| สังคาตา | น. พ่อ. (ช.). |
|
|
| สังคายนา, สังคายนาย | [คายะ, คายยะ] น. การซักซ้อม, การสวดพร้อมกันและเป็นแบบ |
| เดียวกัน, การประชุมชําระพระไตรปิฎกให้เป็นแบบเดียวกัน. (ปาก) |
| ก. สะสาง เช่น เรื่องนี้ต้องสังคายนากันเสียที. (ป. สงฺคายน). |
|
|
| สังคีต | [คีด] น. การร้องรําทําเพลง เช่น สังคีตศิลป์. (ป.; ส. สํคีต). |
|
|
| สังคีติ | น. สังคายนา, การสวดพร้อมกันและเป็นแบบเดียวกัน, การประชุม |
| ชําระพระไตรปิฎกให้เป็นแบบเดียวกัน. (ป.). |
|
|
| สังเค็ด | น. ทานวัตถุมีตู้พระธรรมโต๊ะหมู่เป็นต้น ที่เจ้าภาพจัดถวายแก่สงฆ์ |
| หรือภิกษุผู้เทศน์หรือชักบังสุกุลในเวลาปลงศพ เรียกว่า เครื่องสังเค็ด. |
|
|
| สังเคราะห์ | (เคมี) ก. ทําให้ธาตุมีปฏิกิริยาเคมีกันเป็นสารประกอบ, ทําให้สาร |
| ประกอบมีปฏิกิริยาเคมีกันเป็นสารประกอบอื่น. ว. ที่สร้างขึ้นโดย |
| กรรมวิธีทางเคมี เช่น ใยสังเคราะห์. (อ. synthesise). |
|
|
| สังฆ | [สังคะ] น. สงฆ์, มักใช้เป็นส่วนหน้าสมาส. |
| สังฆกรรม [สังคะกำ] น. กิจที่พระสงฆ์ตั้งแต่ ๔ รูปขึ้นไปรวมกันทํา |
| ภายในสีมา เช่น การทำอุโบสถ การสวดพระปาติโมกข์. (ส. สํฆ + |
| กรฺมนฺ; ป. สงฺฆกมฺม). |
| สังฆการี น. เจ้าพนักงานผู้มีหน้าที่เกี่ยวกับสงฆ์ในงานหลวง. |
| สังฆเถระ น. ภิกษุผู้เป็นใหญ่ในพระสงฆ์หมู่หนึ่ง ๆ, ภิกษุผู้เป็น |
| ประธานในที่ประชุมสงฆ์. (ป.). |
| สังฆทาน น. ทานที่ทายกถวายแก่สงฆ์หรือภิกษุโดยไม่เจาะจงรูปใด |
| รูปหนึ่ง, คู่กับ บุคลิกทาน. (ป.). |
| สังฆนายก (กฎ; เลิก) น. ตําแหน่งหัวหน้าคณะสังฆมนตรีตาม |
| พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พุทธศักราช ๒๔๘๔. |
| สังฆปาโมกข์ น. หัวหน้าสงฆ์. (ป.). |
| สังฆภัต น. ข้าวที่ทายกถวายแก่สงฆ์ มักเรียกว่า ข้าวสงฆ์ โดยปรกติ |
| ทายกนําอาหารไปถวายแก่สงฆ์ที่วัด และพระทําอปโลกนกรรมแบ่งกัน. |
| (ป.). |
| สังฆเภท [เพด] น. การที่ภิกษุทําให้สงฆ์แตกหมู่แตกคณะออกไป, |
| นับเป็นอนันตริยกรรมอย่าง ๑ ในอนันตริยกรรม ๕. (ป.). |
| สังฆมณฑล [มนทน] น. วงการคณะสงฆ์. |
| สังฆมนตรี (กฎ; เลิก) น. ตําแหน่งพระเถระผู้รับผิดชอบในองค์การ |
| ของคณะสงฆ์ตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พุทธศักราช ๒๔๘๔ เช่น |
| สังฆมนตรีว่าการองค์การปกครอง. |
| สังฆราช [ราด] น. ตําแหน่งพระมหาเถระผู้เป็นใหญ่สูงสุดใน |
| สังฆมณฑล. (ป.). |
| สังฆสภา (กฎ; เลิก) น. สภาของคณะสงฆ์ตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติ |
| คณะสงฆ์ พุทธศักราช ๒๔๘๔. |
| สังฆาณัติ (กฎ; เลิก) น. กฎข้อบังคับของคณะสงฆ์ ซึ่งสมเด็จพระ |
| สังฆราชทรงบัญญัติขึ้นโดยคําแนะนําของสังฆสภา ตามพระราชบัญญัติ |
| คณะสงฆ์ พุทธศักราช ๒๔๘๔, ปัจจุบันเรียกว่า พระบัญชาสมเด็จ |
| พระสังฆราช. (ป.). |
| สังฆาทิเสส [เสด] น. ชื่ออาบัติหนักหมวดหนึ่งรองจากปาราชิก. (ป.). |
| สังฆาธิการ น. พระภิกษุผู้ดํารงตําแหน่งปกครองคณะสงฆ์นับตั้งแต่ |
| ตําแหน่งเจ้าคณะภาคลงมาจนถึงตําแหน่งผู้ช่วยเจ้าอาวาส เรียกว่า |
