ลิปต์ก. ฉาบทา. (ส.; ป. ลิตฺต).
ลิปสติกน. เครื่องสําอางชนิดหนึ่งสําหรับทาริมฝีปากให้เป็นสีต่าง ๆ มักเป็น
สีแดงหรือชมพู โดยมากทําเป็นแท่งเล็ก ๆ. (อ. lipstick).
ลิปิน. ตัวหนังสือ. (ป., ส.).
ลิปิกร, ลิปิการ น. เสมียน, ผู้เกี่ยวกับการเขียนหนังสือ. (ป., ส.).
ลิฟต์น. ห้องเล็ก ๆ แขวนอยู่กับลวดสลิง เคลื่อนที่ด้วยพลังไฟฟ้า สําหรับ
นําคนหรือของขึ้นลงในอาคารสูง ๆ. (อ. lift).
ลิเภาน. ชื่อเฟินเถาหลายชนิดในสกุล Lygodium วงศ์ Schizaeaceae
เปลือกเถาใช้สานเป็นกระเป๋าและเครื่องใช้อื่น ๆ เช่น ชนิด
L. circinatum (Burm.f.) Sw., L. salicifolium Presl, ย่านลิเภา
หญ้าลิเภา หรือ หญ้ายายเภา ก็เรียก.
ลิ่มน. ไม้หรือเหล็กเป็นต้นที่มีสันหนาปลายบาง สําหรับจีมหรือขัด
ให้แน่น หรือตอกลงไปบนสิ่งใดสิ่งหนึ่งเช่นท่อนไม้เพื่อให้แตก
แยกออกจากกัน, ไม้ขัดบานประตูหน้าต่างซึ่งมีลักษณะคล้ายลิ่ม,
เรียกเงินหรือทองที่หลอมเป็นแท่งตามที่ต้องการเพื่อเก็บรักษาไว้ว่า
เงินลิ่ม ทองลิ่ม, เรียกอาการที่เลือดไหลออกมาแข็งตัวเป็นก้อน ๆ
ว่า เลือดออกเป็นลิ่ม ๆ.
ลิ่มเลือด น. เลือดซึ่งแปรรูปคล้ายวุ้น มีทั้งประโยชน์และโทษ
ที่มีประโยชน์เกิดนอกร่างกาย เช่นเวลาเป็นแผลมีเลือดออกแล้ว
แข็งเป็นลิ่ม เลือดก็จะหยุดไหล ที่มีโทษเกิดภายในร่างกายซึ่งเกิด
จากการผิดปรกติบางอย่างของร่างกาย อาจทำให้เกิดอันตราย
ร้ายแรงได้โดยไปอุดตามหลอดเลือดฝอยเช่นที่สมอง ทำให้เป็น
อัมพาต ที่หัวใจ ทำให้หัวใจวาย.
ลิ้มก. ชิม, ลองรสดูด้วยลิ้น, โดยปริยายหมายถึงลักษณะอาการ
คล้ายคลึงเช่นนั้น เช่น ลิ้มรสความลําบาก.
ลิมป์, ลิมปนะก. ฉาบ, ทา, ลูบไล้. (ป.).
ลิลิตน. ชื่อคำประพันธ์ประเภทร้อยกรองแบบหนึ่งซึ่งใช้โคลงและ
ร่ายต่อสัมผัสกันเป็นเรื่องยาว.
ลิลิตดั้น น. ลิลิตที่ใช้ร่ายดั้นขึ้นต้น แล้วใช้โคลงดั้นกับร่ายดั้น
สลับระคนอยู่ในเรื่องเดียวกัน เช่น ลิลิตยวนพ่าย.
ลิลิตสุภาพ น. ลิลิตที่ใช้ร่ายสุภาพหรือร่ายโบราณขึ้นต้น แล้วใช้
โคลงสุภาพกับร่ายสุภาพหรือร่ายโบราณสลับระคนอยู่ในเรื่อง
เดียวกัน เช่น ลิลิตพระลอ ลิลิตเตลงพ่าย ลิลิตนิทราชาคริต.
ลิวก. เอามีดเฉือนหนังทั้งแผ่นให้เป็นเส้นเพื่อทําเชือกหนัง; ร่อน,
ขว้าง, ปา.
ลิ่ว ๑ก. เคลื่อนไปโดยเร็วจากตํ่าไปหาสูง หรือจากใกล้ไปหาไกล,
เคลื่อนไปโดยเร็วด้วยอํานาจกระแสลมหรือกระแสนํ้า. ว. อาการ
ที่ตรงเข้ามาหรือออกไปในลักษณะเช่นนั้น เช่น ตรงลิ่วเข้าไป.
ลิ่ว ๒ว. อาการที่เห็นไกลลิบหรือสูงลิบ เช่น เรืออยู่ไกลลิ่ว ภูเขาสูงลิ่ว.
ลิสงน. ถั่วลิสง. (ดู ถั่วลิสง ที่ ถั่ว ๑).
ลีก. ไป.
ลี่ ๑น. ชื่อมดขนาดยาว ๕–๖ มิลลิเมตร อยู่กันเป็นฝูงตามต้นไม้ ทํารัง
ด้วยดินและวัสดุเศษไม้ตามซอกกิ่งไม้ ลักษณะคล้ายรังปลวก
เวลาเดินจะยกท้องขึ้นเกือบตั้งฉากกับลําตัวคล้ายกับมีหางชี้ ที่พบ
ได้บ่อยอยู่ในสกุล Crematogaster วงศ์ Formicidae คือ ชนิด
C. dohrni หัวและอกสีส้ม ท้องสีดํา, รี่ หรือ ตูดงอน ก็เรียก.
ลี่ ๒น. เครื่องดักปลาชนิดหนึ่ง ทำด้วยไม้ไผ่เป็นซี่ ๆ ถักติดกันเป็นผืน
สำหรับปักล้อมดักปลาที่ทางน้ำไหล.
ลี่ ๓ว. อาการที่ลู่เอนไปข้างหลัง, ไม่กาง, (ใช้แก่หูของหมาเป็นต้น)
เช่น หมาหูลี่. ก. แล่น เช่น ขนานลี่ ว่า เรือแล่น.
ลี้ ๑ก. หลีกหนีไป, หลบหนีไป.
ลี้ภัย ก. หลีกหนีภัย, หลบหนีภัย, เช่น ลี้ภัยการเมือง ลี้ภัยสงคราม.
ลี้ลับ ว. ลึกซึ้ง เหลือรู้เหลือเห็นตามธรรมดา; ที่ซ่อนเร้นอยู่ เช่น
บ้านอยู่ในซอกซอยลี้ลับทำให้หายาก; ลับลี้ ก็ว่า.
ลี้ ๒น. มาตราวัดระยะทางของจีน ๑ ลี้ ยาวประมาณครึ่งกิโลเมตร.
ลีซอน. ชนชาวเขาเผ่าหนึ่ง ตระกูลทิเบต–พม่า อยู่ทางแถบเหนือของ
ประเทศไทย.
ลีบว. แฟบเพราะไม่เจริญเติบโตตามธรรมดาที่ควรเป็น เช่น ข้าวลีบ
เมล็ดลีบ; มีเนื้อไม่สมบูรณ์เท่าที่ควร เช่น ขาลีบ แขนลีบ; โดย
ปริยายหมายความว่า อาการที่ห่อตัวให้เล็กลงเพราะกลัวหรือเพื่อ
เข้าในที่แคบเป็นต้น เช่น กลัวจนตัวลีบ เบียดจนตัวลีบ.
ลีลาน. ท่าทาง, ท่าทางอันงาม, การเยื้องกราย, เช่น พุทธลีลา; ชื่อ
พระพุทธรูปปางหนึ่ง อยู่ในพระอิริยาบถยืนยกส้นพระบาท
ขวาสูงขึ้นจากพื้น ปลายพระบาทยังจดอยู่กับพื้นอยู่ในท่าจะก้าว
เพื่อทรงพระดำเนิน พระหัตถ์ขวาห้อยอยู่ในท่าไกว พระหัตถ์ซ้าย
ยกเสมอพระอุระ ตั้งฝ่าพระหัตถ์ป้องไปเบื้องหน้าเป็นกิริยาเดิน
ที่สร้างเป็นท่ายกพระหัตถ์ขวาก็มี; ท่วงทำนอง เช่น ลีลาการพูด
ลีลาการเขียน; การเลือกสรรฉันท์หรือแบบประพันธ์ให้เหมาะ
แก่ข้อความของเรื่อง เช่น ลีลาการประพันธ์. (ป., ส. ลีลา).
ลีลากระทุ่ม น. ชื่อเพลงไทยทํานองหนึ่ง, ลินลากระทุ่ม ก็เรียก.
ลีลาศก. เต้นรําแบบตะวันตกบางชนิด เช่น ออกไปลีลาศ.
ลีฬหา[ลีนหา] น. การเยื้องกราย; (แบบ) ความงาม, ความสง่า. (ป.).
ลึกว. ตํ่าลงไปจากขอบมากกว่าปรกติ เช่น ชามก้นลึก, ไกลตํ่าลงไป
จากผิวหน้าหรือขอบบน เช่น ทะเลลึก นํ้าลึก เหวลึก, ไกลเข้าไป
จากขอบเป็นต้น เช่น ป่าลึก ซอยลึก; หยั่งรู้ได้ยาก เช่น ความคิดลึก;
ตรงข้ามกับ ตื้น.
ลึกซึ้ง ว. ลึกมากจนยากที่จะหยั่งรู้ได้ เช่น ปัญหาลึกซึ้ง คิดลึกซึ้ง.
ลึกลับ ว. เร้นลับจนเหลือรู้เหลือเห็น หรือที่เข้าใจได้ยาก, ยากที่จะ
สืบสาวราวเรื่องได้ หรือที่สืบสาวราวเรื่องได้ยาก, เช่น เรื่องลึกลับ
คดีลึกลับ คนลึกลับ.
ลึกล้ำ ว. ลึกมากจนยากที่จะหยั่งถึง เช่น ปัญญาลึกล้ำ จิตมนุษย์
สุดลึกล้ำ, ล้ำลึก ก็ว่า.
ลึกลือ ว. ลึกมาก, ไกลมาก, เช่น เก็บของในที่ลึกลือ จอดรถในที่
ลึกลือ.
ลึงค์น. อวัยวะเพศชาย, อวัยวะเพศ; ประเภทคําในไวยากรณ์ที่บอกให้รู้ว่า
คํานั้นเป็นเพศอะไร เช่น ปุลลึงค์ คือ เพศชาย สตรีลึงค์ คือ เพศหญิง;
ลิงค์ ก็ว่า. (ป., ส. ลิงฺค).
ลึงค์นายพรานดู เขนงนายพราน.
ลืดน. ลูกของลืบ.
ลื่นก. เคลื่อนที่ไปได้คล่องบนพื้นที่มีความฝืดน้อย เช่น เขาลื่นหกล้ม
ลูกแก้วลื่นไปตามราง. ว. มีลักษณะทำให้เคลื่อนที่ไปได้คล่องบน
พื้นที่มีความฝืดน้อย เช่น ถนนลื่น กระดานลื่น ทาน้ำมันเสียตัวลื่น,
โดยปริยายหมายถึงบุคคลที่มีเล่ห์เหลี่ยมหรือกลเม็ดแพรวพราวจน
จับไม่ติด.
ลื้น, ลื้น ๆว. เจ็บอาย, เศร้า, สลด, เช่น ว่าแล้วหน้าไม่ลื้น; บวมหรือนูนน้อย ๆ
เช่น แขนถูกแมลงต่อยผิวลื้นขึ้นมา เนื้อลื้น ๆ จะเป็นฝี.
ลืบน. ลูกของลื่อ, หลานของเหลน.
ลืมก. หายไปจากความจํา, นึกไม่ได้, นึกไม่ออก, เช่น เขาลืมความหลัง
ลืมชื่อเพื่อน, ระลึกไม่ได้เพราะขาดความเอาใจใส่เป็นต้น เช่น ลืม
ทำการบ้าน ลืมรดน้ำต้นไม้.
ลืมกลืน น. ชื่อขนมไทยชนิดหนึ่ง ทำด้วยแป้งเท้ายายม่อม หรือแป้ง
ถั่วกวนกับน้ำตาลทรายหยอดหน้าด้วยแป้งข้าวเจ้ากวนกับกะทิอย่าง
หน้าตะโก้ โรยหน้าด้วยถั่วทองคั่ว.
