เหนียง[เหฺนียง] น. เนื้อหรือหนังที่ห้อยอยู่บริเวณคอของสัตว์บางชนิด เช่น ไก่ นก
วัว, โดยปริยายหมายถึงเนื้อที่ห้อยอยู่ตรงลำคอใต้คางของคนแก่ ในความว่า
แก่จนเหนียงยาน; สายป่านที่ผูกยาวห้อยเป็นบ่วงจากสายซุงว่าวปักเป้า.
เหนี่ยง[เหฺนี่ยง] น. ชื่อด้วงปีกแข็งชนิด Hydrophilus bilineatus ในวงศ์
Hydrophilidae ลําตัวรูปไข่ แบนเล็กน้อย ตัวยาวประมาณ ๓.๕ เซนติเมตร
กว้างประมาณ ๑.๕ เซนติเมตร สีดําตลอดตัว มีหนามแหลมที่ด้านล่าง
ของอกยาวยื่นไปถึงส่วนท้อง อาศัยอยู่ตามแหล่งนํ้าต่าง ๆ, โดยปริยาย
ใช้เรียกผู้ที่มีผิวดำคล้ำโดยธรรมชาติหรือเพราะถูกแดดถูกลมมากว่า
ตัวดำเป็นเหนี่ยง.
เหนียงนกกระทุงน. (๑) ชื่อมะม่วงพันธุ์หนึ่งของชนิด Mangifera indica L. (๒) ชื่อไม้เถา
ชนิด Aristolochia elegans L. ในวงศ์ Aristolochiaceae ดอกลายเป็น
กระพุ้งเหมือนเหนียงนกกระทุง, นกกระทุง ก็เรียก.
เหนี่ยน[เหฺนี่ยน] (ถิ่น-อีสาน) น. ชื่อกับข้าวชนิดหนึ่ง ใช้มะเขือพวงเป็นต้นเผาแล้ว
คลุกด้วยนํ้าพริกปลาร้า.
เหนียม[เหฺนียม] ก. อาย, กระดาก.
เหนียว[เหฺนียว] ว. ดึงขาดยาก, ทนทานไม่หักไม่ขาดง่าย, แกะออกยาก, ไม่ยุ่ย,
ไม่เปื่อย, เช่น กิ่งมะขามเหนียวมาก ด้ายหลอดเหนียวมาก มือเหนียว
ตีนเหนียว; มีลักษณะคล้ายยางใช้ติดสิ่งอื่นได้ เช่น เอาแป้งมันผสมน้ำ
ตั้งไฟแล้วกวนจนเหนียว, อาการที่ทำให้รู้สึกเหนอะหนะ เช่น เหงื่อ
ออกจนเนื้อตัวเหนียวไปหมด; (ปาก) คงกระพัน, ทนทานต่อศาสตราวุธ,
ฟัน แทง หรือยิงไม่เข้า, เช่น เขาเป็นคนหนังเหนียว; ตระหนี่ เช่น เขา
เป็นคนเหนียวมาก, มักใช้ว่า ขี้เหนียว. น. ชื่อดินที่มีลักษณะเหนียวใช้
ปั้นได้ เรียกว่า ดินเหนียว; ชื่อข้าวที่มีลักษณะเหนียวมาก ใช้นึ่งเป็น
อาหาร เรียกว่า ข้าวเหนียว; ชื่อขนมชนิดหนึ่ง ทําด้วยแป้งข้าวเหนียว
คลุกมะพร้าวขูด โรยน้ำตาลเคี่ยวและข้าวตากคั่ว เรียกว่า ขนมเหนียว.
เหนียวแน่น ว. มีความระมัดระวังมากในการใช้จ่าย เช่น เขาเป็นคน
เหนียวแน่น; แน่นแฟ้น เช่น มิตรภาพระหว่างประเทศทั้งสองนี้
เหนียวแน่นมาก.
เหนียวหนี้ ว. ไม่ยอมใช้หนี้ง่าย ๆ.
เหนียวหนืด ว. ข้นเหนียวมาก, โดยปริยายใช้หมายถึงคนตระหนี่ถี่
เหนียวมาก.
เหนี่ยวก. รั้งไว้, ดึงไว้, ยึดไว้.
เหนี่ยวนำแม่เหล็กไฟฟ้า น. ปรากฏการณ์ซึ่งมีกระแสไฟฟ้าเกิดขึ้นเนื่อง
จากอํานาจแม่เหล็ก, เรียกกระแสไฟฟ้าที่เกิดขึ้นเนื่องจากอํานาจแม่เหล็ก
ว่า กระแสไฟฟ้าเหนี่ยวนํา,เรียกเครื่องมือสําเร็จที่ใช้สําหรับเปลี่ยนศักย์
ไฟฟ้าให้มีค่าสูงขึ้นมาก ๆ โดยอาศัยอํานาจแม่เหล็กว่า ขดลวดเหนี่ยวนํา.
เหนี่ยวรั้ง ก. ดึงไว้, ประวิงไว้, ชะลอไว้.
เหนียวหมาดู กระดูกอึ่ง.
