบูรณ์แต่ยังไม่ถึง ๑๘ ปีบริบูรณ์.
เยาวมาลย์ น. หญิงสาวสวย.
เยาวยอด ว. สวยที่สุด.
เยาวราช น. ยุพราช, ราชโอรสที่ยังเยาว์พระชนม์.
เยาวเรศ น. นางกษัตริย์, หญิงสาวสวย.
เยาวลักษณ์ น. หญิงมีลักษณะสวย.
เยาวน[วะนะ] น. ความหนุ่ม, ความสาว, ความเป็นหนุ่มเป็นสาว. (ส. ยุวนฺ;
ป. ยุว ว่า หนุ่ม, สาว).
เยาวนะ[วะ] น. ชื่อชนชาติกรีก ซึ่งชาวอินเดียเรียกเพี้ยนมาจากคํา Ionia; ชื่อ
เรียกชาวไทยทางล้านนา, ยวน โยน หรือ โยนก ก็เรียก.
เยาวพา[วะ] น. หญิงสาวสวย. (แผลงมาจาก ยุพา).
เยาวพาณี[วะ] น. เทียนเยาวพาณี. (ดู เทียนเยาวพาณี ที่ เทียน ๓).
เยาวพาน[วะพาน] น. ชายหนุ่ม. ว. หนุ่ม, รุ่น. (แผลงมาจาก ยุวาน).
เยาะก. พูดหรือแสดงกิริยาให้เจ็บใจชํ้าใจ โดยย้ำถึงความเสียเปรียบ ความ
ด้อยกว่า หรือความผิดพลาด เช่น เยาะว่า ไหนว่าเก่งนัก ทำไมสอบตก.
เยาะเย้ย ก. ค่อนว่าหรือแสดงกิริยาซ้ำเติมให้ได้อาย ให้ช้ำใจเจ็บใจ
ให้โกรธ.
เยิง ๑ว. ป่าเถื่อน. น. ป่า เช่น มาแต่เยิง.
เยิง ๒(ถิ่นอีสาน) ส. เรา. (ข.).
เยินว. ยู่, ย่น, เช่น คมมีดเยิน ตีตะปูจนหัวเยิน, บานออกจนเสียรูป เช่น ไข
ตะปูควงจนหัวเยิน.
เยิ่นว. มีระยะยาวหรือนานยืดออกไป; เนิบ เช่น อ่อนเยิ่น.
เยิ่นเย้อ ว. ยืดยาด, ไม่กะทัดรัด, ไม่รัดกุม, (โดยมากใช้แก่คําพูดหรือ
ข้อความ) เช่น พูดจาเยิ่นเย้อ ข้อความเยิ่นเย้อ.
เยินยอว. ยกยอ. ก. ยกย่อง.
เยิบ, เยิบ ๆว. อาการของสิ่งที่แบนและยาวเมื่อรับน้ำหนักมาก ๆ จะไหวตัวขึ้นลง
เป็นจังหวะเนิบ ๆ เช่น กระดานนอกชานอ่อนเยิบ หาบของมาเยิบ ๆ.
เยิบยาบว. อาการไหวอยู่กับที่อย่างเนิบ ๆ (ใช้แก่สิ่งที่เป็นผืนแผ่นบาง ๆ หรือที่
อ่อนไหวได้ในตัว) เช่น หลังคาสังกะสีที่ตะปูหลุดไม่หมดถูกลมพัด
เยิบยาบ ลมพัดผ้าคลุมป้ายปลิวไหวเยิบยาบ, พะเยิบพะยาบ ก็ว่า.
เยิ้มก. ซึมออกมาแทบหยด เช่น นํ้าเกลือเยิ้ม น้ำเหลืองเยิ้ม, ชุ่มมากแทบหยด
เช่น ใส่นํ้ามันจนเยิ้ม, (โดยมากใช้แก่นํ้าหรือของเหลวที่มีลักษณะเหนียว
เหนอะหนะ); โดยปริยายหมายถึงลักษณะที่เห็นคล้ายคลึงเช่นนั้น เช่น
นัยน์ตาเยิ้ม.