| พระสังฆาธิการ. |
| สังฆานุสติ น. การระลึกถึงคุณพระสงฆ์ เป็นกรรมฐานอย่างหนึ่ง. (ป.). |
| สังฆาวาส น. บริเวณที่อยู่อาศัยของพระสงฆ์ ประกอบด้วยกุฏิ หอฉัน |
| ศาลาการเปรียญ เป็นต้น. |
|
|
| สังฆาฏิ | น. ผ้าคลุมกันหนาวที่ภิกษุใช้ทาบบนจีวร ตามปรกติใช้พับพาดบ่าซ้าย |
| ในพิธีสงฆ์. (ป.; ส. สํฆาฏิ). |
|
|
| สังฆาณัติ | ดู สังฆ. |
|
|
| สังฆาทิเสส | ดู สังฆ. |
|
|
| สังฆาธิการ | ดู สังฆ. |
|
|
| สังฆานุสติ | ดู สังฆ. |
|
|
| สังฆาวาส | ดู สังฆ. |
|
|
| สังปะติแหงะ, สังปะลิเหงะ | [แหฺงะ, เหฺงะ] น. ฤษี. (ช.). |
|
|
| สังยุตนิกาย | [สังยุดตะ] น. ชื่อคัมภีร์นิกายที่ ๓ แห่งพระสุตตันตปิฎก แปลว่า |
| หมวดประมวล คือ ประมวลเรื่องประเภทเดียวกันไว้ด้วยกันทั้งหมด. |
|
|
| สังโยค | น. การประกอบกัน, การอยู่ร่วมกัน, การผูกรัด; (ไว) ตัวพยัญชนะ |
| ๒ ตัวที่เรียงกัน ตัวหน้าเป็นตัวสะกด ตัวหลังเป็นตัวตาม พยัญชนะ |
| ที่เป็นตัวสะกด เรียกว่า พยัญชนะสังโยค เช่น มนุสฺส สตฺต พุทฺธ รฏฺ?. |
| (ป. สํโยค, สญฺโ?ค; ส. สํโยค). |
|
|
| สังโยชน์ | น. เครื่องพัวพัน, เครื่องผูกรัด, หมายเอากิเลสที่ผูกคนไว้กับวัฏสงสาร |
| มี ๑๐ อย่าง มีสักกายทิฐิเป็นต้น พระอริยบุคคลเมื่อละสังโยชน์เป็น |
| ลําดับจนหมดก็เป็นพระอรหันต์. (ป. สํโยชน, สญฺโ?ชน; ส. สํโยชน). |
|
|
| สังวร | [วอน] น. ความระวัง, ความเหนี่ยวรั้ง, ความป้องกัน. ก. สํารวม, |
| เหนี่ยวรั้ง, เช่น สังวรศีล สังวรธรรม, ถ้าใช้เป็นส่วนท้ายของสมาส |
| หมายความว่า ความสำรวม, ความระวัง, เช่น อินทรียสังวร จักษุสังวร |
| ญาณสังวร ศีลสังวร, (ปาก) ให้ระวังจงดี (ผู้ใหญ่สั่งสอนเตือนสติผู้น้อย) |
| เช่น เรื่องนี้พึงสังวร ไว้อย่าให้ผิดอีกเป็นครั้งที่ ๒. (ป., ส. สํวร). |
|
|
| สังวัจฉระ | [วัดฉะระ] น. ปี. (ป. สํวจฺฉร; ส. สํวตฺสร). |
|
|
| สังวัธยาย | [วัดทะ] ก. ท่องบ่น, อ่านดัง ๆ เพื่อให้จําได้, สวดท่องให้จําได้. |
| (ส. สฺวาธฺยาย; ป. สชฺฌาย). |
|
|
| สังวาล | น. สร้อยเครื่องประดับชนิดหนึ่งใช้คล้องเฉวียงบ่า. (ป. เสวาล; |
| ส. เศวาล, ไศวาล ว่าสาหร่าย). |
| สังวาลพราหมณ์ น. สายธุรําของพราหมณ์. |
|
|
| สังวาส | น. การอยู่ด้วยกัน, การอยู่ร่วมกัน; การร่วมประเวณี. ก. ร่วมประเวณี, |
| มักใช้ว่า ร่วมสังวาส หรือ เสพสังวาส. (ป., ส. สํวาส). |
|
|
| สังเวคะ | น. ความสลด. (ป., ส. สํเวค). |
|
|
| สังเวช, สังเวช | [สังเวด, สังเวชะ] ก. รู้สึกเศร้าสลดหดหู่ต่อผู้ที่ได้รับทุกขเวทนา |
| หรือต้องตายไป หรือต่อผู้ที่ตนเคารพนับถือซึ่งประพฤติตนไม่ |
| เหมาะสมเป็นต้น เช่น เห็นผู้คนประสบอุบัติเหตุเครื่องบินตกแล้ว |
| สังเวช พอรู้ข่าวว่าญาติผู้ใหญ่ของตนพัวพันคดีฉ้อราษฎร์บังหลวง |
| ก็สังเวช. (ป., ส. สํเวชน). |
| สังเวชนียสถาน [สังเวชะนียะสะถาน] น. สถานที่ทางพระพุทธศาสนา |
| อันเป็นที่ตั้งแห่งความสลดสังเวช มี ๔ แห่ง คือ ๑. สถานที่ที่พระพุทธเจ้า |
