อะนะ, อะหนะน. ลูก, น้อง, (ใช้เป็นคำเรียกแสดงความรู้สึกรักและเอ็นดู) เช่น
อันอะหนะบุษบาบังอร. (อิเหนา), อานะ ก็ว่า. [ช. anak ว่า ลูก
(ใช้ได้ทั้งลูกคนและลูกสัตว์)].
อะนั้น(โบ) น. อันนั้น, สิ่งนั้น.
อะนี้(โบ) น. อันนี้, สิ่งนี้.
อะมีบาน. ชื่อสัตว์เซลล์เดียวพวกหนึ่ง ขนาดเล็กมากมองด้วยตาเปล่า
ไม่เห็น มีรูปร่างไม่แน่นอน ขยายพันธุ์ได้โดยการแบ่งตัวเอง.
(อ. amoeba).
อะเมริเซียมน. ธาตุลําดับที่ ๙๕ สัญลักษณ์ Am เป็นธาตุกัมมันตรังสีที่
นักวิทยาศาสตร์สร้างขึ้น ไม่มีปรากฏในธรรมชาติ. (อ. americium).
อะร้าอร่าม ๑(โบ) ก. ห่วงหน้าห่วงหลัง, งกเงิ่นด้วยความห่วงใย.
อะร้าอร่าม ๒ว. ลักษณะการแต่งกายที่มีเครื่องประดับเต็มไปทั้งตัว; ใหญ่ผิด
ปรกติ (มักใช้แก่หน้าอกผู้หญิง).
อะไรส. คําใช้แทนนาม แสดงคําถาม เช่น อะไรอยู่ในตู้, คําใช้แทนนาม
ที่ไม่เฉพาะเจาะจง เช่น อะไรก็เกิดขึ้นได้เสมอ. ว. ไร, ไหน, เช่น
เขาห่มผ้าอะไรก็ได้ทั้งนั้น ท่านไปซื้อของอะไรมา.
อะลุ่มอล่วย, อะลุ้มอล่วย[อะหฺล่วย] ก. ปรองดองกัน, ผ่อนหนักผ่อนเบาให้แก่กัน.
อะลูมิเนียมน. ธาตุลําดับที่ ๑๓ สัญลักษณ์ Al เป็นโลหะ ลักษณะเป็นของแข็งสีขาว
คล้ายเงิน หลอมละลายที่ ๖๖๐?ซ. ใช้ประโยชน์ได้มากมาย เช่น นําไป
ผสมกับโลหะอื่นเป็นโลหะเจือ ใช้ทําเครื่องครัว. (อ. aluminium).
อะหมน. ชนชาติไทยใหญ่สาขาหนึ่ง ที่เข้าไปอยู่ในแคว้นอัสสัม ประเทศ
อินเดียเมื่อราวพุทธศตวรรษที่ ๑๘, อาหม ก็ว่า.
อะไหล่ว. ที่เตรียมสำรองไว้ใช้เมื่อต้องการ เช่น เครื่องอะไหล่รถยนต์
ยางอะไหล่. (ฮ.).
อะอื้อ(โบ) ว. อื้ออึง, อื้อฉาว.
อะเอื้อยว. เจื้อยแจ้ว, เอื่อย ๆ, (ใช้แก่เสียง).
อักน. เครื่องสําหรับคัดด้ายหรือไหม มีรูปคล้ายระวิง สําหรับพันด้าย
หรือไหมเป็นตอน ๆ ตามลําดับเส้นใหญ่และเล็ก.
อั้ก, อั้ก ๆ, อั๊ก, อั๊ก ๆว. เสียงดังเช่นนั้นอย่างเสียงทุบแผ่นหลังด้วยกําปั้นหรือเสียง
ดื่มนํ้าอย่างเร็วเป็นต้น.
อักกะน. พระอาทิตย์; ต้นรัก. (ป.; ส. อรฺก).
อักโกธะน. ความไม่โกรธ, เป็นธรรมข้อ ๑ ในทศพิธราชธรรม.
