ริก. เริ่มคิดหรือทําแปลกจากปรกติ (มักใช้ในทางไม่ดี) เช่น ริสูบบุหรี่
ริเที่ยวกลางคืน, ริอ่าน ก็ว่า.
ริปอง ก. คิดหมาย, คิดอ่าน.
ริเริ่ม ก. เริ่มคิดเริ่มทําเป็นคนแรก (มักใช้ในทางดี) เช่น นายเลื่อน
พงษ์โสภณริเริ่มทำรถจักรยานสามล้อ.
ริอ่าน ก. ริ เช่น ริอ่านเป็นขโมย.
ริก, ริก ๆว. ไหวถี่ ๆ เช่น ตัวสั่นริก ใจสั่นริก ๆ.
ริดสีดวงน. ชื่อโรคพวกหนึ่งมีหลายชนิด เกิดในช่องตา จมูก ทวารหนัก เป็นต้น.
ริน, ริน ๆก. เทให้ไหลออกเรื่อย ๆ ทีละน้อย เช่น รินนํ้าใส่ถ้วย. ว. เรื่อย ๆ, น้อย ๆ,
เช่น นํ้าไหลริน ลมพัดริน ๆ. น. ทองคําที่มีเนื้อหย่อนกว่าเนื้อ ๔ เรียกว่า
ทองริน.
ริ้นน. ชื่อแมลงพวกตัวบึ่งที่มีขนาดเล็กกว่าแมลงหวี่ ส่วนใหญ่อยู่ในสกุล
Culicoides และ Leptoconops วงศ์ Ceratopogonidae เช่น ชนิด C. orientalis,
L. spinosifrons.
ริบ ๑ก. รวบเอายึดเอาโดยพลการหรือโดยอํานาจกฎหมายเป็นต้น.
ริบทรัพย์ ก. ยึดเอาทรัพย์มาเป็นของแผ่นดิน เช่น ถูกริบทรัพย์โดย
คำสั่งศาล.
ริบทรัพย์สิน (กฎ) น. โทษทางอาญาสถานหนึ่งที่ศาลสั่งให้ทรัพย์สิน
ที่ริบตกเป็นของแผ่นดิน.
ริบราชบาตร [–ราดชะบาด] ก. รวบเอาทรัพย์สินของคนที่ต้อง
พระราชอาญาเข้าเป็นของหลวง.
ริบ ๒ว. คม.
ริบบิ้นน. แถบแพร ไหม ไนลอน เป็นต้น ใช้สําหรับผูกหรือประดับ มีหลายสี
หลายขนาด. (อ. ribbon).
ริบรี่, ริบหรี่ว. เกือบดับ, สว่างน้อย ๆ, เช่น แสงริบหรี่.
ริปุ, ริปูน. ข้าศึก, ปรปักษ์, คนโกง. (ป., ส.).
ริมน. ชาย, ขอบ, เช่น ริมคลอง ริมผ้า ริมโต๊ะ. บ. ใกล้, ชิด, เช่น นั่งริม
หน้าต่าง. ว. ด้านนอก เช่น น้องนอนกลาง พี่นอนริม; (ปาก) เกือบ,
จวน, เช่น ริมตาย.
ริมฝีปาก น. เนื้อส่วนที่เป็นขอบรอบปาก ส่วนบนเรียกว่า
ริมฝีปากบน ส่วนล่างเรียกว่า ริมฝีปากล่างมีเส้นขอบรอบ
ที่เรียกว่า เส้นขอบริมฝีปาก.
ริ้วน. เส้นลายหรือสิ่งอื่นที่มีลักษณะเป็นรอย เป็นทาง ๆ เป็นแถวหรือเป็น
แนวยาวไป เช่น ผ้าขาดเป็นริ้ว ริ้วขบวน ริ้วปลาแห้ง, ลักษณนามเรียก
สิ่งที่มีลักษณะเช่นนั้น เช่น เรียกปลาแห้งที่ผ่าเป็น ๕ ริ้ว ว่า ปลา ๕ ริ้ว
หรือเรียกสั้น ๆ ว่า ปลาห้า.
ริ้วรอย น. ลักษณะที่เป็นแนวเป็นทาง เช่น ถูกหนามเกี่ยวเป็นริ้วรอย
ถูกแมวข่วนเป็นริ้วรอย,โดยปริยายหมายความว่า ร่องรอย เช่น หน้าตา
มีริ้วรอยแห่งความทุกข์.
ริษยา[ริดสะหฺยา] ก. อาการที่ไม่อยากให้คนอื่นได้ดี, เห็นเขาได้ดีแล้วทนนิ่งอยู่
ไม่ได้. (ส. อีรฺษฺยา; ป. อิสฺสา).
รีว. เรียว, ถ้ากลมเรียวอย่างรูปไข่ เรียกว่า กลมรี, ถ้ายาวเรียวและมีหัวท้าย
อย่างเมล็ดข้าวสารเรียกว่า ยาวรี, ไม่กลม เช่น วงรี, ยาว เช่น หันรีหันขวาง
หอรีหอขวาง.
รี่ ๑ก. เคลื่อนเข้าไปเรื่อยไม่รีรอ เช่น รี่เข้าใส่. ว. อาการที่เคลื่อนเข้าไปเรื่อย
ไม่รีรอ เช่น เดินรี่เข้ามา.
รี่ ๒ดู ลี่ ๑.
รี้(โบ) น. พล, พลรบ, กองทัพ, กองทหาร. ก. ยกไป, เดินไป.
รี้พล น. กระบวนทหาร, กองทหาร.
รี ๆ ขวาง ๆก. กีดเกะกะ, เก้งก้าง, เช่น คนไม่เคยเข้าครัวจับอะไรไม่ถูก รี ๆ ขวาง ๆ
ไปหมด, ขวาง ๆ รี ๆก็ว่า. ว. มีลักษณะหรือกิริยาท่าทางที่เกะกะเก้งก้าง
เช่น จะข้ามถนนก็ไม่ข้ามมัวแต่ยืนรี ๆ ขวาง ๆ อยู่นั่นแหละ.
รีดก. บีบ รูด หรือทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้แผ่ กว้าง ยาว หรือเรียบ เป็นต้น ตาม
ที่ต้องการ, กดแรง ๆและไถเพื่อทำให้เรียบ เช่น รีดผ้า รีดใบตอง รีดกลีบ
บัว, บีบทำให้เป็นแผ่นหรือเป็นเส้นยาวเช่น รีดทอง รีดยาง, บีบรูดด้วย
อาการเค้นเพื่อให้สิ่งที่อยู่ภายในออกมา เช่น รีดนมวัว รีดไส้หมู รีดหนอง;
(ปาก) ใช้กำลังหรืออิทธิพลบังคับเอาทรัพย์สินของผู้อื่น เช่น รีดเอาเงิน
รีดเอาทรัพย์, ใช้ว่า รีดไถ ก็มี.
รีดนาทาเน้น, รีดนาทาเร้น ก. ขูดรีดเอาทรัพย์สินจนแทบหมดเนื้อหมดตัว;
เคี่ยวเข็ญให้ทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่เกินกำลังความสามารถ เช่น รีดนาทาเน้นเด็ก
ให้ทำงานหนัก.
รีดลูก ก. ทําให้แท้งลูก.
รีดเลือดกับปู (สำ) ก. เคี่ยวเข็ญหรือบีบบังคับเอากับผู้ที่ไม่มีจะให้,
หาเลือดกับปู หรือ เอาเลือดกับปู ก็ว่า.
รีดักชัน(เคมี) น. ปฏิกิริยาเคมีที่ทําให้สารได้รับธาตุไฮโดรเจนมารวมตัวด้วย,
ปฏิกิริยาเคมีที่ทําให้สารสูญเสียธาตุออกซิเจนไป, ปฏิกิริยาเคมีที่ทําให้
อะตอมของธาตุได้รับอิเล็กตรอนเพิ่มขึ้น. (อ. reduction).
รีตน. เยี่ยงอย่าง, แบบแผน, ประเพณี, เช่น นอกรีต. (เทียบ ป. จาริตฺต;
ส. จาริตฺร).