เหนือ[เหฺนือ] ว. ที่อยู่ในที่หรือฐานะสูงกว่าสิ่งอื่นเมื่อมีการเปรียบเทียบกัน เช่น
เขามีอํานาจเหนือฉัน, ที่มีความรู้ความสามารถเป็นต้นสูง เช่น เขามีฝีมือ
เหนือชั้นกว่าคู่ต่อสู้, ข้างบน เช่น สวะลอยอยู่เหนือนํ้า, ตรงข้ามกับ ใต้.
น. ชื่อทิศตรงข้ามกับทิศใต้, ทิศที่อยู่ทางซ้ายมือเมื่อหันหน้าไปทางทิศ
ตะวันออก เรียกว่า ทิศเหนือ, ทิศอุดร ก็ว่า. บ. พ้นขึ้นไป, เลยขึ้นไป,
เช่น เมฆลอยอยู่เหนือภูเขา.
เหนื่อยก. รู้สึกอ่อนแรงลง, อิดโรย.
เหนื่อยหน่าย ก. รู้สึกอิดหนาระอาใจ.
เหนื่อยอ่อน ก. รู้สึกเหน็ดเหนื่อยอ่อนเพลีย.
เห็บ ๑น. ชื่อแมงขนาดเล็กหลายชนิดในหลายวงศ์ ลักษณะทั่วไปคล้ายไร
แต่ส่วนใหญ่มักโตกว่า และปากมีลักษณะเป็นแท่ง มีหนามโค้งเล็ก ๆ
กระจายอยู่รอบปลายปาก แผ่นแข็งของรูหายใจอยู่บริเวณด้านข้างของ
ลําตัวเลยขาคู่ที่ ๔ มาทางด้านส่วนท้อง มีทั้งชนิดที่มีผนังลําตัวแข็งและ
ผนังลําตัวอ่อน เป็นตัวเบียนดูดกินเลือดสัตว์ เช่น เห็บวัว (Boophilus
caudatus) เห็บสุนัข (Rhipicephalus sanguineus) ทั้ง ๒ ชนิดอยู่ในวงศ์
Ixodidae.
เห็บ ๒น. เม็ดนํ้าแข็งที่เกิดจากการกลั่นตัวของไอน้ำในอากาศแล้วตกลงมา
เรียกว่า ลูกเห็บ.
เห็บน้ำน. ชื่อสัตว์ประเภทไรนํ้าซึ่งเกาะเบียนตามตัวปลา มีหลายชนิดในหลายวงศ์
ลําตัวยาวได้ถึง ๗ มิลลิเมตร ตัวแบน เมื่อมองทางด้านหลังจะเห็นหัวกับอก
ติดกัน ท้องเล็กมากมองคล้ายหางที่โผล่ออกมา มีขา ๔ คู่ ใช้สําหรับว่ายนํ้า
ปากมีอวัยวะคล้ายขาใช้เกาะยึดซึ่งต้องหงายท้องดูจึงจะเห็น ที่พบบ่อยเป็น
ชนิด Argulus indicus ในวงศ์ Argulidae.
เหม, เหม-[เหมะ-] น. ทองคำ; ชื่อช้างตระกูล ๑ ใน ๑๐ ตระกูล เรียกว่า เหมหัตถี
กายสีเหลืองดั่งทอง. (ดู กาฬาวก). (ป.); เรียกฝาหีบหรือภาชนะบางอย่าง
ซึ่งมียอดแหลมปิดทอง; เรียกส่วนยอดปราสาทที่อยู่ระหว่างบัลลังก์กับ
บัวกลุ่ม.
เหม่, เหม่ ๆ[เหฺม่] (กลอน) อ. คําที่เปล่งออกมาแสดงความโกรธเพื่อขู่หรือตวาด, อุเหม่
ก็ว่า. ว. เสียงดังเช่นนั้น แสดงความโกรธ.
เหม่ง ๑[เหฺม่ง] ว. ใส, เป็นมัน.
เหม่ง ๒ว. มีเสียงดังเช่นนั้น.
เหม็งน. วิธีแทงโปวิธีหนึ่ง ถ้าลูกค้าแทงเหม็งประตูใด โปออกประตูนั้น เจ้ามือ
ใช้ ๑ ต่อ ถ้าออกข้างเคียงซ้ายหรือขวา เป็นเจ๊า ถ้าออกประตูตรงข้าม
เจ้ามือกิน เช่น เหม็ง ๒ ถ้าออก ๒ เป็นถูก ออกหน่วย ออก ๓ เป็นเจ๊า
ออกครบ เจ้ามือกิน.
เหม็น ๑ก. ได้รับกลิ่นไม่ดี. ว. มีกลิ่นไม่ดี, ตรงข้ามกับ หอม.
เหม็นเขียว ว. มีกลิ่นเหม็นอย่างกลิ่นใบไม้สดบางชนิด.
เหม็นเบื่อ ก. เบื่อหน่ายเพราะจําเจ.
เหม็นเปรี้ยว ว. มีกลิ่นเหม็นคล้ายอาหารบูด.
เหม็น ๒น. ส้มเขียวหวานที่ยังอ่อนอยู่ ใช้ปรุงอาหารได้ เรียกว่า ส้มเหม็น.
เหมวดี[เหมะวะดี] น. ขัณฑสกร มีลักษณะคล้ายนํ้าตาลกรวด รสหวาน ใช้ทํา
ยาไทย.