เยีย ๑น. เรียกไก่ตัวผู้ที่มีรูปร่างคล้ายไก่ตัวเมียว่า ไก่เยีย. (เทียบ ข. ญี ว่า สัตว์
ตัวเมีย).
เยีย ๒(ถิ่น) ก. ทํา.
เยียใด ก. ทําไฉน.
เยียมั่ง ก. ทําเป็นคนมั่งมี.
เยียใหญ่ ก. ทําเป็นคนใหญ่โต, มักใหญ่ใฝ่สูง.
เยีย ๓น. ยุ้งข้าว. (ไทยใหญ่).
เยีย ๔ว. งามยิ่ง, งามเพริศพริ้ง, เยียรยง.
เยี่ยง, เยี่ยงอย่างน. อย่าง, แบบอย่าง, เช่น จงเอาเยี่ยงกา อย่าถือเป็นเยี่ยงอย่าง. ว. เช่น,
ใช้ว่า เยื่อง ก็มี.
เยียงผาดู เลียงผา ๑.
เยียดยัดก. ยัดเยียด.
เยียนก. ไปมาหาสู่, มักใช้ควบกับคํา เยี่ยม เป็น เยี่ยมเยียน, เยือน ก็ว่า.
เยียบก. อาการที่รู้สึกเย็นจับขั้วหัวใจเพราะหวาดกลัวเป็นต้น, มักใช้ควบกับ
คํา เย็น เป็น เย็นเยียบ หรือ เยียบเย็น เช่น เข้าไปในป่าช้ากลางคืนรู้สึก
เย็นเยียบ.
เยี่ยม ๑ก. ไปถามข่าวทุกข์สุข, ไปหา, เช่น ไปเยี่ยมญาติ มาเยี่ยมบ้าน; ชะโงก
หน้าออกไป เช่น เยี่ยมหน้าต่าง; โผล่ออก เช่น พระจันทร์เยี่ยมขอบฟ้า.
เยี่ยมกราย ก. กรายมาให้เห็น เช่น นานแล้วไม่เยี่ยมกรายมาเลย.
เยี่ยม ๆ มอง ๆ ก. โผล่มองบ่อย ๆ (เพื่อให้เห็น หรือเพื่อให้รู้ว่ามีใครหรือ
อะไรอยู่ข้างใน). ว. อาการที่ด้อมแอบดูบ่อย ๆ เช่น มีคนแปลกหน้ามา
เยี่ยม ๆ มอง ๆ.
เยี่ยมเยียน, เยี่ยมเยือน ก. ไปมาหาสู่ถามข่าวคราว.
เยี่ยม ๒ว. ยิ่ง, เด่น, เลิศ, เช่น ดีเยี่ยม เขาเยี่ยมทางคำนวณ.
เยี่ยมยอด ว. ดีที่สุด, เลิศที่สุด, ยอดเยี่ยม ก็ว่า.
เยี่ยมวิมานน. ชื่อเพลงไทยทํานองหนึ่ง.
เยียรบับ[ระบับ] น. ผ้าซึ่งทอด้วยทองแล่งกับไหมแต่มีไหมน้อยกว่า, ส้ารบับ
ก็ว่า.
เยียรยง[เยียระยง] (กลอน) ว. งามยิ่ง, งามเพริศพริ้ง, ใช้ว่า เยีย ก็มี.
เยียวสัน. ผิว่า, แม้ว่า, ถ้า.
เยี่ยวน. ของเหลวที่เสียซึ่งไตขับถ่ายออกจากโลหิต, นํ้าปัสสาวะ, (ปาก)
น้ำเบา. ก. ถ่ายปัสสาวะ, (ปาก) เบา.