รีเนียมน. ธาตุลําดับที่ ๗๕ สัญลักษณ์ Re เป็นโลหะลักษณะเป็นของแข็งสีเทา
หลอมละลายที่ ๓๑๘๐?ซ. ใช้ประโยชน์นําไปผสมกับโลหะอื่นให้เป็น
โลหะเจือ ใช้ทําอุปกรณ์ไฟฟ้า ใช้เป็นองค์ประกอบของโลหะทนไฟใน
จรวด. (อ. rhenium).
รีบ, รีบ ๆก. อาการที่ทำอย่างใดอย่างหนึ่งอย่างรวดเร็ว เช่น รีบเสียจนมือสั่น รีบ
ไปรีบมา รีบทำ รีบนอน รีบ ๆ หน่อย. ว. รวดเร็ว, ไม่รอช้า, เช่น เดิน
รีบ ๆ หน่อยเดี๋ยวฝนจะตก กินรีบ ๆ จะติดคอ.
รีบร้อน ก. อาการที่รีบทำอย่างลุกลน เช่น เขารีบร้อนไปทำงานจนลืม
กระเป๋าสตางค์. ว. รีบลุกลน เช่น พอได้รับโทรเลข เขาก็ไปอย่างรีบร้อน.
รีบรุด ก. ไปหรือมาอย่างรีบด่วน เช่น เขารีบรุดไปพบหมอ ตำรวจรีบ
รุดมาที่เกิดเหตุ. ว. ด่วน, ทันที, เช่น เขาเดินอย่างรีบรุด.
รีบเร่ง ก. อาการที่ทำอย่างใดอย่างหนึ่งให้เร็วขึ้นกว่าปรกติ เช่น ครู
รีบเร่งตรวจข้อสอบให้เสร็จ. ว. เร็วขึ้นกว่าปรกติ เช่น เขาทำงาน
อย่างรีบเร่งเพื่อให้ได้งานมากขึ้น.
รีมน. หน่วยนับจํานวนแผ่นกระดาษ กําหนดว่า กระดาษ ๕๑๖ แผ่น เป็น
๑ รีมแต่โดยทั่ว ๆ ไปถือว่า กระดาษ ๔๘๐ หรือ ๕๐๐ แผ่น เป็น ๑ รีม.
(อ. ream).
รีรอก. ชักช้า, ลังเลใจ, เช่น มัวรีรออยู่ทำไม กินโดยไม่รีรอ.
รี ๆ, รอ ๆว. แสดงอาการลังเลใจ, ไม่แน่ใจที่จะทําลงไป, เช่น มัวรี ๆ รอ ๆ
อยู่นั่นแหละ เมื่อไรจะตัดสินใจเสียที.
รี้ริกว. เสียงหัวเราะเมื่อถูกหยอก.
รึกต์ว. ว่าง, เปล่า. (ส. ริกฺต; ป. ริตฺต).
รึงว. ร้อน, ระอุ เช่น เถ้ารึง. ก. รัด.
รึ้งก. ดึง, ฉุด, รั้ง, ลาก.
รื่นว. ชื่น, สบาย, เช่น ฟังเสียงรื่นหู ดูทิวทัศน์รื่นตา เสียใจแต่แสร้งทำหน้ารื่น.
รื่นรมย์ ว. สบายใจ, บันเทิง, เช่น สวนสาธารณะปลูกต้นไม้ไว้สวยงาม
น่ารื่นรมย์.
รื่นเริง ก. สนุกสนานเบิกบานใจ, เพลิน, เช่น ทุกคนรื่นเริงในวันปีใหม่
โทรทัศน์บางรายการทำให้ผู้ดูรื่นเริง.
รื้น(กลอน) ก. รื่น. ว. อาการที่น้ำตาเอ่อขึ้นมาในดวงตา เช่น น้ำตารื้นขอบตา.
รื้อก. แยกออกหรือถอดออกเป็นต้นจากสิ่งที่เป็นรูปแล้วให้เสียความเป็น
กลุ่มก้อนของรูปเดิม เช่น รื้อบ้าน รื้อหลังคา รื้อข้าวของกระจุยกระจาย;
เอาขึ้นมาใหม่ เช่น รื้อเรื่องราวที่ระงับไว้ขึ้นมาพิจารณาใหม่ รื้อเรื่องเดิม
ขึ้นมาเขียนใหม่; ขนออก เช่น รื้อสัตว์จากวัฏสงสาร.
รื้อไข้ ก. หายไข้ใหม่ ๆ.
รื้อแต่หลังคาเขา หลังคาเราไม่รื้อ (สํา) ก. คิดแต่จะเอาของผู้อื่นมาใช้
ของของตัวเก็บไว้, คิดแต่จะเอา ไม่คิดจะให้.
รื้อถอน ก. รื้อและถอนสิ่งปลูกสร้างแล้วโยกย้ายไป เช่น รื้อถอนบ้าน
เรือน; (กฎ) รื้อส่วนอันเป็นโครงสร้างของอาคาร เช่น เสา คาน ตง
ออกไปให้หมด เช่น รื้อถอนบ้านเรือน.
รื้อฟื้น ก. เอาขึ้นมาทําใหม่ เช่น รื้อฟื้นคดีมาพิจารณาใหม่.
รื้อร่าย น. ชื่อทำนองเพลงร้องอย่างลำนำ.
รุก. ระบายสิ่งที่ไม่ต้องการออกไป เช่น บริษัทรุคนงานเก่าออก พี่รุเสื้อผ้า
ให้น้อง.
รุข้าว ก. เอาฟางออกจากเมล็ดข้าวที่นวดแล้ว.
รุสต๊อก ก. จำหน่ายสินค้าโดยการลดราคาเพื่อระบายสินค้าให้หมด.
รุก ๑ก. ล่วงลํ้าเข้าไปในเขตของผู้อื่น เช่น รุกที่ดิน ทำไร่รุกเข้าไปในเขตหวง
ห้าม, โดยปริยายหมายถึงคุกคามให้ถอยร่นหรือต้อนให้จนมุม เช่น เขา
ถูกนายรุกเสียจนตั้งตัวไม่ติด; เดินตัวหมากรุกเข้าไปกระทบตาขุนของ
อีกฝ่ายหนึ่ง.
รุกฆาต ก. เดินหมากรุกเข้าไปจะกินขุนของอีกฝ่ายหนึ่ง พร้อมกันนั้น
ก็เตรียมจะกินหมากอีกตัวหนึ่งด้วย ถ้าฝ่ายนั้นถอยขุนหนีก็จะกินหมาก
ตัวที่เหลือ เช่น รุกฆาตขุนฆาตเรือ ถ้าถอยขุนหนีก็จะกินเรือ, (ใช้ในการ
เล่นหมากรุก).
รุกร้น ก. เร่งเข้าไป, รีบเร่ง.
รุกราน ก. ล่วงลํ้าเข้าไปก้าวร้าวระราน เช่น ถูกข้าศึกรุกราน.
รุกล้ำ ก. รุกล่วงล้ำเข้าไป เช่น รุกล้ำอธิปไตย รุกล้ำดินแดน.
รุกไล่ ก. ไล่โจมตีให้หนีไป เช่น รุกไล่ข้าศึก.
รุก ๒ก. ทำเส้นให้เล็ก (ใช้แก่แกะตรา) เช่น รุกลายเส้นในตราให้ชัด.
รุกข–, รุกข์[รุกขะ–, รุก] น. ต้นไม้. (ป.; ส. วฺฤกฺษ).
รุกขชาติ น. ต้นไม้, หมู่ไม้.
รุกขเทวดา น. เทวดาที่สิงสถิตอยู่ตามต้นไม้.
รุกขมูล น. โคนต้นไม้, เรียกพระที่ถือธุดงค์อยู่โคนไม้ว่า พระรุกขมูล.