| ประสูติ ได้แก่ สวนลุมพินีปัจจุบันได้แก่ รุมมินเด ในประเทศเนปาล |
| ๒. สถานที่ที่พระพุทธเจ้าตรัสรู้ คือ ที่ควงพระศรีมหาโพธิ ปัจจุบัน |
| ได้แก่ พุทธคยา ประเทศอินเดีย ๓. สถานที่ที่พระพุทธเจ้าทรงแสดง |
| ปฐมเทศนา คือ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน แขวงเมืองพาราณสี ปัจจุบันไ |
| ด้แก่ สารนาถ ประเทศอินเดีย ๔. สถานที่ที่พระพุทธเจ้าเสด็จดับขันธ |
| ปรินิพพาน คือ ป่าสาลวัน เมืองกุสินารา ปัจจุบันได้แก่ เมืองกาเซีย |
| ประเทศอินเดีย. |
|
|
| สังเวย | ก. บวงสรวง, เซ่นสรวง, เช่น สังเวยเทวดา. |
|
|
| สังเวียน ๑ | น. คอกหรือวงล้อมสําหรับชนไก่เป็นต้น; ที่ต่อสู้ เช่น สังเวียนมวย. |
|
|
| สังเวียน ๒ | น. ชื่อลายชนิดหนึ่ง. |
|
|
| สังสกฤต | [สะกฺริด] น. สันสกฤต. |
|
|
| สังสการ | [สะกาน] (โบ) น. พิธีกรรมเกี่ยวกับการปลงศพ, ส่งสการ ก็ว่า เช่น |
| รุดเร่งส่งสการ. (ม. คําหลวง ชูชก). (ส. สํสการ). |
|
|
| สังสดมภ์ | น. ความแข็งทื่อ, การต้านทาน; เครื่องคํ้าจุน. (ส. สํสฺตมฺภ). |
|
|
| สังสนทนา, สั่งสนทนา | ก. พูดกันฐานกันเอง, พูดจาหารือกัน, มักใช้ สั่งสนทนา. (ป. สํสนฺทนา |
| ว่า การเทียบเคียงกัน). |
|
|
| สังสรรค์ | ก. พบปะวิสาสะกันเป็นครั้งคราวด้วยความสนิทสนม เช่น จัดงาน |
| สังสรรค์กันในหมู่พนักงาน เพื่อน ๆ ได้พบปะสังสรรค์กันในงาน |
| ชุมนุมศิษย์เก่า. ว. ที่พบปะวิสาสะกันเป็นครั้งคราวด้วยความ |
| สนิทสนม เช่น งานสังสรรค์. (ส. สํสรฺค). |
|
|
| สังสารวัฏ | [สาระ] น. การเวียนว่ายตายเกิด, สงสารวัฏ หรือ วัฏสงสาร ก็ว่า. |
| (ป. สํสารวฏฺฏ). |
|
|
| สังสิทธิ | [สิดทิ] น. ความสําเร็จ, ความเรียบร้อย, ความดีเลิศ; ผลสุดท้าย. |
| (ส. สํสิทฺธิ). |
|
|
| สังสุทธ์, สังสุทธิ | [สุด, สุดทิ] น. ความบริสุทธิ์, ความสะอาด; การชําระ, การล้าง. |
| (ส. สํศุทฺธ, สํศุทฺธิ). |
|
|
| สังหร, สังหรณ์ | [หอน] ก. รู้สึกคล้ายมีอะไรมาดลใจ ทําให้รู้ว่าจะมีเหตุเกิดขึ้น (มักใช้ |
| แก่เหตุร้าย) เช่น สังหรณ์ว่าจะเกิดเรื่องร้ายขึ้นที่บ้าน. (เทียบ ส. สํหรณ |
| ว่า ยึดไว้). |
|
|
| สังหรรษ | [หัด] น. ความเต็มตื้นด้วยความยินดี, ความปีติยินดี; ความเสียวซ่าน. |
| (ส. สํหรฺษ). |
|
|
| สังหาร | [หาน] ก. ฆ่า, ผลาญชีวิต. (ส.). |
|
|
| สังหาริมทรัพย์, สังหาริมะ | [หาริมะ, หาริมมะ] น. ทรัพย์ที่นําไปได้ เช่น แหวน สร้อย โต๊ะ |
| เก้าอี้, คู่กับอสังหาริมทรัพย์; (กฎ) ทรัพย์สินอื่นนอกจากอสังหาริมทรัพย์ |
| และรวมถึงสิทธิอันเกี่ยวกับทรัพย์สินนั้นด้วย. |
|
|
| สังหิต | ก. รวมไว้, ผูกหรือติดเข้าด้วยกัน. (ส. สํหิต). |
|
|
| สัจ, สัจ, สัจจะ | [สัด, สัดจะ] น. ความจริง, ความจริงใจ, เช่น ทำงานร่วมกันต้องมี |
| สัจจะต่อกัน. (ป. สจฺจ; ส. สตฺย). |
| สัจกิริยา [สัดจะ] น. การตั้งความสัตย์. |
| สัจญาณ [สัดจะ] น. ความรู้เรื่องแห่งความจริง, ในพระพุทธศาสนา |
| ประสงค์เอาปรีชาหยั่งรู้อริยสัจ. (ป. สจฺจ?าณ). |
| สัจธรรม [สัดจะทำ] น. ความจริงแท้ เช่น บรรลุสัจธรรม เข้าถึง |
