เสียสมองก. สิ้นเปลืองความคิด เช่น เรื่องนี้คิดไปก็เสียสมองเปล่า ๆ
ปัญหาข้อนี้ยากมาก เสียสมองอยู่นานกว่าจะคิดออก, เสีย
หัว ก็ว่า.
เสียสละก. ให้โดยยินยอม, ให้ด้วยความเต็มใจ, เช่น ทหารเสียสละ
ชีวิตเพื่อปกป้องเอกราชของชาติ พ่อแม่เสียสละทุกสิ่งทุก
อย่างได้เพื่อลูก.
เสียสัตย์ก. ละทิ้งคำมั่นสัญญา เช่น ยอมเสียชีวิตดีกว่าเสียสัตย์.
เสียสันดาน(ปาก) ก. เสียอุปนิสัยที่มีมาแต่กำเนิด (ใช้เป็นคำตำหนิ) เช่น
เด็กคนนี้เสียสันดาน ชอบลักขโมยของคนอื่น.
เสียสายตาก. ทำให้สายตาเสื่อมลงหรือเลวลง เช่น อย่าอ่านหนังสือใน
ที่ที่มีแสงสว่างน้อย จะทำให้เสียสายตา; โดยปริยายใช้ใน
ความดูถูกดูหมิ่น เช่น ของอย่างนี้ ฉันไม่ดูให้เสียสายตาหรอก,
เสียตา ก็ว่า.
เสียสาวก. ผ่านการร่วมประเวณีครั้งแรก (ใช้แก่ผู้หญิง), เสียพรหมจารี
ก็ว่า.
เสียเส้นก. เสียจังหวะ เช่น เขากำลังเล่าเรื่องตื่นเต้น เธอก็พูดขัดคอ
ขึ้นมา ทำให้เสียเส้นหมด, พลาดโอกาสที่หวังไว้หรือที่ตั้งใจ
ไว้ เช่น เตรียมจัดงานใหญ่โตเพื่อต้อนรับผู้ใหญ่ แต่ปรากฏ
ว่าท่านไม่มา ทำให้เสียเส้นหมด.
เสียหน้าก. ขายหน้า เช่น ลูกประพฤติตัวไม่ดี พลอยทำให้พ่อแม่
เสียหน้าไปด้วย.
เสียหลักก. ผิดไปจากหลักการ หลักเกณฑ์ หรือความถูกต้องเป็นต้น
เช่น เป็นผู้ใหญ่มีคนเขานับถือ ทำสิ่งใดอย่าให้เสียหลัก; ซวด
เซ, พลาดท่า, ทรงตัวไม่ได้, เช่น คนเมาเสียหลักเลยพลัดตก
ลงไปในคลอง.
เสียหลายก. เสียทรัพย์สินเงินทองเป็นต้นไปมาก เช่น งานนี้เสียหลาย
แล้ว ยังไม่ได้อะไรเป็นชิ้นเป็นอันเลย; เสียเปล่า (ใช้ในความ
ปฏิเสธ) เช่น เด็กกำพร้าคนนี้ เลี้ยงไว้จนโตก็พึ่งได้ ไม่เสีย
หลาย งานวิจัยชิ้นนี้ทำไปก็ได้ประโยชน์ ไม่เสียหลาย.
เสียหัวก. สูญเสียหัวไป; สิ้นเปลืองความคิด เช่น ปัญหาโลกแตก
อย่างนี้ อย่าคิดให้เสียหัวเลย เลขข้อนี้กว่าจะทำได้ก็เสีย
หัวไปหลายชั่วโมง, เสียสมอง ก็ว่า; (ถิ่น–อีสาน) เสียภาษี.
เสียหายก. เสื่อมเสีย เช่น เขาประพฤติตัวไม่ดี ทำให้วงศ์ตระกูลพลอย
เสียหายไปด้วย; ยับเยิน, ย่อยยับ, เช่น ปีนี้ฝนตกหนัก น้ำท่วม
ไร่นาเสียหายหมด, เสีย ก็ว่า.
เสียหูก. สูญเสียหูไป, โดยปริยายใช้ในความดูถูกดูหมิ่น เช่น เรื่องไร้
สาระเช่นนี้ ฉันไม่ฟังให้เสียหูหรอก.
เสียหูเสียตาก. สูญเสียหูและตาไป, โดยปริยายหมายความว่า ไม่อยาก
ดูไม่อยากฟัง เช่น ละครไม่มีคุณภาพอย่างนี้ ฉันไม่ดูให้เสีย
หูเสียตาหรอก.
เสียเหลี่ยมก. เสียชั้นเชิงท่าที เช่น ในการเจรจาอย่าให้เสียเหลี่ยมเขาได้,
ถูกลบเหลี่ยม เช่น นักเลงโตเสียเหลี่ยม ถูกนักเลงรุ่นน้องดัก
ตีหัว, เสียเหลี่ยมเสียคม ก็ว่า.
เสียเหลี่ยมเสียคมก. เสียเหลี่ยม.
เสียอารมณ์ก. หงุดหงิด เช่น รถติดมากเลยทำให้เสียอารมณ์.
เสีย ๒คําประกอบท้ายกริยาหรือวิเศษณ์ เพื่อให้เน้นความหมาย
หรือให้เสร็จไป เช่น กินเสีย มัวไปช้าเสีย.
เสียซิ, เสียซีคำประกอบท้ายกริยา แสดงคำสั่งหรือแนะนำเป็นต้น เช่น
กินเสียซิ ไปเสียซี.
เสียได้คำประกอบท้ายกริยา แสดงความผิดหวังเป็นต้น เช่น ตั้งใจ
มาหาเพื่อนทั้งที กลับไม่อยู่เสียได้.
เสียเถอะ, เสียเถิดคำประกอบท้ายกริยา แสดงการเกลี้ยกล่อมหรือขอร้อง
เป็นต้น เช่น ไปเสียเถิด.
เสียที ๒คำประกอบท้ายกริยา แสดงความตั้งใจมั่นหมาย เช่น วันนี้
มีเวลาว่าง จะได้จัดโต๊ะหนังสือเสียที, คำประกอบท้ายกริยา
แสดงความโล่งใจ เช่น เขามานั่งคุยอยู่นานกลับไปเสียที
เราจะได้ทำอย่างอื่นบ้าง.
เสียแล้วคำประกอบท้ายกริยา แสดงความเป็นอดีต เช่น ยังไม่ทันได้
พูดคุยกันเลย เขาก็กลับไปเสียแล้ว.
เสียหน่อยคำประกอบท้ายกริยา แสดงความอ้อนวอนหรือความไม่เต็ม
ใจเป็นต้น เช่น กินเสียหน่อยนะ ไปงานเขาเสียหน่อย ทำเสีย
หน่อย.
เสียหนักคำประกอบท้ายกริยา หมายความว่า มาก เช่น งานอย่างนี้
ทำมาเสียหนักแล้ว.
เสียงน. สิ่งที่รับรู้ได้ด้วยหู เช่น เสียงฟ้าร้อง เสียงเพลง เสียงพูด;
ความเห็น เช่น เรื่องนี้ฉันไม่ออกเสียง, ความนิยม เช่น คนนี้
เสียงดี มีหวังได้รับเลือกตั้งเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร,
คะแนนเสียง เช่น ลงมติกันแล้วเขาชนะเพราะได้เสียงข้าง
มาก.
เสียงกระเส่าน. เสียงสั่นเครือและเบา.
เสียงกร้าวว. อาการที่พูดด้วยเสียงแข็งกระด้าง เช่น เขาพูดเสียงกร้าว
ไม่ยำเกรงใคร.
เสียงก้องน. เสียงดังมากอย่างเสียงในที่จำกัด เช่นในโบสถ์; เสียงดัง
ไปได้ไกล.
เสียงกังวานน. เสียงแผ่กระจายอยู่ได้นาน; กระแสเสียงแจ่มใส.
เสียงเกรี้ยวว. อาการที่เปล่งเสียงอย่างโกรธจัด เช่น เขาคงกำลังโกรธอยู่
เราพูดด้วยดี ๆ กลับตวาดเสียงเกรี้ยว, เสียงเขียว ก็ว่า.
เสียงเขียวว. อาการที่เปล่งเสียงอย่างโกรธจัด เช่น เขาเข้าไปผิดจังหวะ
หัวหน้ากำลังโกรธอยู่ เลยถูกตวาดเสียงเขียว, เสียงเกรี้ยว
ก็ว่า.
เสียงแข็งว. อาการที่กล่าวออกมาอย่างยืนยันหนักแน่น เช่น เขาเถียง
เสียงแข็งว่าเขาทำถูกต้องแล้ว; อาการที่พูดด้วยน้ำเสียงไม่
สุภาพ เช่น อย่าพูดเสียงแข็งกับพ่อแม่. น. คะแนนเสียงดี
เช่น ในพื้นที่นี้เขามีเสียงแข็งมาก คงได้รับเลือกตั้งแน่.
เสียงเงียบ(สำ) น. กลุ่มชนที่ยังไม่ออกเสียงแสดงความคิดเห็นของตน
ให้ปรากฏชัดว่าจะสนับสนุนฝ่ายใด.
เสียงดีน. เสียงเพราะ; โดยปริยายหมายถึงคะแนนเสียงหนาแน่น
เช่น เขาเป็นนักการเมืองที่มีคนนิยมมาก ลงสมัครรับเลือก
ตั้งแต่ละครั้งมีเสียงดีเสมอ.
เสียงตกน. ความสามารถในการร้องเพลงต่ำกว่าระดับเดิม เพราะ
ร้องมากไปหรืออายุมากขึ้นเป็นต้น เช่น นักร้องคนนี้เคยเสียง
ดี แต่เวลานี้เสียงตกไปมาก เพราะอายุมากขึ้น; โดยปริยาย
หมายถึงคะแนนเสียงต่ำลง เช่น ในพื้นที่นี้เขามีเสียงตกไป
มาก สงสัยว่าเลือกตั้งครั้งนี้คงจะไม่ได้รับเลือก.
เสียงตามสายน. เสียงที่ส่งออกไปโดยใช้สายเป็นสื่อ.
เสียงแตกน. เสียงพูดในตอนแตกเนื้อหนุ่ม เช่น เด็กคนนี้พูดเสียงแตก
แสดงว่าเริ่มจะเป็นหนุ่มแล้ว; โดยปริยายหมายถึงคะแนน
เสียงแตกแยก เช่น เรื่องนี้ยังลงมติไม่ได้ เพราะในที่ประชุม
ยังมีเสียงแตกกัน.