ลืมคอน, ลืมรัง ก. ลืมกลับบ้าน, ลืมบ้านเรือน, เช่น เที่ยวเสียจนลืมรัง.
ลืมตน ก. ขาดความระลึกถึงฐานะเดิมของตน, ลืมนึกถึงฐานะของตน
ไปชั่วคราว, เช่น ได้ดีแล้วอย่าลืมตน; ลืมนึกถึงความจริงประการหนึ่ง
ของโลกที่ว่าสิ่งทั้งหลายเป็นของไม่เที่ยงอาจแปรเปลี่ยนได้ เช่น เหลิง
อำนาจจนลืมตน.
ลืมต้น ว. ลักษณะที่ผลไม้มีส้มโอเป็นต้น ซึ่งเก็บเอามาผึ่งไว้นานวัน
เพื่อให้เปลือกเหี่ยวจะได้คลายความเปรี้ยวจัด เรียกว่า ลูกไม้ลืมต้น.
ลืมตัว ก. ขาดสติไปชั่วคราว, เผลอตัวไปชั่วคราว, เช่น เวลาโกรธ
เขาลืมตัวไม่กลัวตาย; ลืมตน, ขาดความระลึกถึงฐานะเดิมของตน,
เช่น เมื่อเป็นใหญ่เป็นโตขึ้นมา มีคนประจบสอพลอมาก ทำให้เขา
ลืมตัว.
ลืมตา ก. เปิดกลีบตา, ใช้ตรงข้ามกับ หลับตา; โดยปริยายหมาย
ความว่า เกิด เช่น ตั้งแต่ลืมตาดูโลกก็สบายมาตลอด.
ลืมตาอ้าปาก, ลืมหน้าอ้าปาก ก. มีฐานะดีขึ้นกว่าเดิมพอทัดเทียม
เพื่อน เช่น เดี๋ยวนี้เขาลืมตาอ้าปากได้แล้ว เขาลืมหน้าอ้าปากได้แล้ว,
เงยหน้าอ้าปาก ก็ว่า.
ลืมเลือน ก. ลืมไปบ้างหรือค่อย ๆ ลืมไปจากความทรงจำ เช่น
เรื่องนี้ลืมเลือนไปบ้างแล้ว.
ลืมหูลืมตา ก. เปิดหูเปิดตารับรู้ความเป็นไปของสิ่งต่าง ๆ ทั่วไป
เช่น รู้จักลืมหูลืมตาดูโลกเสียบ้างซิ; มักใช้แก่ฝนในความปฏิเสธ
หมายความว่าหนักมาก เช่น ฝนตกอย่างไม่ลืมหูลืมตา.
ลือก. พูดกันทั่วไป แต่ยังไม่มีอะไรยืนยันได้แน่นอน เช่น เขาลือว่า
จะเกิดเหตุที่ท่าน้ำ, (โบราณ ใช้ ฦๅ). (ข.).
ลือชา, ลือชาปรากฏ ก. มีชื่อเสียงโด่งดังเป็นที่รู้กันทั่วไป.
ลือชื่อ ว. มีชื่อโด่งดัง.
ลือลั่น ก. โด่งดังมาก เช่น ได้ยินเสียงลือลั่น.
ลือสาย น. คําเรียกผู้เป็นใหญ่เช่นกษัตริย์, มักใช้ว่า ฦๅสาย.
ลื่อน. ลูกของเหลน.
ลื้อ ๑น. ไทยพวกหนึ่งอยู่ในแคว้นสิบสองปันนา.
ลื้อ ๒(ปาก) ส. คำใช้แทนผู้ที่เราพูดด้วย เพศชาย ใช้พูดกับผู้ที่เสมอกัน
หรือผู้น้อยในทำนองเป็นกันเอง, เป็นสรรพนามบุรุษที่ ๒. (จ. ลื่อ
ว่า คำใช้เรียกบุรุษที่ ๒).
ลุก. ถึง (ในลักษณะที่ต้องใช้ความพยายาม) เช่น ลุความสําเร็จ, ถึง
เช่น ลุศักราช, บางทีก็ใช้เข้าคู่กับคำ ถึง เป็น ลุถึง; (โบ) รู้ความ เช่น
ลุท้องตรา ลุหนังสือ.
ลุกะโทษ, ลุแก่โทษ ก. สารภาพผิดยอมให้ลงโทษตามแต่จะเห็นสมควร.
ลุแก่โทสะ, ลุโทสะ ก. บันดาลโทสะ, โกรธมาก, เช่น เขาทำร้ายผู้อื่น
ด้วยลุแก่โทสะ.
ลุแก่อำนาจ, ลุอำนาจ ก. ตกอยู่ในอำนาจ, ใช้อำนาจ, เช่น ลุอำนาจโทสะ.
ลุล่วง ก. สำเร็จ (ในสิ่งที่ต้องใช้ความพยายามบ้าง) เช่น โครงการนี้
ลุล่วงไปด้วยดี.
ลุโสดา ก. บรรลุโสดาปัตติผลเป็นพระโสดาบัน; (ปาก) หมดกิเลส,
รอบรู้ทุกสิ่งทุกอย่าง, (มักใช้ในความปฏิเสธ) เช่น ฉันยังไม่ลุโสดานี่;
บรรลุโสดา ก็ว่า.
ลุกก. เคลื่อนขึ้นจากท่านั่งหรือท่านอน เช่น ลุกจากเก้าอี้ ลุกจากที่นอน,
ตั้งขึ้น เช่น ขนลุก; เคลื่อนออกจาก เช่น ลุกแต่สุโขทัย. (จารึกสยาม);
ไหม้โพลงขึ้น เช่น ไฟลุก.
ลุกลาม ก. แผ่กว้างออกไปโดยเร็ว เช่น ไฟลุกลามไปอย่างรวดเร็ว.
ลุกฮือ ก. ไหม้โพลงขึ้นลุกลามอย่างรวดเร็ว เช่น ไฟไหม้พอมีลม
พัดก็ลุกฮือ; อาการที่คนจำนวนมากลุกขึ้นพร้อม ๆ กันเพราะแตกตื่น
ชั่วขณะเป็นต้น เช่น พอเห็นตำรวจมาก็ลุกฮือ, อาการที่กลุ่มคน
กลุ้มรุมกันเข้าต่อสู้กับผู้มีอำนาจ เช่น ประชาชนลุกฮือขึ้นต่อต้าน
รัฐบาลที่กดขี่ประชาชน.
ลุกลนก. ทําโดยรีบร้อนไม่เป็นระเบียบ เช่น ทำอะไรอย่าลุกลนของจะ
หล่นแตก. ว. ไม่สุภาพเรียบร้อย เช่น เขาแสดงกิริยาลุกลน พูด
ลุกลนฟังไม่เป็นศัพท์.
ลุกลี้ลุกลนว. เร่งรีบอย่างไม่เป็นระเบียบ เช่น เขามีกิริยาลุกลี้ลุกลน เดินลุกลี้
ลุกลน.
ลุง ๑น. พี่ชายของพ่อหรือแม่ หรือชายที่มีวัยไล่เลี่ยแต่แก่กว่าพ่อหรือแม่,
คําเรียกชายที่ไม่รู้จักแต่มักจะมีอายุแก่กว่าพ่อหรือแม่.
ลุง ๒ดู กร่าง.
ลุ้งน. ภาชนะใส่อาหารหรือของอย่างอื่น รูปทรงกระบอกมีฝาปิด
สานอย่างตะกร้าหรือเครื่องเขินก็มี ทําด้วยโลหะมีทองเหลือง
และเหล็กวิลาดเป็นต้นก็มี, ถ้าใช้ใส่อาหารมักแบ่งข้างในเป็น
ห้อง ๆ, ถ้าใช้ใส่ชฎา ก็มีฝาเรียวรูปกรวยเพื่อครอบยอดชฎาได้;
โลงสําหรับใส่ศพ รูปสี่เหลี่ยมปากผาย ก้นสอบ; ภาชนะดินปั้น
ใช้ใส่อัฐิเพื่อนำไปลอยน้ำ.
ลุต(แบบ) ก. ลบออก, ตัดออก. (ป. ลุตฺต; ส. ลุปฺต).
ลุท(แบบ) น. นายพราน. ว. ดุร้าย, เหี้ยมโหด. (ป. ลุทฺท; ส. ลุพฺธ).
ลุทกะ[ลุดทะกะ] น. นายพราน. (ป. ลุทฺทก; ส. ลุพฺธก).
ลุทธ์(แบบ) ก. โลภ, อยากได้, มักได้. (ป.; ส. ลุพฺธ).
ลุ่น, ลุ่น ๆว. ด้วน, กุด, เช่น ไก่หางลุ่นเพราะถูกถอนขนหางหมด; ห้วน เช่น
พูดลุ่น ๆ ไม่น่าฟัง; ควรมีประดับตกแต่ง แต่ไม่มี เช่น ตะพดหัวลุ่น
คือ ตะพดไม่ได้เลี่ยมหัว ชกด้วยหมัดลุ่น ๆ คือ ชกด้วยหมัดล้วน ๆ
ไม่ได้ใส่นวมเป็นต้น.
ลุ่นตุ้น, ลุ่นโตง ว. มีตอนปลายสุดหายเหี้ยนไปหมด เช่น นิ้วลุ่นตุ้น
หางลุ่นโตง.
ลุ้น(ปาก) ก. เอาใจช่วยเต็มที่ เช่น นั่งลุ้นฟุตบอลอยู่ข้างสนาม, สนับสนุน
เช่น ลุ้นให้ได้ตำแหน่ง.
ลุปต์(แบบ) ก. ลบออก, ตัดออก. (ส.; ป. ลุตฺต).
ลุพธ์(แบบ) น. นายพราน. ก. โลภ, อยากได้, มักได้. (ส.; ป. ลุทฺธ).
ลุพธกะ[ลุบทะกะ] (แบบ) น. นายพราน. (ส.; ป.ลุทฺทก).
ลุ่มว. ตํ่า (ใช้แก่ลักษณะพื้นดินซึ่งรับนํ้าที่ไหลท่วมได้หรือนํ้าขึ้นถึง)
เช่น ที่ลุ่ม ที่ราบลุ่ม, ตรงข้ามกับ ดอน.
ลุ่ม ๆ ดอน ๆ ว. สูง ๆ ต่ำ ๆ, ไม่สม่ำเสมอ, เช่น ที่ลุ่ม ๆ ดอน ๆ;
ไม่ราบรื่น เช่น ชีวิตลุ่ม ๆ ดอน ๆ.
ลุ่มน้ำ น. บริเวณที่ลุ่มซึ่งมีแม่น้ำสำคัญและสาขาไหลผ่าน เช่น
ลุ่มน้ำเจ้าพระยา.
ลุ่มลึก ว. ลึกซึ้งมาก เช่น พระพุทธพจน์มีความหมายลุ่มลึก.
ลุ่มเล้า ก. ละเล้า, เคล้าคลึง, คลอเคลีย.
ลุ่มหลง ก. หมกมุ่น, มัวเมา, เช่น ลุ่มหลงในอบายมุข.
ลุ่มเนื้อว. มีเนื้อที่เริ่มจะเน่า (มักใช้แก่เนื้อปลา) เช่น ปลาช่อนตัวนี้ลุ่มเนื้อ.
ลุมป์(แบบ) ก. ปล้น, ทําลาย. (ป., ส.).
ลุมพีดู กะลุมพี.
ลุมพูน. ชื่อนกในวงศ์ Columbidae ขนาดใหญ่กว่านกพิราบ อาศัยตาม
ป่าสูง กินผลไม้ มีหลายชนิด เช่นชนิด Ducula aenea ลุมพูขาว
(D. bicolor), กระลุมพู ก็เรียก.
ลุยก. เคลื่อนที่ฝ่าเรื่อยเข้าไป เช่น ลุยน้ำ ลุยโคลน ลุยไฟ ลุยป่า ขับรถ
ลุยเข้าไปในฝูงคน, โดยปริยายหมายถึงอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น
เช่น ลุยงานให้เสร็จภายในเวลาที่กำหนด หัวหน้าสั่งลูกน้องลุยฝ่าย
ตรงข้าม.