เยี่ยวอูฐ น. ยาดมชนิดหนึ่ง มีองค์ประกอบเป็นเม็ดแอมโมเนียม
คาร์บอเนตผสมนํ้าแอมโมเนียและสารหอมบางอย่าง ใช้สูดดมแก้
อาการวิงเวียน.
เยี่ยวงัว(ถิ่นอุดร) น. ต้นกะทกรก. [ดู กะทกรก (๑)].
เยียวยง(กลอน) ว. งามยิ่ง.
เยียวยาก. บําบัดโรค, แก้โรค, เช่น ไม่มีหมอจะมาเยียวยาได้; แก้ไข, ทําให้ดีขึ้น,
เช่น เศรษฐกิจกำลังทรุดหนัก ยากที่จะเยียวยาได้.
เยือ(ถิ่น) ว. นาน.
เยื่อน. สิ่งที่เป็นแผ่นบางอยู่ตามผิวหรือภายในของร่างกายบางส่วนหรือ
ของสิ่งต่าง ๆ เช่น เยื่อในกระดูก เยื่อหัวหอม เยื่อไม้ไผ่.
เยื่อเคย น. กุ้งเคย, กะปิ, กะปิที่ทําจากกุ้งเคย.
เยื่อใย น. ความเกี่ยวพันแม้จะขาดกันไปแล้ว แต่ก็ยังมีอาลัยเหลืออยู่,
ความผูกพันที่ยังตัดไม่ขาด, เช่น เขาทิ้งไปอย่างไม่มีเยื่อใย.
เยื้อก. ยาวนาน, ไม่ใคร่จะจบสิ้น, มักใช้ว่า ยืดเยื้อ.
เยือก ๑ว. อาการที่รู้สึกหนาวสะท้านถึงขั้วหัวใจ, เย็นยะเยือก หรือ เย็นเยือก
ก็ว่า.
เยือกเย็น ว. มีจิตใจหนักแน่น ไม่ฉุนเฉียวโกรธง่าย เช่น สำคัญที่เป็นคน
เยือกเย็น จึงจะตัดสินปัญหาได้อย่างรอบคอบ.
เยือก ๒ว. อาการที่ไหวน้อย ๆ เช่น พายุพัดเรือนไหวเยือก.
เยือง ๑ก. เยื้อง.
เยือง ๒ดู เลียงผา ๑.
เยื่องว. เยี่ยง.
เยื้องก. เอี้ยว, ย้ายไป, เดินอย่างไว้ท่าทาง, เช่น เดินเยื้องตัวแล้วซัดแขนอย่าง
ละครรำ. ว. เฉียงจากจุดตรงข้ามเล็กน้อย เช่น มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
อยู่เยื้องกับโรงพยาบาลศิริราช.
เยื้องกราย ก. เดินอย่างมีท่างาม เช่น นางแบบเยื้องกรายมาทีละคน ๆ;
เดินก้าวเฉียงและกางแขนเพื่อดูท่าทีของคู่ต่อสู้อย่างการเยื้องกรายใน
การตีกระบี่กระบอง (ใช้แก่ศิลปะการต่อสู้).
เยื้องยัก ก. เลี่ยงไป, ไม่ตรงไปตรงมา, ดัดแปลง, ยักเยื้อง ก็ว่า.
เยื้องย่าง ก. เดินอย่างมีลีลา, เดินอย่างมีท่างาม, ใช้ในความประชดก็มี,
ย่างเยื้อง ก็ว่า.
เยือนก. เยี่ยม เช่น ลมหนาวมาเยือน ไปเยือนยุโรป.
เยื้อนก. เอื้อนกล่าวออกมาโดยมีอาการแช่มช้างดงาม.
แย่ก. แบะขาและย่อลง, ย่อลง. ว. เต็มที, หนัก, เช่น ปลายเดือนการเงินแย่
อาการไข้แย่เพียบลงทุกวัน.
แย่แต้ ว. หนักจนต้องย่อลง.