เหม่อ[เหฺม่อ] ก. ไม่ตั้งใจระวัง, ไม่ตั้งใจดู, เผลอใจลอย.
เหมันต-, เหมันต์[เหมันตะ-] น. ฤดูหนาว ในคำว่า ฤดูเหมันต์, เหมันตฤดู ก็ว่า. (ป., ส.).
เหมา ๑[เหฺมา] ก. คิดเป็นจํานวนรวม เช่น รับเหมา เหมาผลไม้ทั้งเข่ง; หาความ
เช่น อย่าเหมาว่าฉันผิดคนเดียว.
เหมา ๒[เหฺมา] (ถิ่น-อีสาน) น. เม้า คือ ปีเถาะ.
เหมายัน[เห-] (ดารา) น. จุดสุดทางใต้ เมื่อดวงอาทิตย์ปรากฏในราววันที่ ๒๒
ธันวาคมเป็นจุดในหน้าหนาว มีกลางคืนยาวที่สุด เรียกว่า เหมายัน
(winter solstice), คู่กับ ครีษมายัน, ทักษิณายัน ก็เรียก. (ป., ส. หิม +
ส. อายน).
เหมาะว. ดี เช่น ได้โอกาสเหมาะ, พอดี เช่น กำลังเหมาะ, สมควร เช่น โอกาสนี้
ไม่เหมาะจะเข้าพบผู้ใหญ่, คู่ควร เช่น ๒ คนนี้เหมาะกัน.
เหมาะเจาะ ว. พอดี, พอดิบพอดี.
เหมาะมือ ว. พอดีมือ, กระชับมือ.
เหมาะสม ว. พอเหมาะพอสมกัน เช่น เจ้าบ่าวเจ้าสาวคู่นี้เหมาะสมกัน;
สมควร, ควรแก่กรณี, เช่น เขาถูกลงโทษเหมาะสมกับความผิดแล้ว.
เหมาะเหม็ง (ปาก) ว. พอดิบพอดี.
เหมียว ๑น. คำใช้เรียกแทนคำว่า แมว ตามเสียงร้องของมันในคำว่า อ้ายเหมียว
อีเหมียว.
เหมียว ๒, เหมียว ๆว. มีเสียงอย่างเสียงแมวร้อง, เสียงร้องเรียกแมว.
เหมือง[เหฺมือง] น. บ่อ เช่น เหมืองถ่านหิน เหมืองแร่; ลําราง, ร่องนํ้าสําหรับชักนํ้า
เข้าไปหล่อเลี้ยงพืชที่เพาะปลูก, เช่น ชักน้ำจากเหมืองเข้านา.
เหมืองฝาย น. คลองส่งนํ้าที่มีทํานบกั้น.
เหมือด ๑[เหฺมือด] น. เครื่องกินกับขนมจีนนํ้าพริก มีหัวปลีซอยเป็นต้น. ว. ใช้
ประกอบกับคำ สลบ เป็น สลบเหมือด หมายความว่า สลบไสล,
แน่นิ่งไม่ติงกาย.
เหมือด ๒[เหฺมือด] น. ชื่อไม้ต้นหลายชนิดในสกุล Symplocos วงศ์ Symplocaceae
ใบแห้งสีเหลือง ดอกสีขาวออกเป็นช่อ กลิ่นหอม เช่น เหมือดหลวง
[S. cochinchinensis (Lour.) S. Moore], เหมือดหอม (S. racemosa Roxb.).
เหมือดคนน. ชื่อไม้ต้นขนาดกลางหลายชนิดในสกุล Helicia วงศ์ Proteaceae
บางชนิดใช้ทํายาได้ เช่น ชนิด H. robusta R. Br. ex Wall.
เหมือดโลดน. (๑) ชื่อไม้ต้นขนาดเล็กชนิด Aporusa villosa Baill. ในวงศ์ Euphorbiaceae
พบในป่าโปร่งทั่วไป, กรม กลม หรือ โลด ก็เรียก. (๒) ดู กระต่ายจาม (๑).
เหมือน[เหฺมือน] ว. ดั่ง, เช่น, ดั่งเช่น, อย่าง, เช่น เขาทำได้เหมือนใจฉันเลย.
เหมือนกัน ว. อย่างเดียวกัน, ไม่แปลกกัน, เช่น พี่น้องคู่นี้มีนิสัยเหมือนกัน.
เหมือนกับ สัน. ดังเช่น เช่น เขาพูดเหมือนกับเห็นมาด้วยตนเอง.
เหมือนว่า, เหมือนหนึ่งว่า สัน. ดุจว่า, ประหนึ่งว่า, เหมือนกับว่า, เช่น
เขาพูดกับฉันเหมือนว่าฉันเป็นเพื่อนเขา เขารักฉันเหมือนหนึ่งว่าเป็น
ลูกในไส้.
เหมื่อย, เหมื่อย ๆ(โบ) ว. เนือง ๆ, บ่อย ๆ, เรื่อย ๆ.
เหย[เหฺย] ว. เบ้ (ใช้แก่หน้า).
เหยเก ว. เบ้เบี้ยวไป (ใช้แก่หน้า).