| สัจธรรม. |
| สัจนิยม [สัดจะ] (ศิลปะและวรรณคดี) น. คตินิยมในการสร้างสรรค์ |
| วรรณกรรมหรือศิลปะซึ่งแสดงให้เห็นชีวิตและโลกอย่างสมจริง; |
| (ปรัชญา) ทฤษฎีที่ถือว่าโลกและวัตถุเป็นสิ่งมีอยู่จริงเช่นเดียวกับจิต |
| และมีอยู่อย่างอิสระจากจิต. (อ. realism). |
| สัจพจน์ [สัดจะ] น. ข้อความที่ยอมรับในวิชาคณิตศาสตร์และ |
| วิทยาศาสตร์ว่าจริงโดยไม่ต้องพิสูจน์. (อ. postulate, axiom). |
|
|
| สัชฌ, สัชฌะ, สัชฌุ | น. เงิน. (ป.). |
| สัชฌกร, สัชฌการ, สัชฌุกร, สัชฌุการ น. ช่างเงิน. (ป.). |
|
|
| สัชฌายะ | ก. สังวัธยาย. (ป.; ส. สฺวาธฺยาย). |
|
|
| สัญจร | [จอน] ก. ผ่านไปมา เช่น ทางสัญจร. น. ช่องทาง, ถนน; การผ่าน |
| ไปมา. (ป., ส.). |
| สัญจรโรค น. กามโรค. ว. เรียกหญิงโสเภณีว่า หญิงสัญจรโรค. |
|
|
| สัญจาระ | [ระ] น. การเดินไป, การเที่ยวไป. (ป., ส.). |
|
|
| สัญเจตนา | [เจดตะนา] น. ความตั้งใจ, ความจงใจ. |
|
|
| สัญชาต | [ชาตะ, ชาดตะ] ว. เกิดเอง เช่น สัญชาตสระ ว่า สระที่เกิดเอง. (ป.). |
| สัญชาตญาณ [ชาดตะ] น. ความรู้ที่มีมาแต่กําเนิดของคนและสัตว์ |
| ทําให้มีความรู้สึกและกระทําได้เองโดยไม่ต้องมีใครสั่งสอน เช่น |
| สัญชาตญาณในการป้องกันตัว สัญชาตญาณในการรวมหมู่, สัญชาตเวค |
| ก็ว่า. (อ. instinct). |
|
|
| สัญชาติ | [ชาด] น. ความเกิด, การเป็นขึ้น, ความอยู่ในบังคับ คืออยู่ในความ |
| ปกครองของประเทศชาติเดียวกัน เช่น ฝรั่งถือสัญชาติไทย, โดยปริยาย |
| หมายความว่า สันดาน เช่น สัญชาติพาล สัญชาติคางคก ยางหัวไม่ตก |
| ก็ไม่รู้สึก. (ป. สญฺชาติ ว่า ความเกิด, การเป็นขึ้น); (กฎ) สถานะตาม |
| กฎหมายของบุคคลที่แสดงว่าเป็นพลเมืองหรือคนในบังคับของ |
| ประเทศใดประเทศหนึ่ง. (อ. nationality). |
|
|
| สัญฌา | น. เวลาเย็น. (ป.; ส. สนฺธฺยา). |
|
|
| สัญญา | น. (กฎ) ข้อตกลงระหว่างบุคคล ๒ ฝ่ายหรือหลายฝ่ายว่าจะกระทําการ |
| หรืองดเว้นกระทําการอย่างใดอย่างหนึ่ง; ข้อตกลงกัน, คำมั่น, เช่น |
| เขาให้สัญญาว่าจะมาหาพรุ่งนี้; ความจํา เป็นขันธ์ ๑ ในขันธ์ ๕ คือ |
| รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ. ก. ให้คํามั่น, รับปาก, ทําความ |
| ตกลง, กัน เช่น แม่สัญญากับลูกว่าถ้าสอบได้ที่ ๑ จะให้รางวัล. (ป.). |
| สัญญาบัตร น. ใบตั้งยศ บรรดาศักดิ์ หรือสมณศักดิ์ซึ่งพระเจ้าแผ่นดิน |
| ทรงตั้ง เช่น นายทหารสัญญาบัตร พระราชาคณะสัญญาบัตร |
| พระครูสัญญาบัตร, ถ้าเป็นใบที่เจ้ากระทรวงตั้ง เรียกว่า ใบประทวน. |
| สัญญาประกันชีวิต (กฎ) ดู ประกันชีวิต. |
| สัญญาประกันภัย (กฎ) ดู ประกันภัย. |
| สัญญาวิปลาส ว. มีสติฟั่นเฟือนคล้ายคนบ้า, สติวิปลาส ก็ว่า. |
| (ป. สญฺ?าวิปลฺลาส). |
|
|
| สัญญาณ | น. เครื่องหมายหรือเครื่องแสดงไว้ให้เห็นหรือให้ได้ยินเป็นต้นแม้อยู่ |
| ในระยะไกล เพื่อให้รู้ล่วงหน้าจะได้ระวังอันตรายหรือกระทําตามที่ |
| บอกหรือแนะไว้ เช่น สัญญาณไฟจราจร สัญญาณธง ตีระฆังเป็น |
| สัญญาณให้พระลงโบสถ์. |
