อินฟราเรด[ฟฺรา] น. รังสีแม่เหล็กไฟฟ้าซึ่งมีย่านของการแผ่รังสีที่มีช่วง
คลื่นประมาณระหว่าง ๗.๘ x ๑๐-๗ เมตร กับ ๑ มิลลิเมตร, รังสี
ความร้อน ก็เรียก. (อ. infrared).
อินัง, อินังขังขอบก. เอาใจใส่, เอาใจช่วย, ดูแล, เหลียวแล, นําพา, (มักใช้ในความ
ปฏิเสธ) เช่น ไม่อินัง ไม่อินังขังขอบ หมายความว่า ไม่เอาใจใส่.
อิ่มก. เต็มแล้ว, พอแล้ว, หายหิว, หายอยาก. ว. เบิกบาน, แช่มชื่น,
เช่น หน้าอิ่ม.
อิ่มใจ, อิ่มอกอิ่มใจ ก. ปลื้มใจ, สบายใจ, ภูมิใจ, ปีติยินดี.
อิ่มตัว ว. เต็มที่แล้ว.
อิ่มหนำ ว. อิ่มเต็มที่ (ใช้แก่กริยากิน), อิ่มหนําสําราญ ก็ว่า.
อิ่มหมีพีมัน ว. ได้รับการเลี้ยงดูอย่างเต็มที่.
อิ่มเอม ว. เป็นที่พอใจมาก, มักใช้เข้าคู่กับคำ เปรมใจ หรือ
เปรมปรีดิ์ เป็น อิ่มเอมเปรมใจ หรือ อิ่มเอมเปรมปรีดิ์.
อิ่มเอิบ ว. แช่มชื่น, สดชื่น, เช่น หน้าตาอิ่มเอิบ; ปลาบปลื้ม,
สบายใจมาก, เช่น จิตใจอิ่มเอิบ.
อิมัลชันน. สารผสมที่ประกอบด้วยของเหลวต่างชนิดกันตั้งแต่ ๒ ชนิด
ขึ้นไปผสมกันอยู่ในลักษณะซึ่งของเหลวชนิดหนึ่งเป็นอย่างน้อย
อยู่ในสภาพเป็นเม็ดเล็ก ๆ ลอยแผ่กระจายทั่วโดยสมํ่าเสมอ.
(อ. emulsion).
อิริเดียมน. ธาตุลําดับที่ ๗๗ สัญลักษณ์ Ir เป็นโลหะ ลักษณะเป็นของแข็ง
สีขาวคล้ายเงิน เนื้อแข็งมาก เป็นธาตุที่หนักที่สุดเท่าที่รู้จักกัน
หลอมละลายที่ ๒๔๕๔?ซ. เป็นโลหะที่ทนทานต่อการสึกกร่อน
ที่สุด ใช้ประโยชน์นําไปผสมกับโลหะอื่นให้เป็นโลหะเจือ.
(อ. iridium).
อิริยาน. อาการเคลื่อนไหว, กิริยา, ท่าทาง. (ป.; ส. อีรฺยา).
อิริยาบถ น. อาการที่ร่างกายอยู่ในท่าใดท่าหนึ่ง คือ ยืน เดิน
นั่ง นอน. (ป.).
อิรุพเพท[รุบเพด] น. ฤคเวท. (ป.).
อิลูว. บัดนี้, เดี๋ยวนี้. (ช.).
อิเล็กตรอน[ตฺรอน] น. อนุภาคมูลฐานชนิดหนึ่ง ซึ่งเป็นองค์ประกอบของ
อะตอมของธาตุทุกชนิด อนุภาคนี้มีประจุไฟฟ้าลบ มีมวล
๙.๑๐๙๑ x ๑๐-๓๑ กิโลกรัม. (อ. electron).
อิเล็กทรอนิกส์[ทฺรอ] น. วิทยาศาสตร์กายภาพแขนงหนึ่งที่นํามาประยุกต์ใช้
กับการศึกษาวงจรไฟฟ้าที่ใช้สารกึ่งตัวนําและอุปกรณ์อื่น ๆ ซึ่ง
ควบคุมการเคลื่อนที่ของอิเล็กตรอนได้. (อ. electronics).