เสียงแตกพร่า, เสียงพร่าน. น้ำเสียงที่ไม่ชัดเจนแจ่มใส แหบเครือ ไม่สม่ำเสมอ คล้าย
มี ๒ เสียงปนกัน เช่น เปิดวิทยุไม่ตรงคลื่น ทำให้เสียงแตก
พร่า ฟังไม่รู้เรื่อง.
เสียงทองว. มีเสียงเพราะเป็นพิเศษทำให้มีคนนิยมมาก เช่น เขาเป็น
นักร้องเสียงทอง.
เสียงเท่าฟ้าหน้าเท่ากลอง(สำ) น. เสียงอึกทึกครึกโครมแสดงว่ามีความสนุกสนานร่าเริง
เต็มที่, เสียงดังมาก.
เสียงนกเสียงกา(สำ) น. ความเห็นของคนที่ไม่มีอำนาจ เช่น เป็นผู้หลักผู้ใหญ่
น่าจะฟังเสียงนกเสียงกาบ้าง.
เสียงปร่าน. เสียงพูดที่แสดงอารมณ์ไม่พอใจ ตรงข้ามกับความรู้สึกที่
แท้จริง, เสียงตอบรับที่แสดงอารมณ์ไม่พอใจ.
เสียงแปร่งน. เสียงพูดที่ผิดเพี้ยนไปจากเสียงที่พูดกันเป็นปรกติในถิ่นนั้น ๆ.
เสียงแปร่งหูน. เสียงพูดที่ผิดเพี้ยนไปจากปรกติ เนื่องจากมีอารมณ์ไม่พอใจ
แฝงอยู่.
เสียงพยัญชนะน. เสียงพูดที่เปล่งออกมาโดยใช้อวัยวะส่วนต่าง ๆ ในปากและ
คอ เช่น เสียง ป โดยทั่วไปจะออกเสียงพยัญชนะร่วมกับเสียง
สระ, พยัญชนะ ก็เรียก.
เสียงเพี้ยนน. เสียงดนตรีหรือเสียงร้องเพลงที่คลาดเคลื่อนไปจากระดับ
เล็กน้อย, เสียงพูดที่มีสำเนียงคลาดเคลื่อนเล็กน้อย.
เสียงเล็กเสียงน้อยน. น้ำเสียงที่แสร้งดัดให้เล็กหรือเบากว่าปรกติในลักษณะออด
อ้อนเป็นต้น.
เสียงเลื่อนน. เสียงร้องเพลงที่ผิดระดับไปทีละน้อย ๆ.
เสียงเลื้อน(โบ) น. เสียงอ่านหรือสวดทำนองเสนาะ เช่น เสียงเลื้อนเสียงขับ.
(จารึกพ่อขุนรามคำแหง).
เสียงสระน. เสียงพูดที่เปล่งออกมาโดยอาศัยการเคลื่อนไหวของลิ้นและ
ริมฝีปากเป็นสําคัญ แต่ไม่มีการสกัดกั้นจากอวัยวะส่วนใด
ส่วนหนึ่งในปาก เช่น เสียง อะ อา โดยทั่วไปจะออกเสียงสระ
ร่วมกับเสียงพยัญชนะ หรือออกเสียงเฉพาะเสียงสระอย่าง
เดียวก็ได้, สระ ก็เรียก.
เสียงสวรรค์น. เสียงของประชาชนในระบอบประชาธิปไตยที่รัฐบาลควร
รับฟัง ในความว่า เสียงประชาชนคือเสียงสวรรค์.
เสียงสะท้อนน. เสียงที่ย้อนกลับมามีลักษณะคล้ายเสียงเดิม เนื่องจากคลื่น
เสียงไปกระทบสิ่งขวางกั้นแล้วย้อนกลับ อย่างเสียงในถ้ำใน
หุบเขาเป็นต้น, โดยปริยายหมายถึงความคิดเห็นของกลุ่มชน
ที่มีปฏิกิริยาต่อการกระทำบางอย่างของอีกฝ่ายหนึ่ง.
เสียงหลงน. เสียงที่แผดดังผิดปรกติ เช่น เธอตกใจร้องจนเสียงหลง;
เสียงที่ผิดระดับเสียงดนตรี เช่น เขาเป็นนักร้องไม่ได้ เพราะ
ร้องเสียงหลงอยู่เสมอ.
เสียงหวานน. น้ำเสียงไพเราะนุ่มนวลน่าฟัง.
เสียงห้าวน. เสียงใหญ่ เช่น ผู้ชายมักมีเสียงห้าวกว่าผู้หญิง.
เสียงเหน่อน. เสียงพูดที่เพี้ยนไปจากสำเนียงมาตรฐาน.
เสียงแหบน. เสียงที่แห้งไม่แจ่มใส; ชื่อของกลุ่มเสียงที่บีบให้สูงเป็น
พิเศษของเครื่องดนตรีประเภทเครื่องเป่า โดยเฉพาะปี่ใน.
เสียงอ่อนน. คําพูดที่เพลาความแข็งลง.
เสียงอ่อนเสียงหวานน. น้ำเสียงที่ไพเราะน่าฟัง, น้ำเสียงที่แสร้งดัดให้เบา ช้าลง
และไพเราะน่าฟัง เพื่อประจบเป็นต้น.
เสี่ยง ๑น. ส่วนย่อยที่แตกออกจากส่วนใหญ่ เช่น เขาทำแจกันตกแตก
เป็นหลายเสี่ยง.
เสี่ยง ๒ก. ลองเผชิญดู, ลองทำดูในสิ่งที่อาจให้ผลได้ ๒ ทาง คือ ดี
หรือไม่ดี แต่หวังว่าจะได้ผลทางดี เช่น งานนี้ไม่แน่ใจว่าจะ
สำเร็จหรือไม่ ต้องเสี่ยงทำดู.
เสี่ยงบุญเสี่ยงกรรมก. ลองทำดูโดยเชื่อว่าสุดแต่บุญหรือบาปจะบันดาลให้เป็นไป
เช่น ลองเสี่ยงบุญเสี่ยงกรรมขอเด็กกำพร้ามาเลี้ยงดู ถ้าเขา
มีบุญก็จะได้ดิบได้ดีต่อไป.
เสี่ยง ๓ก. มีโอกาสจะได้รับทุกข์หรืออันตรายเป็นต้น เช่น พูดอย่างนี้
เสี่ยงคุกเสี่ยงตะราง.
เสี่ยงชีวิตก. ยอมทำสิ่งที่อาจเป็นอันตรายต่อชีวิต เช่น ทหารเสี่ยงชีวิต
เข้ากู้กับระเบิด.
เสี่ยงภัยก. ทำลงไปโดยไม่เกรงอันตราย เช่น ตำรวจดับเพลิงเสี่ยงภัย
เข้าไปช่วยคนที่ติดอยู่ในบ้านที่ไฟกำลังไหม้.
เสี่ยง ๔ก. ตั้งจิตอธิษฐานใช้สิ่งใดสิ่งหนึ่งเป็นเครื่องเสี่ยงเพื่อทราบ
ความเป็นไปในอนาคตของตนหรือผู้อื่น, ถ้าใช้เทียนเสี่ยง
เรียกว่า เสี่ยงเทียน, ถ้าใช้ดอกบัวเสี่ยง เรียกว่า เสี่ยงดอกบัว,
โดยปริยายหมายถึงอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น เช่น เสี่ยงบุญ
เสี่ยงบารมี เสี่ยงโชค เสี่ยงวาสนา.
เสี่ยงทายก. หาคำทำนายโชคชะตาของตนจากสลากหรือใบเซียมซี
โดยการสั่นติ้วหรือโยนไม้เสี่ยงทายเป็นต้น.
เสียดก. เบียดกัน เช่น เจดีย์ระดะแซง เสียดยอด. (นิ. นรินทร์); เสียบ,
แทรก, แซง, เช่น สูงเสียดฟ้า; อาการที่รู้สึกอึดอัดหรือแทงยอก
ในท้องหรืออกเนื่องจากมีลมอยู่ ในคำว่า เสียดท้อง เสียดอก.
เสียดแทงว. อาการที่กล่าวให้เจ็บใจด้วยความริษยาเป็นต้น เช่น วาจา
เสียดแทงย่อมทำลายมิตร.
เสียดแทรกก. เบียดเข้าไปในระหว่างกลุ่มคนหรือของจำนวนมากที่อยู่
ชิด ๆ กัน.
เสียดใบก. แล่นก้าวให้ใบเฉียงลม.
เสียดสีก. ถูกัน เช่น กิ่งไม้เสียดสีกันจนเกิดไฟไหม้ป่า. ว. อาการ
ที่ว่ากระทบกระเทียบเหน็บแนมด้วยความอิจฉาเป็นต้น
เช่น เธอไม่ชอบเขา จึงพูดเสียดสีเขาเสมอ ๆ.
เสี้ยน ๑น. เนื้อไม้ที่แตกเป็นเส้นเล็ก ๆ ปลายแหลมอย่างหนาม, เรียก
สิ่งอื่นที่มีลักษณะเช่นนั้น เช่น หน่อไม้แก่มีเนื้อเป็นเสี้ยน; ข้าศึก
เช่น สระทุกข์ราษฎร์รอนเสี้ยน. (นิ. นรินทร์), เหือดเสี้ยนศึก
สยาม สิ้นนาฯ. (ตะเลงพ่าย).
เสี้ยนแผ่นดิน, เสี้ยนหนามแผ่นดินน. ข้าศึก, ผู้ที่คิดคดทรยศต่อแผ่นดิน.
เสี้ยนศึก(โบ) น. ข้าศึกศัตรูที่ก่อการร้าย.
เสี้ยนหนามน. ข้าศึกศัตรูที่ก่อความเดือดร้อนให้.
เสี้ยน ๒น. ชื่อไม้ต้นชนิด Diplospora singularis Korth. ในวงศ์
Rubiaceae ดอกสีขาว ออกเป็นช่อสั้นตามง่ามใบ ผลกลม.
เสียบ ๑ก. แทงคาไว้ เช่น เอาไม้แหลมเสียบปลา เอามีดเสียบพุง,
เอาของดันลงบนปลายสิ่งที่แหลม ๆ เช่น เอากระดาษเสียบ
บนที่เสียบกระดาษ, เหน็บ เช่น เอาจดหมายเสียบไว้ที่ประตู;
ยืนตัวแข็งทื่อต่อหน้าผู้ใหญ่เป็นการแสดงกิริยาไม่อ่อนน้อม
เรียกว่า ยืนเสียบ.