ลุยลาย ก. แกะพื้นลายให้ลึกเป็นร่องระหว่างตัวลาย เช่น ใช้สิ่ว
ลุยลาย.
ลุ่ยก. เลื่อนหลุดจากที่เพราะคลายตัวไม่แน่นเหมือนเดิม เช่น ผ้านุ่ง
ที่เหน็บไว้ลุ่ยหลุดออก มวยผมลุ่ยออกมา, คลายออกเป็นเส้น ๆ
เช่น ชายผ้าลุ่ย ด้ายที่เย็บไว้ลุ่ย. ว. ไม่มีทางสู้ ในคำว่า แพ้ลุ่ย.
ลุ่ยหู ว. อาการที่แพ้อย่างไม่มีทางสู้ (เดิมใช้แก่ปลากัด คือ ฝ่ายแพ้
ถูกกัดหูเสียจนหมด).
ลุ้ยก. พูดไม่ยับยั้ง.
ลุลาย(แบบ) น. ควาย. (ป., ส.).
ลุสาน. วันมะรืน. (ช.).
ลู่ ๑น. ทาง, แนว, ช่อง, มักใช้เข้าคู่กับคำ ทาง เป็น ลู่ทาง, ในทางกีฬา
หมายถึงทางวิ่งเป็นแนวเป็นช่อง เช่น วิ่งในลู่ที่ ๑, คู่กับ ลาน.
ลู่ทาง น. ลาดเลา, ช่องทาง, เช่น ดูลู่ทางทำมาหากิน ผู้ร้ายหาลู่ทาง
เข้าไปโจรกรรม.
ลู่ ๒ ก. เอนราบเป็นแนวไป ด้วยมีสิ่งอื่นบังคับให้เป็นเช่นนั้น เช่น
ต้นสนลู่ไปตามลม, โดยปริยายหมายถึงอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น
เช่น ผมของเขาพอถูกฝนก็ลู่ลงมาหมด.
ลู่เข้า (แสง) ก. อาการที่ลำแสงผ่านเลนส์นูนไปแล้วจะเบนเข้า
หากัน. (อ. convergent).
ลู่ออก (แสง) ก. อาการที่ลำแสงผ่านเลนส์เว้าไปแล้วจะถ่างออก
จากกัน. (อ. divergent).
ลูกน. ผู้มีกําเนิดจากพ่อแม่ หรือโดยปริยายถือว่ามีฐานะเสมือนลูก, คํา
ที่พ่อแม่เรียกลูกของตนโดยตรง หรือเรียกเด็กอื่นหรือผู้เยาว์กว่าผู้พูด
หลายปีด้วยความรู้สึกรักและเอ็นดู เช่น ลูกกินยาเสียซิ, คําที่ลูกใช้
แทนชื่อตนเวลาพูดกับพ่อแม่ด้วยความรักและเคารพ เช่น ลูกยังไม่
ง่วงนอน; เรียกสัตว์ที่ยังไม่โต เช่น ลูกแมว ลูกหมา; เรียกสิ่งที่จะสืบ
เป็นพันธุ์ไม้มีลักษณะกลม ๆ ว่า ลูกไม้, ผลไม้ ก็เรียก, เมื่อกล่าวถึง
ผลไม้ชนิดใดโดยเฉพาะ ซึ่งโดยมากเป็นคําพยางค์เดียวอันอาจทํา
ให้เข้าใจผิดเป็นอย่างอื่นได้ ตามปรกติมักมีคํา ลูก ประกอบข้างหน้า
เช่น ลูกเกด ลูกชิด; เรียกสิ่งที่มีรูปกลม ๆ หรือยาว ๆ หรือโดย
อนุโลมว่า ลูก เช่น ลูกกุญแจ ลูกเต๋า ลูกหิน; ลักษณนามใช้แก่ลูกไม้
หรือสิ่งที่มีรูปกลม ๆ หรือยาว ๆ หรือคล้ายคลึงเช่นนั้น เช่น มะม่วง
๕ ลูก ลูกหิน ๒ ลูก ขนมจีบ ๑๐ ลูก มะเขือยาว ๔ ลูก แป้งข้าวหมาก
๓ ลูก. ว. ที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น เช่น เคี่ยวกะทิเป็นลูก.
ลูกกก น. ลูกหัวปี.
ลูกกรง น. สิ่งซึ่งเรียงกันเป็นซี่ ๆ ของกรงหรือที่คุมขัง; สิ่งที่เป็น
ลูกตั้งสําหรับราวบันไดและสะพานเป็นต้น เช่น ลูกกรงบันได
ลูกกรงสะพาน ลูกกรงระเบียง.
ลูกกรด น. ชื่อปืนชนิดที่ใช้กระสุนลูกกรด; ชื่อกระสุนชนิดหนึ่ง
เล็กกว่ากระสุนทั่ว ๆ ไป ปลอกทำด้วยโลหะ หัวกระสุนทำด้วย
ตะกั่ว มีลูกปรายและดินปืนอยู่ข้างใน มีเชื้อปะทุอยู่ก้นปลอก.
ลูกกรอก น. ลูกคนหรือลูกสัตว์มีแมวเป็นต้นที่ตายตั้งแต่อยู่ใน
ครรภ์หรือในท้อง มีร่างกายครบบริบูรณ์ แต่ขนาดเล็ก เชื่อกันว่า
จะให้คุณแก่เจ้าของหรือบางทีก็ใช้เป็นเครื่องรางของขลัง.
ลูกกระดุม ดู กระดุม.
ลูกกระเดือก น. ส่วนของกล่องเสียง มีลักษณะโปนออกมากลาง
ลําคอเหนือท่อลม เห็นได้ชัดในผู้ชาย.
ลูกกระได น. ลูกบันได.
ลูกกระพรวน [–พฺรวน] น. โลหะทําเป็นรูปกลมกลวง มีลูกกลิ้ง
เล็ก ๆ อยู่ข้างในเพื่อให้เกิดเสียง ใช้ผูกคอสัตว์หรือข้อเท้าเป็นต้น,
กระพรวน พรวน หรือ ลูกพรวน ก็ว่า; (ถิ่น–พายัพ, อีสาน) มะหิ่ง
หรือ หมากหิ่ง.
ลูกกระแอม น. ลายที่ผูกเป็นตัวลอย ๆ ลักษณะเป็นรูปสี่เหลี่ยม
ขนมเปียกปูนคล้ายลายกระหนกหางโต ใช้สําหรับอุดหรือปิดช่อง
ไฟระหว่างลายกระหนกเครือวัลย์. (ดู กระแอม ๒).
ลูกกรุง ว. เรียกเพลงชนิดที่คนในกรุงหรือในเมืองนิยมว่า
เพลงลูกกรุง.
ลูกกลอน น. เม็ดยาเปียก ๆ ที่ปั้นเป็นก้อนกลมเพื่อกลืนกิน.
ลูกกลิ้ง น. เหล็กหรือวัสดุอื่นที่มีนํ้าหนักมากใช้ลากให้กลิ้งทับดิน
ให้ราบ, เรียกสิ่งที่กลิ้งไปได้เพื่อประโยชน์ในการต่าง ๆ ว่า ลูกกลิ้ง
เช่น ลูกกลิ้งของช่างตัดเสื้อ.
ลูกกวาด น. ของหวานทําด้วยนํ้าตาล มีสีต่าง ๆ มีลักษณะเป็นเม็ด
กลม ๆ แน่นแข็ง บางอย่างมีถั่วเป็นต้นอยู่ข้างใน ใช้เคี้ยวหรืออม
ให้ค่อย ๆ ละลายไปเอง.
ลูกกวิน น. ห่วงร้อยสายรัดประคด, กระวิน หรือ ถวิน ก็ว่า.
ลูกกะจ๊อก, ลูกกะโล่, ลูกจ๊อก (ปาก) น. ผู้ที่อ่อนแอสู้ใครไม่ได้.
ลูกกะแอ น. ลูกควายตัวเล็ก ๆ เรียกตามเสียงที่มันร้อง, ลูกหม่อ
หรือ ลูกแหง่ ก็เรียก.
ลูกกัลปพฤกษ์ น. ลูกมะนาวหรือของที่บรรจุเงินปลีกเป็นต้นไว้
ข้างในสําหรับโปรยทาน, โดยปริยายเรียกสลากที่ห้อยไว้ตามต้นไม้
ให้คนสอยในงานกุศลหรืองานรื่นเริงเป็นต้น.
ลูกกุญแจ น. เครื่องมือชนิดหนึ่ง ทำด้วยเหล็กหรือทองเหลือง
เป็นต้น สำหรับไขแม่กุญแจ.
ลูกเกด น. ลูกองุ่นแห้งชนิดหนึ่ง.
ลูกเก็บ น. การบรรเลงที่เพิ่มเติมเสียงสอดแทรกให้มีพยางค์ถี่ขึ้น
กว่าทำนองเนื้อเพลงธรรมดา, เก็บ หรือ ทางเก็บ ก็ว่า.
ลูกแก้ว น.เรียกสิ่งที่กลึงเป็นรูปกลม ๆ ตามหัวเม็ดและขาโต๊ะ
เป็นต้น, ลูกกลม ๆ ทำด้วยแก้ว คล้ายลูกหิน แต่เล็กกว่า, ลูกกลม
ทำด้วยแก้ว มีขนาดต่าง ๆ กัน หมอดูใช้ในการทำนายโชคชะตา;
ลูกที่พ่อแม่รักมากที่สุด, ลูกแก้วลูกขวัญ หรือ ลูกขวัญ ก็เรียก.
ลูกแก้วลูกขวัญ น. ลูกที่พ่อแม่รักมากที่สุด, ลูกแก้ว หรือ ลูกขวัญ
ก็เรียก.
ลูกโกลน [–โกฺลน] น. สิ่งที่ใช้ต่างลูกกลิ้งวางเป็นระยะ ๆ ไป เพื่อ
รองรับสิ่งที่หนักหรือใหญ่โตให้เคลื่อนย้ายชะลอไปได้สะดวก.
ลูกไก่ น. ชื่อหนึ่งของดาวฤกษ์กฤติกา มี ๘ ดวง มีรูปเหมือนลูกไก่
ฝูงหนึ่ง, ดาวกัตติกา หรือ ดาวธงสามเหลี่ยม ก็เรียก.
ลูกไก่อยู่ในกำมือ (สํา) น. ผู้ที่ตกอยู่ภายใต้อำนาจ ไม่มีทางหนีหรือ
ทางต่อสู้.
ลูกขนไก่ (ปาก) น. ลูกแบดมินตัน.
ลูกขวัญ น. ลูกที่พ่อแม่รักมากที่สุด, ลูกแก้ว หรือ ลูกแก้วลูกขวัญ
ก็เรียก.
ลูกขวาน น. ขวานขนาดเล็ก หน้าประมาณนิ้วครึ่ง ใช้เหน็บหลัง
เป็นอาวุธ.
ลูกขัด ๑ น. วิธีบรรเลงทํานองอย่างหนึ่ง แบ่งเครื่องดนตรีเป็น ๒
พวก โดยผลัดกันบรรเลงคนละที เมื่อพวกหน้าบรรเลงเป็นทํานอง
อย่างหนึ่งแล้ว พวกหลังก็จะบรรเลงทํานองให้ผิดแผกแตกต่างไป
อีกอย่างหนึ่ง และทํานองที่ผลัดกันบรรเลงนี้ไม่บังคับว่าจะสั้นยาว
เท่าใดหรือจะมีเพียงพยางค์เดียวก็ได้.
ลูกขัด ๒ น. อุปกรณ์สําหรับขัดหรือปัดเงาเครื่องโลหะ ทําด้วยผ้า
ซ้อนกันหลายชั้นเป็นรูปกลมคล้ายลูกล้อ มีรูตรงกลาง สวมเข้ากับ
แกนที่ต่อออกมาจากมอเตอร์.
ลูกข่าง น. ของเล่นอย่างหนึ่งเป็นลูกกลม ๆ มีเดือยใช้ปั่นให้หมุน
ด้วยมือหรือด้วยเชือก.
ลูกข้าว น. รวงข้าวที่เกิดออกจากตอต้นข้าวที่เกี่ยวแล้ว.
ลูกขุน (โบ) น. ลูกขุน ณ ศาลหลวง.