แย้ ๑น. ชื่อสัตว์เลื้อยคลานในวงศ์ Agamidae ลําตัวแบนราบ ข้างตัวมีสีสวย
ไม่มีหนามสันหลัง อาศัยขุดรูอยู่ในดิน หากินตามพื้นดิน ไม่ขึ้นต้นไม้
ในประเทศไทยมี ๒ ชนิดย่อย คือ แย้เส้น (Leiolepis belliana belliana)
และ แย้จุด (L. b. rubritaeniata).
แย้ ๒ก. ถ่วงหนักลง เช่น ก้นแย้ ท้องแย้.
แยกก. ทําให้สิ่งที่รวมกันอยู่หรือประกอบกันอยู่ออกจากกัน เช่น แยกกลุ่ม
ประชุม แยกกล้วยไม้, กิริยาของสิ่งที่รวมกันอยู่หรือประกอบกันอยู่แตก
ออกจากกัน เช่น แผ่นดินแยก, แตกหรือทําให้แตกออกเป็นทาง เช่น
แม่นํ้าแยก ทางแยก, ไม่รวมกัน เช่น แยกกันอยู่.
แยกเขี้ยว ก. เผยอริมฝีปากให้เห็นเขี้ยวด้วยอาการโกรธหรือขู่ เช่น เสือ
แยกเขี้ยว, (ปาก) โดยปริยายหมายถึงพูดด้วยความโกรธหรือขู่.
แยกตัว ก. ผละออก เช่น เขาแยกตัวออกจากพรรคพวก; ไม่ผสมกลมกลืน
กัน เช่น น้ำกับน้ำมันแยกตัวกัน; แบ่งตัวเพื่อขยายจำนวน เช่น เซลล์แยกตัว
ออกจากกันเป็นทวีคูณ.
แยกธาตุ ก. ทำให้ธาตุที่รวมกันอยู่หรือประกอบกันอยู่แยกออกจากกัน.
แยกย้าย ก. แยกกันไปคนละทาง เช่น พองานเลิกต่างก็แยกย้ายกัน
กลับบ้าน, แยกและย้ายไปอยู่คนละแห่ง เช่น เมื่อพ่อแม่ตายลูก ๆ ก็
แยกย้ายไปหาที่อยู่ใหม่.
แยกแย้ง ก. แยกไปคนละทาง, ไม่ลงรอยกัน.
แยกแยะ ก. กระจายออกให้เห็นชัดเจน เช่น แยกแยะปัญหาให้เห็นเป็น
ประเด็น ๆ ไป.
แยกสี ก. แยกแม่พิมพ์ออกตามแม่สี ๓ สี.
แยง ๑ก. แหย่เข้าไปในช่องหรือในรู เช่น เอาขนไก่แยงหู, สอดดู, แลดู.
แยงตา ก. อาการที่แสงส่องสวนตรงมายังนัยน์ตา เช่น แสงอาทิตย์แยงตา.
แยงยล ก. มองดู.
แยง ๒ก. เยง, กลัว, เกรง.
แย่งก. ยื้อเอาไป เช่น ถูกแย่งของไปจากมือ, รีบฉวยหรือรีบทำเสียก่อน เช่น
แย่งทาน.
แย่งกันเป็นศพมอญ (สำ) ก. ยื้อแย่งกัน (ใช้ในความเปรียบเทียบ).
แย่งชิง ก. ยึดถือเอาทรัพย์หรือประโยชน์ในลักษณะที่เป็นทรัพย์สิน
ของผู้อื่น.
แย้งก. ไม่ตรงหรือลงรอยเดียวกัน เช่น ความเห็นแย้งกัน ข้อความแย้งกัน;
ต้านไว้, ทานไว้.
แยงแย่ว. อาการที่นั่งยอง ๆ แต่ถ่างขากว้าง เช่น นรสิงห์นั่งแยงแย่, อาการที่ยืน
แบะขาและย่อเข่าลง เช่น ยักษ์วัดพระแก้วยืนแยงแย่.