เสียบยอดน. วิธีขยายพันธุ์ต้นไม้แบบหนึ่ง โดยตัดกิ่งต้นที่จะขยายซึ่ง
มีตาติดอยู่ ปาดปลายให้เป็นรูปลิ่มแล้วนำไปเสียบที่กิ่งของ
อีกต้นหนึ่งที่เป็นชนิดเดียวกัน โดยผ่าบากกิ่งไว้ให้เสียบได้
พันด้วยแถบพลาสติกให้แน่น. ก. ขยายพันธุ์ด้วยวิธีการ
เช่นนั้น.
เสียบหนูน. ไม้ที่เสียบขัดกับไม้ข้างควายที่ขนาบจากหลบหลังคาเรือน;
ไม้ฝนทองที่เขียนบนพินทุอิ เป็น สระอี.
เสียบ ๒น. ชื่อหอยทะเลกาบคู่หลายชนิด หลายสกุล หลายวงศ์ เช่น
ชนิด Donax faba ในวงศ์ Donacidae เปลือกรูปสามเหลี่ยม
สีเหลืองนวล ลายสลับสีเข้มหลากสี เช่น นํ้าตาลเข้ม ฝังตัว
อยู่ตามหาดทรายในระดับนํ้าขึ้นนํ้าลง นํามาดองนํ้าปลา.
เสียม ๑น. ชื่อเครื่องมือสําหรับขุด แซะ และพรวนดินชนิดหนึ่งทำด้วย
เหล็ก มีด้ามยาว.
เสียม ๒น. เมืองไทย, ไทย. (เป็นสําเนียงที่ชาวต่างประเทศเรียกเพี้ยน
จากคํา สยาม).
เสี่ยม(โบ) ว. เสงี่ยม.
เสี่ยมสารว. เสงี่ยมงาม.
เสี้ยมก. ทําให้แหลม เช่น เสี้ยมไม้; โดยปริยายหมายความว่า ยุแหย่
ให้เขาแตกกันหรือทะเลาะกัน. ว. มีลักษณะค่อนข้างแหลม ใน
คำว่า หน้าเสี้ยม คางเสี้ยม.
เสี้ยมเขาควายให้ชนกัน(สํา) ก. ยุยงให้โกรธ เกลียด หรือวิวาทกัน.
เสี้ยมสอนก. สอนโดยยุยงให้ใช้เล่ห์กล เช่น เขาถูกเสี้ยมสอนให้กระด้าง
กระเดื่องต่อฝ่ายปกครอง เขาเสี้ยมสอนลูกให้เป็นโจร.
เสียวก. รู้สึกแปลบเพราะเจ็บ เช่น รู้สึกเสียวที่ข้อเท้าเพราะเท้า
แพลง,เกิดอาการที่ทําให้ขนลุกหรือกลัว เช่น เดินเข้าไปใน
ป่าช้าเวลาค่ำ ๆ ได้ยินเสียงแกรกกรากก็รู้สึกเสียว พอเห็น
เข็มฉีดยาก็เสียวเสียแล้ว, รู้สึกวาบในหัวใจด้วยความ
กําหนัด; โดยปริยายหมายความว่า รู้สึกเกรง เช่น เขาไม่ได้
ส่งการบ้านเสียวอยู่ตลอดเวลาว่าครูจะเรียกไปลงโทษ.
เสียวซ่านก. รู้สึกวาบวับเข้าไปในหัวใจด้วยความกำหนัดยินดี.
เสียวฟันก. รู้สึกแปลบที่ฟันเพราะเคลือบฟันสึกหรือฟันเป็นรูเป็นต้น.
เสียวสยองก. รู้สึกหวาดกลัวจนขนลุกขนชัน เช่น เกิดอุบัติเหตุรถชนกัน
คนตายเป็นจำนวนมาก เห็นแล้วเสียวสยอง.
เสียวสันหลังว. รู้สึกหวาดกลัว เช่น เดินในป่าช้ายามดึก รู้สึกเสียวสันหลัง,
หนาวสันหลัง ก็ว่า.
เสียวไส้ก. รู้สึกหวาดเมื่อได้เห็นหรือได้ยินเกี่ยวกับสิ่งที่น่ากลัวว่าอาจ
ทำให้เกิดอันตรายได้ เช่น เด็กเอาปืนมาเล่นกัน เห็นแล้วเสียว
ไส้. ว. อาการที่รู้สึกหวาดเมื่อได้เห็นหรือได้ยินเกี่ยวกับสิ่งที่
น่ากลัวว่าอาจทำให้เกิดอันตรายได้ เช่น เขาขับรถเร็วมากจน
น่าเสียวไส้.
เสี่ยว ๑(ถิ่น–อีสาน) น. เพื่อน, เกลอ.
เสี่ยว ๒(โบ) ก. เฉี่ยว, ขวิด.
เสี้ยวน. ส่วน ๑ ใน ๔ เช่น เขาผ่าแตงโมออกเป็น ๔ เสี้ยว, ส่วน
ย่อย เช่น เขาผ่าฟักทองเป็นเสี้ยวเล็ก ๆ. ว. เฉ, ไม่ตรง,
เช่น เธอตัดผ้าเสี้ยว.
เสือ ๑น. ชื่อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในวงศ์ Felidae ซึ่งเป็นวงศ์เดียว
กับแมว แต่ตัวใหญ่กว่า เป็นสัตว์กินเนื้อ หากินเวลากลางคืน
มีหลายชนิด เช่น เสือโคร่ง (Panthera tigris) เสือดาว หรือ
เสือดํา (P. pardus), โดยปริยายใช้เรียกคนเก่งคนดุร้าย; ชื่อ
หนึ่งของดาวฤกษ์จิตรา มี ๑ ดวง, ดาวต่อมนํ้า ดาวตาจระเข้
หรือ ดาวไต้ไฟ ก็เรียก.
เสือกระดาษ(ปาก) น. ประเทศ องค์การ หรือผู้ที่ทําท่าทีประหนึ่งมีอํานาจมาก
แต่ความจริงไม่มี.
เสือกระต่ายดู แมวป่า ที่ แมว ๑.
เสือกินวัวน. ชื่อการเล่นชนิดหนึ่ง ประกอบด้วยพื้นที่สี่เหลี่ยมจัตุรัสขีด
เป็นตา ๑๖ ตา มีผู้เล่น ๒ ฝ่าย ฝ่ายเสือมี ๔ ตัว ฝ่ายวัวมี ๑๒
ตัว โดยฝ่ายเสือวางเสือ ๔ ตัวไว้ที่มุมทั้ง ๔ แล้วฝ่ายวัวจะวาง
วัวลงในช่องทีละตัว พยายามไม่ให้เสือกินได้ การเดินต้องเดิน
ทางตรงทีละช่อง เวลาเสือกินวัวต้องข้ามวัวไป ๑ ช่อง ถ้าเสือ
ถูกล้อมจนเดินไม่ได้ ฝ่ายเสือก็แพ้ ถ้าฝ่ายวัวถูกเสือกินหมด
ฝ่ายวัวก็แพ้.
เสือเก่า(ปาก) น. คนที่เคยมีความเก่งกล้าสามารถหรือมีอํานาจมาก่อน.
เสือข้ามห้วยน. ชื่อการเล่นโดยใช้วิธีกระโดดข้ามกัน.
เสือจนท่า ข้าจนทาง(สํา) จำเป็นต้องยอมเพื่อเอาตัวรอด.
เสือซ่อนเล็บ(สํา) น. ผู้ที่มีความเก่งกล้าสามารถแต่ไม่ยอมแสดงออกมา
ให้ปรากฏ, ผู้มีเล่ห์กลอยู่ในใจ, ผู้เก็บความรู้สึกไว้ได้ดี; ชื่อ
เรียกอาวุธชนิดหนึ่ง อย่างมีดพก ๒ เล่ม สอดประกบกันสนิท
ดูเหมือนว่าเป็นไม้แท่งเดียว.
เสือเฒ่าจำศีล, เสือเฒ่าเจ้าเล่ห์(สํา) น. ชายสูงอายุที่มีท่าทีสงบเสงี่ยมน่านับถือ แต่เจ้ามารยา
มีเล่ห์เหลี่ยมมาก.
เสือดาว ๑ดู ดาว ๒.
เสือดำดู ดาว ๒.
เสือตกถังน. ชื่อเครื่องดักหนูชนิดหนึ่ง มีเหยื่อห้อยไว้เหนือแผ่นกระดก
เมื่อหนูไปเหยียบปลายแผ่นกระดกเพื่อจะกินเหยื่อ ปลายแผ่น
ก็กระดกลงเพราะน้ำหนักตัวของหนู เมื่อหนูตกลง แผ่นกระดก
ก็กลับคืนที่ ปิดช่องไว้ หนูออกไม่ได้; ชื่อการเล่นชนิดหนึ่ง วิธีเล่น
ต้องขีดเส้นตรง ๒ เส้นตัดกันแล้วเขียนวงกลมไว้ระหว่างเส้น
แห่งใดแห่งหนึ่ง สมมุติให้เป็นถัง ผู้เล่นมี ๒ ฝ่ายสมมุติเป็นเสือ
ฝ่ายละ ๒ ตัว แต่ละฝ่ายจะสลับกันเดิน โดยเดินจากปลายเส้น
หนึ่งไปยังปลายอีกเส้นหนึ่ง หรือจากปลายเส้นมายังจุดกลาง
ก็ได้ ถ้าเสือฝ่ายใดเดินแล้วตกถัง ก็เป็นฝ่ายแพ้.
เสือตบก้นน. ชื่อเครื่องดักหนูชนิดหนึ่ง มีไม้ตบตัวหนูให้ติดอยู่กับปาก
กระบอกเมื่อไกลั่น.
เสือติดจั่น(สำ) ว. อาการที่เดินงุ่นง่านวนไปมาเหมือนเสือที่ติดอยู่ในจั่นหับ.
เสือทลายห้าง ช้างทลายโรง(สํา) น. คนที่แสดงกิริยาเอะอะตึงตัง.
เสือนอนกิน(สํา) น. คนที่ได้รับผลประโยชน์หรือผลกําไรโดยไม่ต้องลงทุน
ลงแรง.
เสือในร่างสมัน(สํา) น. คนร้ายที่แฝงมาในร่างของคนดี.
เสือบองดู แมวป่า ที่ แมว ๑.
เสือปลาน. ชื่อเสือชนิด Felis viverrina ในวงศ์ Felidae พื้นลําตัวสีเทา
มีลายสีดําเป็นจุดกระจายอยู่ทั่วตัว กินปลาและสัตว์ขนาด
เล็ก, ทางภาคตะวันออกเรียกเสือปลาที่มีขนาดใหญ่ว่า
เสือแผ้ว.