อิเล็กโทนน. เครื่องดนตรีไฟฟ้าชนิดหนึ่ง สามารถทําเสียงเครื่องดนตรี
หลายชนิดได้ในเวลาเดียวกัน. (อ. electone).
อิศร[อิด] น. ความเป็นเจ้าเป็นใหญ่, มักใช้เป็นส่วนท้ายของสมาส เช่น
นริศร มหิศร, หรือแผลงเป็น เอศร เช่น นฤเบศร. ว. เป็นใหญ่, เป็น
ใหญ่ในตัวเอง, เป็นไทแก่ตัวไม่ขึ้นแก่ใคร. (จาก ส. อีศฺวร ซึ่งมักใช้
อิศวร).
อิศวร[อิสวน] น. ชื่อเรียกพระศิวะซึ่งเป็นพระเจ้าองค์หนึ่งของพราหมณ์;
ความเป็นเจ้าเป็นใหญ่, มักใช้เป็นส่วนท้ายของสมาส และแผลงเป็น
เอศวร เช่น นเรศวร ราเมศวร, ใช้ย่อเป็น อิศร (อ่านว่า อิสวน) ก็มี
เช่น ใยยกพระธำมรงค์ สำหรับองค์อิศรราช. (เพชรมงกุฎ).
(ส. อีศฺวร).
อิษฏ์ ๑ว. น่าปรารถนา, น่ารัก, เป็นที่พอใจ. (ส.).
อิษฏ์ ๒น. การบูชา, เครื่องสักการบูชา. (ส.).
อิษฏี ๑[อิดสะ] น. ความกระหาย, ความอยาก, ความต้องการ. (ส.).
อิษฏี ๒[อิดสะ] น. การบูชา, การเซ่นสรวง. (ส.).
อิส[อิด] น. หมี. (ป. อิส, อิสฺส; ส. ฤกฺษ).
อิสตรี, อิสัตรี[อิดสัดตฺรี] น. หญิง.
อิสร, อิสระ[อิดสะหฺระ] ว. เป็นใหญ่, เป็นไทแก่ตัว, เช่น อิสรชน, ที่ปกครอง
ตนเอง เช่น รัฐอิสระ, ไม่ขึ้นแก่ใคร, ไม่สังกัดใคร, เช่น อาชีพอิสระ
นักเขียนอิสระ. น. ความเป็นไทแก่ตัว เช่น ไม่มีอิสระ แยกตัวเป็น
อิสระ. (ป. อิสฺสร; ส. อีศฺวร).
อิสรภาพ น. ความเป็นใหญ่, ความเป็นไทแก่ตัว; การปกครอง
ตนเอง.
อิสริย, อิสริยะ[อิดสะริยะ] น. ความเป็นใหญ่, ความเป็นเจ้า, ความยิ่งใหญ่.
(ป. อิสฺสริย; ส. ไอศฺวรฺย).
อิสริยยศ [อิดสะริยะยด] น. ยศอันยิ่งใหญ่, ยศที่แสดงถึงความ
ยิ่งใหญ่ หมายถึง สกุลยศของพระราชวงศ์ที่ถือกำเนิดมาว่ามียศ
ทางขัตติยราชสกุลชั้นใด เช่น เจ้าฟ้า พระองค์เจ้า หม่อมเจ้า, ถ้า
พระราชวงศ์พระองค์ใดได้ปฏิบัติราชการแผ่นดิน มีความดี
ความชอบ ก็อาจได้รับการสถาปนาพระอิสริยยศเป็นเจ้าต่างกรม
จึงต่อพระนามกรมไว้ท้ายพระนามเดิม เช่น พลตรี พระเจ้าวรวงศ์เธอ
กรมหมื่นนราธิปพงศ์ประพันธ์.
อิสริยาภรณ์ น. ตราเครื่องประดับเกียรติยศ เรียกเป็นสามัญว่า
เหรียญตรา.
อิสริยาภรณ์ดู อิสริย, อิสริยะ.
อิสลามน. ศาสนาที่สำคัญศาสนาหนึ่งของโลก มีศาสดาชื่อมุฮัมมัด
นับถือพระเจ้าองค์เดียวคืออัลลอฮ์ มีคัมภีร์อัลกุรอานเป็นหลัก
ไม่มีนักบวช, เรียกผู้ที่นับถือศาสนาอิสลามว่า มุสลิม.