แยงแย้น. ไม้จําพวกเฟินเลื้อย ต้นเป็นเถาสั้น รากกระด้าง สีดําแดง เกาะตาม
หลืบหิน ใบคล้ายใบมะคําไก่. (พจน. ๒๔๙๓).
แยบน. อุบาย, เล่ห์, ท่าทาง.
แยบคาย ว. เข้าที, เหมาะกับเหตุผล, เช่น ความคิดแยบคาย พูดจาแยบคาย.
แยบยล น. กล, อุบาย. ว. มีกลเม็ดหรือชั้นเชิงแนบเนียน เช่น เขามีกรรมวิธี
แยบยล นักประพันธ์มีกลวิธีเขียนเรื่องแยบยล.
แย็บก. ชกออกไปตรง ๆ และชักหมัดกลับโดยเร็ว; (ปาก) โดยปริยายหมายความ
ว่า ลองเชิง, หยั่งดูท่าที. (อ. jab).
แยมน. อาหารมีรสหวาน ทําโดยการเคี่ยวผลไม้กับนํ้าตาลจนข้น มักใช้ทา
ขนมปัง. (อ. jam).
แย้มก. เผยอ, คลี่, บานแต่น้อย ๆ, เช่น กุหลาบแย้มกลีบ, เผยอริมฝีปากน้อย ๆ
ไม่ถึงกับยิ้ม เช่น พระพุทธเจ้าทรงแย้มพระโอษฐ์, แย้มพราย.
แย้มพราย ก. เผยให้เห็นวี่แวว เช่น เขาแย้มพรายเรื่องของเขาให้ทราบ,
แย้ม ก็ว่า.
แย้มยิ้ม ก. ยิ้มอย่างชื่นบาน, ยิ้มแย้ม หรือ ยิ้มแย้มแจ่มใส ก็ว่า.
แย้มสรวล ก. ยิ้มแย้ม ร่าเริง.
แยแสก. เอาเป็นธุระ, เกี่ยวข้อง, สนใจ, เอาใจใส่, (มักใช้ในประโยคปฏิเสธ)
เช่น เขาไม่แยแสว่าใครจะคิดอย่างไร.
แยะก. แยก, แบะออก, แตกออก. ว. มากมาย เช่น ข้าวของมีแยะไป, มักใช้
เข้าคู่กับคำ เยอะ เป็น เยอะแยะ.
โย ๑(ปาก) ก. พูดแขวะ, พูดชวนวิวาท.
โยเย ว. เกเร, เกะกะ; ร้องไห้งอแง, ขี้อ้อน, (มักใช้แก่เด็กเล็ก ๆ). ก. พูด
รวนเร.
โย ๒(โบ) ว. เรียกทุเรียนที่มีเม็ดห่าง ๆ ว่า ทุเรียนโย. (ปรัดเล).
โย้ว. เอนเพราะไม่ตั้งตรงทรงตัวตามธรรมดาที่ควรเป็น เช่น เรือนโย้ เขียน
หนังสือโย้; ยื่นออกกว่าปรกติ เช่น ท้องโย้ พุงโย้.
โย้เย้ ว. รวนหรือซวนเซมีอาการจะหลุดหรือทลายลง เช่น ฟันโย้เย้ เรือน
โย้เย้, ไม่ตรงรูป เช่น เขียนหนังสือโย้เย้.
โยกก. คลอน เช่น ฟันโยก เก้าอี้โยก, เคลื่อนไหว เช่น กิ่งไม้โยก, ทําให้มี
อาการเช่นนั้น เช่น โยกฟัน โยกกิ่งไม้; โดยปริยายหมายถึงอาการที่พูด
หรือทำพิโยกพิเกน เช่น กว่าจะตกลงกันได้ พูดโยกอยู่นาน, โยกโย้ ก็ว่า.
โยกโคลง ก. โยนไปมาไม่มั่นคง.