ลูกขุน ณ ศาลหลวง (โบ) น. คณะข้าราชการชั้นสูงฝ่ายตุลาการ
ซึ่งรวมกันเรียกว่า ลูกขุน ณ ศาลหลวง มีหน้าที่พิพากษาคดีอย่าง
ศาลยุติธรรม แต่มิได้เป็นผู้พิจารณาคดี เพราะมีตระลาการที่จะ
พิจารณาคดีแล้วขอคําตัดสินจากลูกขุน ณ ศาลหลวงอีกชั้นหนึ่ง,
กฎหมายตราสามดวงมักใช้ว่า ลูกขุน ณ สานหลวง.
ลูกขุน ณ ศาลา (โบ) น. คณะข้าราชการชั้นสูงฝ่ายธุรการ ซึ่งมี
ตําแหน่งต่าง ๆ มีเสนาบดีเป็นต้น รวมกันเรียกว่า ลูกขุน ณ ศาลา.
ลูกขุนพลอยพยัก (สํา) น. ผู้ที่คอยว่าตามหรือเห็นด้วยกับผู้ใหญ่
เป็นเชิงประจบสอพลอเป็นต้น.
ลูกเขย น. ชายซึ่งเป็นผัวของลูกสาว.
ลูกครอก น. ลูกปลาจําพวกปลาช่อนที่ตามพ่อเป็นฝูง ๆ, ลูกชักครอก
ก็ว่า; (โบ) ลูกทาสที่เกิดในเรือนเบี้ย.
ลูกครึ่ง น. ลูกที่เกิดจากพ่อแม่ที่เป็นคนต่างชาติกัน, ครึ่งชาติ ก็ว่า.
ลูกคลัก น. ท่อนไม้สั้น ๆ เอาเชือกผูกกลางสําหรับขัดแร้วเป็นต้น
หรือใส่ในโอ่งในไหแล้วเอาเชือกผูกกับไม้คานหามไป.
ลูกคลื่น ว. มีลักษณะสูง ๆ ต่ำ ๆ เป็นลอนอย่างคลื่น เช่น ถนน
สายนี้เป็นลูกคลื่น.
ลูกความ (กฎ) น. ผู้มีคดีความซึ่งทนายความรับว่าความให้.
ลูกคอ น. เสียงเอื้อนหรือเสียงครวญในเวลาร้องเพลงเป็นต้น.
ลูกคอก น. ลูกวัวหรือควายที่เกิดจากแม่ที่เลี้ยงไว้ในคอก.
ลูกคัน น. ดินที่พูนขึ้นเป็นคันตามท้องนาสำหรับขังน้ำไว้, คันนา
หรือ หัวคันนา ก็เรียก.
ลูกคั่น น. เครื่องประดับเป็นลูกกลม ๆ เป็นต้น ใช้คั่นระหว่าง
ตะกรุดหรือลูกประคำ.
ลูกค้า น. ผู้ซื้อ เช่น ผู้ขายปลีกเป็นลูกค้าของผู้ขายส่ง, ผู้อุดหนุน
ในเชิงธุรกิจ เช่น ลูกค้าของธนาคาร.
ลูกคำ น. เรียกคํา ๒ คําเมื่อเอามาประสมกันแล้วมีความหมายต่าง
ไปจากคําเดิมว่า ลูกคําของคําตั้ง เช่น ลูกค้า ลูกเขย เป็นลูกคําของ
คํา ลูก.
ลูกคิด น. เครื่องคํานวณเลขของจีน ทําด้วยไม้เป็นต้น เป็นลูกกลม ๆ
ร้อยใส่ไว้ในราง.
ลูกคู่ น. คนร้องรับต้นเสียง เช่น ลูกคู่ละครร้อง ลูกคู่ละครรำ,
คนร้องรับพ่อเพลงแม่เพลง เช่น ลูกคู่เพลงฉ่อย ลูกคู่ระบำชาวไร่,
โดยปริยายหมายถึงผู้สนับสนุน เช่น พอนายพูด ลูกน้องก็รับเป็นลูกคู่.
ลูกฆ้อง น. ทํานองหลักของเพลงไทยที่โดยปรกติจะบรรเลงด้วย
ฆ้องวงใหญ่.
ลูกจ้าง น. ผู้รับจ้างทําการงาน; (กฎ) ผู้ซึ่งตกลงทํางานให้นายจ้าง
โดยรับค่าจ้างไม่ว่าจะเรียกชื่ออย่างไร.
ลูกจ้างชั่วคราว (กฎ) น. ลูกจ้างซึ่งนายจ้างตกลงจ้างไว้ไม่เป็นการ
ประจำ เพื่อทำงานอันมีลักษณะเป็นครั้งคราว เป็นการจร หรือเป็น
ไปตามฤดูกาล.
ลูกจ้างประจำ (กฎ) น. ลูกจ้างซึ่งนายจ้างตกลงจ้างไว้เป็นการประจำ.
ลูกเจี๊ยบ น. ลูกไก่ที่ยังไม่ผลัดขน.
ลูกช่วง น. ผู้รับต่อไปอีกทอดหนึ่ง; เรียกผ้าที่ม้วนหรือห่อหญ้า
เป็นต้นให้เป็นลูกกลมสําหรับใช้ในการเล่นช่วงชัย.
ลูกชะเนาะ น. ไม้สั้น ๆ สำหรับขัดบิดเชือกที่ผูกให้แน่นเช่นในการ
ทำนั่งร้าน, ชะเนาะ ก็เรียก.
ลูกชักครอก น. ลูกปลาจำพวกปลาช่อนที่ตามพ่อเป็นฝูง ๆ, ลูกครอก
ก็ว่า.
ลูกช้าง ส. คําแทนชื่อคนซึ่งพูดกับเจ้าที่เป็นผีแทนคําว่า ข้าพเจ้า.
ลูกชิด น. เนื้อในเมล็ดอ่อนของต้นตาวเชื่อมกินได้. (ดู ตาว ๒, ต๋าว).
ลูกชิ้น น. เนื้อปลาหรือเนื้อวัวเป็นต้นที่โขลกทําเป็นลูกกลม ๆ
แล้วลวกสําหรับทําของกิน.
ลูกชุบ น. ชื่อขนมชนิดหนึ่งทำด้วยถั่วเขียวกวน ปั้นเป็นรูปต่าง ๆ
เช่น พริก มังคุด มะยม แล้วระบายสี และเคลือบด้วยวุ้นให้เป็นมัน.
ลูกแชร์ น. ผู้เล่นแชร์ ยกเว้นเท้าแชร์.
ลูกซอง น. ชื่อปืนชนิดหนึ่ง ลูกมีปลอกทำด้วยกระดาษแข็ง ไม่มี
หัวกระสุน มีลูกปรายหลายลูกอยู่ภายใน มีดินปืนอยู่ตรงกลาง
และมีเชื้อปะทุอยู่ก้นปลอก.
ลูกซัด ๑ น. เมล็ดของต้นซัด (Trigonella foenum—graecum L.)
ใช้ทำยาได้ โบราณนิยมใช้ต้มชุบผ้าให้มีกลิ่นหอม.
ลูกซัด ๒ น. ลูกแซ็ก.
ลูกแซ็ก น. เครื่องดนตรีสากลชนิดหนึ่ง ใช้เขย่าทำเสียงประกอบ
เพลง มักใช้แก่เพลงลาติน, ลูกซัด ก็ว่า.
ลูกโซ่ น. ห่วงของโซ่, โดยปริยายหมายถึงลักษณะที่ต่อเนื่องกัน
เช่นนั้น เช่น เรื่องราวเกี่ยวข้องโยงกันเป็นลูกโซ่.
ลูกดก ว. มีลูกถี่และมากกว่าปรกติ เรียกว่า พ่อลูกดก แม่ลูกดก.
ลูกดอก น. ไม้หรือเหล็กปลายแหลม มีพู่ข้างท้ายใช้หลอดเป่า
ยิงสัตว์, เหล็กปลายแหลมมีด้ามเป็นไม้ มีหาง ใช้ปาไปที่เป้า.
ลูกดาล น. เหล็กสำหรับไขดาลประตู มีรูปเป็นมุมฉาก ๒ ทบ.
ลูกดิ่ง น. โลหะตันรูปทรงกรวยติดที่ปลายสายเชือกใช้วัดความลึก
ของนํ้า ตรวจสอบเสาหรือกําแพงเป็นต้นว่าอยู่ในแนวดิ่งหรือไม่;
ตะกั่วก้อนเล็ก ๆ รูปทรงกรวย ใช้ถ่วงสายเบ็ดสําหรับตกกุ้ง; ตะกั่ว
ก้อนกลม ๆ เจาะรูผูกไว้ที่ปลายทั้ง ๒ ข้าง ใช้แกว่งหรือเหวี่ยงเป็น
อาวุธ; ตะกั่วหรือเหล็กเป็นต้นที่ผูกกับสายเชือกเป็นคู่สกัดหัวท้าย
ดอกจําปาของว่าวจุฬา.
ลูกดิน น. ดินปั้นกลมตากแห้งใช้เป็นลูกกระสุน.
ลูกดุม ดู กระดุม.
ลูกเด็กเล็กแดง, ลูกเล็กเด็กแดง น. เด็กเล็ก ๆ หลายคน.
ลูกโดด น. ลูกปืนที่ยิงออกไปทีละลูก.
ลูกตอด น. การบรรเลงที่ทำเสียงกระตุกสั้น ๆ สลับจังหวะ
ทำนองเพลง.
ลูกตะกั่ว (ปาก) น. ลูกปืน, กระสุนปืน.
ลูกตะเพรา น. ลูกกลม ๆ ที่ถักด้วยหวายแล้วยัดด้วยกาบมะพร้าว
เป็นต้น แขวนไว้ข้างเรือเพื่อกันกระแทก.
ลูกตั้ง น. ไม้ที่ตั้งเรียงกันอย่างลูกกรง.
ลูกตัว น. ลูกแท้ ๆ ของพ่อหรือแม่, ลูกในไส้ ก็ว่า.
ลูกติด น. ลูกที่ติดมากับผัวหรือเมีย, ถ้าติดผัวมา เรียกว่า ลูกติดพ่อ,
ถ้าติดเมียมา เรียกว่า ลูกติดแม่; ลูกที่ไม่ยอมห่างพ่อหรือแม่ก็เรียกว่า
ลูกติดพ่อ ลูกติดแม่.
ลูกติดท้อง น. ลูกผัวเก่าที่ติดครรภ์มาก่อนจะได้กับผัวใหม่.
ลูกติดพัน ว. อาการที่เป็นไปต่อเนื่องโดยไม่เจตนาหรือยั้งไม่ทัน
เช่น นักมวยเตะคู่ต่อสู้ที่กำลังล้มลงเป็นลูกติดพัน.
ลูกตุ้ม น. ไม้หรือเหล็กยาว ๆ มีลูกกลมข้างปลาย ใช้สําหรับเป็น
อาวุธ หรือสายเชือกมีตุ้มเหล็กหรือทองเหลืองถ่วงสําหรับชั่งของ
เพื่อคิดนํ้าหนัก, ตุ้มนาฬิกาที่ถ่วงให้จักรนาฬิกาเดินพอเหมาะกับ
เวลา; ของที่มีลักษณะกลม ๆ ห้อยลงมา, ตุ้ม ก็ว่า; โดยปริยาย
หมายถึงสิ่งที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น เช่น ลูกตุ้มสายสร้อย;
ผู้ถ่วงความเจริญ เช่น ไม่ทำการงานแล้วยังทำตัวเป็นลูกตุ้มถ่วง
ความเจริญเสียอีก.
ลูกตุ้มมะพร้าว น. ลูกมะพร้าวเล็ก ๆ ที่เสียหล่นลงมา.
ลูกตุ้มเหล็ก น. อาวุธที่คนจีนโบราณใช้ในการรบ, ชนิดที่มีหนาม
อย่างหนามทุเรียนโดยรอบ เรียกว่า ลูกตุ้มหนามทุเรียน.
ลูกเต้า น. ลูกผู้มีกําเนิดจากพ่อแม่.
ลูกเต้าเล้าอ่อน น. ลูกเล็ก ๆ หลายคน เช่น เธอมีลูกเต้าเล้าอ่อน
ไปไหนทีก็ต้องอุ้มบ้างจูงบ้าง.