รุกขมูลิกธุดงค์ [–มูลิกะ–] น. ธุดงค์อย่าง ๑ ใน ๑๓ อย่าง ที่ภิกษุจะต้อง
สมาทานว่าจะอยู่โคนต้นไม้เป็นประจํา. (ป. รุกฺขมูลิกธูตงฺค).
รุกขกะ[–ขะกะ] น. ต้นไม้เล็ก. (ป.).
รุกขา(กลอน) น. ต้นไม้.
รุกรุย[รุกฺ–] ว. รุงรัง, กระจุยกระจาย, ไม่น่าดู, เช่น บ้านช่องรุกรุย เสื้อผ้ารุกรุย;
ตํ่าช้า เช่น คนรุกรุย.
รุกษะ[รุกฺ–] (โบ) น. รุกข์, ต้นไม้.
รุ่งน. ระยะเวลาตอนเริ่มแรกแห่งวัน เช่น รุ่งอรุณ รุ่งเช้า ยันรุ่ง ตลาดโต้รุ่ง,
เวลาสว่าง เช่น ใกล้รุ่ง. ว. สว่าง เช่น ฟ้ารุ่ง, อรุณรุ่ง.
รุ่งขึ้น น. วันใหม่, วันพรุ่งนี้.
รุ่งแจ้ง น. เวลาพระอาทิตย์ขึ้นสว่างแล้ว แต่ยังไม่มีแสงแดด.
รุ่งเช้า น. เวลาพระอาทิตย์เพิ่งขึ้น, เวลาระหว่างรุ่งสว่างถึงเช้า, เช้าวัน
รุ่งขึ้น.
รุ่งราง น. เวลาจวนสว่างพอมองเห็นราง ๆ ยังไม่กระจ่างชัด.
รุ่งเรือง ว. สว่างไสว เช่น จุดโคมไฟรุ่งเรืองแสงจับท้องฟ้า, งามสุกใส
เช่น ปราสาทราชมนเทียรดูรุ่งเรืองเมื่อต้องแสงจันทร์, เจริญ, อุดมสมบูรณ์,
เช่น บ้านเมืองเจริญรุ่งเรืองอนาคตรุ่งเรือง, งอกงาม เช่น ให้มีความรุ่งเรือง
ในพระศาสนา.
รุ่งโรจน์ ว. กระจ่างแจ้ง, โชติช่วง, เช่น แสงไฟรุ่งโรจน์, เจริญรุ่งเรือง
เช่น ชีวิตรุ่งโรจน์.
รุ่งสว่าง น. เวลาจวนสว่าง ยังแลเห็นอะไรไม่ชัด.
รุ่งสาง น. เวลาจวนสว่าง ยังแลเห็นอะไรไม่ชัด.
รุ่งอรุณ น. เวลาเช้าตรู่ที่เริ่มเห็นแสงเงินแสงทอง.
รุ้ง ๑น. แสงที่ปรากฏบนท้องฟ้าเป็นแถบโค้งสีต่าง ๆ ๗ สี คือ ม่วง คราม
นํ้าเงิน เขียว เหลือง ส้ม แดง, สีเช่นนั้นที่ปรากฏในเพชร. ว. กว้างโค้ง,
โค้ง เช่น ขุดรุ้งรางเข้าไป.
รุ้งพราย น. สีรุ้งที่กลอกอยู่พราวพรายในเพชรหรือเปลือกหอยบางชนิด
เช่นหอยมุก.
รุ้งร่วง น. นํ้าเพชรที่ส่งแววออกเมื่อกระทบแสงสว่าง.
รุ้ง ๒น. ชื่อเหยี่ยวขนาดใหญ่ชนิด Spilornis cheela ในวงศ์ Accipitridae ตัว
สีนํ้าตาลเข้ม มีลายจุดขาวที่หัว ปีก และท้อง หางสีนํ้าตาลพาดขาว มีพู่
ขนตรงต้นคอซึ่งจะแผ่ออกเห็นได้ชัดเวลาโกรธหรือต่อสู้กัน, อีรุ้ง ก็เรียก.
รุงรังว. อาการที่สิ่งเป็นเส้นยาว ๆ พัวพันกันยุ่งยุ่มย่าม เช่น ขนยาวรุงรัง ผม
เผ้ารุงรัง หนวดเครารุงรัง, อาการที่สิ่งต่าง ๆ รวมกันอยู่อย่างระเกะระกะ
หรือแยกกระจัดกระจายกันอยู่ยุ่งเหยิง เช่น ห้องรกรุงรัง ห้อยผ้าไว้รุงรัง;
พะรุงพะรัง เช่น หอบของมารุงรัง, นุงนัง เช่น หนี้สินรุงรัง.
รุ่งริ่งว. ขาดออกเป็นริ้ว ๆ, ขาดเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อย, เช่น เสื้อขาดรุ่งริ่ง,
กะรุ่งกะริ่ง ก็ว่า.
รุจ, รุจาว. รุ่งเรือง, สว่าง. (ป., ส. รุจ).
รุจนะ[รุดจะนะ] น. ความชอบใจ, ความพอใจ. (ป.).
รุจิ, รุจีน. แสง, ความรุ่งเรือง; ความงาม; ความชอบใจ. ว. รุ่งเรือง, สว่าง.
(ป., ส. รุจิ).
รุจิเรข [รุจิเรก] ว. มีลายงาม, มีลายสุกใส.
รุจิระ, รุจิราว. งาม, สว่าง, รุ่งเรือง, สวย; กะทัดรัด. (ป., ส.).
รุชาน. ความไม่สบาย, ความเสียดแทง; โรค. (ป., ส.).
รุดว. ด่วนไปทันที, ใช้ควบกับคํา รีบ เป็น รีบรุด ก็ได้ เช่น ทำงานอย่างรีบรุด.
รุดหน้า ก. ก้าวหน้าไปมาก, ลุล่วงไปเร็ว, เช่น ในระยะ ๑๐ ปีประเทศไทย
เจริญรุดหน้าไปมาก งานรุดหน้าไปมากแล้ว.
รุตน. เสียง, เสียงร้อง, เสียงสัตว์. (ป., ส.).
รุทธ์ก. ห้าม, กีด, กั้น, ดับ. (ป., ส.).
รุทระ[รุดทฺระ] ว. น่ากลัวยิ่งนัก. น. เทวดาหมู่หนึ่งมี ๑๑ องค์ รวมเรียกว่า
เอกาทศรุทร, ชื่อเทพสําคัญองค์หนึ่งในพระเวท ซึ่งพวกฮินดูถือว่าเป็น
องค์เดียวกับพระศิวะ. (ส.; ป. รุทฺท).
รุธิระน. เลือด. ว. สีแดง. (ป., ส.).
รุเธียร[รุเทียน] น. เลือด. ว. สีแดง. (แผลงมาจาก รุธิร).
รุนก. ดุนไปเรื่อย, ไสไปเรื่อย, เช่น รุนหลังให้รีบเดินไปข้างหน้า; ระบาย
ท้อง. น. เครื่องช้อนกุ้งชนิดหนึ่งทำด้วยไม้ไผ่สานเป็นรูปสามเหลี่ยม
คล้ายชนาง แต่เล็กกว่า มีด้ามยาว ใช้ช้อนกุ้งหรือปลาเล็กปลาน้อยตาม
ชายเฟือย.
รุนแรง ว. หนักมาก, แรงมาก, เกินปรกติ, เช่น ดุว่าอย่างรุนแรง คัดค้าน
อย่างรุนแรง ความคิดเห็นรุนแรง.
รุ่นน. วัยของคนที่ถืออายุเป็นเครื่องกำหนด เช่น รุ่นเด็ก รุ่นหนุ่ม รุ่นสาว
รุ่นน้อง, สมัยของคนที่ใช้หลักใดหลักหนึ่งเป็นต้นว่า ปีการศึกษา
น้ำหนัก เป็นเครื่องกำหนด เช่น นิสิตรุ่นแรก บัณฑิตรุ่นที่ ๒ นักมวย
รุ่นฟลายเวท, คราวหรือสมัยแห่งสิ่งต่าง ๆ ที่เกิดหรือผลิตขึ้นเป็น
ระยะ ๆ เช่น มะม่วงออกผลรุ่นแรก รถยนต์คันนี้เป็นรุ่นล่าสุด; กิ่งไม้
ที่แตกออกมาใหม่ อ้วน งาม เรียกว่า รุ่นไม้. ว. เพิ่งเป็นหนุ่มเป็นสาว,
เพิ่งแตกเนื้อหนุ่มเนื้อสาว, เช่น วัยรุ่น.