อิสสา[อิด] น. ความหึงหวง, ความชิงชัง. (ป.; ส. อีรฺษฺยา).
อิสิ, อิสีน. ผู้แสวงคุณความดี, ฤษี, ผู้ถือบวช. (ป.; ส. ฤษิ).
อิสินธร[สินทอน] น. ชื่อภูเขาชั้นที่ ๒ ในหมู่เขาสัตบริภัณฑ์ที่ล้อมเป็น
วงกลมรอบเขาพระสุเมรุ. (ป. อิสินฺธร, อีสธร; ส. อีษาธร).
(ดูสัตบริภัณฑ์, สัตภัณฑ์).
อิหม่ามน. คําเรียกผู้นําในศาสนาอิสลาม, ผู้นําในการทําละหมาด,
ตําแหน่งสําคัญของคณะกรรมการบริหารมัสยิด, โต๊ะอิหม่าม
ก็เรียก. (อ. imam).
อิหลักอิเหลื่อว. อึดอัดใจ, ลําบากใจ, อลักเอลื่อ อาหลักอาเหลื่อ หรือ อีหลักอีเหลื่อ
ก็ว่า.
อี ๑น. คําประกอบคําอื่นบอกให้รู้ว่าเป็นเพศหญิงหรือสัตว์ตัวเมีย เช่น
อีสาว อีเหมียว, คําประกอบหน้าชื่อผู้หญิงที่มีฐานะตํ่ากว่า, คําใช้
ประกอบหน้าชื่อผู้หญิงแสดงความดูหมิ่นเหยียดหยาม, คําประกอบ
คําบางคําที่ผู้ใหญ่ใช้เรียกเด็กผู้หญิงหรือผู้หญิงที่อายุน้อยกว่ามาก
ด้วยความเอ็นดูหรือสนิทสนมเป็นกันเอง เช่น อีหนู, คําประกอบ
หน้าคําบางคําเพื่อเน้น เช่น อีทีนี้จะเอาอะไรกินกันล่ะ อีตอนนั้น
ไม่สบายเลยไม่ได้ไป, คําประกอบหน้าคําบางคําเพื่อเน้นในเชิง
บริภาษ เช่น อีบ้า อีงั่ง อีควาย, คําใช้แทนสิ่งที่กล่าวถึงและเป็นที่
เข้าใจกัน เช่น เอาอีนี่ออกไปซิ, (โบ) คํานําหน้าชื่อผู้หญิงสามัญชน
ทั่วไป เช่น อีอยู่อีคงทาษภรรยาพระเสนานน. (สามดวง), ถ้าใช้ใน
ทางเสียหายโดยเฉพาะทางด้านชู้สาวมักใช้ว่า อี่ เช่น หย่างไอ้ดีบวด
อยู่วัดโพเสพเมถุนธรรมด้วยอี่ทองมาก อี่เพียน อี่พิ่ม อี่บุนรอด
อี่หนู อี่เขียว. (สามดวง).
อีดอก น. คำที่ใช้ด่าผู้หญิง.
อี ๒น. คําประกอบหน้าชื่อการเล่นบางอย่าง เช่น อีตัก อีขีดอีเขียน;
คําประกอบหน้าชื่อท่าในการเล่นบางอย่าง เช่น อีงุ้ม อีเข่า ใน
การเล่นสะบ้า อีรวบ อีกาเข้ารัง ในการเล่นหมากเก็บ.
อี่(โบ) น. เรียกลูกสาวคนที่ ๒ ว่า ลูกอี่, เรียกลูกสาวคนที่ ๑ ว่า
ลูกเอื้อย, คู่กับ คําที่เรียกลูกชายคนที่ ๑ ว่า ลูกอ้าย, เรียกลูกชาย
คนที่ ๒ ว่า ลูกยี่.
อี๊อ. คําที่เปล่งออกมาแสดงอาการรังเกียจสิ่งใดสิ่งหนึ่งเป็นต้น เช่น
อี๊ ! เสื้อสกปรกอย่างนี้ ยังจะเอามาให้อีก, ยี้ ก็ว่า.
อี๋ ๑น. ชื่อขนมของจีนชนิดหนึ่ง ทําด้วยแป้งข้าวเจ้าปั้นเป็นลูกกลม ๆ
ต้มนํ้าตาล.