ลูกเต๋า น. ลูกเหลี่ยมมี ๖ หน้า แต่ละหน้าเป็นสี่เหลี่ยมจัตุรัส มีแต้ม
ใช้ในการเล่นพนันมีลูกเต๋า สกา และไฮโล เป็นต้น, โดยปริยายใช้
เรียกสิ่งที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น เช่น หั่นเป็นสี่เหลี่ยมลูกเต๋า
ขนมเปี๊ยะลูกเต๋า.
ลูกแตก น. ลูกกระสุนที่มีดินปืนอย่างร้ายแรงอยู่ข้างใน เมื่อยิงหรือ
ขว้างไปจะแตกออกเป็นชิ้นเล็ก ๆ.
ลูกถ้วย น. วัตถุทําด้วยกระเบื้องสําหรับใช้เป็นฉนวนไฟฟ้า.
ลูกเถื่อน น. ลูกช้างที่เกิดจากช้างเถื่อนในป่า.
ลูกแถว น. เรียกพลทหารพลตํารวจเป็นต้น เช่น เรียกลูกแถวมาฝึก;
โดยปริยายหมายถึงผู้ที่เป็นลูกน้องเขา ไม่มีอำนาจหน้าที่ที่จะสั่งการ
ใด ๆ ได้เลย เช่น มีแต่พวกลูกแถวเท่านั้นจะช่วยอะไรได้.
ลูกทรพี น. ลูกอกตัญญูที่ทำร้ายพ่อแม่ของตน.
ลูกทอย น. ไม้แหลมสําหรับตอกต้นไม้เป็นต้นเพื่อเหยียบขึ้นไป,
เหล็กแหลมหรือตะปูที่ตอกเข้ากับหุ่นขี้ผึ้งให้ติดกับแกนในสำหรับ
พยุงพิมพ์ดินให้คงที่ในการหล่อโลหะเช่นพระพุทธรูป.
ลูกทัพฟ้า (ปาก) น. ทหารอากาศ.
ลูกท่านหลานเธอ น. ลูกหลานเจ้านายหรือผู้มีอํานาจ.
ลูกทุ่ง น. ลูกป่า; ผู้ที่ทำมาหากินอยู่ตามท้องทุ่ง; ลูกสัตว์ที่เกิดใน
ท้องทุ่ง; เรียกเหล้าเถื่อนว่า เหล้าลูกทุ่ง, โดยปริยายหมายถึงสิ่งที่มี
ลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น เช่น นิยายลูกทุ่ง ภาษาลูกทุ่ง. ว. เรียก
เพลงชนิดที่คนในชนบทนิยมว่า เพลงลูกทุ่ง.
ลูกเทนนิส น. ลูกยางกลมหุ้มสักหลาดที่ใช้ในการเล่นเทนนิส,
ลูกสักหลาด ก็ว่า.
ลูกโทน น. ลูกคนเดียวของพ่อแม่; ลูกตัวเดียวของสัตว์ชนิดที่ตาม
ปรกติมีครั้งละหลายตัว เช่น สุนัขตัวนี้ออกลูกโทน.
ลูกเธอ (ราชา) น. คํานําหน้านามพระราชโอรสพระราชธิดาในสมัย
รัชกาลที่ ๑ ถึงต้นรัชกาลที่ ๓, คํานําหน้านามพระราชธิดาในสมัย
ปลายรัชกาลที่ ๓ ถึงปัจจุบัน, เรียกเต็มว่า พระเจ้าลูกเธอ, ถ้ามีพระ
มารดาเป็นเจ้า เรียกว่า สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ.
ลูกนอกคอก น. ลูกที่ประพฤติไม่ตรงตามที่พ่อแม่สั่งสอน หรือตาม
ธรรมเนียมประเพณีของบรรพบุรุษ.
ลูกน้อง (ปาก) น. บริวาร, ผู้อยู่ในปกครองหรือใต้บังคับบัญชา,
ผู้ใกล้ชิดเป็นกําลังสําคัญในการงาน.
ลูกนา น. ผู้ที่เช่านาเขาทํา.
ลูกน้ำ น. ลูกอ่อนของยุงที่ยังอาศัยอยู่ในนํ้า เมื่อแก่เข้าหลุดจาก
ปลอกเป็นยุง; ชื่อเครื่องหมายวรรคตอนรูปดังนี้ , สำหรับคั่นวรรค
ตอนของข้อความ เรียกว่า จุดลูกนํ้า หรือ จุลภาค.
ลูกน้ำเค็ม (ปาก) น. คนที่เกิดหรือโตอยู่ในแถบชายทะเล; ทหารเรือ.
ลูกน้ำหนัก น. ลูกกลมทำด้วยเหล็ก ใช้ในการเล่นกรีฑาทุ่มน้ำหนัก.
ลูกนิมิต น. ลูกที่ทํากลม ๆ ประมาณเท่าบาตร มักทำด้วยหิน ใช้ฝัง
เป็นเครื่องหมายเขตอุโบสถ.
ลูกเน่ง น. โลหะที่แขวนในกระดิ่ง เมื่อแกว่งไปกระทบตัวกระดิ่ง
จะมีเสียงดัง.
ลูกเนรคุณ น. ลูกไม่รู้คุณพ่อแม่, ลูกอกตัญญู ก็ว่า.
ลูกในไส้ น. ลูกตัว.
ลูกบท น. เพลงเล็ก ๆ ที่บรรเลงต่อจากเพลงใหญ่; เรียกลิเกที่ผู้
แสดงเป็นตัวพระตัวนางไม่เข้าเครื่องอย่างโขน ละครหรือลิเก
ทรงเครื่อง ว่า ลิเกลูกบท.
ลูกบวบ น. ชื่อไม้ไผ่ที่มัดรวมกันกลม ๆ แล้วทําเป็นแพ เรียกว่า
แพลูกบวบ; ชายจีวรภิกษุที่ม้วนให้กลมแล้วพาดบ่าหรือหนีบ
รักแร้เมื่อเวลาครองผ้า เช่น พาดลูกบวบ หนีบลูกบวบ.
ลูกบอล น. ลูกกลมทำด้วยวัสดุต่าง ๆ เช่นหนัง ยาง พลาสติก
ภายในมีลมอัด ใช้ในการเล่นกีฬาเป็นต้น, บอล ก็ว่า.
ลูกบอลลูน น. ลูกบัลลูน, บัลลูน หรือ บอลลูน ก็ว่า.
ลูกบันได น. ขั้นบันไดชนิดที่ชักขึ้นลงหรือยกไปมาได้, ลูกกระได
ก็ว่า.
ลูกบัลลูน น. ลูกกลมขนาดใหญ่บรรจุแก๊สที่เบากว่าอากาศทำให้
ลอยได้ ใช้ประโยชน์ในกิจการบางอย่าง เช่น ตรวจลมชั้นบน,
ลูกบอลลูน บัลลูน หรือ บอลลูน ก็ว่า.
ลูกบ้าน น. ชาวบ้านที่อยู่ในปกครองของนายบ้าน ซึ่งในปัจจุบัน
ได้แก่ กํานันและผู้ใหญ่บ้านหรือนายอําเภอแล้วแต่กรณี.
ลูกบาศก์ น. ลูกเหลี่ยมมี ๖ หน้า แต่ละหน้าเป็นสี่เหลี่ยมจัตุรัส,
เรียกลูกเต๋าที่ใช้ทอดในการเล่นสกา.
ลูกบิด น. อุปกรณ์สําหรับจับบิดเพื่อปิด เปิดประตูหน้าต่าง เดิม
ทําเป็นลูกกลม ๆ; อุปกรณ์เครื่องแก้ววิทยาศาสตร์สําหรับปิดเปิด
ให้ของเหลวเป็นต้นหยุดผ่านหรือไหลผ่าน; อุปกรณ์สําหรับบิดเร่ง
หรือลดสายเครื่องดนตรีประเภทเครื่องดีดหรือเครื่องสีให้ตึงหรือ
หย่อน มักทําด้วยไม้หรืองา.
ลูกบุญธรรม น. ลูกของคนอื่นที่เอามาเลี้ยงเป็นลูกของตัว.
ลูกเบี้ยว น. อุปกรณ์ชนิดหนึ่งในเครื่องยนต์ ทําหน้าที่ดันทองขาว
ในจานจ่ายให้แยกจากกัน เพื่อตัดวงจรไฟตํ่าให้ไปเกิดไฟแรงสูงที่
คอยล์; อุปกรณ์ชนิดหนึ่งในเครื่องยนต์ทําหน้าที่ควบคุมการปิดเปิด
ของลิ้นเครื่องยนต์ เพื่อรับไอดีเข้าไปเผาไหม้และถ่ายไอเสียออกตาม
จังหวะที่ถูกต้อง.
ลูกแบดมินตัน น. ลูกขนไก่ที่ใช้ในการเล่นแบดมินตัน, ลูกขนไก่
ก็ว่า.
ลูกประคบ น. ผ้าห่อเครื่องยาผูกเป็นลูกกลม ๆ ใช้อังไฟนาบหรือ
กดคลึงตามร่างกายตรงบริเวณที่ปวดหรือโนเป็นต้น.
ลูกประคำ น. ไม้หรือแก้วเป็นต้นที่ทําเป็นเม็ดกลมมีรูตรงกลางร้อย
ด้วยด้ายหรือไหม ส่วนมากมี ๑๐๘ ลูก สําหรับนักบวชมีฤษีเป็นต้น
ใช้สวมคอเพื่อกําหนดนับการบริกรรมภาวนา คือเมื่อบริกรรมภาวนา
จบครั้งหนึ่ง ๆ ก็รูดไว้เม็ดหนึ่ง, เครื่องประดับที่ทําเช่นนั้น.
ลูกประดู่ (ปาก) น. ทหารเรือ.
ลูกประสม น. ต้นไม้หรือสัตว์ที่เกิดจากการผสมพันธุ์ต่างชนิดกัน,
ลูกผสม ก็ว่า.
ลูกประสัก น. ไม้หมุดสําหรับตรึงกงเรือเป็นต้นต่างตะปู, ประสัก
ก็ว่า.
ลูกประหล่ำ น. เครื่องประดับข้อมือ มักทําเป็นลูกกลม ๆ หรือเป็น
กลีบอย่างลูกมะยม หรือเป็นเหลี่ยมเป็นต้น สลักเป็นลวดลาย เดิมมี
สีแดง ๆ, ปะวะหลํ่า ก็ว่า.
ลูกปราย น. ลูกตะกั่วหรือลูกเหล็กเล็ก ๆ สําหรับยัดใส่ในลํากล้อง
ปืนครั้งละหลายลูก เมื่อยิงไปครั้งหนึ่ง ๆ ลูกจะกระจายไป, กระสุน
ปืนชนิดที่มีลูกตะกั่วหรือลูกเหล็กเล็ก ๆ หลาย ๆ ลูกผสมปนอยู่กับ
ดินปืนในนัดเดียวกัน เวลายิงจะกระจายออก เช่น ปืนลูกซองใช้
กระสุนลูกปราย.
ลูกปละ น. ลูกวัวหรือควายที่ออกในคราวที่เจ้าของปล่อยอยู่ตามทุ่ง
ตามป่า ซึ่งพ่อหรือแม่สมจรกับวัวป่าหรือควายป่า.
ลูกปลา น. กระดาษที่ทําเป็นชิ้นกลม ๆ เล็ก ๆ ปิดตามตัวว่าวเพื่อ
ตรึงด้ายสักให้ติดกับกระดาษ.
ลูกป้อม น. ที่กำบังตัวทหารที่รักษาการณ์อยู่บนกำแพงป้อม เป็น
รูปสี่เหลี่ยม.
ลูกปะกน น.ไม้ลูกสกัดฝาเรือนสําหรับเอากระดานกรุ, ปะกน
ก็เรียก.
ลูกปัด น. เม็ดแก้วเป็นต้นมีรูตรงกลางสําหรับร้อยเป็นเครื่องประดับ
ต่าง ๆ.
ลูกปา น. แถบหรือชิ้นกระดาษสีต่าง ๆ ที่ใช้โปรยหรือขว้างปากัน
ในงานรื่นเริงเป็นต้น.
ลูกป่า น. ต้นไม้หรือสัตว์ที่เป็นพันธุ์เดิมตามธรรมชาติ, มักใช้เรียก
ปลากัดหรือปลาเข็ม.