| สัญญาณจราจร (กฎ) น. สัญญาณใด ๆ ไม่ว่าจะแสดงด้วยธง ไฟ |
| ไฟฟ้า มือ แขน เสียงนกหวีด หรือด้วยวิธีอื่นใดสำหรับให้ผู้ขับขี่ |
| คนเดินเท้า หรือคนที่จูง ขี่ หรือไล่ต้อนสัตว์ปฏิบัติตามสัญญาณนั้น. |
|
|
| สัญญี | ว. มีความหมายรู้ได้, มีความรู้สึก, มีความระลึก, มีความจําได้. (ป.). |
|
|
| สัญโญชน์ | น. สังโยชน์. (ป.). |
|
|
| สัญนิยม | [สันยะนิยม] น. การปฏิบัติหรือธรรมเนียมทั่วไปที่ใช้กันอยู่ในกลุ่ม |
| สังคมในขณะนั้น เช่น การไหว้เป็นสัญนิยมอย่างหนึ่งของคนไทย |
| การใช้ตะเกียบคีบอาหารเป็นสัญนิยมในการกินอาหารของคนจีน. |
| (อ. convention). |
|
|
| สัญประกาศ | [สันยะปฺระกาด] น. เครื่องหมายวรรคตอนรูปดังนี้ ใช้ขีดไว้ใต้คํา |
| หรือข้อความที่สําคัญ เพื่อเน้นให้ผู้อ่านสังเกตเป็นพิเศษ, ขีดเส้นใต้ |
| ก็เรียก. |
|
|
| สัญโยค | น. สังโยค. (ป.). |
|
|
| สัญลักษณ์ | [สันยะ] น. สิ่งที่กําหนดนิยมกันขึ้นเพื่อให้ใช้หมายความแทนอีกสิ่งหนึ่ง |
| เช่น ตัวหนังสือเป็นสัญลักษณ์แทนเสียงพูด H เป็นสัญลักษณ์แทนธาตุ |
| ไฮโดรเจน + - x ? เป็นสัญลักษณ์เครื่องหมายทางคณิตศาสตร์. |
| (อ. symbol). |
|
|
| สัฐิ | [สัดถิ] ว. หกสิบ. (ป. สฏฺ??; ส. ษษฺฏิ). |
|
|
| สัณฐาน | น. รูปทรง, ลักษณะ, เช่น ป้อมปราการมีสัณฐานแปดเหลี่ยม โลกมี |
| สัณฐานกลมอย่างผลส้ม. (ป.; ส. สํสฺถาน). |
|
|
| สัณฐิติ | น. ความตั้งมั่น. (ป.; ส. สํสฺถิติ). |
|
|
| สัณฑ์ | น. สณฑ์. (ป.; ส. ษณฺฑ). |
|
|
| สัณห์ | ว. เกลี้ยงเกลา; อ่อน, นุ่ม; นุ่มนวล, สุภาพ; งาม, ละมุนละม่อม, ละเอียด. |
| (ป.; ส. ศฺลกฺษฺณ). |
|
|
| สัด ๑ | น. ภาชนะรูปทรงกระบอก ทําด้วยไม้หรือสานด้วยไม้ไผ่ ใช้ตวงข้าว; |
| เครื่องตวงบางชนิดในสมัยโบราณ ใช้ตวงดินปืนบรรจุปากกระบอก |
| ปืน; ชื่อมาตราตวงโบราณ ๒๕ ทะนาน เป็น ๑ สัด มีอัตราเท่ากับ ๑ ถัง |
| หรือ ๒๐ ลิตร. |
| สัดส่วน น. ส่วนผสมของสิ่งต่าง ๆ ตามอัตราที่กําหนด เช่น ในการ |
| ผสมปูนโบกฝาผนังจะใช้ซีเมนต์ ทราย และปูนขาว ตามสัดส่วน |
| ๓ : ๒ : ๑; (คณิต) การเท่ากันของ ๒ อัตราส่วน หมายความว่า อัตราส่วน |
| ของปริมาณที่ ๑ ต่อปริมาณที่ ๒ เท่ากับอัตราส่วนของปริมาณที่ ๓ ต่อ |
| ปริมาณที่ ๔ เช่น ๑ กิโลกรัม, ๒ กิโลกรัม; ๑๐๐ บาท, ๒๐๐ บาท ได้ชื่อว่า |
| เป็นสัดส่วนกันก็เพราะ |
| ๑ กิโลกรัม๒ กิโลกรัม = ๑๒ = ๑๐๐ บาท๒๐๐ บาท = ๑๒ |
| ? ๑ กิโลกรัม : ๒ กิโลกรัม = ๑๐๐ บาท : ๒๐๐ บาท.). (อ. proportion) |
|
|
| สัด ๒ | ก. ร่วมเพศเพื่อสืบพันธุ์ (ใช้แก่สัตว์). |
|
|
| สัดจอง | น. ทุ่น, แพ, เรือน้อย, จัดจอง ก็ว่า. (ข.). |
|
|
| สัต ๑, สัต ๑ | [สัด, สัดตะ] ว. ดี, งาม; น่านับถือ. (ส.). |
| สัตการ น. การยกย่อง, การนับถือ; การรับรอง. (ส.). |
| สัตบถ น. ทางที่ถูก, คติที่ชอบ. (ส.). |
| สัตบุรุษ [สัดบุหฺรุด] น. คนที่เป็นสัมมาทิฐิ, คนดีน่านับถือ มีคุณธรรม |
| ประพฤติอยู่ในศีลในธรรม. (ส. สตฺปุรุษ; ป. สปฺปุริส). |
|
|
| สัต ๒, สัต ๒, สัตตะ ๑ | [สัด, สัดตะ] ว. เจ็ด. (ป. สตฺต; ส. สปฺต). |