อี๋ ๒ว. คําใช้ขยายกริยา คราง ในคําว่า ครางอี๋.
อี๋ ๓, อี๋อ๋อก. กิริยาที่แสดงอาการเอาอกเอาใจหรือประจบประแจงเป็นต้น.
อีกว. ต่อไป, ซํ้า, เพิ่มเติม เช่น ขออีก, อื่นจากนั้น เช่น อีกประการหนึ่ง,
อิก ก็ว่า.
อีก้อน. ชนชาวเขาพวกหนึ่ง ในตระกูลทิเบตพม่า มีอยู่ทางแถบเหนือ
ของประเทศไทย คล้ายพวกมูเซอ, ก้อ ก็เรียก.
อีก๋อยน. ชื่อนกในวงศ์ Scolopacidae ตัวสีนํ้าตาลเทาลายดํา ปากยาวโค้ง
ปลายแหลม ขายาว หากินเป็นฝูงตามชายหาด มีหลายชนิด เช่น
อีก๋อยใหญ่ (Numenius arquata) อีก๋อยเล็ก (N. phaeopus), ก๋อย
ก็เรียก.
อีกาดู กา ๑.
อีก๋าดู หมอช้างเหยียบ.
อีเก้งดู เก้ง.
อีเกร็ง[เกฺร็ง] ดู เหงือกปลาหมอ ๒.
อีเก้อีกังว. เก้กัง.
อีแกดู แก ๑.
อีแก่, อีแก่กินน้ำน. ชื่อการเล่นไพ่อย่างหนึ่ง.
อีแก้น. เบี้ยอีแก้. (ดู เบี้ยแก้ ที่ เบี้ย ๑).
อีโก้งน. ชื่อนกชนิด Porphyrio porphyrio ในวงศ์ Rallidae ลําตัวสีม่วง
เหลือบนํ้าเงิน ปากหนาสีแดง ใต้หางสีขาว ขาและนิ้วยาว วิ่งหากิน
บนพืชที่ลอยอยู่ในนํ้า กินพืชและสัตว์เล็ก ๆ.
อีโก๊ะดู หมอตาล ที่ หมอ ๒.
อีคว่ำอีหงายน. เรียกการเล่นชนิดหนึ่งในจําพวกหมากแยก ซึ่งมีการกินหงายเบี้ย.
อีจู้น. เครื่องดักปลาไหลชนิดหนึ่ง สานด้วยไม้ไผ่ รูปคล้ายหม้อ
คอสูง มีงาแซงอยู่ริมก้น ห้อยเหยื่อไว้ภายใน, กระจู้ หรือ จู้ ก็เรียก.
อีฉันส. คําใช้แทนตัวผู้พูด เพศหญิง เป็นคําสุภาพ, อิฉัน ก็ว่า, (แบบ)
ผู้ชายใช้ว่า ดิฉัน หรือ ดีฉัน ผู้หญิงใช้ว่า อิฉัน หรือ อีฉัน, เป็น
สรรพนามบุรุษที่ ๑.
อีฉุยอีแฉกก. กระจัดกระจาย, ไม่รวมอยู่แห่งเดียวกัน. ว. ไม่เป็น
ชิ้นเป็นอัน, สุรุ่ยสุร่าย, อีลุ่ยฉุยแฉก หรือ อีหลุยฉุยแฉก
ก็ว่า.
อีชุกดู ค้าว.
อี๊ดว. เสียงร้องดังเช่นนั้น.
อีดำอีแดง ๑น. เครื่องเล่นการพนันอย่างหนึ่ง ใช้ไม้ ๓ อัน ทาสีดำ สีแดง และ
สีขาว เจ้ามือกำไม้ทั้ง ๓ อันไว้ แล้วใช้ความไวปัดไม้อันหนึ่งลง
ในกล่อง ให้ลูกค้าแทงสี ถ้าแทงผิดเจ้ามือกิน, ปลาดำปลาแดง หรือ
ไม้ดำไม้แดง ก็เรียก.
อีดำอีแดง ๒น. ชื่อโรคติดต่อชนิดหนึ่ง ขึ้นเป็นผื่นสีดําสีแดงตามตัว.
อีตัวน. เบี้ยใช้ทอยในการเล่นบางอย่างเช่นต้องเต.