เหยง, เหยง ๆ[เหฺยง] ว. อาการที่ทำซ้ำ ๆ อย่างเร็ว เช่น ขุดดินเหยง ด่าเหยง ๆ, (ปาก)
ใช้ว่า เหย็ง หรือ เหย็ง ๆ ก็มี.
เหย่อย[เหฺย่ย] น. การเล่นเพลงพื้นบ้านอย่างหนึ่งของไทย ผู้เล่นร้องกลอนสด
และรำประกอบ ภายหลังมีกลองยาวประกอบด้วย มักเล่นในบางเทศกาล
เช่นฤดูเกี่ยวข้าว.
เหยา[เหฺยา] ก. ยั่วให้โกรธ.
เหย่า, เหย่า ๆ[เหฺย่า] ว. อาการที่วิ่งอย่างช้า ๆ หรือเดินอย่างเร็ว.
เหย้า[เย่า] น. เรือน, บ้านเรือน, ครอบครัว, มักใช้เข้าคู่กับคํา เรือน เป็น เหย้าเรือน,
เขียนเป็น หย้าว ก็มี.
เหยาะก. หยอดหรือหยดลงแต่น้อยตามต้องการ.
เหยาะ ๆว. อาการที่วิ่งช้า ๆ.
เหยาะแหยะ[-แหฺยะ] ว. ย่อหย่อน, ทําเป็นเล่น, ไม่เอาจริงเอาจัง, เช่น ทำงานเหยาะแหยะ.
เหยิง[เหฺยิง] ว. ยุ่ง, รุงรัง, มักใช้เข้าคู่กับคํา ยุ่ง เป็น ยุ่งเหยิง.
เหยิบ ๆ[เหฺยิบ] ว. เยิบ ๆ.
เหยียด[เหฺยียด] ก. ทําสิ่งที่งออยู่ให้ตรง เช่น เหยียดเส้นลวด; ยาวตรงออกไปเต็ม
ขนาด เช่น เหยียดแขน เหยียดขา; ในวิธีเลขโบราณว่า ลบออก เช่น เหยียด
นพเป็นเอก คือ เอา ๙ ลบ ๑๐ เหลือ ๑; ดูถูก เช่น เหยียดผิว. ว. ยาวตรงออก
ไปเต็มขนาด ในคำว่า ยาวเหยียด.
เหยียดผิว ก. ดูถูกคนชาติอื่นที่มีสีผิวต่างกับเชื้อชาติตน
(มักใช้แก่พวกผิวขาวเหยียดพวกผิวดํา).
เหยียดหยาม ก. ดูหมิ่น.
เหยียบ[เหฺยียบ] ก. วางเท้ากดลงไปบนสิ่งใดสิ่งหนึ่ง; โดยปริยายหมายความว่า
ปกปิด เช่น พูดแล้วเหยียบเสีย. ว. เกือบ เช่น เหยียบร้อย.
เหยียบขี้ไก่ไม่ฝ่อ (สํา) ว. หยิบหย่ง, ทําอะไรไม่จริงจัง, ไม่เอาการเอางาน.
เหยียบจมูก ก. บังอาจลบเหลี่ยม.
เหยียบถ้ำเสือ, เหยียบถิ่นเสือ ก. เข้าไปในแดนผู้มีอิทธิพลโดยไม่แสดง
ความยำเกรง.
เหยียบย่าง ก. เข้าไปสู่, เดินเข้าไป, ย่างเข้าสู่, ย่างเหยียบ ก็ว่า.
เหยียบย่ำ ก. ละเมิดให้เสียหาย, ย่ำยีด้วยความดูถูก เช่น อย่าเหยียบย่ำ
คนจน. น. เอกสารซึ่งพนักงานเจ้าหน้าที่อนุญาตให้จับจองที่ดินว่างเปล่า
มีเงื่อนไขให้ประโยชน์ในที่ดินนั้น เรียกว่า ใบเหยียบยํ่า.
เหยียบเรือสองแคม (สํา) ก. ทําทีเข้าด้วยทั้ง ๒ ฝ่าย.
เหยี่ยวน. ชื่อนกในวงศ์ Accipitridae ปากงุ้มและคม ขาและนิ้วตีนแข็งแรงมาก
เล็บยาวแหลม ปีกแข็งแรง บินร่อนได้นาน ๆ ส่วนใหญ่ล่าสัตว์กินเป็น
อาหาร มีหลายชนิด เช่น เหยี่ยวขาว หรือ เหยี่ยวปักหลัก (Elanus caeruleus)
เหยี่ยวแดง (Haliastur indus) เหยี่ยวรุ้ง (Spilornis cheela).
เหยี่ยวข่าว (ปาก) น. นักข่าว, คนที่หาข่าวได้รวดเร็วเป็นพิเศษ.
เหยื่อ[เหฺยื่อ] น. อาหารที่ใช้ล่อสัตว์; เครื่องล่อ; ตัวรับเคราะห์ เช่น เหยื่อกระสุน.
เหยือก[เหฺยือก] น. ภาชนะใส่น้ำเป็นต้น มีขนาดใหญ่และสูงกว่าถ้วย มีหูอยู่ข้าง ๆ
ข้างเดียว.
เหรอ, เหรอะ(ปาก) คำที่มีเสียงเพี้ยนมาจากคำว่า หรือ.