เสือป่า(เลิก) น. ผู้ช่วยพลรบซึ่งมีหน้าที่สอดแนมเพื่อสนับสนุนกองทหาร.
เสือป่าแมวเซา, เสือป่าแมวมอง(เลิก) น. กองทหารโบราณ มีหน้าที่สอดแนมและซุ่มคอยดักตี
ข้าศึกเพื่อตัดเสบียงอาหาร.
เสือไฟน. ชื่อเสือชนิด Felis temmincki ในวงศ์ Felidae รูปร่างเพรียว
สูงขนาดสุนัข ขนสีนํ้าตาลแกมแดงตลอดตัว หรือที่หายาก
มีสีดำ หางยาวไล่เลี่ยกับลำตัว เวลาเดินยกหางขนานกับ
พื้น อาศัยอยู่ตามป่าโปร่ง กินสัตว์ขนาดเล็ก.
เสือแมลงภู่ดู ดาว ๒.
เสือร้องไห้น. เนื้อส่วนคอของวัวหรือควายที่มีพังผืดมาก, อาหารชนิดหนึ่ง
ปรุงด้วยเนื้อส่วนที่เรียกว่า เสือร้องไห้.
เสือรู้(สํา) น. คนที่มีไหวพริบหรือฉลาดรู้จักเอาตัวรอด.
เสือลากหาง(สํา) น. คนที่ทําท่าทีเป็นเซื่องซึม เป็นกลอุบายให้ผู้อื่นตายใจ
แล้วเข้าทําการอย่างใดอย่างหนึ่งโดยไม่ทันให้รู้ตัว, คนที่ทําท่า
อย่างเสือลากหาง เพื่อขู่ให้กลัว เช่น ถือไม้เท้าก้าวเดินเป็น
ท่าทาง ทีเสือลากหางให้นางกลัว. (สังข์ทอง).
เสือลำบากน. เสือที่ถูกทำร้ายบาดเจ็บ มีความดุร้ายมากกว่าปรกติ,
โดยปริยายหมายถึงคนที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น.
เสือสมิงน. เสือที่เชื่อว่าเดิมเป็นคนที่มีวิชาอาคมแก่กล้าแล้วต่อมา
สามารถจำแลงร่างเป็นเสือได้, เสือที่กินคนมาก ๆ เข้า เชื่อ
กันว่าวิญญาณคนตายเข้าสิง ต่อมาสามารถจำแลงร่าง
เป็นคนได้.
เสือสิ้นตวัก(สํา) น. คนที่ฮึดสู้อย่างไม่คิดชีวิต, มักพูดเข้าคู่กับ สุนัขจนตรอก
ว่า เสือสิ้นตวัก สุนัขจนตรอก.
เสือสิ้นลายน. เสือแก่ที่หมดลายดูคล้ายเสือขาวออกหากินตามปรกติไม่ได้,
โดยปริยายหมายถึงคนที่เคยมีความเก่งกล้าสามารถมาก่อน
ต่อมาเมื่อร่างกายทุพพลภาพหรืออายุมากขึ้น ความเก่งกล้า
สามารถก็เสื่อมลง.
เสือหิว(ปาก) น. คนที่อยากได้ผลประโยชน์หรือลาภสักการะโดยไม่
เลือกว่าควรหรือไม่ควร.
เสือ ๒น. ชื่อปลาหลายชนิดและหลายวงศ์ซึ่งมีลายพาดขวางลําตัว
เช่น เสือพ่นนํ้า (Toxotes jaculator) ในวงศ์ Toxotidae เสือตอ
(Datnioides microlepis) ในวงศ์ Lobotidae.
เสื่อน. สาด, เครื่องสานชนิดหนึ่งสําหรับปูนั่งและนอน.
เสื่อกกน. เครื่องปูลาดสำหรับรองนั่งหรือนอน ทำด้วยต้นกก ทอหรือ
สานเป็นผืนรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า.
เสื่อกระจูดน. เครื่องปูลาดสำหรับรองนั่งหรือนอน ทำด้วยต้นกระจูด สาน
เป็นผืนรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า.
เสื่อเงินน. เครื่องปูลาดสำหรับรองนั่ง ทำด้วยแผ่นเงินตัดเป็นเส้นอย่าง
ตอก สานเป็นผืนตามขนาดพื้นที่ที่ปูลาด.
เสื่อน้ำมันน. พรมนํ้ามัน. (ดู พรมนํ้ามัน ที่ พรม ๑).
เสื่อผืนหมอนใบน. สำนวนที่เนื่องมาจากการที่คนจีนจากเมืองจีนเดินทางโดย
เรือสำเภาเข้ามาทำมาหากินในเมืองไทย โดยไม่มีทรัพย์สมบัติ
หรือข้าวของติดตัวมานอกจากเสื่อกับหมอนเท่านั้นแล้วสามารถ
ตั้งเนื้อตั้งตัวได้; โดยปริยายหมายถึงมีสมบัติติดตัวเพียงเล็ก
น้อย แต่มีวิริยอุตสาหะแล้วสามารถตั้งเนื้อตั้งตัวได้.
เสื่อไม้ไผ่น. เครื่องปูลาดสำหรับรองนอน ทำด้วยไม้ไผ่ สับเป็นริ้วละเอียด
อย่างฟาก คลี่ออกและต่อกันเป็นผืน.
เสื่อลวดน. เครื่องปูลาดสําหรับรองนั่ง ทําด้วยต้นกก ทอเป็นผืนหน้า
กว้างประมาณ ๑ เมตร ความยาวไม่จํากัด นิยมใช้ตามวัด.
เสื่อลำแพนน. เครื่องจักสานชนิดหนึ่ง มักสานด้วยตอกไม้ไผ่เส้นใหญ่ ๆ
แบน ๆ ซึ่งเรียกว่า ตอกปื้น ที่ทําด้วยหวายหรือเส้นใยเปลือก
ไม้ก็มี ใช้ปูหรือทําเป็นแผงใช้กั้นหรือกรุเป็นฝาเรือนเป็นต้น.
เสื่ออ่อนน. เครื่องปูลาดสำหรับรองนั่งหรือนอน ทำด้วยใบเตยหรือใบ
ลำเจียก จักเป็นเส้นอย่างตอก สานเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า.
เสื้อ ๑น. เครื่องสวมกายท่อนบนทําด้วยผ้าเป็นต้น เรียกชื่อต่าง ๆ กัน
เช่น เสื้อกั๊ก เสื้อเชิ้ต.
เสื้อกระบอกน. เสื้อชนิดหนึ่งในสมัยรัชกาลที่ ๔ แขนยาว ช่วงตัวสั้นเสมอ
บั้นเอว แขนรัด ตัวรัด คอสูง.
เสื้อกล้ามน. เสื้อชั้นในมักทําด้วยผ้ายืด ไม่มีแขน ไม่มีปก.
เสื้อกั๊กน. เสื้อชนิดหนึ่ง ตัวสั้นเสมอเอว ไม่มีแขน ไม่มีปก ผ่าอกตลอด
ติดกระดุมหรือไม่ติดก็ได้ มักใช้สวมทับเสื้อเชิ้ต.
เสื้อกุยเฮงน. เสื้อแบบจีนชนิดหนึ่ง คอกลม มีแขน ผ่าอกตลอด ติดกระดุม
มีกระเป๋าล่าง ๒ ข้าง.
เสื้อเกราะน. เสื้อที่ใช้สวมใส่สำหรับป้องกันอาวุธหรืออันตราย.
เสื้อครุยน. เสื้อชนิดหนึ่ง มีหลายแบบ ใช้สวมหรือคลุม เป็นเครื่องประกอบ
เกียรติยศหรือแสดงหน้าที่ในพิธีการหรือแสดงวิทยฐานะ.
เสื้อสามารถน. เสื้อที่มอบให้เพื่อแสดงว่าผู้รับมีคุณสมบัติดีเด่นในด้านกีฬา.
เสื้อแสงน. เสื้อและกางเกง, เครื่องนุ่งห่ม.
เสื้อ ๒น. เชื้อสาย; ผีหรืออมนุษย์จําพวกหนึ่ง เรียกเต็มว่า ผีเสื้อ, ถ้าอยู่
ในนํ้า เรียกว่า ผีเสื้อนํ้า หรือ เสื้อนํ้า, ถ้าเป็นยักษ์ เรียกว่า ผีเสื้อ
ยักษ์, ถ้าอยู่รักษาเมือง เรียกว่า ผีเสื้อเมือง เสื้อเมือง หรือ พระ
เสื้อเมือง.
เสื้อน้ำน. เทวดาที่รักษาน่านน้ำ, ผีเสื้อน้ำ ก็เรียก.
เสื้อเมืองน. เทวดาที่รักษาบ้านเมือง, ผีเสื้อเมือง หรือ พระเสื้อเมือง ก็เรียก;
(โบ) พระเชื้อเมือง.
เสือกก. ไสไป, ผลักไป; สาระแน, (เป็นคำไม่สุภาพ).
เสือกกะโหลก[–กะโหฺลก] (ปาก) ว. สาระแนเข้าไปทําการโดยไม่มีใครต้องการ
ให้ทํา.
เสือกคลานดู เลื้อยคลาน.
เสือกสนก. กระเสือกกระสน.
เสือกไสก. ส่งไปที่อื่นเพื่อให้พ้นไป, มักใช้เข้าคู่กับคำ ไล่ส่ง เป็น เสือกไส
ไล่ส่ง.
เสือข้างลายน. ชื่อปลาน้ำจืดขนาดเล็กชนิด Puntius partipentazona
ในวงศ์ Cyprinidae รูปร่างและลักษณะคล้ายปลาตะเพียน
มีลายดำ ๕ แถบ พาดขวางได้จังหวะกัน.
เสือดาว ๑ดูใน เสือ ๑.
เสือดาว ๒ดู ตะกรับ ๓ (๑).
เสือทะเลดู พิมพา.
เสือนั่งร่มดู กาสัก ๒.
เสื่อมก. น้อยลง, หย่อนลง, เช่น เครื่องจักรเมื่อใช้ไปนาน ๆ คุณภาพ
ก็ค่อย ๆ เสื่อมไป, เสีย เช่น เสื่อมเกียรติ, ค่อย ๆ ลดลง เช่น
ความจำเสื่อม, ต่ำกว่าระดับเดิม เช่น เมื่อความเจริญทางวัตถุ
มีมากขึ้น คุณธรรมของคนก็เสื่อมลง, ถอยความขลัง เช่น
มนตร์เสื่อม.