อีตาลดู หมอตาล ที่ หมอ ๒.
อีเต้อน. เครื่องมือสําหรับขุดของแข็งหรือหินเป็นต้น ทําด้วยเหล็ก
ลักษณะคล้ายจอบ ปลายหัวด้านหนึ่งแหลม ส่วนปลายอีก
ด้านหนึ่งแบน มีรูตรงกลางสําหรับใส่ด้าม.
อีโต้น. มีดโต้. (ดู โต้ ๑).
อีถ่างดู กระท่อม ๒.
อีทุก, อีทุบดู ค้าว.
อีเทอร์น. สารประกอบอินทรีย์ประเภทหนึ่ง มีสูตรทั่วไปเป็น ROR
โดยทั่วไปมักหมายถึง ไดเอทิลอีเทอร์ ซึ่งมีสูตร C2H5OC2H5
ลักษณะเป็นของเหลว ใส ไม่มีสี มีขีดเดือด ๓๔.๖?ซ. ไวไฟมาก
ใช้ประโยชน์เป็นยาดมสลบ เป็นตัวทําละลาย และใช้นําไปเตรียม
สารเคมีอื่น. (อ. ether).
อีนุงตุงนังว. ยุ่งใหญ่, พันกันยุ่ง.
อีนูน(ถิ่นอีสาน) น. ชื่อไม้เถามีหัวชนิด Adenia pierrei Gagnep.
และชนิด A. viridiflora Craib ในวงศ์ Passifloraceae ขึ้นปกคลุม
ต้นไม้ตามป่าทั่วไป ทุกส่วนเป็นพิษ ยอดอ่อนดองแล้วกินได้,
นางนูน หรือ ผักสาบ ก็เรียก.
อีโน(โบ) น. เรียกชามขนาดใหญ่อย่างชามโคมว่า ชามอีโน.
อีโนงโตงเนงว. รุงรัง; ไม่รู้จักแล้ว.
อีบึ้งดู บึ้ง ๑.
อีเบ้อ(ถิ่นพายัพ) น. ผีเสื้อกลางวัน. (ดู ผีเสื้อ ๑).
อีเป็ดน. ชื่อเรือต่อหรือเรือขุดต่อกระดานเสริมกราบชนิดหนึ่ง หัวท้าย
แบน ๆ ก็มี หัวท้ายแหลมก็มี กลางป่อง ดูรูปร่างคล้ายเป็ด, เรือเป็ด
ก็เรียก.
อีเป้าน. ชื่อว่าวชนิดหนึ่งมีหางยาว คู่กับ ว่าวจุฬา, ปักเป้า ก็เรียก.
อีแปะ ๑น. เงินปลีกโบราณ, กะแปะ ก็เรียก.
อีแปะ ๒น. ชื่อเรือต่อชนิดหนึ่ง ท้องแบน เสริมกราบ รูปคล้ายเรือสําปั้น
แต่หัวเรือสั้นกว่า.
อีแปะ ๓น. ผักอีแปะ. [ดู ตับเต่า (๑)].
อีโปง ๑น. ชื่อเรือขุดชนิดหนึ่ง ยาวประมาณ ๑ วา ทําจากโคนต้นตาลผ่าซีก
แล้วขุดเอาเนื้อข้างในออก ปิดท้ายด้วยไม้ ท้ายเรือเล็กกว่าหัวเรือ.
อีโปง ๒, อีโปงครอบน. เครื่องเล่นการพนันอย่างหนึ่ง ใช้ถ้วยครอบเบี้ยซึ่งเรียกว่า
ลูกอีโปง ลักษณะเป็นลูกบาศก์ หน้าทั้ง ๖ ด้านมีภาพนํ้าเต้า ปู
ปลา กุ้ง เสือ ไก่ ให้ลูกค้าแทง ถ้าแทงถูกเจ้ามือใช้ ๓ ต่อ.
อีเพาน. ชื่อนกชนิดหนึ่ง, นกกระถั่ว หรือ โชโหว ก็เรียก.
(พจน. ๒๔๙๓).