เหรัญญิกน. ตําแหน่งกรรมการเจ้าหน้าที่ของสมาคมเป็นต้น ทําหน้าที่เกี่ยวกับการเงิน.
เหรา ๑[เห-รา] น. ชื่อแมงดาทะเลชนิด Carcinoscorpius rotundicauda ในวงศ์
Xiphosuridae สันหางเรียบมน มีขนตามริมกระดองและหาง, แมงดาทะเล
หางกลม แมงดาถ้วย หรือ แมงดาไฟ ก็เรียก.
เหรา ๒[เห-รา] น. สัตว์ในนิยายมีรูปครึ่งนาคครึ่งมังกร.
เหราเล่นน้ำ น. ชื่อเพลงไทยทํานองหนึ่ง.
เหราะ ๆว. เหยาะ ๆ.
เหรียญน. โลหะที่มีลักษณะกลมแบนหรือรูปเหลี่ยมเป็นต้น มีภาพนูนหรือตัว
อักษรอยู่บนพื้น เช่น เหรียญกระษาปณ์ เหรียญความดีความชอบ
เหรียญที่ระลึก.
เหรียญกระษาปณ์ (กฎ) น. เงินตราโลหะที่ใช้ชําระหนี้ได้ตามกฎหมาย
ไม่เกินจํานวนที่กําหนดโดยกฎกระทรวง.
เหล่ว. เขมาก (ใช้แก่ตา).
เหล็กน. ธาตุลําดับที่ ๒๖ สัญลักษณ์ Fe เป็นโลหะลักษณะเป็นของแข็งสีขาว
เป็นเงาคล้ายเงิน หลอมละลายที่ ๑๕๓๖?ซ. ใช้ประโยชน์ได้มากมาย เช่น
ทําเหล็กหล่อ เหล็กพืด เหล็กกล้า. (อ. iron). ว. แข็งแกร่ง เช่น บุรุษเหล็ก.
เหล็กกล้า น. เหล็กที่มีธาตุคาร์บอนเจืออยู่ประมาณร้อยละ ๐.๑๕-๑.๕
สมบัติของเหล็กกล้าแตกต่างกันไปตามจํานวนร้อยละของธาตุคาร์บอน
และของโลหะอื่นที่เจือปนอยู่ ทั้งยังขึ้นอยู่กับอุณหภูมิที่ใช้ในการเตรียม
เหล็กกล้านั้น ๆ ด้วย.
เหล็กกล้าไม่เป็นสนิม น. เหล็กกล้าที่เจือโลหะโครเมียมหรือโลหะโครเมียม
กับโลหะนิกเกิล บางชนิดมีซิลิคอนเจือปนด้วย.
เหล็กจาร น. เหล็กแหลมสำหรับเขียนลงบนใบลานหรือศิลาเป็นต้น.
เหล็กใน น. เดือยแหลมที่มีในก้นหรือปลายหางสัตว์บางชนิด มีผึ้ง แมงป่อง
เป็นต้น.
เหล็กพืด น. เหล็กที่มีธาตุคาร์บอนเจือปนอยู่ประมาณร้อยละ ๐.๑๒- ๐.๒๕
และมีสิ่งเจือปนอื่น ๆ รวมกันทั้งสิ้นน้อยกว่าร้อยละ ๐.๕ เรียกเหล็กเหนียว
หลอมละลายที่ ๑๔๐๐?ซ.-๑๕๐๐?ซ., เหล็กเหนียว ก็เรียก, เรียกชนิดหนึ่งที่
เป็นแผ่นยาวอย่างเหล็กทําปลอกถังว่า แถบเหล็กพืด.
เหล็กวิลาด น. เหล็กเคลือบดีบุก, (โบ) ใช้ว่า เหล็กวิลาศ ก็มี.
เหล็กส่ง น. เหล็กแท่งเล็ก ๆ สั้น ๆ ปลายข้างหนึ่งแหลมมนคล้ายก้น
แมลงสาบ ใช้กดลงที่หัวตะปูแล้วตอกปลายอีกข้างหนึ่งให้หัวตะปู
จมลงในเนื้อไม้.
เหล็กเส้น น. เหล็กที่ทําเป็นเส้น มักมีลักษณะกลม.
เหล็กหมาด น. เหล็กปลายแหลม มีด้าม สำหรับไชวัตถุให้เป็นรู.
เหล็กหล่อ น. เหล็กที่ได้มาจากเตาถลุง มีธาตุคาร์บอนเจือปนอยู่ประมาณ
ร้อยละ ๒.๒-๔.๕ นอกจากนี้ยังมีธาตุแมงกานีส ฟอสฟอรัส ซิลิคอน
และกํามะถันปนอยู่ด้วย หลอมละลายที่ประมาณ ๑๒๐๐ ?ซ.
เหล็กเหนียว ดู เหล็กพืด.
เหล็กไหล น. โลหะชนิดหนึ่งเชื่อกันว่าเอาไฟเทียนลนก็ไหลย้อยออกได้.
เหลน[เหฺลน] น. ลูกของหลานที่เป็นลูกของลูกเป็นต้น.
เหลว[เหฺลว] ว. เป็นนํ้า, ไม่แข็ง; ไม่ได้เรื่อง.