รุ่น ๆ ว. กำลังอยู่ในวัยแตกเนื้อหนุ่มแตกเนื้อสาว เช่น เด็กรุ่น ๆ; มี
วัยใกล้เคียงกัน, ที่อยู่ในวัยเดียวกัน, เช่น คนรุ่น ๆ คุณพ่อ คนรุ่น ๆ กัน.
รุ่นกระเตาะ ว. เริ่มแตกเนื้อสาว.
รุ่นกระทง ว. เพิ่งสอนขัน (ใช้แก่ไก่) ในคำว่า ไก่รุ่นกระทง, กำลังแตก
เนื้อหนุ่ม.
รุ่นตะกอ ว. เริ่มแตกเนื้อหนุ่ม.
รุ่นราวคราวกัน, รุ่นราวคราวเดียวกัน ว. มีอายุไล่เลี่ยกัน.
รุบรู่
รุบาการ(กลอน) น. อาการแห่งรูป, รูป, เช่น เทพยดาก็กําบงงรุบาการอันตรธาน
ไป. (ม. คําหลวง มหาราช). (ป., ส. รูป + อาการ).
รุม ๑ก. อาการที่คนหลายคนหรือสัตว์หลายตัวรวมกันเข้ามาทําอย่างใดอย่างหนึ่ง
แก่ผู้หนึ่งหรือสิ่งหนึ่งอย่างไม่มีระเบียบ เช่น รุมตี รุมด่า แมลงวันรุมตอม
เมล็ดทุเรียน, ประดังห้อมล้อมเข้ามา เช่น กลุ้มรุม รุมกันเข้าไปซื้อของ,
ประดังกันเข้ามา เช่น โดนโรครุมเสียแย่; กรุ่นอยู่ภายในเพราะพิษไข้
เป็นต้น เช่น เป็นไข้ร้อนรุมอยู่หลายวัน.
รุม ๒, รุม ๆว. อาการที่คนเริ่มจะเป็นไข้ หรือจวนจะหายแต่ยังไม่หายดี ตัวยังร้อนอยู่
บ้างนิดหน่อย เรียกว่าตัวรุม หรือ ตัวรุม ๆ, (ไฟ) อ่อน ๆ เช่น ย่างบนไฟ
รุม ๆ เคี่ยวบนไฟรุม ๆ.
รุมไข้ ก. เอายาให้คนไข้กินเพื่อไม่ให้ตัวร้อนจัดหรือเย็นจัด.
รุมไฟ ก. เอาฟืนดุ้นใหญ่ ๆ วางทับลงบนกองไฟเพื่อให้ไฟติดกรุ่นอยู่
เสมอ, สุมไฟ ก็ว่า.
รุมเร้า ก. ประดังเข้ามา เช่น มีเรื่องร้าย ๆ เข้ามารุมเร้าอยู่เสมอ.
รุมล้อม ก. ออเข้ามา, รุมเข้ามาห้อมล้อม, เช่น นักข่าวรุมล้อม
นายกรัฐมนตรี.
รุ่มว. ร้อนผ่าว ๆ; (ปาก) เรื่อย, บ่อย, เช่น เรียกใช้เสียรุ่ม, มาก เช่น รวยรุ่ม.
รุ่มรวย ว. รวยมาก, รวยรุ่ม หรือ รํ่ารวย ก็ว่า.
รุ่มร้อน ก. กลัดกลุ้มด้วยร้อนใจ, ร้อนรุ่ม ก็ว่า.
รุ่มร่ามก. เกินพอดี, เกินที่ควรเป็น, เช่น หนวดเครารุ่มร่าม, ไม่กะทัดรัด, ไม่รัดกุม,
เช่น แต่งหนังสือสำนวนรุ่มร่าม, ไม่เรียบร้อย เช่น กิริยารุ่มร่าม, ปรกติ
ใช้เกี่ยวกับเสื้อผ้าเครื่องแต่งตัวที่ยาวหรือใหญ่เกินตัว เช่น แต่งตัวรุ่มร่าม.
รุยน. แมลงวัน. (ข.).
รุ่ย ๑น. ชื่อไม้ต้นชนิด Bruguiera cylindrica (L.) Blume ในวงศ์ Rhizophoraceae
ขึ้นตามป่าชายเลน โคนต้นมีรากหายใจโค้งคล้ายรูปหัวเข่า ผลยาวเหมือน
ฝักถั่ว, ถั่วขาว ก็เรียก.
รุ่ย ๒ว. หลุดออกจากที่เดิมทีละเล็กละน้อย เช่น ด้ายชายผ้ารุ่ยไปทีละเส้น
สองเส้น.
รุ่ยร่าย ว. ตก ๆ หล่น ๆ เช่น หอบของมารุ่ยร่าย, เก็บไม่เรียบร้อย
เช่น ผมมวยเก็บไม่หมดดูรุ่ยร่าย.
รุรุน. สัตว์จําพวกเนื้อชนิดหนึ่ง. (ป.).
รุษฏ์ก. แค้นเคือง, โกรธ. (ส. รุษฺฏ; ป. รุฏฺ?).
รุหะ, รูหะก. งอก, งาม, เจริญ. (ป., ส.).
รุหาญว. เปรียบ, ดุจ. (เทียบ ข. รุหาน).
รูน. ช่อง เช่น รูเข็ม ผ้าขาดเป็นรู, ช่องที่ลึกเข้าไปในสิ่งต่าง ๆ เช่น
รูหู รูจมูก รูปู รูงู.
รู่ก. ครูด, ถู, สี, เช่น อย่าเอาทองไปรู่กระเบื้อง.
รู้ก. แจ้ง, เข้าใจ, ทราบ.
รู้กัน ก. รู้เป็นนัยกันเฉพาะในกลุ่มของตน เช่น เรื่องนี้เขารู้กัน.
รู้กันอยู่ในที ก. รู้เรื่องดีอยู่แล้วระหว่างกันโดยไม่ต้องพูดออกมา เช่น
เขารู้กันอยู่ในทีแล้วว่าจะยกมรดกให้แก่ผู้ใด.
รู้การรู้งาน ก. ทำงานเก่ง เช่น คนรู้การรู้งาน ทำงานอะไร ๆ ก็เรียบร้อย.
รู้แกว ก. รู้เบาะแส, รู้ระแคะระคาย, เช่น รู้แกวว่าจะมายืมเงินเลยหลบ
หน้าไปก่อน.
รู้เขารู้เรา ก. รู้จักขอบเขตความสามารถของตนเองและผู้อื่น.
รู้ความ ก. เข้าใจภาษา (ใช้แก่เด็ก).
รู้คิด, รู้คิดรู้อ่าน ก. เข้าใจคิดตริตรอง เช่น เด็กบางคนรู้คิดรู้อ่านดีกว่า
ผู้ใหญ่.
รู้คุณ ก. ระลึกถึงความดีที่ผู้อื่นทำให้แก่ตน เช่น ลูกศิษย์รู้คุณอาจารย์
ลูกรู้คุณพ่อแม่.
รู้เค้า ก. รู้ร่องรอย เช่น รู้เค้าว่าใครเป็นฆาตกร เก็บเงินไว้ให้ดีอย่าให้ใคร
รู้เค้า.
รู้งาน ก. ทำงานเป็น, เข้าใจลักษณะงาน, เช่น แม้ว่าเขาจะเข้าใหม่ แต่ก็
รู้งานดี.
รู้งู ๆ ปลา ๆ (สํา) ก. รู้เล็ก ๆ น้อย ๆ, รู้ไม่จริง.