อีมู ๑น. ชื่อนกขนาดใหญ่ชนิด Dromaius novaehollandiae ในวงศ์
Dromaiidae ลําตัวสีเทาอมดํา สูงประมาณ ๕ ฟุต ปีกขนาดเล็กมาก
บินไม่ได้ มีนิ้วตีน ๓ นิ้ว เล็บแหลมคมมากใช้ในการต่อสู้ ถิ่น
กําเนิดอยู่ในทวีปออสเตรเลีย.
อีมู ๒น. ชื่อมันชนิด Dioscorea pentaphylla L. ในวงศ์ Dioscoreaceae
รากมีหนามแข็ง หัวกลม ผิวขรุขระ สีนํ้าตาล กินได้.
อีรมดู นางรม ๑.
อีรุ้งดู รุ้ง ๒.
อีลองดู หางแข็ง.
อีล่อยป่อยแอ(โบ) ว. ชักช้า, อืดอาด, อีล่อยป้อยแอ ก็ว่า.
อีลุ้ม ๑น. ชื่อนกชนิด Gallicrex cinerea ในวงศ์ Rallidae ตัวขนาดเดียวกับ
นกอีโก้ง ขายาว นิ้วยาว ตัวผู้ขนสีดํา หงอนแดง ตัวเมียขนสีนํ้าตาล
ไม่มีหงอน นอกฤดูผสมพันธุ์ตัวผู้และตัวเมียมีสีขนคล้ายกัน อาศัย
หากินตามแหล่งน้ำและทุ่งนา พบทั่วทุกภาค กินพืชและสัตว์เล็ก ๆ.
อีลุ้ม ๒น. ชื่อว่าวชนิดหนึ่งคล้ายว่าวปักเป้าแต่ไม่มีหาง.
อีลุ่ยฉุยแฉกก. กระจัดกระจาย, ไม่รวมอยู่แห่งเดียวกัน. ว. ไม่เป็นชิ้นเป็นอัน,
สุรุ่ยสุร่าย, อีหลุยฉุยแฉก หรือ อีฉุยอีแฉก ก็ว่า.
อีเลิ้งน. เรียกตุ่มหรือโอ่งใหญ่ว่า ตุ่มอีเลิ้ง หรือ ตุ่มนางเลิ้ง, โอ่ง
นครสวรรค์ ก็เรียก; โดยปริยายหมายความว่า ใหญ่เทอะทะ.
อีแล่งน. หม้อขนาดใหญ่คล้ายหม้อแกง สําหรับหมักส่าเหล้า.
อีโลงดู หางแข็ง.
อีศ[อีด] น. ผู้เป็นใหญ่. (ส.; ป. อีส).
อีศวร[สวน] น. อิศวร. (ส.).
อีส[อีด] น. ผู้เป็นใหญ่. (ป.; ส. อีศ).
อีสาน. งอนไถ. ว. งอนช้อนขึ้น. (ป.; ส. อีษา).
อีสาน ๑น. ทิศตะวันออกเฉียงเหนือ. (ป. อีสาน; ส. อีศาน).
อีสาน ๒น. พระศิวะหรือพระรุทระ.
อีสุกอีใสน. โรคติดต่อที่เกิดจากเชื้อไวรัส มีอาการไข้สูงและปวดหัว มีเม็ด
พองใส ๆ ขึ้นตามตัว.
อีหน็องอีแหน็งว. กะหน็องกระแหน็ง.
อีหรอบ[หฺรอบ] (โบ) น. ยุโรป หมายความว่า ฝรั่ง เช่น ดินอีหรอบ
เข้าอีหรอบ หมายความว่า ทําตามแบบฝรั่ง.
อีหรอบเดียวกัน (สํา) ว. ทํานองเดียวกัน, แบบเดียวกัน, (มักใช้ใน
ทางไม่ดี) เช่น พ่อเป็นขโมย ลูกก็อีหรอบเดียวกัน.
อีหลักอีเหลื่อ[เหฺลื่อ] ว. อึดอัดใจ, ลําบากใจ, อลักเอลื่อ อาหลักอาเหลื่อ หรือ
อิหลักอิเหลื่อ ก็ว่า.
อีหลัดถัดทาน. ส่วนหนึ่งแห่งคําร้องในการเล่นโมงครุ่มซึ่งเป็นมหรสพชนิดหนึ่ง
ของหลวง โดยคนตีฆ้องจะร้องว่า ''อีหลัดถัดทา''.
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