เหลวแหลก [-แหฺลก] ว. ป่นปี้, ไม่เป็นชิ้นเป็นอัน; เละเทะ; เป็นที่น่ารังเกียจ
เช่น มีความประพฤติเหลวแหลก ชีวิตเหลวแหลก.
เหลวไหล ว. ไม่เป็นสาระ เช่น พูดแต่เรื่องเหลวไหล, เลอะเทอะ เช่น
เป็นคนเหลวไหล, เชื่อถือไม่ได้ เช่น พูดจาเหลวไหล.
เหลอ[เหฺลอ] ว. ทำหน้าเซ่อ ๆ ทำนองว่าไม่รู้เรื่อง เช่น ทำหน้าเหลอ.
เหลอหลา [-หฺลา] ว. มีหน้าตาเซ่ออย่างคนงงไม่รู้เรื่อง.
เหลา ๑[เห-ลา] น. ความหมิ่น; ความสนุก; การเล่น, การกีฬา; การหยอกเอิน;
ความสะดวกสบาย. (ส.).
เหลา ๒[เหฺลา] ก. ทําให้เกลี้ยงเกลาหรือให้แหลมด้วยเครื่องมือมีมีดเป็นต้น เช่น
เหลาตอก เหลาดินสอ.
เหลา ๓[เหฺลา] น. ภัตตาคาร. (จ.).
เหล่า[เหฺล่า] น. พวก, ก๊ก, เช่น เหล่ามนุษย์ เหล่าสัตว์ เหล่าอันธพาล, กําลังพล
ของทหารซึ่งประกอบกับคําอื่นมีลักษณะเฉพาะของงาน เช่น เหล่าทหาร
ปืนใหญ่ เหล่าทหารราบ; (ถิ่น-อีสาน) ที่ซึ่งเคยเพาะปลูกแล้วทิ้งให้ร้าง,
(ถิ่น-พายัพ) ป่าละเมาะ. ว. ใช้ประกอบกับคำนามแสดงว่ามีจำนวนมาก
เช่น คนเหล่านี้ ของเหล่านั้น.
เหล่ากอ น. เผ่าพันธุ์, ต้นตระกูล, บางทีใช้ควบกับคำอื่น เช่น เทือกเถา
เหล่ากอ พงศ์เผ่าเหล่ากอ โคตรเหง้าเหล่ากอ.
เหล้า[เล่า] น. นํ้าเมาที่กลั่นหรือหมักแล้ว.
เหล้าขาว ดู เหล้าโรง.
เหล้ายาปลาปิ้ง น. สุราและกับแกล้ม.
เหล้าโรง น. เหล้าที่กลั่นจากโรงงานสุราโดยทั่วไปมักมีความเข้มข้นของ
เอทิลแอลกอฮอล์ประมาณ ๒๘ ดีกรี หรือ ๔๐ ดีกรี, เหล้าขาว ก็เรียก.
เหล้าแห้ง (ปาก) น. ยาเสพติดชนิดหนึ่งประเภทกดประสาทสมอง เป็น
ยานอนหลับจําพวกบาร์บิทูเรต ซึ่งผลิตออกมาในรูปของโซเดียม
เซโคบาร์บิทาล และเรียกกันสั้น ๆ ว่า เซโคนัล ทางแพทย์ใช้เป็น
ยานอนหลับประเภทออกฤทธิ์ระยะสั้น.
เหลาชะโอน[เหฺลา-] น. ชื่อปาล์มชนิด Oncosperma tigillaria Ridl. ในวงศ์ Palmae
ขึ้นเป็นกอ ลําต้นมีหนามตามปล้อง.
เหลาหลก[เหฺลาหฺลก] น. ชื่อหมากชนิดหนึ่งเปลือกอ่อน. (พจน. ๒๔๙๓).
เหลาะแหละ[-แหฺละ] ว. เหลวไหล, ไม่จริงจัง, มีนิสัยไม่แน่นอน.
เหลิง[เหฺลิง] ก. ลืมตัว เช่น พ่อแม่ตามใจเสียจนเหลิง มีคนชมมาก ๆ เลยชักเหลิง.
เหลิงลม ว. อาการที่ว่าวติดลมส่ายไปมาบังคับไม่อยู่ ในคำว่า ว่าวเหลิงลม.
เหลิงอำนาจ ว. มีอำนาจแล้วลืมตัว.
เหลิงเจิ้ง[เหฺลิง-] (ปาก) ว. พล่าม, เพ้อเจ้อ, อาการที่พูดมากไม่มีสาระ.
เหลียน[เหฺลียน] น. ชื่อมีดขนาดใหญ่ ใบมีดแบน ปลายกว้างโคนแคบ สันหนา
และโค้งดุ้งขึ้น โคนมีดทำเป็นบ้องหรือกั่นสอดติดกับด้ามไม้ยาว ใช้ถาง
ป่า ตัดอ้อย หรือรานกิ่งไม้เป็นต้น, อีเหลียน ก็เรียก. (จ.).
เหลี่ยม ๑[เหฺลี่ยม] น. ด้านที่เป็นสัน; เส้นประกอบมุมของรูปที่มีด้านตั้งแต่ ๓ ด้าน
ขึ้นไป; ส่วนสัดของขาที่ใช้ในการรํา, คู่กับ วง คือ ส่วนสัดของมือที่ใช้
ในการรํา. ว. เป็นสัน เช่น บวบเหลี่ยม เหลี่ยมเพชร เหลี่ยมเขา.