รู้จัก ก. เคยพบเคยเห็นและจําได้ เช่น คนกรุงเทพฯ รู้จักวัดพระแก้วดี
แม้เด็ก ๆ ก็ยังรู้จักหนูและแมว; คุ้นเคยกัน เช่น นายดำกับนายแดงรู้จัก
กันมาตั้งแต่เด็ก ๆ, รู้จักมักคุ้น ก็ว่า; รู้ เช่น รู้จักคิด รู้จักทำ.
รู้จักเก็บรู้จักเขี่ย (สํา) ก. รู้จักสะสม, รู้จักหา.
รู้จักเก็บรู้จักงำ (สํา) ก. รู้จักเก็บรักษาข้าวของ.
รู้จักที่ต่ำที่สูง ก. รู้จักเคารพบุคคลและสถานที่ตามควรแก่ฐานะ
เช่น เด็กพวกนั้นไม่รู้จักที่ต่ำที่สูง ไปนั่งในที่ที่จัดไว้สำหรับผู้ใหญ่.
รู้จักมักคุ้น, รู้จักมักจี่ ก. คุ้นเคยกัน เช่น เขารู้จักมักคุ้นกับน้องฉันมา
นานแล้ว.
รู้จำ ก. รู้แล้วจำได้, รู้จักจำ.
รู้แจ้ง ก. เข้าใจตลอด, รู้ตามเหตุผลอย่างชัดเจน, รู้แจ้งแทงตลอด ก็ว่า.
รู้ใจ ก. รู้อัธยาศัยใจคอว่าเป็นอย่างไร หรือชอบอะไร ไม่ชอบอะไร
เช่น ลูกน้องรู้ใจนาย, รู้เส้น ก็ว่า.
รู้ฉลาด ก. เอารัดเอาเปรียบ เช่น เขารู้ฉลาดกินแต่ของเพื่อน ของตัวเก็บไว้.
รู้ชั้นเชิง, รู้ชั้นรู้เชิง ก. รู้เล่ห์เหลี่ยม, รู้กลอุบาย, เช่น เขารู้ชั้นเชิงของคู่ต่อสู้
ฉันรู้ชั้นเชิงไม่ยอมให้ใครมาหลอกง่าย ๆ ตำรวจรู้ชั้นเชิงของผู้ร้าย.
รู้เช่นเห็นชาติ (สํา) ก. รู้กําพืด, รู้นิสัยสันดาน, เช่น เขาชอบหักหลังคนอื่น
เพื่อน ๆ รู้เช่นเห็นชาติมานานแล้ว.
รู้เชิง ก. รู้กระบวนท่า, รู้ท่าที, รู้กลเม็ด, เช่น มวยคู่นี้ต่างก็รู้เชิงกัน.
รู้ดี ก. อวดรู้, สู่รู้, เช่น อย่ารู้ดีไปหน่อยเลย.
รู้ดีรู้ชั่ว ก. รู้ผลขั้นสุดท้าย, รู้ผลขั้นแตกหัก, เช่น หลังการชกพรุ่งนี้
ก็จะรู้ดีรู้ชั่วว่าใครจะชนะ.
รู้ตัว ก. รู้สึกตัว เช่น โดนล้วงกระเป๋าโดยไม่รู้ตัว, รู้มาก่อน เช่น ได้รับ
แต่งตั้งโดยไม่รู้ตัว, รู้เนื้อรู้ตัว ก็ว่า; รู้ล่วงหน้าว่าจะมีเหตุดีหรือร้ายแก่ตัว
เช่น ผู้ร้ายรู้ตัวว่าจะถูกจับเลยชิงหนีไปเสียก่อน; รู้ว่าใครเป็นผู้ทำเรื่องใด
เรื่องหนึ่ง เช่น รู้ตัวคนส่งบัตรสนเท่ห์ รู้ตัวคนส่งดอกไม้มาอวยพรวันเกิด.
รู้ตื้นลึกหนาบาง ก. รู้ความเป็นไปของผู้อื่นอย่างละเอียด.
รู้เต็มอก ก. รู้ความเป็นไปอย่างดี แต่ไม่อาจพูดออกมาได้ เช่น รู้เต็มอก
ว่าเขาไม่ซื่อสัตย์ แต่ก็บอกใครไม่ได้, รู้อยู่แก่ใจ รู้อยู่เต็มใจ หรือ รู้อยู่
เต็มอก ก็ว่า.
รู้ไต๋ ก. รู้ความลับ, รู้ความในใจ, เช่น พอเขามาตีสนิทก็รู้ไต๋แล้วว่า
ต้องการอะไร.
รู้ถึงหู ก. รู้เพราะมีคนบอก เช่น เรื่องนี้อย่าให้รู้ถึงหูเขานะ.
รู้ทัน ก. รู้ถึงเหตุการณ์หรือความคิดของบุคคลอื่นไม่เพลี่ยงพล้ำเสีย
เปรียบ เช่น รู้ทันว่าน้ำจะท่วมจึงขนของหนีเสียก่อน รู้ทันความคิด
ของเพื่อนว่าจะหักหลังเรื่องผลประโยชน์, รู้เท่าทัน ก็ว่า.
รู้ท่า ก. รู้ทันความคิด, รู้ว่าอีกฝ่ายหนึ่งคิดอย่างไร, เช่น เห็นหน้าน้อง
ก็รู้ท่าว่าจะมาขอเงิน.
รู้ที ก. รู้ชั้นเชิง, รู้เล่ห์เลี่ยม, เช่น มาบ่อย ๆ รู้ทีว่าคงจะประสงค์อะไร
อย่างหนึ่ง.
รู้เท่า ก. รู้สึกสภาพที่เป็นจริง, รู้ตามความเป็นจริง, เช่น รู้เท่าสังขาร;
รู้ทัน เช่น รู้เท่าความคิดของผู้อื่น, รู้เท่าทัน ก็ว่า.
รู้เท่าไม่ถึงการ ก. รู้ไม่ถึงว่าอะไรควรทำอะไรไม่ควรทำ.
รู้เท่าไม่ถึงการณ์ ก. เขลา, คาดไม่ถึงว่าจะเกิดเหตุร้ายขึ้น, เช่น รับฝาก
ของโจรไว้โดยรู้เท่าไม่ถึงการณ์ว่าของนั้นเป็นของโจร.
รู้น้อยพลอยรำคาญ (สํา) ก. รู้น้อยไม่เข้าใจ ทําให้เกิดความรําคาญใจ,
มักพูดเข้าคู่กับ รู้มากยากนาน เป็น รู้มากยากนาน รู้น้อยพลอยรําคาญ.
รู้เนื้อรู้ตัว ก. รู้ตัว เช่น ก่อนจะเข้าไปพบเขา ต้องบอกให้รู้เนื้อรู้ตัว
เสียก่อน ผู้ร้ายเข้ามาโดยไม่รู้เนื้อรู้ตัว.
รู้มลัก, รู้มลาก [–มะ–] ก. รู้มากอย่าง, เข้าใจมาก.
รู้มาก ก. เอาเปรียบ.
รู้มากยากนาน (สํา) ก. รู้มากเกินไปจนทําให้ยุ่งยากใจ, มักพูดเข้าคู่กับ
รู้น้อยพลอยรําคาญ เป็น รู้มากยากนาน รู้น้อยพลอยรําคาญ.
รู้ไม่จริง ก. รู้ไม่ถ่องแท้, รู้ไม่มากพอ, เช่น เขาชอบเล่าเรื่องส่วนตัวของ
เพื่อน ๆ ทั้ง ๆ ที่รู้ไม่จริง.
รู้ไม่ถึง ก. รู้ไม่ลึกซึ้งพอ เช่น หลักธรรมะขั้นสูงเช่นนี้ ฉันยังรู้ไม่ถึง.
รู้ยาวรู้สั้น (สํา) ก. รู้จักผ่อนสั้นผ่อนยาว.
รู้รส ก. รู้สึกถึงผลที่ได้รับ (มักใช้ในทางไม่ดี) เช่น ถ้าเด็กดื้อต้องตีเสีย
บ้าง จะได้รู้รสไม้เรียว ฉันเพิ่งรู้รสความหิว.