โยกย้าย ก. ย้ายตำแหน่ง เช่น โยกย้ายข้าราชการ, ขยับขยายไปอยู่ที่อื่น
เช่น โยกย้ายไปอยู่ต่างเมือง.
โยกเยก ก. เคลื่อนไหวไปมา, โอนไปเอนมา, เช่น อย่านั่งโยกเยก เสา
โยกเยกเพราะปักไม่แน่น.
โยกโย้ ก. อาการที่พูดหรือทำพิโยกพิเกน เช่น กว่าจะตกลงกันได้พูด
โยกโย้อยู่นาน, โยก ก็ว่า.
โยกตร์[โยก] น. เชือก, สายทาม. (ส. โยกฺตฺร; ป. โยตฺต).
โยค, โยคะ[โยคะ] น. การประกอบ, การใช้, การร่วม; กิเลส; ความเพียร; วิธีบําเพ็ญ
สมาธิตามลัทธิของอาจารย์ปตัญชลี; (โหร) การที่ดาวนพเคราะห์ตั้งแต่
๒ ดวงขึ้นไปมารวมกันในราศีเดียว. (ป., ส.).
โยคจักษุ น. ตาทิพย์. (ส.).
โยคนิทรา น. การเข้าฌานแล้วไม่รู้สึกถึงสิ่งภายนอก, อาการที่แสร้งทํา
เช่นนั้น. (ส. โยคนิทฺรา).
โยคาพจร, โยคาวจร [โยคาพะจอน, วะจอน] น. ผู้หยั่งลงสู่ความเพียร,
ผู้มีความเพียร, (มักใช้เรียกพระภิกษุผู้เรียนสมถะและวิปัสสนา). (ป.).
โยคเกณฑ์[โยกเกน] น. การกําหนดดิถีกับฤกษ์ให้ต้องกัน คือได้ทั้งโยค หมายถึง
ฤกษ์ และเกณฑ์ หมายถึง ดิถี คือ ขึ้น แรม.
โยคยะ[โยกคะยะ] ว. สมควร, เหมาะ. (ส. โยคฺย).
โยคะน. การทำจิตใจให้สงบ, การที่จิตไม่รับรู้อารมณ์ คือ รูป เสียง กลิ่น รส
และสัมผัสต่าง ๆ, วิธีการควบคุมร่างกายและจิตใจได้อย่างสมบูรณ์โดย
การทำจิตให้เป็นสมาธิ.
โยคาพจร, โยคาวจรดู โยค, โยคะ.
โยคิน(กลอน) น. โยคี. (ส. โยคินฺ; ป. โยคี).
โยคีน. นักบวชผู้ปฏิบัติตามลัทธิโยคะ, ฤษีพวกหนึ่ง. (ป.; ส. โยคินฺ ว่า ผู้ปฏิบัติ
ตามลัทธิโยคะ).
โยง ๑ก. ผูกให้ติดกันเพื่อลากหรือจูงไป เช่น โยงเรือ, เกี่ยวเนื่อง เช่น ให้การ
โยงไปถึงอีกคนหนึ่ง. ว. เรียกอาการที่มัดมือ ๒ ข้างแขวนขึ้นไปให้เท้า
พ้นพื้นหรือเรี่ย ๆ พื้นว่า มัดมือโยง, เรียกอาการที่อยู่ประจําแต่ผู้เดียว
ผู้อื่นไม่ต้องอยู่ว่า อยู่โยง, เรียกเรือสําหรับลากจูงเรืออื่นว่า เรือโยง และ
เรียกเรือที่ถูกลากจูงไปนั้นว่า เรือพ่วง.
โยง ๒ก. เอาไม้แซะข้าวให้สุกทั่วกัน, ทำให้โหย่ง, คุ้ย, ในคำว่า โยงข้าว.
โย่งว. ลักษณะที่สูงกว่าปรกติ เมื่อเคลื่อนไหวดูประหนึ่งว่าโยกเยกไปมา
เช่น สูงโย่ง.