เหลี่ยมลูกบาศก์ (โบ) น. ชื่อมาตราวัดปริมาตร กําหนดเป็นรูปเหลี่ยม
ลูกบาศก์ มีด้านสูง กว้าง ยาวเท่ากัน เช่น ๑ เมตรเหลี่ยมลูกบาศก์ คือ
มีด้านสูง กว้าง และยาวด้านละ ๑ เมตร.
เหลี่ยม ๒[เหฺลี่ยม] น. ชั้นเชิง.
เหลี่ยมคู น. ชั้นเชิงอย่างคมคาย.
เหลี่ยมจัด ว. มีชั้นเชิงมาก.
เหลี่ยม ๓[เหฺลี่ยม] ดู กระมัง ๒.
เหลียวก. ผินไปทางขวาหรือทางซ้ายอย่างเอี้ยวคอ.
เหลียวแล ก. เอาใจใส่ดูแล เช่น พ่อแม่แก่แล้วต้องเหลียวแลท่านให้มาก
เด็กคนนี้ไม่มีใครเหลียวแลเลย.
เหลียวหลัง น. เรียกสร้อยที่มีลักษณะบิดเป็นเกลียวว่า สร้อยเหลียวหลัง.
ก. เหลียวดูด้วยความสนใจหรือด้วยความอาลัยอาวรณ์เป็นต้น.
เหลือ[เหฺลือ] ก. เกิน, เกินต้องการ, มาก, มากเกิน; ยังอยู่, ค้างอยู่, ยังไม่หมด.
เหลือกำลัง, เหลือสติกำลัง ว. พ้นความสามารถ เช่น เหลือกำลังลาก,
เต็มที เช่น ซนเหลือกำลัง.
เหลือเกิน ว. ยิ่งนัก, เกินควร, เต็มที.
เหลือขอ ว. ดื้อมาก, เอาไว้ไม่อยู่.
เหลือเข็ญ ว. ลําบากที่สุด เช่น ยากจนเหลือเข็ญ.
เหลือเข็น ว. เข็นไม่ไหว, กวดไม่ขึ้น.
เหลือใจ ว. สุดกําลัง, มาก, เช่น ลําบากเหลือใจ.
เหลือเชื่อ ว. เกินจริง, ไม่น่าเชื่อ.
เหลือใช้ ว. ใช้ไม่หมด, เกินที่จะใช้.
เหลือเดน, เหลือเดนเลือก ว. ที่ไม่มีใครต้องการแล้ว,
เหลือจากที่ใคร ๆ เลือกกันหมดแล้ว.
เหลือทน ว. สุดที่จะทนได้, ยิ่งนัก, เช่น ขี้เกียจเหลือทน ร้ายเหลือทน.
เหลือบ่ากว่าแรง ว. เกินความสามารถที่จะทําได้, เกินกําลัง.
เหลือเฟือ ว. มากเกินต้องการ, มากเกินพอดี.
เหลือมือ ว. มากเกินที่จะทําได้หมด, มากเกินที่จะควบคุมดูแลได้ทั่วถึง.
เหลือรับ ว. มากเกินที่จะรับได้.
เหลือร้าย ว. ร้ายมาก.
เหลือล้น, เหลือหลาย, เหลือแหล่ ว. มากมาย, มากเกินไป.
เหลือวิสัย ว. พ้นขอบเขตที่จะพึงทํา, พ้นความสามารถ.
เหลือแสน ว. มากยิ่ง เช่น ร้ายเหลือแสน, มั่งมีเหลือแสน.
เหลือหลอ [-หฺลอ] ว. หลงเหลืออยู่ เช่น รถชนกันอย่างนี้ จะมีอะไรเหลือ
หลอเล่า, ถ้าใช้ในความปฏิเสธหมายความว่า หมดเกลี้ยง เช่น กินเสียจน
ไม่มีอะไรเหลือหลอ.
เหลืออด, เหลืออดเหลือทน ว. สุดที่จะกลั้นได้, สุดที่จะอดทนได้, สุดที่จะ
ระงับอารมณ์ได้.
เหลือก[เหฺลือก] ก. ทําให้ลูกตาดําอยู่ข้างบน ในคําว่า เหลือกตา. ว. กลอกขึ้น,
เบิกกว้าง, (ใช้แก่ตา), ลูกตาดําอยู่ข้างบน ในคําว่า ตาเหลือก.
เหลือง ๑[เหฺลือง] ว. สีอย่างสีรงทองหรือขมิ้น.
เหลือง ๒[เหฺลือง] น. พริกเหลือง. (ดู เดือยไก่).
เหลือง ๓[เหฺลือง] ดู กุ้งเหลือง ที่ กุ้ง ๑.
เหลือง ๔[เหฺลือง] ดู ไข้เหลือง ที่ ไข้.
เหลือง ๕[เหฺลือง] น. (๑) ชื่อปลาทะเลหลายชนิดในสกุล Caesio วงศ์ Pomadasyidae
รูปร่างคล้ายปลากะพง ลําตัว ครีบ และหางสีเหลือง ครีบหางเป็นแฉกลึก
มีเกล็ดถึงโคนครีบหลังและหาง เช่น ชนิด C. erythrogaster, C. chrysozonus.