ลูกปืน น. ลูกตะกั่วหรือเหล็กเป็นต้นที่ยัดใส่ในลํากล้องปืนแล้วยิง,
กระสุนที่บรรจุในลํากล้องปืนสําหรับยิง ประกอบด้วยปลอกโลหะ
ตรงปลายด้านหนึ่งมีหัวกระสุนโลหะ ถ้าเป็นปืนลูกซอง ปลอกทํา
ด้วยกระดาษแข็ง ไม่มีหัวกระสุน แต่มีลูกปรายหลายลูกอยู่ภายใน
ทั้ง ๒ ชนิดมีดินปืนอยู่ตรงกลางและมีเชื้อปะทุอยู่ก้นปลอก, กระสุน
ปืน; ลูกเหล็กที่มีลักษณะกลม ทรงกระบอก หรือทรงกรวย ใส่ใน
ตลับรองเพลาเครื่องจักรเป็นต้น เพื่อให้หมุนหรือเคลื่อนไปได้คล่อง.
ลูกแป น. วิธีเตะตะกร้อท่าหนึ่งด้วยหน้าเท้า คือ ทั้งฝ่าเท้าและ
ข้างเท้าพร้อม ๆ กัน.
ลูกโป่ง น. ถุงทำด้วยยางหรือพลาสติกเป็นต้นที่เป่าหรืออัดลมให้
ยืดโป่งเป็นรูปต่าง ๆ ได้.
ลูกโป่งสวรรค์ น. ลูกโป่งที่อัดด้วยแก๊สไฮโดรเจนทําให้ลอยได้,
ลูกสวรรค์ ก็ว่า.
ลูกผม น. ผมอ่อนที่อยู่ตามตีนผมตรงหน้าผากและท้ายทอย.
ลูกผสม น. ต้นไม้หรือสัตว์ที่เกิดจากการผสมพันธุ์ต่างชนิดกัน เช่น
กล้วยไม้ลูกผสม สุนัขลูกผสม, ลูกประสม ก็ว่า.
ลูกผักชี น. ชื่อเรียกผลของผักชี กลิ่นหอม ใช้เป็นเครื่องเทศ.
ลูกผักบุ้ง น. ลูกตุ้มที่ห้อยสายสร้อยข้อมือ มีลักษณะคล้ายลูกของผักบุ้ง.
ลูกผีลูกคน (สํา) ว. หวังเป็นที่แน่นอนยังไม่ได้, มักใช้ในกรณีสำคัญ ๆ
เช่น เด็กที่เกิดใหม่จะรอดหรือไม่ ยังเป็นลูกผีลูกคนอยู่ การสอบไล่
ครั้งนี้ ยังเป็นลูกผีลูกคนอยู่.
ลูกผู้ชาย น. เรียกผู้ชายที่มีความยุติธรรม ความซื่อสัตย์ เข้มแข็ง
เด็ดเดี่ยว กล้าหาญ และมีความรับผิดชอบ เป็นต้น.
ลูกผู้น้อง น. ญาติที่เป็นลูกของน้าหรืออา.
ลูกผู้พี่ น. ญาติที่เป็นลูกของลุงหรือป้า.
ลูกผู้หญิง น. เรียกผู้หญิงที่มีความสุภาพเรียบร้อย สงบเสงี่ยม
อ่อนโยน รู้จักรักนวลสงวนตัว ประกอบด้วยเมตตากรุณา และ
รู้จักการบ้านการเรือน เป็นต้น.
ลูกไผ่ น. ลูกของไผ่ซึ่งมีลักษณะคล้ายเมล็ดข้าวสาร เมื่อตกลงมา
กองอยู่ที่กอไผ่ เรียก ขุยไผ่ แล้วจะทําให้ไผ่ต้นนั้นตาย เรียกว่า
ไผ่ตายขุย.
ลูกฝาแฝด น. ลูก ๒ คนที่เกิดจากท้องแม่คนเดียวกัน ในระยะเวลา
เดียวกันหรือใกล้กัน อาจมีร่างกายติดกันหรือไม่ติดกันก็ได้ มักมี
หน้าตาเหมือนกัน.
ลูกแฝด น. ลูกที่เกิดจากท้องแม่คนเดียวกัน ในระยะเวลาเดียวกัน
หรือใกล้กัน อาจเป็นแฝด ๒ คน ๓ คน หรือมากกว่านั้นก็ได้.
ลูกพรรค น. สมาชิกที่มิได้เป็นหัวหน้าของพรรคการเมือง.
ลูกพรวน น. โลหะทําเป็นรูปกลมกลวง มีลูกกลิ้งเล็ก ๆ อยู่ข้างใน
เพื่อให้เกิดเสียง ใช้ผูกคอสัตว์หรือข้อเท้าเป็นต้น, กระพรวน พรวน
หรือ ลูกกระพรวน ก็ว่า; (ถิ่น–พายัพ, อีสาน) มะหิ่ง หรือ หมากหิ่ง.
ลูกพริก น. เครื่องประดับรูปคล้ายเมล็ดพริก ทำด้วยทอง เงิน นาก
หรืองา เป็นต้น สําหรับร้อยคาดเอวเด็กผู้ชาย.
ลูกพลู น. เครื่องประดับเครื่องแต่งตัวของช้างห้อยเป็นระย้าเรียง
เป็นแถวลงมา มักทำด้วยทองเหลืองหรือเงินกะไหล่.
ลูกพี่ (ปาก) น. คําที่ลูกน้องหรือลูกสมุนเรียกเพื่อยกย่องผู้ที่เป็น
หัวหน้านักเลงเป็นต้น.
ลูกพี่ลูกน้อง น. ญาติที่เป็นลูกของลุง ป้า น้า หรืออา.
ลูกฟัก น. แผ่นกระดานที่ใส่ในกรอบบานประตูหน้าต่างเป็นต้น
ของเรือนฝากระดานแบบทรงไทย.
ลูกฟักหน้าพรหม น. ไม้กรุในช่องจั่วลูกฟักเรือนทรงไทยเพื่อกัน
ฝนสาด.
ลูกฟุตบอล น. ลูกกลมทำด้วยวัสดุต่าง ๆ เช่น หนังยาง พลาสติก
ภายในมีลมอัด ใช้ในการเล่นฟุตบอล.
ลูกฟูก น. ลอนของฟูกเป็นต้น, เรียกกระเบื้อง สังกะสี หรือกระดาษ
เป็นต้น ที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น เช่น กระเบื้องลูกฟูก สังกะสี
ลูกฟูก กระดาษลูกฟูก.
ลูกไฟ น. ส่วนที่แยกออกจากวัตถุกําลังลุกเป็นไฟแล้วกระเด็น
หรือกระจายออกไปเป็นดวงไฟน้อย ๆ จํานวนมากบ้างน้อยบ้าง
เช่น ลูกไฟพะเนียง ลูกไฟจากปล่องเรือโยง ลูกไฟจากเตาถ่าน.
ลูกมโหตร [–มะโหด] น. พวงอุบะซึ่งห้อยประดับอยู่ที่คันดาลฉัตร
ทำด้วยผ้าตาดทอง, พวงมโหตร ก็ว่า.
ลูกมะหวด น. ลูกตั้งมักทำด้วยหินหรือไม้เป็นต้น เป็นรูปกลม ๆ
ป้อม ๆ คล้ายผลมะหวดเรียงกันเป็นลูกกรงใช้แทนหน้าต่าง เช่น
ลูกมะหวดที่ปราสาทหิน.
ลูกมาด น. เรือมาดที่ขุดแล้วแต่ยังไม่ได้เบิก, มาดเรือโกลน ก็เรียก.
(ดู มาด).
ลูกมือ น. ผู้ทําการตามคําแนะนําของหัวหน้า เช่น ลูกมือทำกับข้าว.
ลูกเมียน้อย น. ลูกของเมียน้อยซึ่งมีสิทธิ์ด้อยกว่าลูกของเมียหลวง,
โดยปริยายหมายถึงผู้มีฐานะไม่เทียมหน้าเทียมตาผู้อื่นหรือสิ่งอื่นที่
มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น เช่น บางคนบ่นว่าสถาบันของตนเป็น
ลูกเมียน้อย.
ลูกเมียหลวง น. ลูกของเมียหลวงซึ่งมีสิทธิ์มากกว่าลูกของเมียน้อย,
โดยปริยายหมายถึงผู้มีฐานะเหนือกว่าผู้อื่นหรือสิ่งอื่นที่มีลักษณะ
คล้ายคลึงเช่นนั้น เช่น หลายคนมองว่ามหาวิทยาลัยในกรุงเทพฯ เป็น
ลูกเมียหลวง.
ลูกโม่ น. วัตถุทําด้วยหิน เหล็ก ทองเหลือง เป็นต้น ให้มีรูปกลม ๆ
ใช้โม่หรือบดสิ่งของ; ส่วนของปืนที่บรรจุกระสุน เมื่อลั่นไกแล้ว
หมุนได้เพื่อให้ลูกปืนตรงกับลํากล้อง.
ลูกไม้ ๑ น. ผลไม้, ลักษณนามว่า ผล.
ลูกไม้หล่นไม่ไกลต้น (สํา) น. ลูกย่อมไม่ต่างกับพ่อแม่มากนัก.
ลูกยอ (ปาก) น. คําแสร้งเยินยอ.
ลูกยอด น. ไข่งูจงอางฟองที่อยู่สูงสุด เรียกว่า ไข่ลูกยอด.
ลูกย่าง น. ลูกโซ่ตรวนที่ทําเป็นห่วงยาว ๆ สําหรับพอให้ก้าวย่างได้.
ลูกยาเธอ (ราชา) น. คํานําหน้านามพระราชโอรสในสมัยปลาย
รัชกาลที่ ๓ ถึงปัจจุบัน, เรียกเต็มว่า พระเจ้าลูกยาเธอ, ถ้ามีพระ
มารดาเป็นเจ้า เรียกว่า สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ.
ลูกยุ น. ลมปากที่ยุให้ทำสิ่งใดสิ่งหนึ่ง มักเป็นไปในทางไม่ดี.
ลูกโยน น. ดินที่ปั้นกลมแล้วเอาต้นหญ้าทําเป็นหางสําหรับขว้าง
ไล่นกซึ่งมากินข้าวในนา; เรียกข้าวเหนียวที่ผัดกับกะทิใส่เกลือ
นํ้าตาล ห่อด้วยใบมะพร้าวอ่อนหรือใบเตยไว้หางยาว แล้วต้ม
ให้สุก ว่า ข้าวต้มลูกโยน.
ลูกรอก น. อาหารชนิดหนึ่ง ทําด้วยไข่กรอกในไส้ไก่แล้วเอาไปต้ม
หรือนึ่งให้สุก ตัดเป็นแว่น ๆ เมื่อต้มในแกงจืดตอนปลายหัวท้ายจะ
บานตรงกลางเป็นร่องคล้ายรอก.
ลูกระนาด ว. เรียกถนนที่มีผิวจราจรขรุขระมีลักษณะคล้ายลูก
ระนาดหรือลูกคลื่นว่า ถนนเป็นลูกระนาด, ถนนเป็นลูกคลื่น ก็ว่า,
เรียกสะพานที่เอาไม้จริงมาตีอันเว้นอันว่า สะพานลูกระนาด.
ลูกระเบิด น. สิ่งที่มีรูปร่างต่าง ๆ บรรจุดินระเบิดหรือสารเคมี
บางอย่าง เมื่อเกิดการระเบิด บางชนิดมีอำนาจในการทำลาย เช่น
ลูกระเบิดทำลาย ลูกระเบิดสังหาร บางชนิดก่อให้เกิดไฟไหม้ เช่น
ลูกระเบิดเพลิง บางชนิดก่อให้เกิดอาการระคายเคืองแก่เยื่อตา เช่น
ลูกระเบิดน้ำตา.
ลูกรัง น. หินแลงที่เป็นเม็ด ๆ.
ลูกรุ่ย น. แก้วเป็นต้นที่ทําเป็นแท่งยาว ๆ คล้ายผลต้นรุ่ยสําหรับ
ห้อยเป็นระย้า, โดยปริยายเรียกสิ่งที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น
เช่น ลูกรุ่ยชายผ้าม่าน.
ลูกเรือ น. กะลาสี, คนประจำอยู่ในเรือโดยสารหรือเรือประมง
เป็นต้นยกเว้นชั้นหัวหน้าเช่นกัปตันหรือนายท้าย.