โย่ง ๆ ว. อาการที่คนผอมสูงเดินก้าวยาว ๆ เรียกว่า เดินโย่ง ๆ.
โย่งเย่ง ว. อาการที่คนสูงโย่งเดินโยกเยกไปมา; ไม่รัดกุม.
โยงโย่ก. ยงโย่.
โยชกะ[โยชะกะ] ก. ผู้ทําการประกอบ, ผู้ใช้, ผู้ผูก, ผู้จัด, ผู้เตรียม. (ส.).
โยชน์[โยด] น. ชื่อมาตราวัด ๔๐๐ เส้น เป็น ๑ โยชน์; การผูก. (ป., ส.).
โยชนา[โยชะนา] น. ชื่อคัมภีร์บาลีประเภทหนึ่ง ซึ่งบอกสัมพันธ์ศัพท์บาลีว่า
ศัพท์ไหนเข้ากับศัพท์ไหนในต้นฉบับนั้น ๆ เช่น โยชนาฎีกาสังคหะ.
(ป.).
โยดก. ย้ายจากที่เดิมเพื่อล่อให้อีกฝ่ายหนึ่งยิง (ใช้ในการเล่นลูกหิน).
โยตน. เชือก, สายทาม. (ป. โยตฺต; ส. โยกฺตฺร).
โยถิกะน. ยูถิกา, ต้นพุทธชาด.
โยทะกา ๑น. ตาขอเหล็กชนิดหนึ่ง มี ๓๔ ขา สำหรับเกี่ยวหรือสับ.
โยทะกา ๒น. ชื่อพรรณไม้ ๒ ชนิดในวงศ์ Leguminosae ปลายใบเว้าลึกเป็น ๒ แฉก
คือ ชนิด Bauhinia monandra Kurz เป็นไม้ต้น ดอกสีขาวนวล มีลายสี
ชมพู ออกเป็นช่อสั้น ๆ และชนิด B. tomentosa L. เป็นไม้พุ่ม ดอกสีเหลือง
ห้อยลง.
โยธ, โยธา ๑[ทะ] น. พลรบ, ทหาร. (ป., ส.).
โยธวาทิต น. แตรวงทหารและตํารวจ.
โยธิน น. นักรบ, ทหาร. (ส.).
โยธา ๒น. งานที่ต้องใช้กําลังกายเกี่ยวกับการก่อสร้างมีแบก หาม ทําความสะอาด
เป็นต้น เรียกว่า งานโยธา.
โยธินดู โยธ, โยธา ๑.
โยน ๑ก. ซัดให้สิ่งใดสิ่งหนึ่งพ้นไปจากตัวโดยวิธีหงายมือ เช่น โยนสตางค์
โยนของ, เคลื่อนไหวหรือทําให้เคลื่อนไหวอย่างแรงจากที่เดิม เช่น
คลื่นซัดจนเรือโยน คลื่นโยนเรือ, ไหวอย่างแรง แต่ไม่เคลื่อนจากที่เดิม
เช่น ลมพัดกิ่งไม้โยนไปโยนมา หอบจนตัวโยน; เหวี่ยงเป็นวงกว้าง
เช่น โยนค้อนตีเหล็ก, ปัดให้พ้นตัวไป เช่น โยนบาป โยนเรื่อง.
โยนกลอง ก. ปัดภาระหรือความรับผิดชอบไปให้คนอื่น.
โยนกลอน ก. ขึ้นต้นกลอนแล้วโยนให้คนอื่นแต่งต่อ.
โยนยาว น. จังหวะร้องเพลงขณะพายเรือจังหวะช้า.
โยนหลุม น. ชื่อการเล่นพนันชนิดหนึ่งใช้สตางค์หรือสิ่งอื่นโยนให้
ลงหลุม.
โยนห่วง น. ชื่อการพนันชนิดหนึ่งใช้ห่วงโยนลงไปคล้องหลักที่ปักอยู่
บนแป้น.