รู้เรื่อง ก. เข้าใจเรื่อง (มักใช้ในความปฏิเสธ) เช่น พูดเท่าไร ๆ ก็ไม่
รู้เรื่อง.
รู้แล้วรู้รอด ก. เสร็จสิ้นกันที เช่น เรื่องนี้จะว่าอย่างไรก็ว่ากัน จะได้
รู้แล้วรู้รอดไปเสียที.
รู้ไว้ใช่ว่า ใส่บ่าแบกหาม (สํา) ก. เรียนรู้ไว้ไม่หนักเรี่ยวหนักแรงหรือ
เสียหายอะไร.
รู้สำนึก ก. รู้สึกตัวว่าผิด เช่น ถูกลงโทษอย่างหนักแล้วยังไม่รู้สำนึก.
รู้สึก ก. รู้ตัว เช่น ย่องไปข้างหลังอย่าให้เขารู้สึก หลับเป็นตายปลุก
เท่าไรก็ไม่รู้สึก, รู้ด้วยการสัมผัส เช่น รู้สึกร้อน รู้สึกหนาว, รู้สำนึก
เช่น เขารู้สึกตัวว่าทำผิด, เกิดอาการที่รู้ว่าเป็นสุขหรือทุกข์ เช่น รู้สึก
สนุก รู้สึกซาบซึ้ง รู้สึกมึนศีรษะ, เกิดสังหรณ์ขึ้นในใจ เช่น รู้สึกว่า
จะมีใครมาหา, มีแนวโน้มให้สันนิษฐานหรือคาดคะเนว่าจะมีอะไร
เกิดขึ้น เช่น รู้สึกว่าสินค้าเกษตรจะมีราคาตกต่ำในปีนี้ ในที่สุดต้อง
ยกเลิกเรื่องบางเรื่องเพราะรู้สึกว่าจะไปไม่รอด.
รู้เส้น ก. รู้ใจ เช่น เขารู้เส้นนายดี ลูกเขยรู้เส้นพ่อตาว่าชอบกินเหล้า.
รู้ไส้ ก. รู้ความในหรือเรื่องส่วนตัวของผู้อื่นเป็นอย่างดี (มักใช้เกี่ยว
กับฐานะการเงิน).
รู้หนเหนือหนใต้ ก. รู้ทิศทาง, รู้จักหนทาง, (มักใช้ในความปฏิเสธ)
เช่น เดี๋ยวนี้บ้านเมืองเปลี่ยนแปลงไปมากแล้วไม่รู้หนเหนือหนใต้,
โดยปริยายหมายความว่า ไม่รู้เรื่อง เช่น ทำงานใหม่ ๆ ไม่รู้หนเหนือ
หนใต้, รู้เหนือรู้ใต้ ก็ว่า.
รู้หลบเป็นปีก รู้หลีกเป็นหาง (สํา) ก. รู้จักเอาตัวรอดหรือปรับตัวให้เข้า
กับเหตุการณ์.
รู้หาญรู้ขลาด (สํา) ก. กล้าในที่ควรกล้า กลัวในที่ควรกลัว.
รู้เห็น ก. รู้และเห็นเหตุการณ์ด้วยตนเอง เช่น เขาเป็นพยานที่รู้เห็น.
รู้เห็นเป็นใจ ก. รู้เห็นเหตุการณ์และให้ความร่วมมือร่วมใจด้วย เช่น
เขารู้เห็นเป็นใจกับโจร.
รู้เหนือรู้ใต้ ก. รู้ทิศทาง, รู้จักหนทาง, (มักใช้ในความปฏิเสธ) เช่น
เดี๋ยวนี้บ้านเมืองเปลี่ยนแปลงมาก ไปแล้วไม่รู้เหนือรู้ใต้, โดยปริยาย
หมายความว่าไม่รู้เรื่อง เช่น ทำงานใหม่ ๆ ไม่รู้เหนือรู้ใต้, รู้หนเหนือ
หนใต้ ก็ว่า.
รู้อย่างเป็ด (สํา) ก. รู้ไม่จริงสักอย่างเดียว.
รู้อยู่ ว. เลี้ยงง่าย, ไม่อ้อน, ใช้แก่เด็กเล็ก ๆ ว่า เด็กรู้อยู่; (ปาก) โดย
ปริยายหมายความถึงคนหรือสัตว์เลี้ยงบางชนิดที่ไม่ชอบเที่ยวเตร่.
รู้อยู่แก่ใจ ก. รู้ซึ้งอยู่ในใจของตน เช่น รู้อยู่แก่ใจว่าเพื่อนเป็นคนโกง
แล้วยังคบกันอยู่ได้.
รู้เองเป็นเอง ก. ว่าแต่ผู้อื่น ตัวเองก็ทําเช่นนั้น, ทํานองเดียวกับ ว่าแต่
เขาอิเหนาเป็นเอง.
รูจีน. รุจี.
รูดก. กิริยาที่เอามือกําหรือจับสิ่งซึ่งมีลักษณะยาว ๆ ให้เลื่อนไปตามยาว
เช่น รูดชะอม รูดใบมะยม รูดราวบันได เอาใบข่อยรูดปลาไหล.
รูดซิป ก. ดึงซิปให้ติดกันหรือให้แยกออก; โดยปริยายหมายความว่า
ไม่ยอมเปิดปากพูดในเรื่องที่เป็นความลับ.
รูดทรัพย์ (ปาก) ก. ยึดเอาสิ่งมีค่า เช่น แหวน นาฬิกา สายสร้อย
ออกจากตัวโดยเจ้าของไม่รู้ตัว หรือโดยถูกขู่บังคับ.
รูดม่าน ก. ดึงม่านหรือม่านบังตาให้เลื่อนไปตามราวเพื่อปิดหรือเปิด;
โดยปริยายหมายความว่า สิ้นสุด, จบ, เช่น รูดม่านชีวิต.
รูทีเนียมน. ธาตุลําดับที่ ๔๔ สัญลักษณ์ Ru เป็นโลหะ ลักษณะเป็นของแข็ง
สีเงิน เปราะ หลอมละลายที่ ๒๓๑๐?ซ. ใช้ประโยชน์นําไปผสมกับ
โลหะอื่นให้เป็นโลหะเจือ. (อ. ruthenium).
รูบิเดียมน. ธาตุลําดับที่ ๓๗ สัญลักษณ์ Rb เป็นโลหะ ลักษณะเป็นของแข็ง
เนื้ออ่อน สีขาว ไวต่อปฏิกิริยาเคมีอย่างยิ่ง หลอมละลายที่ ๓๘.๙?ซ.
(อ. rubidium).
รูป, รูป–[รูบ, รูบปะ–] น. สิ่งที่รับรู้ได้ด้วยตา เป็นขันธ์ ๑ ในขันธ์ ๕ คือ รูป
เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ, ร่าง เช่น โครงรูป, ร่างกาย เช่น รูปตัวคน
รูปตัวสัตว์, เค้าโครง เช่น ขึ้นรูป, แบบ เช่น รูปสามเหลี่ยม รูปรี รูปไข่;
ลักษณนามใช้เรียกพระภิกษุสามเณร เช่น พระรูปหนึ่ง สามเณร ๒ รูป.
ส. คําใช้แทนตัวผู้พูดสําหรับพระภิกษุสามเณรพูดกับคฤหัสถ์, เป็น
สรรพนามบุรุษที่ ๑. (ป., ส.).
รูปการณ์ น. ลักษณะของเรื่องราว, เค้ามูลของเรื่องราว, เช่น คดีนี้ดูรูป
การณ์แล้วจะต้องแพ้ รูปการณ์บอกว่าบริษัทนี้จะเจริญต่อไปภายหน้า.
รูปไข่ น. มีรูปกลมรีอย่างไข่เป็ดไข่ไก่.