| สัตตาห น. เจ็ดวัน. |
| สัตตาหกรณียะ [สัดตาหะกะระนียะ, สัดตาหะกอระนียะ] น. กิจที่ |
| พึงทำเป็นเหตุให้ภิกษุออกจากวัดไปพักแรมในที่อื่นในระหว่างพรรษา |
| ได้ไม่เกิน ๗ วัน เช่นเพื่อไปพยาบาลภิกษุสามเณรหรือบิดามารดาที่ |
| ป่วยไข้หรือเพื่อบำรุงศรัทธาของทายก. |
| สัตตาหกาลิก น. ของที่เก็บไว้ฉันได้ชั่วคราวเพียง ๗ วัน ได้แก่ เภสัช |
| ทั้ง ๕ คือ เนยใส เนยข้น นํ้ามัน นํ้าผึ้ง นํ้าอ้อย. (ป.). |
| สัตบริภัณฑ์, สัตภัณฑ์ ๑ [สัดตะบอริพัน, สัดตะพัน] น. ภูเขาที่ล้อม |
| เป็นวงกลมรอบเขาพระสุเมรุเป็นชั้น ๆ รวม ๗ ชั้น สูงลดหลั่นกันลงมา |
| ตามลำดับชื่อภูเขาชั้นในที่สุดจากเขาพระสุเมรุออกมา คือ ยุคนธร |
| อิสินธร กรวิก สุทัสนะ เนมินธร วินตกะ อัสกัณ ระหว่างภูเขาแต่ละชั้น |
| มีทะเลสีทันดรคั่น. (ป. สตฺตปริภณฺฑ, สตฺตภณฺฑ). |
| สัตภัณฑ์ ๒ [พัน] น. ชื่อเชิงเทียน ทำเป็นแผงรูปสามเหลี่ยมหน้าจั่ว |
| ติดไม้กลึงเป็นเชิงเทียน ๗ เชิง กรอบมักทำเป็นรูปพญานาคเลื้อยลงมา |
| คล้ายกรอบหน้าบัน. |
| สัตม ว. ที่ ๗. (ป. สตฺตม). |
| สัตมวาร [สัดตะมะวาน] น. วันที่ครบ ๗, วันทำบุญครบ ๗ วันของ |
| ผู้ตาย. |
| สัตมหาสถาน [สัดตะมะหาสะถาน] น. สถานที่ ๗ แห่งที่พระพุทธเจ้า |
| เสวยวิมุติสุขภายหลังตรัสรู้. |
| สัตโลหะ [สัดตะ] น. โลหะ ๗ ชนิด คือ เหล็ก ๑ ปรอท ๑ ทองแดง ๑ |
| เงิน ๑ และทองคำ ๑, เพียงนี้เรียกว่า เบญจโลหะ, ถ้าเติมอีก ๒ ชนิด |
| คือ เจ้า ๑ (เป็นคำตัดมาจาก ''เจ้าน้ำเงิน'' ว่า เป็นแร่ชนิดหนึ่ง สีเขียว |
| เป็นสีน้ำเงิน) และสังกะสี ๑ เรียกว่า สัตโลหะ, ถ้าเติมอีก ๒ ชนิด |
| คือ ชิน ๑ และบริสุทธิ์ ๑ (คือทองแดงบริสุทธิ์) เรียกว่า นวโลหะ. |
| (ตำราสร้างพระพุทธรูป). |
| สัตวาร น. สัปดาห์หนึ่ง, ๗ วัน. (ป. สตฺตวาร). |
| สัตสดก [สะดก] น. หมวดละ ๗๐๐ เช่น แล้วประจงจัดสัตสดกมหา |
| ทานเป็นต้นว่าคชสารเจ็ดร้อย. (ม. ร่ายยาว ทานกัณฑ์). (ป. สตฺตสตก). |
|
|
| สัตตบงกช | [สัดตะบงกด] น. ชื่อบัวหลวงพันธุ์หนึ่ง. (ดู บัว). |
|
|
| สัตตบรรณ | [สัดตะบัน] น. ชื่อบัวสายพันธุ์หนึ่ง. (ดู บัว). |
|
|
| สัตตบุษย์ | [สัดตะบุด] น. (๑) ชื่อบัวหลวงพันธุ์หนึ่ง. (ดู บัว). (๒) เทียนสัตตบุษย์. |
| (ดู เทียนสัตตบุษย์ ที่ เทียน ๓). |
|
|
| สัตตะ ๒ | ก. ข้องอยู่, ติดอยู่, พัวพัน. น. สัตว์. (ป.). |
|
|
| สัตตาห | ดู สัต ๒, สัต ๒, สัตตะ ๑. |
|
|
| สัตตาหกาลิก | ดู สัต ๒, สัต ๒, สัตตะ ๑. |
|
|
| สัตตู | น. ข้าวตู. (ป. สตฺตุ; ส. สกฺตุ). |
|
|
| สัตถ ๑ | [สัดถะ] (แบบ) น. คัมภีร์, ตํารา. (ป.; ส. ศาสฺตฺร). |
|
|
| สัตถ ๒ | (แบบ) น. เกวียน. (ป.; ส. สารฺถ). |
|
|
| สัตถ ๓ | (แบบ) น. อาวุธ, มีด, หอก. (ป.; ส. ศสฺตฺร). |
|
|
| สัตถันดร, สัตถันดรกัป | [สัดถันดอน, สัดถันดะระกับ] น. ชื่อกัปหรือกัลป์หนึ่ง ซึ่งถือว่าคน |
| เสื่อมจากศีลธรรมอย่างที่สุด มีการรบราฆ่าฟันกัน ไม่รู้จักญาติพี่น้อง |
| เช่น ห้าขวบมีฆราวาส ใจร้ายกาจโกลี กัลปนั้นมีนามกร ชื่อสัตถันดร |