เสื่อมคลายว. น้อยลง, ลดลง, เช่น มิตรภาพเสื่อมคลายลงเพราะต่าง
ฝ่ายต่างเอาเปรียบกัน.
เสื่อมถอยว. หย่อนลง, ไม่ดีเหมือนเดิม, เช่น เขาป่วยคราวนี้ทำให้
สมรรถภาพในการทำงานเสื่อมถอยไปมาก.
เสื่อมทรามก. เลวลง (มักใช้แก่ความประพฤติ) เช่น ตั้งแต่เขาไปมั่วสุม
กับคนพาล ชีวิตของเขาก็เสื่อมทรามลง. ว. ที่เลวลง (มักใช้
แก่ความประพฤติ) เช่น เขามีความประพฤติเสื่อมทราม.
เสื่อมโทรมก. เลวลง, มีฐานะตกต่ำกว่าเดิม, เช่น ภาวะเศรษฐกิจกำลัง
เสื่อมโทรม.
เสื่อมสลายก. ค่อย ๆ แปรสภาพไป เช่น อาณาจักรโรมันอันศักดิ์สิทธิ์ได้
เสื่อมสลายไปแล้ว.
เสื่อมสิทธิ์ก. มีสิทธิน้อยลง, ทําให้สิทธิเสียไป.
เสื่อมสูญก. ค่อย ๆ ลดน้อยลงไปจนหมดสิ้น เช่น มีผู้พยากรณ์ว่า
พระพุทธศาสนากำลังเสื่อมสูญไป พอครบ ๕,๐๐๐ ปีก็
สูญสิ้น.
เสื่อมเสียก. เสียหาย เช่น เพราะถูกกล่าวหาว่าฉ้อราษฎร์บังหลวง
จึงทำให้ชื่อเสียงของเขาเสื่อมเสียไปมาก. ว. ที่เสียหาย
เช่น เขามีความประพฤติเสื่อมเสีย ไม่ควรจ้างให้มาทำงาน
ด้วย.
เสือแมลงวันน. แมงมุมตัวขนาดเล็ก กินแมลงวัน. (พจน. ๒๔๙๓).
เสือหมอบดู สาบเสือ.
แส ๑ก. แฉ, ชําระ, สะสาง. น. หญิงสาว, มักใช้ประกอบกับคํา
สาว ว่า สาวแส.
แสนาก. วัดนา, ตรวจสอบที่นา, เสนา ก็ว่า.
แส ๒น. ชื่อไม้เถาชนิด Jacquemontia pentantha (Jacq.)
G. Don ในวงศ์ Convolvulaceae ดอกเล็ก สีคราม,
แสเถา ก็เรียก.
แส่ก. เข้าไปยุ่งในเรื่องของคนอื่นหรือเรื่องที่มิใช่หน้าที่ของตน
อยู่เนือง ๆ (เป็นคำไม่สุภาพ) เช่น แส่ไม่เข้าเรื่อง แส่หาเรื่อง.
แส้น. ชื่ออุปกรณ์สำหรับปัดยุงหรือแมลง ทำด้วยขนหางม้า หรือ
ทางจากที่ทุบปลายข้างหนึ่งเป็นเส้น เป็นต้น ลักษณะเป็นพู่
ยาว มีด้าม; ชื่ออุปกรณ์สำหรับตีม้า ทำด้วยหวายหรือหนัง
สัตว์ถักหรือฟั่นเป็นเกลียว ยาวอย่างไม้เรียว เรียกว่า แส้ม้า,
ไม้หรือเหล็กกลมยาวสําหรับกระทุ้งดินในลํากล้องปืนให้แน่น
เรียกว่า แส้ปืน; ใช้ประกอบกับคํา สาว เป็น สาวแส้ หมาย
ความว่า หญิงสาว.
แส้จามรีน. แส้ที่ทำด้วยขนหางจามรี เป็น ๑ ในเครื่องเบญจกกุธภัณฑ์.
แส้ม้า ๑(ถิ่น–ปักษ์ใต้) น. ผมแผงคอม้า.
แสก ๑น. แนวที่อยู่ระหว่างกลาง ในคำว่า แสกผม แสกหน้า. ก. แบ่ง
ผมออกเป็น ๒ ส่วนเท่า ๆ กัน เรียกว่า แสกกลาง, ถ้าไม่เท่ากัน
เรียกว่า แสกข้าง. ว. เรียกผมที่หวีแบ่งออกเป็น ๒ ส่วนเท่า ๆ
กันว่า ผมแสกกลาง, เรียกผมที่หวีแบ่งออกเป็น ๒ ส่วนไม่เท่า
กันว่า ผมแสกข้าง.
แสกหน้าน. ส่วนหน้าผากกึ่งกลางระหว่างคิ้ว.
แสก ๒น. ชื่อนกในวงศ์ Tytonidae ในประเทศไทยพบ ๒ ชนิด คือ
แสก (Tyto alba) พบอาศัยหลบพักตามต้นไม้หรือชายคา
และ แสกแดง (Phodilus badius) ชนิดนี้ไม่พบอาศัยตาม
บ้านเรือน.
แสก ๓น. เรียกชนชาติหนึ่งในตระกูลมอญ–เขมร.
แสก ๆว. แจ้ง ๆ เช่น กลางวันแสก ๆ.
แสง ๑น. ความสว่าง, สิ่งที่ทําให้ดวงตาแลเห็น; เพชรพลอย เช่น
ตาวจิ้มแสง ว่า ดาบฝังพลอย.
แสงเงินแสงทองน. แสงที่ปรากฏบนขอบฟ้าทางทิศตะวันออก เมื่อเวลาจะ
รุ่งสว่าง เมื่อแรกเป็นสีขาว เรียกว่า แสงเงิน แล้วแปรเป็น
สีแดง เรียกว่า แสงทอง.
แสงสว่างน. แสงที่มีความสว่าง.
แสง ๒น. อาวุธ, ศัสตรา, เครื่องมีคม, ราชาศัพท์ใช้ว่า พระแสง เช่น
พระแสงดาบ พระแสงปืน.
แสง ๓น. กางเกง, มักใช้เข้าคู่กับคํา เสื้อ เป็น เสื้อแสง หมายความว่า
เสื้อและกางเกง.
แสงจันทร์น. ชื่อไม้พุ่มชนิด Pisonia grandis R. Br. ในวงศ์ Nyctaginaceae
ใบบาง สีเหลืองอมเขียว.
แสงอาทิตย์น. ชื่องูชนิด Xenopeltis unicolor ในวงศ์ Xenopeltidae
โตเต็มวัยยาวประมาณ ๘๐ เซนติเมตร ตัวสีนํ้าตาลม่วง
เป็นเงามัน ท้องขาว หัวแบน ตาเล็ก ออกหากินเวลากลาง
คืน ไม่มีพิษ.
แสด ๑ว. มีสีเหลืองปนแดง เรียกว่า สีแสด.
แสด ๒ดู คําแสด (๑).
แสดง[สะแดง] ก. ชี้แจง, อธิบาย, บอกข้อความให้รู้, เช่น แสดงธรรม
แสดงปาฐกถา, ทําให้ปรากฏออกมา เช่น แสดงตัว แสดงหลัก
ฐาน; เล่น เช่น แสดงละคร แสดงภาพยนตร์. (ข. แสฺฎง).
แสดงออกก. แสดงความรู้สึก ความคิดเห็น หรือความสามารถเป็นต้น
ให้ปรากฏ เช่น ภาพวาดนี้ย่อมแสดงออกซึ่งอารมณ์และความ
สามารถของเขาได้เป็นอย่างดี.
แสตมป์[สะแตม] น. ดวงตราไปรษณียากร, ตราไปรษณียากร ก็เรียก.
(อ. stamp).
แสเถาดู แส ๒.
แสนว. สิบหมื่น; มากยิ่ง, เหลือเกิน, เช่น แสนลําบาก. น. ตําแหน่ง
นายทหารครั้งโบราณทางภาคพายัพ.
แสนกลว. มีเล่ห์เหลี่ยมกลอุบายมาก, เจ้าเล่ห์แสนกล ก็ว่า.
แสนเข็ญว. มากเหลือเกิน (มักใช้เกี่ยวกับความยากจน) เช่น เขาเป็น
คนยากแค้นแสนเข็ญ.
แสนเข็นว. ยากแก่การที่จะอบรมสั่งสอนให้ดีได้ เช่น เด็กคนนี้ดื้อ
แสนเข็น.
แสนงอนว. มีแง่งอนมาก เช่น เธอมีนิสัยแสนงอนมาตั้งแต่เด็ก.
แสนรู้ว. ฉลาดช่างรู้ เช่น ช้างแสนรู้ สุนัขแสนรู้.
แสนง[สะแหฺนง] น. เสนง.
แสนย–, แสนย์[แสนยะ–, แสน] น. คนในกองทัพ, ทหาร เช่น จ่าแสนย์ ว่า
ผู้ควบคุมทหาร. (ส. ไสนฺย).
แสนยากร[–กอน] น. หมู่ทหาร, กองทัพ. (ส. ไสนฺย + อากร).
แสนยานุภาพน. อํานาจทางทหาร เช่น ทหารเดินสวนสนามเพื่อแสดง
แสนยานุภาพของกองทัพ. (ส. ไสนฺย + อานุภาว).
แสนยากรดู แสนย–, แสนย์.
แสนยานุภาพดู แสนย–, แสนย์.
แสนเสนาะ[–สะเหฺนาะ] น. ชื่อเพลงไทยทํานองหนึ่ง.
แสบก. อาการที่รู้สึกเจ็บปวดหรือระคายเคือง เช่น แสบตา แสบ
ตัว แสบหน้า, อาการที่รู้สึกเผ็ดร้อน เช่น แสบปาก แสบลิ้น.
แสบแก้วหู, แสบหูก. อาการที่รู้สึกระคายหูเพราะเสียงดังหรือเสียงแหลม
เกินขนาด เช่น เสียงรถจักรยานยนต์ดังแสบแก้วหู เสียง
ร้องกรี๊ด ๆ ฟังแล้วแสบหู.
แสบตาก. อาการที่รู้สึกเจ็บปวดหรือระคายเคืองตา, โดยปริยาย
หมายถึงลักษณะของสีบางชนิดที่จัดจ้าบาดลูกนัยน์ตา
เช่น เขาใส่เสื้อสีแดงสดแสบตา.
แสบท้อง, แสบท้องแสบไส้ก. อาการที่หิวจัด เช่น หิวจนแสบท้อง, แสบไส้ หรือ แสบไส้
แสบพุง ก็ว่า.