โยนหัวโยนก้อย ก. โยนสตางค์หรือสิ่งอื่นขึ้นไปแล้วทายว่าตกลงมา
จะหงายด้านหัวหรือก้อย.
โยน ๒น. เรียกขวานชนิดที่หัวเป็นบ้อง บิดเปลี่ยนทางเพื่อใช้ในการตัดหรือ
ถากได้ ว่า ขวานโยน, ขวานปุลู หรือ ขวานปูลู ก็เรียก.
โยน ๓, โยนกน. ชื่อชนชาติกรีก ซึ่งชาวอินเดียเรียกเพี้ยนมาจากคํา Ionia; ชื่อเรียกชาว
ไทยทางล้านนา, ยวน หรือ เยาวนะ ก็เรียก. (ป.).
โยนิโสว. โดยแยบคาย, โดยถ่องแท้; ตั้งแต่ต้น; โดยตลอด. (ป.).
โยนิโสมนสิการ [มะนะสิกาน] น. การพิจารณาโดยแยบคาย. ก. เข้าใจ
ตั้งแต่ต้น, เข้าใจโดยตลอด. (ป.).
โยนีน. อวัยวะสืบพันธุ์ของหญิง. (ป., ส. โยนิ ว่า มดลูก; ที่เกิด, ต้นกําเนิด;
ปัญญา).
โยพนะ[โยบพะนะ] น. ความเป็นหนุ่มสาว. (ป. โยพฺพน).
โยพนมัท [โยบพะนะมัด] น. ความมัวเมาในความเป็นคนหนุ่มสาว,
ความพลาดพลั้งเพราะความมัวเมาในความเป็นหนุ่มสาว.
(ป. โยพฺพนมท).
โยมน. คําที่พระสงฆ์ใช้เรียกบิดามารดาของตนหรือเรียกผู้ใหญ่รุ่นราวคราว
เดียวกับบิดามารดา เช่น โยมพ่อ โยมแม่ โยมย่า โยมยาย โยมน้า; เป็นคํา
ใช้แทนชื่อบิดามารดาของพระภิกษุสามเณร; เรียกผู้ที่เป็นบิดามารดาของ
พระว่า โยมพระ; เรียกผู้ที่แสดงตนเป็นผู้อุปการะพระภิกษุสามเณรโดย
เจาะจงว่า โยมอุปัฏฐาก; เรียกฆราวาสที่อยู่ปฏิบัติรับใช้พระภิกษุสามเณร
ในวัดว่า โยมวัด; เรียกฆราวาสผู้อุปการะพระทั่ว ๆ ไป ว่า โยมสงฆ์.
โยโสว. โหยกเหยก, อวดดี, หยิ่งจองหอง.
ใยน. สิ่งที่เป็นเส้นเล็ก ๆ บาง ๆ เช่น ใยบัว ใยแมงมุม. ว. นวลบาง,
บาง ๆ, ละเอียดอ่อน เช่น นวลใย.
ใยฟ้า น. สิ่งที่เป็นเส้นละเอียดอ่อนอย่างใยแมงมุมที่ลอยอยู่ในอากาศ.
ใยยอง ว. งามผุดผ่อง, งามสุกใส.
ใยหิน น. แร่ประเภทซิลิเกต โดยมากเป็นแคลเซียมและแมกนีเซียม
ซิลิเกต ลักษณะเป็นเส้นใย ทนไฟ ใช้ประโยชน์นําไปทําวัสดุทนไฟ
และฉนวนความร้อน.
ไยว. ไฉน, อะไร, ทําไม, เช่น จะช้าอยู่ไย ไยจึงไม่มา.
ไย่ว. ฟางตา.
ไยดีก. พอใจ, ยินดี, เอื้อ, มักใช้ในความปฏิเสธ เช่น ไม่ไยดี อย่าไปไยดี.
ไยไพก. เยาะเย้ย, พูดให้เขาอาย.
ไยไย, ไย่ไย่ว. เป็นแถวเป็นแนว.
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