| พึงมี. (มาลัยคําหลวง). (ป. สตฺถ + อนฺตร). |
|
|
| สัตถา | (แบบ) น. ครู, ผู้สอน. (ป.; ส. ศาสฺตฺฤ). |
|
|
| สัตถิ | (แบบ) น. ขา. (ป.; ส. สกฺถิ). |
|
|
| สัตถุ | น. ครู, ผู้สอน, มักใช้เป็นส่วนหน้าสมาส. (ป.). |
| สัตถุศาสนา น. คําสั่งสอนของพระศาสดา คือพระพุทธศาสนา. |
| (ป.; ส. ศาสฺตฺฤ). |
|
|
| สัตบรรณ | [สัดตะ] ดู ตีนเป็ด. (ป. สตฺตปณฺณ; ส. สปฺตปรฺณ). |
|
|
| สัตย, สัตย์ | [สัดตะยะ, สัด] น. ความจริง เช่น รักษาสัตย์, คำมั่นสัญญา, เช่น |
| เสียชีพอย่าเสียสัตย์ ลูกเสือให้สัตย์ปฏิญาณ. ว. จริง เช่น วาจาสัตย์, |
| มักใช้เข้าคู่กับคำอื่น เช่น สัตย์ซื่อ ซื่อสัตย์ สัตย์จริง. (ส.; ป. สจฺจ). |
| สัตยพรต น. การถือคํามั่นสัญญา. (ส. สตฺย + วฺรต). |
| สัตยวาที น. ผู้พูดแต่ความจริง เช่น อันว่าพระมหาบุรุษรัตน ผู้อยู่ใน |
| สัตยวาที. (ม. คําหลวงกุมาร). (ส. สตฺยวาทินฺ). |
| สัตยาเคราะห์ น. การยึดความจริงเป็นหลักการต่อสู้เพื่อความเป็น |
| ธรรมในสังคม โดยใช้วิธีดื้อแพ่งไม่ปฏิบัติตามกฎหมายหรือคําสั่ง |
| ที่ไม่ยุติธรรม แต่ไม่ใช้วิธีรุนแรง. (ส. สตฺยาคฺรห). |
| สัตยาธิษฐาน น. การตั้งความจริงใจเป็นหลักอ้าง เช่น ขอตั้งสัตยาธิษฐาน |
| อ้างอำนาจคุณพระศรีรัตนตรัยและสิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลายในสากลโลก. |
| (ส. สตฺย + อธิษฺ?าน; ป. สจฺจ + อธิฏฺ?าน). |
| สัตยาบัน น. (กฎ) การยืนยันรับรองความตกลงระหว่างประเทศที่ได้ |
| กระทําขึ้นไว้; การรับรองนิติกรรมที่เป็นโมฆียะอันเป็นผลให้นิติกรรม |
| นั้นสมบูรณ์มาแต่เริ่มแรก; (กลอน) การอ้างความสัตย์. (ส. สตฺย + |
| อาปนฺน). |
|
|
| สัตยาเคราะห์ | ดู สัตย, สัตย์. |
|
|
| สัตยาธิษฐาน | ดู สัตย, สัตย์. |
|
|
| สัตยาบัน | ดู สัตย, สัตย์. |
|
|
| สัตว, สัตว์ | [สัดตะวะ, สัด] น. สิ่งมีชีวิตซึ่งแตกต่างไปจากพรรณไม้ ส่วนมาก |
| มีความรู้สึกและเคลื่อนไหวย้ายที่ไปได้เอง, ความหมายที่ใช้กันเป็น |
| สามัญหมายถึง สัตว์ที่ไม่ใช่คน, เดรัจฉาน. (ส. สตฺตฺว; ป. สตฺต). |
| สัตวชาติ น. สัตว์, หมู่สัตว์. |
| สัตวบาล น. การเลี้ยงและดูแลสัตว์; ผู้เลี้ยงและดูแลสัตว์. |
| สัตวแพทย์ น. หมอรักษาสัตว์. |
| สัตวโลก น. หมู่สัตว์. |
| สัตววิทยา น. วิทยาศาสตร์ชีวภาพสาขาหนึ่ง ว่าด้วยเรื่องของสัตว์. |
| (อ. zoology). |
| สัตว์หิมพานต์ [หิมมะ] น. สัตว์ในวรรณคดีที่เชื่อกันว่าอยู่ในป่า |
| หิมพานต์ เช่น คชสีห์ กินนร นรสิงห์, รูปหุ่นที่ผูกเป็นรูปสัตว์ใน |
| วรรณคดี ใช้บรรทุกผ้าไตรแห่เข้าขบวนพระบรมศพในสมัยโบราณ. |
|
|
| สัตวา | [สัดตะวา] น. ชื่อนกชนิดหนึ่งในจําพวกนกแก้ว ตัวโต สีเขียวเกือบ |
| เป็นสีคราม. (พจน. ๒๔๙๓). |
|
|
| สัทธรรม | [สัดทํา] น. คําสอนของพระพุทธเจ้า เรียกว่า พระสัทธรรม, ธรรมของ |
| สัตบุรุษหรือคนดี. (ส. สทฺธรฺม; ป. สทฺธมฺม). |
|
|
| สัทธา | น. ความเชื่อ, ความเลื่อมใส. (ป.; ส. ศฺรทฺธา). |
| สัทธาจริต ว. มีความเชื่อเป็นเจ้าเรือน, มีนิสัยเชื่อง่าย, เช่น เขาเป็นคน |