แสบเนื้อแสบตัวก. อาการที่รู้สึกระคายเคืองที่ผิวหนัง เช่น เดินตากแดดร้อนจัด
แสบเนื้อแสบตัวไปหมด.
แสบร้อนก. อาการที่รู้สึกทั้งแสบทั้งร้อน.
แสบไส้ก. อาการที่หิวจัด เช่น หิวจนแสบไส้, แสบท้อง แสบท้องแสบไส้
หรือ แสบไส้แสบพุง ก็ว่า; มีรสจัด ในคำว่า หวานแสบไส้, โดย
ปริยายหมายถึงรุนแรงอย่างยิ่ง เช่น ด่าได้แสบไส้จริง ๆ.
แสบไส้แสบพุงก. อาการที่หิวจัด เช่น หิวจนแสบไส้แสบพุง, แสบท้อง แสบท้อง
แสบไส้ หรือ แสบไส้ ก็ว่า.
แสบหูแสบตาก. อาการที่รู้สึกระคายเคืองตาอย่างมาก เช่น ข้างบ้านสุมไฟ
เผาขยะ ควันเต็มไปหมด ทำให้แสบหูแสบตา.
แสบก[สะแบก] น. หนังสัตว์ เช่น ให้ฉลักแสบกภาพอันชระ เปน
บรรพบุรณะ นเรนทรราชบรรหาร. (สมุทรโฆษ). (ข.).
แสม ๑[สะแหฺม] น. (๑) ชื่อไม้ต้น ๓ ชนิดในสกุล Avicennia วงศ์
Avicenniaceae คือ แสมขาว (A. alba Blume) แสมทะเล
(A. marina Vierh.) และ แสมดํา (A. officinalis L.) มีราก
หายใจ ลักษณะเป็นแท่งตั้งตรง. (๒) ดู โปรง.
แสม ๒[สะแหฺม] น. ชื่อปูหลายชนิดในสกุล Neoepisesarma วงศ์
Grapsidae อยู่ตามป่าแสม.
แสม ๓[สะแหฺม] น. ชื่อลิงชนิด Macaca fascicularis ในวงศ์ Cer-
copithecidae เป็นลิงไทยที่มีหางยาวที่สุด คือ ยาวเท่ากับ
ความยาวของหัวและลําตัวรวมกัน ตัวสีนํ้าตาลอมเทา ขน
หัวสั้นและวนเป็นรูปขวัญ อาศัยอยู่รวมกันเป็นฝูง พบทุก
ภาคของประเทศไทย กินพืช แมลง และปูแสม.
แสม ๔[สะแหฺม] น. ชื่อกุ้งทะเลหลายชนิดในสกุล Parapenaeopsis
วงศ์ Penaeidae ลักษณะคล้ายกุ้งแชบ๊วย แต่มีสันกลางด้าน
หลังปล้องท้อง เช่น ชนิด P. hungerfordi.
แสมสาร[สะแหฺมสาน] น. ชื่อไม้ต้นชนิด Cassia garrettiana Craib
ในวงศ์ Leguminosae แก่นใช้ทําลูกประสักเรือ ใบและแก่น
ใช้ทํายาได้.
แส้ม้า ๑ดูใน แส้.
แส้ม้า ๒น. ชื่อพยาธิตัวกลมในวงศ์ Trichuridae ลักษณะคล้ายแส้
ตีม้า ตัวสีขาว ยาวประมาณ ๕ เซนติเมตร ส่วนหัวและ
ลำตัวบางเรียวยาวคล้ายเส้นผม ส่วนท้ายหนา อาศัย
ดูดกินเลือดอยู่ในลําไส้ใหญ่ของมนุษย์และสัตว์ เช่น ชนิด
Trichuris trichiura.
แส้ม้าทะลายดู ชิงชี่.
แสยก ๑[สะแหฺยก] ก. แยกเขี้ยวแสดงอาการให้เห็นน่ากลัว.
แสยก ๒[สะแหฺยก] น. ชื่อไม้พุ่มชนิด Pedilanthus tithymaloides Poit.
ในวงศ์ Euphorbiaceae ใบหนา ดอกสีแดง ใช้ปลูกทําเป็นขอบ
สนาม, กะแหยก ก็เรียก.
แสยง[สะแหฺยง] ก. หวาดเกรง เช่น ตับตายหลายเหลือสังขยา
ศพสูงเพียงผา แลดูพันฦกนิเห็นแสยง. (สมุทรโฆษ), มัก
ใช้ว่า แหยง.
แสยงขนก. ขนลุกด้วยความกลัวหรือเกลียดเป็นต้น.
แสยะ[สะแหฺยะ] ก. อาการของปากที่แบะออก แสดงให้รู้ว่า เกลียด
เกลียดกลัว เยาะเย้ย หรือ ดูแคลน.
แสรก[สะแหฺรก] น. สาแหรก เช่น กรนนเช้าแสรกคานก็พลัดจาก
อังษา. (ม. คำหลวง มัทรี). (ข. สงฺแรก).
แสร้ง[แส้ง] ก. แกล้ง, จงใจทําให้ผิดจากความจริง, จงใจทํา, เช่น
รังไรโรยด้วยแป้ง เหมือนนกแสร้งทำรังรวง. (กาพย์เห่ชม
เครื่องคาวหวาน).
แสร้งว่าน. ชื่ออาหารชนิดหนึ่ง ทําด้วยกุ้งปรุงเป็นเครื่องจิ้ม.
แสลง[สะแหฺลง] ว. ไม่ถูกกับโรค เช่น แสลงโรค, ขัด เช่น แสลงหู
แสลงตา.
แสลงใจ ๑ก. อาการที่รู้สึกกระทบกระเทือนใจเหมือนถูกของมีคม
บาดหัวใจ เช่น พอเห็นคนรักเก่าเดินไปกับหญิงคนใหม่
ก็รู้สึกแสลงใจ.
แสลงใจ ๑ดูใน แสลง.
แสลงใจ ๒[สะแหฺลง–] น. ชื่อไม้ต้นชนิด Strychnos nux—vomica L.
ในวงศ์ Strychnaceae ผลกลม สุกสีเหลือง เมล็ดกลมแบน
มีแอลคาลอยด์หลัก ๒ ชนิด คือ สตริกนิน และ บรูซีน เป็น
สารพิษ, ตูมกาแดง ก็เรียก, อีสาน เรียก แสลงเบื่อ, เมล็ด
แก่แห้งใช้ทํายาได้ เรียก โกฐกะกลิ้ง.
แสลงเบื่อ[สะแหฺลง–] (ถิ่น–อีสาน) น. ต้นแสลงใจ. (ดู แสลงใจ ๒).
แสล้ม[สะแล่ม] ว. สวย, งดงาม, แช่มช้อย, แฉล้ม หรือ แชล่ม ก็ใช้.
แสวง[สะแหฺวง] ก. เที่ยวหา, ค้นหา, เสาะหา. (ข.).
แสอก[สะแอก] น. เวลาพรุ่งนี้. (ข. แสฺอก).
แสะน. ม้า. (ข.).
โสก ๑น. โศก. (ป.).
โสก ๒(ถิ่น–อีสาน) น. โฉลก, ลักษณะซึ่งมีทั้งส่วนดีและส่วนไม่ดี
ถ้าดีเรียกว่า ถูกโสก ถ้าไม่ดีเรียกว่า ไม่ถูกโสก มักกำหนด
ด้วยการดูลักษณะ วัดขนาด นับจำนวน เป็นต้น ของคน
สัตว์ สิ่งของ ว่าเป็นมงคลหรือไม่เป็นมงคล.
โสกโดก[โสกกะโดก] ว. สัปดน, หยาบโลน.
โสกันต์(ราชา) ก. โกนจุก (ใช้แก่พระองค์เจ้าขึ้นไป).
โสกาดานาน. คนใช้, ขอเฝ้า. (ช.).
โสโครก[โสโคฺรก] ว. สกปรก, เปื้อนเปรอะน่ารังเกียจ, โดยปริยาย
หมายความว่า เลว เช่น คนโสโครก ของโสโครก เรื่องโสโครก.
น. เรียกแนวพืดหินหรือโขดหินใต้นํ้าใกล้ ๆ ผิวพื้นน้ำทะเล
อาจมีบางส่วนโผล่พ้นน้ำหรือปริ่มน้ำก็ได้ เป็นอันตรายแก่
การเดินเรือ ว่า หินโสโครก.
โสณ–[–นะ–] น. ทองคํา. ว. แดง. (ป.; ส. โศณ).
โสณฑ์น. นักเลง, นักเลงเหล้า. (ป.; ส. เศาณฺฑ).
โสณะ ๑น. หมา. (ป.; ส. ศฺวาน).
โสณะ ๒น. ต้นไม้ชนิดหนึ่ง. (พจน. ๒๔๙๓). (ป.; ส. โศณ).
โสณิ, โสณีน. ตะโพก, ราชาศัพท์ใช้ว่า พระโสณี. (ป.; ส. โศฺรณี).
โสดน. กระทงความส่วนหนึ่ง, ส่วน, แผนก, เช่น อีกโสดหนึ่ง.
ว. ทีเดียว; เดี่ยว, โดด, ไม่มีคู่, ยังไม่มีสามีหรือภรรยา,
เช่น ชายโสด หญิงโสด.
โสดก[สะโดก] (กลอน) ว. เล็กน้อย, น้อยหนึ่ง. (ส. โสฺตก; ป. โถก).
โสดม[สะโดม] (แบบ) ก. สรรเสริญ, ชมเชย. (ส. โสฺตม; ป. โถม).
โสดา ๑น. ผู้ฟัง. (ป. โสตา; ส. โศฺรตฺฤ).
โสดา ๒, โสดาบันน. “ผู้แรกถึงกระแสธรรม (พระนิพพาน)” เป็นชื่อพระอริยบุคคล
ชั้นต้นใน ๔ ชั้น คือ พระโสดาบัน พระสกทาคามี พระอนาคามี
และพระอรหันต์, บางทีก็เรียกสั้น ๆ ว่า พระโสดา. (ป. โสตาปนฺน;
ส. โสฺรตสฺ + อาปนฺน).
โสดาปัตติผล[–ปัดติผน] น. ธรรมที่พระโสดาบันได้บรรลุ, บางทีก็กร่อนเป็น
โสดา เช่น บรรลุโสดา. (ป. โสตาปตฺติผล; ส. โสฺรตสฺ + อาปตฺติ
+ ผล).