ลูกลม ๑ น. สิ่งคล้ายตะกร้อ สานด้วยตอกบาง ๆ เป็นต้น ใช้ปัก
ปลายไม้เพื่อให้หมุนดูทางลม.
ลูกล้อ ๑ น. ส่วนของรถซึ่งเป็นวงกลมสําหรับหมุนเคลื่อนพารถไป,
ล้อ ก็ว่า, โดยปริยายเรียกสิ่งที่เป็นวงกลมคล้ายลูกล้อเช่นขอบกระด้ง
สําหรับเด็กตีเล่น.
ลูกล้อ ๒ น. วิธีบรรเลงทํานองอย่างหนึ่ง แบ่งเครื่องดนตรีเป็น ๒
พวก โดยผลัดกันบรรเลงคนละที เมื่อพวกหน้าบรรเลงเป็นทํานอง
อย่างใด พวกหลังก็จะบรรเลงเป็นทํานองซํ้าอย่างเดียวกัน และ
ทํานองที่ผลัดกันบรรเลงนี้ไม่บังคับว่าจะสั้นยาวเท่าใดหรือจะมี
เพียงพยางค์เดียวก็ได้.
ลูกลอย น. อุปกรณ์ภายในถังน้ำของส้วมชักโครกเป็นต้น มีหน้าที่
รักษาระดับน้ำในถังน้ำให้คงที่; อุปกรณ์ชนิดหนึ่งสำหรับเครื่องยนต์
อยู่ในคาร์บูเรเตอร์ ทำหน้าที่รักษาระดับน้ำมันเชื้อเพลิงภายในห้อง
ลูกลอยให้คงที่.
ลูกล่า น. ลูกคนสุดท้องที่เกิดมาโดยไม่คาดว่าจะมีอีกแล้ว แต่ไม่ห่าง
จากพี่มากเท่าลูกหลง, (ถิ่น) ลูกคนสุดท้อง.
ลูกลิงลูกค่าง น. เรียกเด็กที่อยู่ไม่สุข ซุกซนมาก ชอบปีนป่าย
หกคะเมนตีลังกาเป็นต้น.
ลูกเล่น (ปาก) น. เล่ห์เหลี่ยม, ชั้นเชิง, กลเม็ด.
ลูกเลี้ยง น. ลูกที่ติดพ่อหรือแม่มา; ลูกของคนอื่นซึ่งเอามาเลี้ยง
ต่างลูก, ลูกบุญธรรม ก็ว่า.
ลูกเลื่อน น. อุปกรณ์ในปืนชนิดมีแหนบกระสุน อยู่ในลำกล้อง
มีหน้าที่กดกระสุนปืนไม่ให้ตรงลำกล้อง เมื่อขึ้นไกจะดันกระสุน
ปืนให้เลื่อนขึ้นและเข้าสู่ลำกล้อง.
ลูกโลก น. หุ่นจําลองของโลกที่ทําขึ้นเพื่อใช้แสดงรูปทรงสัณฐาน
ของโลก มีแผนที่แสดงตําแหน่งต่าง ๆ บนพื้นโลก ทำด้วยกระดาษ
โลหะ หรือพลาสติก เป็นต้น.
ลูกไล่ น. ปลากัดหรือปลาเข็มที่ใช้สําหรับให้ปลาที่เลี้ยงไว้ไล่เพื่อ
ซ้อมกําลัง, โดยปริยายหมายถึงคนที่ยอมเป็นรองเขาเสมอ.
ลูกวัด น. พระที่ไม่ใช่สมภาร.
ลูกเวรลูกกรรม น. ลูกที่ทำให้พ่อแม่ต้องเสียอกเสียใจ หรือได้รับ
ความเดือดร้อน.
ลูกศร น. เครื่องหมายที่ใช้ชี้บอกทางเป็นต้น มีลักษณะคล้ายส่วน
ปลายของลูกศร รูปดังนี้ ?; ลูกธนู, ลักษณนามว่า ดอก.
ลูกศิษย์ น. ผู้ศึกษาเล่าเรียนหรือผู้เยาว์วัยซึ่งอยู่ในความดูแลคุ้มครอง
ของอาจารย์, ศิษย์ หรือลูกศิษย์ลูกหา ก็ว่า.
ลูกศิษย์ลูกหา น. ลูกศิษย์.
ลูกสมภารหลานเจ้าวัด (สํา) น. ลูกเจ้านาย, ลูกผู้มีอํานาจ, มี
ความหมายทํานองเดียวกับ ลูกท่านหลานเธอ.
ลูกสมุน (ปาก) น. บริวาร, คนอยู่ในบังคับ.
ลูกสวน น. ลูกพลาสติกหรือลูกยางมีลักษณะกลม ๆ ตอนบนแหลม
มีรูใส่น้ำยาหรือน้ำสบู่สำหรับใช้สวนอุจจาระ.
ลูกสวรรค์ น. ลูกโป่งที่อัดด้วยแก๊สไฮโดรเจนทําให้ลอยได้,
ลูกโป่งสวรรค์ ก็ว่า.
ลูกสวาท น. ชายที่ประพฤติตนอย่างนางบําเรอ.
ลูกสะกด น. ลูกประคำที่เป็นลูกคั่น.
ลูกสะบ้า น. กระดูกมีลักษณะกลม ๆ แบน ๆ คล้ายลูกสะบ้า
มีเอ็นยึดระหว่างกล้ามเนื้อต้นขาด้านหน้ากับกระดูกหน้าแข้ง
ประกอบเป็นส่วนนูนสุดของกระดูกหัวเข่า, สะบ้าหัวเข่า ก็ว่า.
ลูกสะใภ้ น. หญิงซึ่งเป็นเมียของลูกชาย.
ลูกสักหลาด (ปาก) น. ลูกเทนนิส.
ลูกสุดท้อง น. ลูกคนสุดท้ายของพ่อแม่.
ลูกสูบ น. อุปกรณ์ชนิดหนึ่งในเครื่องยนต์ ทําหน้าที่อัดไอนํ้ามัน
เชื้อเพลิงผสมอากาศเข้าไปในกระบอกสูบเพื่อให้จุดระเบิด แล้วรับ
กําลังจากแรงระเบิดส่งต่อไปยังก้านสูบ แล้วขับไล่ไอเสียออกไปด้วย.
ลูกเสือ น. สมาชิกแห่งองค์การที่มีวัตถุประสงค์ในการฝึกหัดอบรม
บ่มนิสัยเด็กชายให้เป็นพลเมืองดีตามจารีตประเพณี มีอุดมคติและ
ความรับผิดชอบตัวเองและต่อผู้อื่นเป็นต้น.
ลูกเสือลูกตะเข้ น. ลูกของคนอื่นที่เอามาเลี้ยงไว้แล้วกลับทำร้าย
คนเลี้ยงในภายหลัง.
ลูกหนัง (ปาก) น. ลูกฟุตบอล.
ลูกหนี้ น. ผู้เป็นหนี้, คู่กับ เจ้าหนี้; (กฎ) บุคคลผู้มีหนี้กับบุคคล
อีกคนหนึ่งซึ่งเรียกว่า เจ้าหนี้.
ลูกหนุน น. ผู้สนับสนุนให้กำลังใจในการกีฬาหรือการต่อสู้เป็นต้น.
ลูกหนู ๑ น. ดอกไม้ไฟที่จุดให้แล่นไปตามสายลวด.
ลูกหนู ๒ น. ส่วนที่นูนขึ้นบนกล้ามเนื้อเวลาเอามือดึงหรือฟันที่
แขน, ต่อมนํ้าเหลืองที่โตขึ้นและคลําได้เป็นก้อนบริเวณใต้หูใต้
ขากรรไกรล่างและใต้คาง.
ลูกหนู ๓ น. เครื่องมือช่างชนิดหนึ่ง ใช้สำหรับตัดและขัดกระเบื้อง
ปูพื้น.
ลูกหมด น. เพลงสั้น ๆ จังหวะเร็ว บรรเลงต่อท้ายเพลง ๓ ชั้นเป็นต้น
แสดงว่าจบการบรรเลงชุดนั้น ๆ เรียกว่า ลูกหมด คือจบหรือหมดไป
ชุดหนึ่ง.
ลูกหม่อ น. ลูกควายตัวเล็ก ๆ เรียกตามเสียงที่มันร้อง, ลูกกะแอ หรือ
ลูกแหง่ ก็เรียก.
ลูกหมาก ๑ น. ชื่อต่อมในเพศชาย รูปร่างคล้ายเนื้อในของผลหมาก
อยู่รอบท่อปัสสาวะส่วนต้นใต้กระเพาะปัสสาวะ ทําหน้าที่ผลิต
นํ้าเลี้ยงเชื้ออสุจิบางส่วน; ส่วนใกล้โคนลึงค์สุนัขตัวผู้ที่พองขึ้นได้
เพื่อให้ยึดติดกับอวัยวะเพศของตัวเมียในขณะผสมพันธุ์ ซึ่งเรียกว่า
ติดเก้ง.
ลูกหมาก ๒ น. อุปกรณ์ในส่วนช่วงล่างของรถยนต์ มีหน้าที่บังคับ
ล้อและพวงมาลัยไม่ให้สั่น ทั้งช่วยผ่อนความสะเทือนของตัวรถด้วย.
ลูกหมู่ (โบ) น. ลูกหลานที่ต้องถูกเกณฑ์รับราชการตามสังกัดของ
บิดามารดาในครั้งโบราณ.
ลูกหลง น. ลูกที่เกิดทีหลังห่างจากพี่เป็นเวลานานปี; ลูกปืนที่ค้าง
อยู่ในกระบอกปืนโดยหลงลืม, ลูกปืนหรือสิ่งอื่นที่พลาดไปถูกผู้อื่น
ซึ่งมิได้หมายไว้, โดยปริยายหมายถึงการที่ผู้ใดผู้หนึ่งพลอยได้รับ
เคราะห์หรืออันตรายจากการกระทำของผู้อื่นโดยผู้กระทำมิได้มี
เจตนาเช่นนั้น เช่น กรรมการห้ามมวยถูกลูกหลงของนักมวยลงไป
หมอบกับพื้นเวที.
ลูกหลงแม่ น. คำล้อเด็กที่หาแม่ไม่พบหรือสำคัญผิดคิดว่าหญิงอื่น
เป็นแม่.
ลูกหลวง น. ลูกของพระเจ้าแผ่นดิน; (โบ) เรียกเมืองเอกที่พระโอรส
ของพระเจ้าแผ่นดินไปครองว่า เมืองลูกหลวง.
ลูกหลาน น. ผู้มีอายุคราวลูกหรือหลานที่เป็นญาติห่าง ๆ หรือ
ที่นับว่าเป็นญาติ เช่น เด็ก ๆ เหล่านี้ล้วนเป็นลูกหลานฉันทั้งนั้น;
ผู้สืบเชื้อสาย เช่น สมบัติเก่าลูกหลานเก็บรักษาไว้ได้.
ลูก ๆ หลาน ๆ น. ลูกและหลานหลายคน.
ลูกหัวแก้วหัวแหวน น. ลูกที่พ่อแม่โปรดปรานมากที่สุด.
ลูกหัวปี น. ลูกคนแรกของพ่อแม่.
ลูกหาบ น. ลูกจ้างสําหรับหาบหามสัมภาระเดินทางในที่ทุรกันดาร.
ลูกหิน น. ลูกกลมทําด้วยหินเป็นต้นสําหรับเด็กเล่น.
ลูกหินบด น. หินแท่งกลมยาวสําหรับบดยา, คู่กับ แม่หินบด.
ลูกหีบ น. เครื่องหีบอ้อยรูปกลมเป็นเฟืองอย่างเครื่องจักร; สิ่งซึ่ง
มีลักษณะคล้ายหีบใช้สําหรับรองก้าวขึ้นก้าวลงอย่างขั้นบันได.
ลูกเห็บ น. เม็ดนํ้าแข็งที่เกิดจากการกลั่นตัวของไอน้ำในอากาศ
แล้วตกลงมา.
ลูกเหม็น น. สารอินทรีย์ ลักษณะเป็นของแข็ง สีขาว ทำเป็นลูกกลม
มีกลิ่นไม่ชวนดม ใช้ใส่ตู้หนังสือเป็นต้นเพื่อกันแมลงบางชนิด.