| สัทธาจริตเชื่ออะไรง่าย. (ป.). |
| สัทธาธิกะ น. ผู้ยิ่งด้วยศรัทธา. (ป.). |
| สัทธินทรีย์ น. ความมีใจเชื่อ, ความเลื่อมใส. (ป.). |
|
|
| สัทธิงวิหาริก, สัทธิวิหาริก | น. คําเรียกผู้ได้รับการอุปสมบทแล้ว, ถ้าอุปสมบทต่อพระอุปัชฌาย์ |
| องค์ใดก็เป็นสัทธิงวิหาริกของพระอุปัชฌาย์องค์นั้น, (ใช้เข้าคู่กับ |
| อุปัชฌาย์). (ป.). |
|
|
| สัทธินทรีย์ | ดู สัทธา. |
|
|
| สัทวิทยา | [สัดทะวิดทะยา] น. วิชาว่าด้วยการศึกษาระบบเสียงของแต่ละภาษา |
| โดยพิจารณาหน้าที่ของเสียงและการประกอบเสียงในภาษานั้น. |
| (อ. phonology). |
|
|
| สัทศาสตร์ | [สัดทะ] น. วิชาว่าด้วยการศึกษาธรรมชาติของการออกเสียงและ |
| การเปล่งเสียงพูด. (อ. phonetics). |
|
|
| สัทอักษร | [สัดทะอักสอน] น. อักษรและเครื่องหมายที่กำหนดใช้แทนเสียง |
| ประเภทต่าง ๆ เช่น สัญลักษณ์แทนเสียงสระ พยัญชนะ วรรณยุกต์ |
| และเครื่องหมายพิเศษแทนการออกเสียงอื่น ๆ. (อ. phonetic alphabet). |
|
|
| สัน ๑ | น. สิ่งที่มีลักษณะนูนสูงขึ้นเป็นแนวยาว เช่น สันหลังคา สันหน้าแข้ง |
| ดั้งจมูกเป็นสัน; ส่วนหนาของมีดหรือขวานซึ่งอยู่ตรงข้ามกับคม. |
| สันเขา น. ส่วนสูงของภูเขาที่ยาวเป็นทิวพืดไป. |
| สันดอน น. ดินหรือกรวดทรายเป็นต้นซึ่งนํ้าพัดเอามารวมกัน ปรากฏ |
| นูนยาวอยู่ใต้นํ้า ทําให้สูงเป็นสันขึ้น, หลังเต่า ก็เรียก. |
| สันปันน้ำ น. แนวสันเขาหรือสันเนินซึ่งเป็นแนวเขตแบ่งระหว่างลุ่มน้ำ, |
| สันเขาหรือบริเวณที่สูงซึ่งแบ่งนํ้าให้ไหลไปลงแม่นํ้าลําธารที่อยู่แต่ละ |
| ด้านของสันเขาหรือบริเวณที่สูงนั้น มักปรากฏเป็นแนวตอนบนสุดของ |
| ทิวเขาซึ่งแบ่งเขตระหว่างลุ่มนํ้าที่มีทิศทางการไหลตรงข้ามกัน. |
| สันมือ น. ส่วนข้างฝ่ามือด้านนิ้วก้อย เช่น สับด้วยสันมือ. |
| สันหลัง น. ส่วนของร่างกายด้านหลัง ซึ่งมีกระดูกเป็นแนวนูนลงมา |
| ตลอดหลัง; โดยปริยายหมายความว่า ส่วนที่ตั้งมั่นของสิ่งใด ๆ. |
| สันหลังยาว (สํา) ว. เรียกคนเกียจคร้านเอาแต่นอนว่า ขี้เกียจสันหลัง |
| ยาว หรือใช้สั้น ๆ ว่า สันหลังยาว ก็มี, ขี้เกียจหลังยาว ก็ว่า. |
|
|
| สัน ๒ | (ถิ่นพายัพ) น. ปีวอก. |
|
|
| สั่น | ก. ไหวถี่ ๆ เช่น กลัวจนตัวสั่น หนาวจนคางสั่น, ทําให้ไหวถี่ ๆ เช่น |
| สั่นกระดิ่ง สั่นหัว. |
| สั่นงั่ก ก. สั่นสะท้าน. |
| สั่นเทา ก. สั่นรัว ๆ อย่างคนเป็นไข้. |
| สั่นเทิ้ม ก. สั่นไปทั้งตัว. |
|
|
| สั้น | ว. ลักษณะส่วนหนึ่งของสิ่งใด ๆ มีกําหนดระยะยืดหรือยืนเป็นเส้น |
| ตรงจากจุดหนึ่งถึงอีกจุดหนึ่งน้อยกว่าอีกสิ่งหนึ่งเมื่อมีการเปรียบเทียบ |
| กัน เช่น เสื้อแขนสั้น กระโปรงสั้น ถนนสายนี้สั้นกว่าถนนสายอื่น ๆ, |
| มีระยะเวลานานน้อยกว่าอีกช่วงเวลาหนึ่ง เมื่อมีการเปรียบเทียบกัน |
| เช่น หน้าหนาวกลางวันสั้นกว่ากลางคืน. |
|
|
| สันดาน ๑ | น. อุปนิสัยที่มีมาแต่กําเนิด เช่น มีสันดานดี มีสันดานเลว, (ปาก) มักใช้ |
| ไปในทางไม่สู้จะดี เช่น สันดานของเขาเป็นเช่นนั้น อย่าไปถือเลย. |
| (ป., ส. สนฺตาน ว่า สืบต่อ). |
|
|