โสดาปัตติมรรค[–ปัดติมัก] น. ทางปฏิบัติที่ให้สําเร็จเป็นพระโสดาบัน.
(ป. โสตาปตฺติมคฺค; ส. โสฺรตสฺ + อาปตฺติ + มารฺค).
โสต, โสต– ๑[โสด, โสตะ–] น. หู, ช่องหู. (ป.; ส. โศฺรตฺร).
โสตทัศนวัสดุ[โสตะทัดสะนะวัดสะดุ, โสดทัดสะนะวัดสะดุ] (กฎ) น. งาน
อันประกอบด้วยลำดับของภาพ โดยบันทึกลงในวัสดุไม่ว่าจะ
มีลักษณะอย่างใดอันสามารถที่จะนำมาเล่นซ้ำได้อีก โดยใช้
เครื่องมือที่จำเป็นสำหรับการใช้วัสดุนั้น และหมายความรวม
ถึงเสียงประกอบงานนั้นด้วย ถ้ามี.
โสตทัศนอุปกรณ์[โสตะทัดสะนะอุปะกอน, โสดทัดสะนะอุบปะกอน] น. อุปกรณ์
การสอนสําหรับฟังและดู เช่นวิทยุ โทรทัศน์, ใช้ว่า โสตทัศนู-
ปกรณ์ ก็มี.
โสตินทรีย์น. หูซึ่งเป็นใหญ่ในการฟังเสียง. (ป. โสต + อินฺทฺริย).
โสต– ๒[โสตะ–] น. กระแส, สายนํ้า. (ป.; ส. โสฺรตสฺ).
โสตถิ[โสดถิ] น. ความสวัสดี, ความเจริญรุ่งเรือง, เช่น เป็นประโยชน์
โสตถิผล. (ป.; ส. สฺวสฺติ).
โสตินทรีย์ดู โสต, โสต– ๑.
โสทก[–ทก] น. นํ้า; ลําคลอง, ทางนํ้า. ว. กอบด้วยนํ้า. (ป., ส.).
โสทร[–ทอน] น. พี่น้องร่วมท้องกัน. (ป., ส.).
โสธก[–ทก] น. ผู้ชําระ, ผู้ทําให้สะอาด. (ป.; ส. โศธก).
โสธนะ[–ทะนะ] น. การทําความสะอาด, การชําระล้าง. (ป.; ส. โศธน).
โสน ๑[สะโหฺน] น. ชื่อไม้พุ่มชนิด Sesbania javanica Miq. ในวงศ์
Leguminosae ใบเล็ก ๆ คล้ายใบมะขาม ดอกสีเหลืองกินได้,
โสนกินดอก หรือ โสนหิน ก็เรียก.
โสนคางคกน. ชื่อไม้พุ่มชนิด Aeschynomene aspera L. ในวงศ์
Leguminosae ขึ้นตามที่น้ำขัง เนื้อไม้ใช้ทำหมวกกะโล่.
โสนหางไก่น. ชื่อไม้พุ่มชนิด Aeschynomene indica L. ในวงศ์
Leguminosae ขึ้นในน้ำ ยอดและดอกกินได้.
โสน ๒[สะโหฺน] ดู ด้วงโสน.
โสนกินดอกดู โสน ๑.
โสนหินดู โสน ๑.
โสภ–, โสภา, โสภี[โสพะ–] ว. งาม เช่น สาวโสภา, (ปาก) งาม, ดี, เช่น พูดอย่าง
นี้ไม่โสภาเลย. (ป. สุภ; ส. ศุภ).
โสภณ[โสพน] ว. งาม. (ป.; ส. โศภน).
โสภิณี, โสเภณีน. หญิงที่หาเลี้ยงชีพด้วยการค้าประเวณี, นครโสเภณี หญิง
นครโสเภณี หญิงงามเมือง หรือ หญิงหากิน ก็ว่า. (ป. โสภิณี
ว่า หญิงงาม; ส. โศภินี).
โสม ๑น. ชื่อไม้ล้มลุกมีหัว ๒ ชนิดในสกุล Talinum วงศ์ Portulaca-
ceae ใบอวบนํ้า คือ ชนิด T. paniculatum Gaertn. ใบกินได้
และใช้ทํายาได้ และชนิด T. triangulare Willd. ใบและยอด
กินได้.
โสม ๒น. นํ้าคั้นจากต้นของไม้เถาชนิดหนึ่ง กรองแล้วนำมาผสม
กับเนยใส เพื่อใช้เซ่นสรวงพระอินทร์และเทพอื่น ๆ. (ส.).
โสม ๓น. พระจันทร์ เช่น เห็นนางนวลศรีมีโฉม ดังโสมส่องหล้า
ราศี. (กนกนคร). (ป., ส.).
โสมวาร[โสมมะวาน] น. วันจันทร์, จันทวาร หรือ จันทรวาร ก็ว่า.
โสม ๔(โบ) น. ทอง, ในวรรณคดีนิยมเขียนเป็น โสรม เช่น ในทาบทอง
แล้วเนื้อ นอกโสรม. (กำสรวล).
โสมนัส ๑[โสมมะนัด] น. ความสุขใจ, ความปลาบปลื้ม, ความเบิกบาน.
(ป. โสมนสฺส).
โสมนัส ๒[โสมมะนัด] น. ชื่อขนมชนิดหนึ่ง ทำด้วยมะพร้าวคั่ว ไข่ขาว และ
น้ำตาลทราย หยอดเป็นก้อนกลม แล้วผิงให้กรอบ, โบราณเรียก
โคมะนัส เพี้ยนมาจาก coconut.
โสมม[โส–มม] ว. สกปรกเลอะเทอะ, น่าขยะแขยง, เช่น ของโสมม
จิตใจโสมม.
โสมย์[โสม] ว. เป็นที่พอใจ, เป็นที่พึงใจ. (ส.; ป. โสมฺม).
โสมส่องแสงน. ชื่อเพลงไทยทํานองหนึ่ง.
โสร่ง[สะโหฺร่ง] น. ผ้านุ่งเป็นถุงมีลวดลายต่าง ๆ อย่างชาวชวามลายู
นุ่งเป็นต้น. (ม. sarung, sarong).
โสร่งแขกดู ผีเสื้อเงิน.
โสรจ[โสด] ก. อาบ, สรง, ชําระ, ทําให้สะอาด. (ข. โสฺรจ; ป. โสจ;
ส. เศาจ).
โสรจสรง[โสดสง] (ราชา) ก. อาบนํ้า.
โสรวาร[โสระวาน] น. วันเสาร์, ศนิวาร ก็ว่า. (ป.).
โสโร(โหร) น. ชื่อยาม ๑ ใน ๘ ยาม ในเวลากลางคืน. (ดู ยาม).
โสวรรณ[–วัน] ว. เป็นทอง, ทําด้วยทอง. (ป. โสวณฺณ; ส. เสาวรฺณ).
โสหัทน. เพื่อน, ผู้มีใจดี. (ป., ส.).
โสหุ้ยน. ค่าใช้จ่าย. (จ.).
โสฬส[–ลด] ว. สิบหก. น. ชั้นพรหมโลก ๑๖ ชั้น ถือกันว่าเป็นที่มีสุข
อย่างยอดยิ่ง; ตําราเล่นการพนันครั้งโบราณสําหรับเล่นหวย
เล่นถั่ว; เรียกเงินปลีกสมัยก่อน ๑๖ อัน เป็น ๑ เฟื้อง, เรียกย่อ
ว่า ฬส. (ป.).
ใสว. แจ่มกระจ่าง เช่น ฟ้าใส, ไม่ขุ่น, ไม่มัว, เช่น น้ำใส กระจกใส.
ใส่ก. สวม เช่น ใส่เสื้อ ใส่กางเกง, เอาไว้ข้างในภาชนะหรือสถานที่
เป็นต้น เช่น กรอกน้ำใส่ขวด นำนักโทษไปใส่คุก, บรรทุก เช่น เอา
สินค้าใส่รถ.
ใส่ไข่(สำ) อาการที่พูดขยายความให้เกินความจริง, ใส่สีสัน หรือ
ใส่สีใส่สัน ก็ว่า.
ใส่ความก. พูดหรือเขียนให้ร้ายป้ายสี, กล่าวหาเรื่องร้ายให้ผู้อื่นได้รับ
ความเสียหาย, เช่น เขามีนิสัยไม่ดี ชอบใส่ความคนอื่น.
ใส่คะแนนไม่ทัน(ปาก) ว. เร็วมาก, คล่องมาก, (ใช้แก่กริยาพูด), เช่น เธอพูด
เร็วมากจนใส่คะแนนไม่ทัน.
ใส่ไคล้ก. หาความใส่ร้ายผู้อื่นด้วยเล่ห์กล.
ใส่จริตก. แสร้งทำกิริยาท่าทางหรือวาจาให้ดูน่ารักเพื่อเรียกร้อง
ความสนใจเป็นต้น (มักใช้แก่หญิง).
ใส่ใจก. ใส่ไว้ในใจ, จดจำ, เช่น จำใส่ใจไว้ให้ดีนะ, เอาใจจดจ่อ เช่น
นักเรียนควรใส่ใจในการศึกษาเล่าเรียนให้มาก.
ใส่ตะกร้าล้างน้ำ(สํา) ก. ทําให้หมดราคี, ทําให้หมดมลทิน, (ใช้แก่ผู้หญิงที่มี
ราคีคาว) เช่น หญิงที่มีราคีแล้ว ถึงจะใส่ตะกร้าล้างน้ำก็ไม่
หมดราคีคาว.
ใส่ถ้อยร้อยความ(สํา) ก. ใส่ความ, พูดหาเหตุหาเรื่อง.
ใส่ไฟก. เติมเชื้อเพลิง เช่น คอยเอาฟืนใส่ไฟไว้นะ อย่าให้ไฟดับ;
จุดไฟเผาศพ; โดยปริยายหมายถึงให้ร้ายผู้อื่นทำให้ได้รับ
ความเสียหาย เช่น เขาใส่ไฟผม อย่าไปเชื่อ.
ใส่ยาก. เอายาโรยหรือทาเป็นต้นที่บาดแผล.
ใส่ร้าย, ใส่ร้ายป้ายสีก. หาความร้ายป้ายผู้อื่นให้ได้รับความเสียหาย เช่น เขาใส่ร้าย
ฉันว่าขโมยของเพื่อน.
ใส่สาแหรกแขวนไว้(สํา) ก. เลี้ยงดูอย่างพะเน้าพะนอไม่ต้องให้ทําอะไร.
ใส่สีสัน, ใส่สีใส่สัน(สํา) ว. อาการที่พูดขยายความให้เกินความจริง, ใส่ไข่ ก็ว่า.