(๒) ชื่อปลาทะเลชนิด Halichoeres nigrescens ในวงศ์ Labridae ลําตัว
แบนข้างค่อนข้างหนา สีเขียว ไม่มีเกล็ดที่แก้ม มีเส้นสีม่วงระหว่างตา
พาดเฉียงจากตาไปที่แก้ม ๒-๓ เส้น ขนาดยาวประมาณ ๑๔ เซนติเมตร,
เหลืองหิน ก็เรียก.
เหลืองหางฟ้าดู กุ้งเหลือง ที่ กุ้ง ๑.
เหลืองหินดู เหลือง ๕ (๒).
เหลือบ ๑[เหฺลือบ] น. ชื่อแมลงหลายชนิดในวงศ์ Tabanidae รูปร่างคล้ายแมลงวัน
แต่ตัวโตกว่า มีปีกคู่เดียวซึ่งมักใส แต่บางชนิดเป็นลายสีต่าง ๆ เช่น นํ้าตาล
นํ้าเงิน รวมทั้งสีเลื่อมพราย จึงเรียกว่า ตัวเหลือบ หนวดปล้องปลายมี
ลักษณะเรียวโค้งงอคล้ายเคียว ตาโต ตัวผู้ตาชิดกัน ตัวเมียตาห่าง ปากมี
อวัยวะเป็นแผ่นคมคล้ายใบมีดตัดเนื้อให้ขาด และมีอวัยวะเป็นท่อดูด
ของเหลวกินได้ ตัวเมียดูดเลือดมนุษย์และสัตว์ ส่วนใหญ่อยู่ในสกุล
Tabanus และ Chrysops. ว. สีเลื่อมพรายเวลากระทบแสงเป็นหลายสี
คล้ายสีตัวเหลือบ.
เหลือบ ๒[เหฺลือบ] ก. ใช้ประกอบกับคำอื่นหมายความว่า ชำเลือง เช่น เหลือบตา
เหลือบแล เหลือบดู เหลือบเห็น.
เหลือม[เหฺลือม] น. ชื่องูขนาดใหญ่ชนิด Python reticulatus ในวงศ์ Pythonidae
ตัวโตเรียวยาว ลายสีนํ้าตาลเหลือง ยาวได้ถึง ๙ เมตร ที่กลางหัวมีเส้น
สีดําซึ่งมักเรียกว่า ศรดํา ออกหากินในเวลากลางคืน ไม่มีพิษ เป็นงูที่มี
ขนาดใหญ่ที่สุดในโลก.
เหลื่อม[เหฺลื่อม] ว. เลยไป, ลํ้าไป, ลํ้ากัน, ไม่เสมอกัน.
เหลื่อมล้ำต่ำสูง ว. ไม่เท่าเทียมกัน เช่น มีฐานะทางสังคมเหลื่อมล้ำต่ำสูง
กว่ากัน.
เหว[เหวฺ] น. ช่องลึกลงไปในภูเขา, ช่องลึกหว่างเขา.
เหวทะเล น. ส่วนที่ลึกมากของผืนท้องทะเลและมหาสมุทร มีขอบสูง
ชันและมีบริเวณจํากัด โดยทั่วไปกําหนดความลึกตั้งแต่ ๕,๔๐๐ เมตร
ลงไป.
เหว่[เหฺว่] ว. เปล่า, เปลี่ยว, เช่น เหว่ใจ.
เหวง[เหฺวง] ว. มาก, เป็นคําใช้ประกอบคํา เบา เป็น เบาเหวง หมายความว่า
เบามาก.
เหวยว. คำที่ใช้ประกอบข้อความที่มีความหมายในเชิงถามหรือชักชวนเป็นต้น
เช่น ใครเล่าเหวยจะไปกับพวกเราบ้าง มาละเหวยมาละวา.
เหวย ๆอ. คำร้องเรียกแสดงว่ามีอำนาจหรือแสดงความดูหมิ่นเหยียดหยามเป็นต้น
เช่น เหวย ๆ เจ้าเด็กน้อย. ว. เสียงร้องเรียกที่ได้ยินแต่ที่ไกล เช่น ได้ยินเสียง
ใครมาร้องเรียกอยู่เหวย ๆ.
เหวอะ, เหวอะหวะ[เหฺวอะหฺวะ] ว. กว้างใหญ่และลึก (ใช้แก่แผล).
เหวี่ยง[เหฺวี่ยง] ก. ซัดเบี่ยงไป.
เหวี่ยงแห ว. ทําคลุม ๆ เช่น พูดเหวี่ยงแห.
เห่อ ๑ว. เป็นผื่นเป็นเม็ดผุดขึ้นมากเป็นพืดไปตามผิวหนัง เช่น มีผื่นเห่อขึ้นเต็มตัว.
เห่อ ๒ก. แสดงอาการตื่นเต้นยินดีมากจนออกนอกหน้า เช่น เห่อรถ เห่อเสื้อผ้า
ใหม่, ลำพองใจ เช่น เห่อยศ เห่ออำนาจ.
เห่อเหิม ว. มีใจกําเริบทะเยอทะยาน, เหิมเห่อ ก็ว่า.
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