รูปเงา (ศิลปะ) น. สิ่งที่เห็นแต่เพียงขอบนอก ส่วนพื้นภายในมืดทึบ
เช่น เห็นรูปเงาของบ้านเรือน ๒ ฝั่งแม่น้ำเมื่อยามตะวันยอแสง, รูป
ที่เห็นย้อนแสง เช่น รูปเงาคนยืนขวางตะวัน.
รูปโฉม น. รูปร่าง, ทรวดทรง, เช่น นางมีรูปโฉมงดงาม.
รูปโฉมโนมพรรณ น. รูปร่างและผิวพรรณ เช่น นางในวรรณคดีมักมี
รูปโฉมโนมพรรณงดงามยิ่ง.
รูปชี (โบ) น. นักบวชหญิง.
รูปฌาน [รูบปะชาน] น. ฌานมีรูปธรรมเป็นอารมณ์ มี ๔ คือ ปฐมฌาน
ทุติยฌาน ตติยฌาน และจตุตถฌาน.
รูปถ่าย น. ภาพที่บันทึกไว้ด้วยวิธีให้แสงผ่านฟิล์มรูปเป็นต้นลงบน
แผ่นวัสดุไวแสง เช่น กระดาษอัดรูป แล้วนำไปล้างตามกรรมวิธีเพื่อ
ให้รูปปรากฏ.
รูปทรง น. ทรวดทรง สัณฐาน ประกอบด้วยความกว้าง หนาหรือลึก
และสูง เช่น เรือลำนี้รูปทรงเพรียว; (ศิลปะ) สิ่งที่เห็นเป็นกลุ่มก้อน
หรือเห็นแต่ ๒ ด้านขึ้นไป มีลักษณะจำกัดด้วยความกว้าง หนาหรือลึก
และสูง เช่น รูปทรงพีระมิด.
รูปธรรม [รูบปะทํา] น. สิ่งที่รู้ได้ทางตา หู จมูก ลิ้น กาย อันได้แก่ รูป
เสียง กลิ่น รส และสิ่งที่สามารถสัมผัสได้ด้วยกาย, คู่กับ นามธรรม คือ
สิ่งที่รู้ได้เฉพาะทางใจเท่านั้น; สิ่งที่สามารถแสดงออกมาให้ปรากฏ
เป็นจริงเป็นจังมิใช่เป็นเพียงทฤษฎีเท่านั้น, สิ่งที่สามารถปฏิบัติได้, เช่น
ต้องทําโครงการพัฒนาชนบทให้เป็นรูปธรรมด้วยการจัดให้มีนํ้ากิน
นํ้าใช้เป็นต้น. (ป.).
รูปธรรมนามธรรม น. ลักษณะที่เป็นเองอย่างนั้นตามธรรมชาติ
(ใช้แก่รูปร่างหน้าตาของคน) เช่น หน้าตาสวยหรือไม่สวยก็เป็น
เรื่องของรูปธรรมนามธรรม.
รูปแบบ น. รูปที่กำหนดขึ้นเป็นหลักหรือเป็นแนวซึ่งเป็นที่ยอมรับ
เช่น รูปแบบร้อยกรอง; (ศิลปะ) สิ่งที่แสดงให้เห็นว่าเป็นเช่นนั้น ๆ
อย่างรูปคน รูปบ้าน รูปปลา รูปใบไม้ เช่น รูปแบบผู้หญิง รูปแบบเป็ด
รูปแบบวัด.
รูปพยัญชนะ น. ตัวอักษรที่ใช้แทนเสียงพยัญชนะ เช่น ก ข, พยัญชนะ
ก็เรียก.
รูปพรรณ [รูบปะพัน] น. ลักษณะ, รูปร่างและสี, เช่น รูปพรรณวัว
รูปพรรณควาย; เงินทองที่ทําเป็นเครื่องประดับ เช่น เงินรูปพรรณ
ทองรูปพรรณ.
รูปพรรณสัณฐาน น. รูปร่างลักษณะ เช่น เขามีรูปพรรณสันฐานอย่างไร
สูงหรือต่ำ ดำหรือขาว.
รูปพรหม น. เทพในพรหมโลกตามคติพระพุทธศาสนา เป็นจำพวก
มีรูป มี ๑๖ ชั้น, คู่กับ อรูปพรหม. (ดู พรหม, พรหม–).
รูปภพ [รูบปะพบ] น. ภพของผู้ที่ได้รูปฌาน ๔, รูปภูมิ ก็ว่า.
รูปภาพ น. รูปที่วาดหรือเขียนขึ้นเป็นต้น เช่น เขาเปิดร้านขายรูปภาพ
มีทั้งภาพสีน้ำมันและสีน้ำ; (ศิลปะ) สิ่งที่ปรากฏบนพื้น กระดาษ ผนัง
ผ้าใบ เป็นต้น เกิดขึ้นจากการวาดหรือระบายสีเป็นภาพคน ภาพสัตว์
ภาพทิวทัศน์ เป็นต้น.
รูปร่าง น. ลักษณะร่างกาย เช่น เขามีรูปร่างสูงโปร่ง, ทรวดทรง, ทรง,
เช่น หลังคานี้รูปร่างเหมือนเก๋งจีน; (ศิลปะ) สิ่งที่เห็นแต่เพียงขอบนอก
เป็นกำหนด มีลักษณะจำกัดเพียงความกว้างกับสูง เช่น รูปร่างพื้นฐาน
ได้แก่ รูปสามเหลี่ยม รูปสี่เหลี่ยม รูปวงกลม เป็นต้น.
รูปลอก น. ภาพบนแผ่นกระดาษเป็นต้น เมื่อนํามาปิดบนพื้นแล้วลอก
กระดาษออก จะทําให้ภาพติดอยู่บนพื้นนั้น ๆ
รูปสมบัติ [รูบปะสมบัด, รูบสมบัด] น. รูปงาม เช่น เขามีทั้งรูปสมบัติ
คุณสมบัติ และทรัพย์สมบัติ.
รูปสระ น. ตัวอักษรที่ใช้แทนเสียงสระ เช่น ะ า, สระ ก็เรียก.
รูปหล่อ ว. มีรูปงาม (มักใช้แก่ผู้ชาย).
รูปเหลี่ยม น. รูปที่มีด้านโดยรอบเป็นเส้นตรงอย่างน้อย ๓ เส้น ปลาย
เส้นจดกัน.
รูปิยะน. เงินตรา. (ป.).
รูปีน. ชื่อหน่วยเงินตราอินเดีย.
รูเล็ตต์น. ชื่อการพนันชนิดหนึ่ง เจ้ามือใช้ลูกงากลมใส่ในวงล้อที่หมุนอย่างเร็ว
วงล้อนั้นแบ่งเป็นช่อง ๆ สีแดงสลับดํา มีเลขกํากับทุกช่อง ผู้เล่นจะต้อง
แทงว่าลูกกลมนั้นจะตกที่ช่องใด โดยจะแทงแต่ละหมายเลขหรือจะแทง
เป็นกลุ่ม เช่น กลุ่มเลข คู่–คี่ กลุ่มเลข สูง–ตํ่า หรือจะแทงสีก็ได้. (อ. roulette).
เร่ก. เที่ยวไปไม่ประจําเป็นตําแหน่งแห่งที่ (ใช้แก่การค้าย่อย หรือรับจ้าง
ขนส่งซึ่งไม่ประจําที่) เช่น เร่ขายของ, เตร่, เดินไปเดินมาอย่างไม่มี
จุดหมาย, เช่น เร่ไปคุยที่โต๊ะโน้นบ้างโต๊ะนี้บ้าง, อาการที่หันเหและ
เวียนเคลื่อนที่จากจุดเดิมไปสู่อีกที่หนึ่ง เช่น เดินกลับบ้านเห็นคนเล่น
หมากรุกก็เลยเร่ไปเล่นด้วย. ว. ที่ไม่อยู่ประจำเป็นตำแหน่งแห่งที่ เช่น
พ่อค้าเร่, เรียกละครที่มิได้อยู่แสดงประจำที่ว่า ละครเร่, เรียกเรือที่
ตระเวนขายของต่าง ๆ ไปตามแม่น้ำลำคลองว่า เรือเร่, เรียกพ่อค้าแม่ค้า
ที่หาบของขายไปเรื่อย ๆ ไม่อยู่ประจำที่ว่า พ่อค้าหาบเร่ แม่ค้าหาบเร่,
เรียกสั้น ๆ ว่า หาบเร่.