ลูกแห น. สายโซ่ตะกั่วเล็ก ๆ ที่ร้อยปากแหสําหรับถ่วง.
ลูกแหง่ น. ลูกควายตัวเล็ก ๆ เรียกตามเสียงที่มันร้อง, ลูกหม่อ
หรือ ลูกกะแอ ก็ว่า; เด็กตัวเล็ก ๆ; (ปาก) เหรียญกระษาปณ์อัน
เล็ก ๆ; โดยปริยายหมายถึงคนที่โตแล้วแต่ยังติดพ่อติดแม่เป็นต้น
หรือยังทำอ้อนเหมือนเด็กเล็ก ๆ.
ลูกอกตัญญู น. ลูกไม่รู้คุณพ่อแม่, ลูกเนรคุณ ก็ว่า.
ลูกอม น. ลูกกลม ๆ ทําด้วยของต่าง ๆ ใช้อมเป็นเครื่องราง; ทอฟฟี่.
ลูกอ่อน น. ลูกเล็ก ๆ ที่ยังไม่หย่านม, เรียกพ่อหรือแม่ที่มีลูกเล็ก ๆ
ยังไม่หย่านมว่า พ่อลูกอ่อน แม่ลูกอ่อน, โดยปริยายเรียกบุคคลที่
ช่วยตัวเองไม่ได้ ต้องมีผู้อื่นคอยดูแลอย่างใกล้ชิด (มักใช้แก่ผู้สูงอายุ)
เช่นเวลานี้ไปไหนไม่สะดวก เพราะมีคุณยายเป็นลูกอ่อน ต้องคอย
ดูแลท่าน.
ลูกอิจฉา น. ลูกที่เกิดหลังจากพ่อแม่ได้ขอลูกของคนอื่นมาเลี้ยง
เป็นลูก.
ลูกแอก น. ไม้ ๒ อันที่สอดทะลุแอกลงไป ใช้กำกับ ๒ ข้างคอวัว
หรือควาย.
ลูกแก้ว ๑ดูใน ลูก.
ลูกแก้ว ๒(ถิ่น–พายัพ) น. เด็กที่โกนหัวเตรียมบวชเป็นสามเณร.
ลูกเขยตายแม่ยายชักปรกดู ลูกเขยตายแม่ยายทําศพ.
ลูกเขยตายแม่ยายทำศพน. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Euphorbia cyathophora Murr. ในวงศ์
Euphorbiaceae ใช้ทํายาได้, ลูกเขยตายแม่ยายชักปรก ก็เรียก.
ลูกเคล้าน. ชื่อหญ้าชนิดหนึ่งใช้ทํายาได้. (พจน. ๒๔๙๓).
ลูกประคำผีดู กระดูกอึ่ง.
ลูกปืนใหญ่น. ชื่อไม้ต้นชนิด Couroupita guianensis Aubl. ในวงศ์ Lycythidaceae
ดอกออกตามลําต้น ผลกลมใหญ่.
ลูกผึ้งดู รากกล้วย.
ลูกไม้ ๒น. สิ่งที่ทำด้วยด้ายโดยใช้เข็มควักเป็นต้นควักหรือถักให้เป็น
ลวดลายต่าง ๆ.
ลูกไม้ ๓น. ท่ามวยหรือกระบี่กระบองซึ่งมีพลิกแพลงเป็นพิเศษจากท่า
ธรรมดา; เล่ห์เหลี่ยม, กลเม็ด.
ลูกระมาศ ดู มะแข่น.
ลูกลม ๑ดูใน ลูก.
ลูกลม ๒น. ชื่อหญ้าชนิด Spinifex littoreus Merr. ในวงศ์ Gramineae ชอบขึ้น
ตามชายทะเล ช่อดอกกลมกลิ้งไปตามลม.
ลูกสังกะสี น. ชื่อปลากัดพันทางที่เกิดจากการผสมพันธุ์ระหว่างปลาลูกหม้อ
กับปลาลูกป่าซึ่งเป็นชนิด Betta splendens เช่นเดียวกัน.
ลูกหม้อน. ชื่อปลากัด (Betta splendens) ในวงศ์ Anabantidae ที่ผ่านการ
คัดเลือกพันธุ์จนมีลักษณะเด่นพิเศษเพื่อการต่อสู้ ครีบต่าง ๆ สั้น
กว่าปลาจีน (๒); โดยปริยายหมายถึงผู้มีวิชาชีพโดยสืบต่อเชื้อสาย
กันมาหรือทํางานในสังกัดนั้น ๆ มาตั้งแต่เดิม.
ลูกเอ็น, ลูกเอ็ลดู กระวาน ๑ (๑).
ลูขะ(แบบ) ว. ปอน, เศร้าหมอง, เปื้อน. (ป.).
ลูตา, ลูติกาน. แมงมุม. (ป., ส.).
ลูทีเชียมน. ธาตุลําดับที่ ๗๑ สัญลักษณ์ Lu เป็นโลหะ ลักษณะเป็นของแข็ง
เนื้ออ่อน หลอมละลายที่ ๑๖๕๒?ซ. (อ. lutetium).
ลูนะว. ตัดแล้ว, เกี่ยวแล้ว. (ป., ส.).
ลูบก. เอาฝ่ามือทาบลงแล้วเลื่อนไปหรือมาเป็นต้น.
ลูบคม ก. ทำให้เกียรติหรือศักดิ์ศรีด้อยลงไป เช่น นักเลงถูกลูบคม.
ลูบคลำ ก. จับต้องด้วยความชอบใจหรือสนใจเป็นต้น เช่น ลูบคลำ
อยู่นานไม่ซื้อเสียที.
ลูบตัว, ลูบเนื้อลูบตัว ก. ก้มตัวลงและราดน้ำชำระร่างกายท่อนบน,
วักน้ำลูบหน้าลูบแขนเป็นต้นเพื่อให้คลายร้อน.
ลูบไล้ ก. ใช้มือลูบไปทั่ว ๆ เช่น เอามือลูบไล้ไปทั่วตัว, ทาบาง ๆ
ให้ทั่ว เช่น ใช้ครีมลูบไล้ใบหน้า.
ลูบหน้าปะจมูก (สำ) ก. ทำอะไรเด็ดขาดจริงจังลงไปไม่ได้ เพราะ
เกรงจะไปกระทบกระเทือนพวกพ้องเป็นต้น.
ลูบหน้าลูบหลัง ก. เอามือลูบตามเนื้อตามตัวลูกหลานเป็นต้นด้วย
ความเมตตาเอ็นดู เช่น คุณย่าลูบหน้าลูบหลังหลาน.
ลูบอก ก. อาการที่แสดงความตระหนกตกใจหรือแปลกใจมาก
เป็นต้น เช่น พอรู้ว่าลูกสอบตกแม่ถึงกับลูบอก.
ลู่หลี่[–หฺลี่] (โบ) ว. มีโทสะร้ายไม่คิดแก่ชีวิต. (ปรัดเล).
เลก(โบ) น. ชายฉกรรจ์, พลเมืองชั้นสามัญ, เขียนเป็น เลข ก็มี.
เลกวัด (โบ) น. ชายฉกรรจ์ที่มีผู้อุทิศถวายให้แก่วัด.
เล็กว. มีขนาดย่อมกว่าเมื่อเทียบกัน เช่น ละมุดเล็กกว่าส้มโอ กล้วยไข่
เล็กกว่ากล้วยหอม, มีขนาดไม่โต เช่น บ้านหลังนี้เล็ก, โดยปริยาย
หมายความว่า ไม่สําคัญ, สําคัญน้อยกว่า, เช่น เรื่องเล็ก.
เล็กน้อย ว. นิดหน่อย เช่น เสียหายเล็กน้อย, ไม่สําคัญ เช่น เรื่อง
เล็กน้อย.
เล็กพริกขี้หนู (สํา) ว. เล็กแต่เก่งกล้าสามารถมาก, เล็กแต่มีพิษสง.
เล็กดาว. น้อย.
เลข[เลก] น. สัญลักษณ์ที่ใช้แทนจํานวนจริง; วิชาคํานวณ.
เลขคณิต น. วิชาเกี่ยวกับเซตจํานวนจริงทั้งในภาคทฤษฎีและภาค
ประยุกต์.
เลขจำนวน น. ตัวเลข. (ดู ตัวเลข ที่ ตัว ๒).
เลขชี้กำลัง (คณิต) น. จํานวนเต็มหรือจํานวนตรรกยะที่ใช้ยกกําลัง
จํานวนจริง เช่น ๗๓ มี ๓ เป็นเลขชี้กําลัง.
เลขโดด น. ตัวเลขหลักมูล.
เลขผา, เลขผานาที น. เลข (โดยมากใช้ในทางโหราศาสตร์).
เลขยันต์ น. ตัวเลขที่ประกอบในแผ่นยันต์.
เลขลำดับ น. จํานวนนับที่บอกรหัสหรือตําแหน่งที่ของสิ่งที่จัดเรียง
กันอย่างมีระบบ เช่น บ้านเลขที่ ๑๕๐ รถประจําทางสาย ๖๒.
เลขหมาย น. จํานวนตัวเลขที่กําหนดไว้.
เลขกะ[เลขะกะ] น. ผู้เขียน, เสมียน. (ป., ส.).
เลขนะ[เลขะนะ] น. รอยเขียน, ตัวอักษร, ลวดลาย. (ป., ส.).
เลขยะ[เลขะยะ] น. การเขียน. (ส.).
เลขาน. ลาย, รอยเขียน, ตัวอักษร, การเขียน. ว. งามดังเขียน. (ป., ส.).
เลขาธิการ น. ผู้ดํารงตําแหน่งบริหารระดับสูงตําแหน่งหนึ่ง เช่น
เลขาธิการสหประชาชาติ เลขาธิการราชบัณฑิตยสถาน เลขาธิการ
รัฐสภา เลขาธิการสมาคม. (ส. เลขาธิการี ว่า เสมียนของพระเจ้า
แผ่นดิน).
เลขานุการ น. ผู้มีหน้าที่เกี่ยวข้องกับหนังสือหรืออื่น ๆ ตามที่
ผู้บังคับบัญชาสั่ง.
เล็งก. เพ่งมอง, จ้องตรงไป, หมาย, หมายเฉพาะ; (โหร) อาการที่ดาว
พระเคราะห์ดวงหนึ่งอยู่ในเรือนตรงกันข้ามกับดาวพระเคราะห์
อีกดวงหนึ่งซึ่งอยู่ในเรือนที่ ๗ นับจากเรือนที่ตนอยู่.
เล็งญาณ ก. พิจารณาเห็นแจ้งด้วยปัญญาที่เกิดจากสมาธิ.
เล็งปืน ก. ใช้สายตากำหนดเป้าหมายที่จะยิงเพื่อให้แม่น.
เล็งผลเลิศ ก. คาดหวังเฉพาะผลได้หรือผลสำเร็จอย่างดีเยี่ยม.
เล็งระดับ ก. ใช้เครื่องมือวัดหาความเที่ยงและความเสมอกันทั้ง
ทางนอนและทางดิ่ง.
เล็งลัคน์ (โหร) น. การที่ดาวพระเคราะห์ดวงใดอยู่ในเรือนที่ ๗
นับจากเรือนลัคน์.
เล้ง(ปาก) ก. ขึ้นเสียงดัง เช่น เมื่อเช้าถูกเจ้านายเล้ง.
เล่งฮื้อน. ชื่อปลานํ้าจืดชนิด Hypophthalmichthys molitrix ในวงศ์
Cyprinidae มีรูปร่างลักษณะถิ่นกําเนิดและแหล่งอาศัยคล้าย
ปลาลิ่นฮื้อ.
เลเซอร์ (ฟิสิกส์) น. เครื่องซึ่งแปลงลําแสงที่ผ่านเข้าไปให้ออกมาเป็นลําแสง
สีเดียวที่อัดรวมกันจนมีขนาดลําแสงแคบอย่างยิ่ง และมีความเข้ม
สูงมาก, เรียกลําแสงที่ได้ออกมาลักษณะเช่นนี้ว่า ลําแสงเลเซอร์.
(อ. laser).
เลฑฑุ[เลดดุ] น. ก้อน, ก้อนดิน. (ป.; ส. เลษฺฏุ).
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