ใส่ไส้ก. สอดไส้ไว้ข้างใน, เรียกขนมชนิดหนึ่ง มีไส้หน้ากระฉีก ปั้น
เป็นก้อนหุ้มด้วยแป้งข้าวเหนียวดำ แล้วหยอดด้วยแป้งข้าว
เจ้า ผสมกะทิ และเกลือ ซึ่งกวนสุกแล้ว ห่อด้วยใบตองหรือ
ใส่กระทงนึ่งให้สุก ว่า ขนมใส่ไส้, ขนมสอดไส้ ก็ว่า.
ใส่หน้ากาก(สํา) ก. แสดงทีท่าหรือกิริยาอาการที่มิได้เกิดจากนิสัยใจจริง,
แสดงกิริยาท่าทีลวงให้เข้าใจผิด, เช่น ต่างคนต่างใส่หน้ากาก
เข้าหากัน, สวมหน้ากาก ก็ว่า.
ใส่หน้ายักษ์(สํา) ก. ทําหน้าถมึงทึงแสดงอาการเกรี้ยวกราด ดุดัน,
ตีหน้ายักษ์ ก็ว่า.
ใส่หม้อถ่วงน้ำก. ใช้เวทมนตร์คาถาเรียกวิญญาณผีใส่หม้อดิน แล้วเอา
ผ้าขาวปิดปากหม้อ เอาเชือกผูกคอหม้อ เสกคาถาขัง
วิญญาณไว้ในนั้น แล้วเอาไปถ่วงน้ำเพื่อไม่ให้วิญญาณ
ออกมาอาละวาดอีก.
ใส่หม้อลอยน้ำก. ขนันศพเด็กทารกแรกเกิดใส่หม้อดิน เอาผ้าขาวปิด
ปากหม้อพร้อมกับร่ายคาถากำกับ แล้วเอาไปลอยน้ำ.
ไส ๑ก. เสือกไป, ผลักไป, ส่งไป, รุนไป, ดันไป.
ไสกบก. กดกบลงบนไม้แล้วดันกบเพื่อทำให้หน้าไม้เรียบ ให้
เป็นราง หรือลอกบัว ลอกลวด เป็นต้น, ไสไม้ ก็เรียก.
ไสน้ำแข็งก. ดันก้อนน้ำแข็งไปบนเครื่องไสที่เป็นม้าไม้ ๒ ขาเตี้ย ๆ ตรง
กลางมีใบกบฝังจากข้างล่าง ให้คมอยู่ข้างบน เพื่อย่อยน้ำแข็ง
ให้เป็นฝอย, เรียกน้ำแข็งที่มีลักษณะเช่นนั้นว่า น้ำแข็งไส.
ไสไม้ก. กดกบลงบนไม้แล้วดันกบเพื่อทำให้หน้าไม้เรียบ ให้
เป็นราง หรือลอกบัว ลอกลวด เป็นต้น, ไสกบ ก็เรียก.
ไสหัวก. ขับไล่อย่างไม่เกรงใจ เช่น ไสหัวออกไปจากบ้าน.
ไส ๒(โบ) น. เรียกลูกชายคนที่ ๔ ว่า ลูกไส.
ไส้ ๑น. ส่วนของทางเดินอาหารซึ่งอยู่ระหว่างกระเพาะอาหาร
กับทวารหนัก เป็นท่อยาวขดไปขดมาอยู่ในช่องท้อง มีหน้าที่
ย่อย ดูดซึมอาหารและนํ้า พักและขับถ่ายกากอาหาร, ลําไส้
ก็เรียก; เรียกของที่อยู่ข้างในซึ่งมีลักษณะเช่นนั้น เช่น ไส้
ตะเกียง หรือที่ใส่ข้างใน เช่น ไส้ขนม ไส้ดินสอ; โดยปริยาย
หมายความว่า ความลับ เช่น สาวไส้ให้กากิน รู้ไส้; คนใน
ครอบครัว, คนภายใน, คนใกล้ชิด, เช่น เห็นขี้ดีกว่าไส้ ไส้เป็น
หนอน.
ไส้กรอกน. ชื่ออาหารคาวชนิดหนึ่ง เอาเนื้อสัตว์หรือข้าวสุกผสม
เครื่องปรุงยัดในไส้หมูเป็นต้น.
ไส้ไก่น. ชื่อขนมชนิดหนึ่ง มีลักษณะเป็นเส้นอย่างไส้ขดเป็นวง,
เรียกของที่มีลักษณะเช่นนั้น เช่น ขดหลอดแก้วในเครื่อง
ควบแน่นสำหรับทำให้ไอร้อนกลั่นตัวเป็นของเหลว ไส้ไก่
หัวสูบลมรถจักรยาน.
ไส้แขวนว. หิวจัด มักใช้เข้าคู่กับคำ ไส้กิ่ว เป็น ไส้กิ่วไส้ แขวน เช่น
หิวจนไส้กิ่วไส้แขวน, ท้องกิ่วท้องแขวน ก็ว่า.
ไส้ตัน ๑น. ไส้ติ่ง; (ปาก) มดลูกหมู.
ไส้ติ่งน. ไส้ที่เป็นติ่งย้อยจากลําไส้ใหญ่ของคน, ไส้ตัน ก็ว่า.
ไส้เป็นน้ำเหลือง(สํา) ว. อดอยากยากแค้น, ไม่มีอะไรกิน.
ไส้เป็นหนอน(สํา) น. ญาติมิตร สามีภรรยา บุตรธิดา เพื่อนร่วมงาน หรือ
คนในบ้าน คิดคดทรยศ, เกลือเป็นหนอน ก็ว่า.
ไส้ละมานน. หนังหรือหวายที่ถักไว้รอบ ๆ ขอบหนังทั้ง ๒ หน้าของกลอง
สําหรับให้หนังเรียดร้อยกลับไปกลับมาในระหว่างหนังทั้ง ๒
หน้าจนรอบตัวกลองเพื่อเร่งเสียง.
ไส้เลื่อนน. ชื่อโรคที่ลําไส้ลงมาตุงที่ถุงอัณฑะ.
ไส้ศึกน. ผู้ที่นําความลับในหมู่ที่ตัวร่วมด้วยไปบอกฝ่ายที่เป็นปฏิปักษ์.
ไส้แห้งว. ยากจน, อดอยาก.
ไส้อั่ว(ถิ่น–พายัพ) น. ชื่ออาหารชนิดหนึ่ง ใช้หมูสับคลุกกับเครื่อง
ปรุงแล้วยัดในไส้หมู อาจย่างหรือทอดให้สุกเกรียมก็ได้.
ไส้ ๒(ถิ่น–พายัพ) น. ปีมะเส็ง.
ไส้เดือน ๑น. ชื่อสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังหลายชนิด บางชนิดลําตัวมี
ปล้อง บางชนิดไม่มี ชนิดที่รู้จักดี คือ ไส้เดือนดิน (Pheretima
peguana) ในวงศ์ Megascolecidae ลําตัวเป็นปล้อง มักมี
ชุกชุมตามดินชื้นร่วนซุย ตามใต้กองขยะมูลฝอย, ไส้เดือน
ฝอยรากปม (Meloidogyne javanica) ในวงศ์ Heteroderidae
ลําตัวเป็นริ้วไม่เป็นปล้อง เป็นปรสิตตามรากผัก ถั่ว และ
ต้นไม้.
ไส้เดือน ๒น. ชื่อพยาธิทางเดินอาหารในวงศ์ Ascaridae เป็นพยาธิ
ตัวกลมขนาดใหญ่ ลําตัวสีขาวหม่น หัวแหลมท้ายแหลม
อาศัยอยู่ในลําไส้ของมนุษย์และสัตว์ ถ้ามีมากจะทําให้
เกิดลําไส้อักเสบหรือลําไส้อุดตันได้ มีหลายชนิด เช่น ชนิด
Ascaris lumbricoides พบในลําไส้ของคน, ชนิด A. suum
พบในลําไส้ของหมู.
ไส้ตัน ๑ดูใน ไส้ ๑.
ไส้ตัน ๒น. ชื่อปลาทะเลในสกุล Stolephorus วงศ์ Engraulidae
เป็นปลาสกุลหนึ่งในกลุ่มปลากะตัก เนื้อใส มีแถบสีเงิน
พาดกลางลําตัวจากแนวตาถึงโคนหาง ขนาดยาวได้ถึง
๒๐ เซนติเมตร ใช้หมักทํานํ้าปลา. (ดู กะตัก).
ไส้ตัน ๓น. ชื่อไม้เถาหรือไม้พุ่มรอเลื้อยชนิด Aganosma marginata
G. Don ในวงศ์ Apocynaceae ดอกสีขาว กลิ่นหอม.
ไสย, ไสย–[ไส, ไสยะ–] น. ลัทธิอันเนื่องด้วยเวทมนตร์คาถาซึ่งเชื่อว่า
ได้มาจากพราหมณ์ เช่น ถูกคุณถูกไสย.
ไสยเวท, ไสยศาสตร์[ไสยะเวด, ไสยะสาด] น. ตําราทางไสย, วิชาทางไสย.
ไสยาน. การนอน, ที่นอน. (ป. เสยฺยา; ส. ศยฺยา).
ไสยาสน์[ไสยาด] ก. นอน, เรียกพระพุทธรูปในท่านอนว่า พระไสยาสน์
หรือ พระพุทธไสยาสน์, เรียกพระพุทธรูปปางนอนว่า พระปาง
ไสยาสน์. น. ชื่อพระพุทธรูปปางหนึ่ง อยู่ในพระอิริยาบถนอน
ตะแคงข้างขวา หลับพระเนตร พระเศียรหนุนพระเขนย พระหัตถ์
ซ้ายทอดทาบไปตามพระกายเบื้องซ้าย พระหัตถ์ขวาหงายวาง
อยู่ที่พื้นข้างพระเขนย พระบาททั้ง ๒ ตั้งซ้อนกัน. [ป. เสยฺย (นอน)
+ อาสน (นั่ง)].
ไสยาสน์ดู ไสยา.
ไสร้[ไส้] (โบ) ว. ไซร้, คําสําหรับเน้นความหมายของคําหน้า
มีความหมายไปในทางว่า อย่างนั้น, เช่นนั้น, ทีเดียว.
ไสว[สะไหฺว] ว. อาการที่ชูสะพรั่งอยู่ไหว ๆ เช่น ธงโบกสะบัดอยู่
ไสว; ทั่วไป ในคำว่า สว่างไสว.
พจนานุกรมไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