เร่ร่อน, เร่ร่าย ก. อยู่หรือไปไม่เป็นตำแหน่งแห่งที่ เช่น พ่อแม่ตายก็
ต้องเร่ร่อนหาที่พักพิงไปเรื่อย ๆ. ว. ที่อยู่ไม่เป็นตำแหน่งแห่งที่ เช่น
คนเร่ร่อน, ร่อนเร่ ก็ว่า.
เรข, เรขาก. เขียน. ว. ดังเขียน, งาม. (ป., ส. เรขา ว่า ลาย, เส้น).
เรขาคณิต(คณิต) น. คณิตศาสตร์แขนงหนึ่งที่ว่าด้วยการจําแนกประเภทสมบัติ
และโครงสร้างของเซตของจุดที่เรียงกันอย่างมีระเบียบตามกฎเกณฑ์
ที่กําหนดให้เป็นรูปทรงต่าง ๆ เช่น เส้นตรง วงกลม รูปสามเหลี่ยม
ระนาบ รูปกรวย.
เรขาคณิตบริสุทธิ์ (คณิต) น. เรขาคณิตที่ใช้กฎเกณฑ์ของระบบ
ตรรกศาสตร์โดยเริ่มต้นจากบทนิยามและสัจพจน์ที่เกี่ยวกับรูปทรง
มาเรียบเรียงให้เป็นทฤษฎีบทแล้วอนุมานผลลัพธ์จากทฤษฎีบท.
เรขาคณิตวิเคราะห์ (คณิต) น. เรขาคณิตที่ใช้สมการมาควบคุมเซต
ของจุดที่เรียงกันเป็นรูปทรงต่าง ๆ แล้วอนุมานผลลัพธ์จากการแก้
สมการนั้น ๆ พร้อมทั้งการแปลความหมายด้วย.
เร็งว. เร็ว, ถี่.
เร่งก. รีบ เช่น เร่งปักผ้าเช็ดหน้าให้ทันงาน เร่งตรวจข้อสอบ, บังคับให้เร็ว,
บอกเตือนให้รีบปฏิบัติ, เช่น เร่งคนงานให้ทำงานให้ทันเวลา เร่งลูกให้
แต่งตัวไปโรงเรียน.
เร่งเครื่อง ก. เพิ่มความเร็วของเครื่องจักรให้สูงขึ้น, เหยียบคันเร่งรถยนต์
เพื่อให้รถแล่นเร็วขึ้น.
เร่งด่วน ว. รวดเร็วมาก, รวดเร็วยิ่ง, เช่น งานนี้ต้องทำอย่างเร่งด่วน
ให้เสร็จภายใน ๑๒ ชั่วโมง ย้ายเร่งด่วนภายใน ๒๔ ชั่วโมง.
เร่งฝีเท้า ก. เดินหรือวิ่งให้เร็วขึ้น.
เร่งมือ ก. เร่งทำให้เร็วขึ้น.
เร่งรัด ก. เร่งอย่างกวดขัน เช่น เร่งรัดลูกหนี้ให้ใช้เงินคืน. ว. เรียก
หลักสูตรที่เร่งให้เรียนจบภายในกำหนดเวลาที่เร็วขึ้นว่า หลักสูตร
เร่งรัด.
เร่งร่าย ก. รีบไป.
เร่งรีบ ก. รีบด่วน.
เร่งเร้า ก. รบเร้าให้รีบทำ, รบเร้าให้ทำโดยเร็ว, เช่น เขายังไม่พร้อมที่จะ
แต่งงาน ก็อย่าเพิ่งไปเร่งเร้าเขาเลย เกษตรกรเร่งเร้าให้ทางการช่วยเหลือ
ก่อนที่พืชผลจะเสียหาย.
เร่งวันเร่งคืน ก. อยากให้ถึงวันที่กำหนดโดยเร็ว เช่น เด็ก ๆ เร่งวัน
เร่งคืนให้ถึงวันปิดเทอม.
เร้ง ก. เร่ง.
เรณุ, เรณูน. ละออง, ละอองเกสร, นวลละอองเกสรดอกไม้. (ป., ส. เรณุ).
เรณุกน. เรณุ.
เรดอนน. ธาตุลําดับที่ ๘๖ สัญลักษณ์ Rn เป็นแก๊สกัมมันตรังสีที่มีปรากฏใน
ธรรมชาติ ลักษณะเป็นแก๊สเฉื่อย. (อ. radon).
เรดาร์น. ระบบการใช้ไมโครเวฟเพื่อหาตําแหน่งที่อยู่แสดงเอกลักษณ์ หรือ
นําทิศทางของวัตถุที่เคลื่อนที่ เช่น เรืออากาศยาน ดาวเทียม จรวด.
(อ. radar).
เรเดียมน. ธาตุลําดับที่ ๘๘ สัญลักษณ์ Ra เป็นธาตุกัมมันตรังสีที่มีปรากฏใน
ธรรมชาติ เป็นโลหะที่หายากมาก หลอมละลายที่ ๗๐๐?ซ. ใช้ประโยชน์
ในทางแพทย์สําหรับรักษาโรคมะเร็ง. (อ. radium).
เร้นก. หลบให้ลับตาคน, แฝง, เช่น เร้นกายเข้าไปในความมืด เร้นเข้าไป
ในถ้ำไม่ให้คนเห็น, หลีกให้พ้นจากผู้คนเพื่อหาความวิเวก เช่น
พระภิกษุหลีกไปเร้นอยู่ในป่า.
เร้นลับ ว. เหลือรู้เหลือเห็น เหลือที่จะเข้าใจ เช่น ซ่อนสมบัติไว้ในที่
เร้นลับ เชื่อกันว่าเมืองลับแลเป็นเมืองที่เร้นลับ.
เรรวนว. เปลี่ยนไปเปลี่ยนมาไม่แน่นอน เช่น จิตใจเรรวน ใจคอเรรวน, รวนเร
ก็ว่า.
เรไร ๑น. ชื่อจักจั่นสีนํ้าตาลหลายชนิดในสกุล Pomponia, Tosena และสกุล
อื่น ๆ ในวงศ์ Cicadidae ส่วนใหญ่ตัวค่อนข้างโต ตัวผู้มีอวัยวะพิเศษ
ทําให้เกิดเสียงสูงและตํ่ามีกังวานสลับกันไปได้หลายระดับ ชนิดที่โต
ที่สุดซึ่งพบได้ง่ายในประเทศไทย คือ ชนิด P. intermedia.
เรไร ๒น. เครื่องดนตรีชนิดหนึ่งทําด้วยไม้ซางอันเดียว มีเต้าสําหรับเป่า.
เรไร ๓น. ชื่อขนมชนิดหนึ่งทำด้วยแป้งข้าวเจ้า เส้นเล็ก ๆ คล้ายซ่าหริ่ม จับให้
เป็นกลุ่มเล็ก ๆ คล้ายรังนก โรยหน้าด้วยมะพร้าวขูด น้ำตาลทราย งา
หยอดด้วยกะทิ.
เร็ว, เร็ว ๆว. ไว เช่น กินเร็ว หายเร็ว ๆ, รีบ เช่น เร็วเข้า เร็ว ๆ หน่อย, ด่วน, ไม่
ชักช้า, เช่น ขอให้มาโดยเร็ว.
เร็ว ๆ นี้ ว. ไม่นาน (ใช้แก่อดีต) เช่น เขามาถึงเมื่อเร็ว ๆ นี้ เขาเพิ่งบรรลุ
นิติภาวะเร็ว ๆ นี้, ไม่ช้า (ใช้แก่อนาคต) เช่น เขาจะมาถึงเร็ว ๆ นี้ เขาจะ
แต่งงานเร็ว ๆ นี้.
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