(ดู ทศพิธราชธรรม หรือ ราชธรรม). (ป.).
อักขร, อักขระ[อักขะหฺระ] น. ตัวหนังสือ. (ป.; ส. อกฺษร).
อักขรวิธี น. วิธีเขียนและอ่านหนังสือให้ถูกต้อง, ชื่อตำราไวยากรณ์
ตอนที่ว่าด้วยตัวอักษร การอ่าน การเขียน และการใช้ตัวอักษร. (ป.).
อักขรวิบัติ น. การเขียน อ่าน หรือออกเสียงไม่ถูกต้องตามอักขรวิธี.
อักขรสมัย [อักขะหฺระสะไหฺม] น. วิชาหนังสือว่าด้วยการอ่าน
การเขียน. (ป.).
อักขรานุกรม น. หนังสือสําหรับค้นชื่อเรียงลําดับตามตัวอักษร.
อักขรานุกรมภูมิศาสตร์ น. หนังสือสําหรับค้นชื่อทางภูมิศาสตร์
เรียงลําดับตามตัวอักษร. (อ. gazetteer).
อักขรานุกรมดู อักขร, อักขระ.
อักขรานุกรมภูมิศาสตร์ดู อักขร, อักขระ.
อักขะ ๑[ขะ] น. เพลา, เพลาเกวียนหรือรถ; เกวียน; กระดูกไหปลาร้า.
(ป.; ส. อกฺษ).
อักขะ ๒[ขะ] น. ลูกเต๋า, ลูกบาศก์; การพนันเล่นลูกเต๋าหรือสกา.
(ป.; ส. อกฺษ).
อักขะ ๓[ขะ] น. ดวงตา; ความรู้สึก. (ป.; ส. อกฺษ).
อักโขว. มาก, หลาย. (ตัดมาจาก อักโขภิณี).
อักโขภิณี, อักโขเภณีน. จํานวนนับอย่างสูง คือ ๑ มีศูนย์ตาม ๔๒ ตัว; กองทัพอินเดีย
โบราณที่มีกระบวนรบพร้อมมูลตามกําหนด; ใช้ว่า อักเษาหิณี ก็มี.
(ป.; ส. อกฺเษาหิณี).
อักษร, อักษร[อักสอน, อักสอระ, อักสอน] น. ตัวหนังสือ, วิชาหนังสือ เช่น
ฉลาดรอบรู้ในอักษรสยาม. (ส.; ป. อกฺขร).
อักษรกลาง [อักสอน] น. พยัญชนะที่คําเป็นมีพื้นเสียงเป็นเสียง
สามัญ ผันได้ครบ ๔ รูป ๕ เสียง มีรูปวรรณยุกต์กับเสียงวรรณยุกต์
ตรงกัน เช่น กา ก่า ก้า ก๊า ก๋า คําตายมีพื้นเสียงเป็นเสียงเอก ผันได้
๔ เสียง มี ๓ รูป คือ พื้นเสียงเป็นเสียงเอก ผันด้วยวรรณยุกต์ ?เป็น
เสียงโท ผันด้วยวรรณยุกต์ ? เป็นเสียงตรี ผันด้วยวรรณยุกต์ ? เป็นเสียง
จัตวา เช่น จะ จ้ะ จ๊ะ จ๋ะ มี ๙ ตัว คือ ก จ ฎ ฏ ด ต บ ป อ.
อักษรต่ำ [อักสอน] น. พยัญชนะที่คําเป็นมีพื้นเสียงเป็นเสียง
สามัญ ผันได้ ๓ เสียง มี ๒ รูป คือ ผันด้วยวรรณยุกต์ ? เป็นเสียงโท
ผันด้วยวรรณยุกต์ ?เป็นเสียงตรี เช่น คา ค่า ค้า คําตายสระสั้น พื้น
เสียงเป็นเสียงตรี ผันด้วยวรรณยุกต์ ? เป็นเสียงโท ผันด้วยวรรณยุกต์
? เป็นเสียงจัตวา เช่น คะ ค่ะ ค๋ะ คําตายสระยาว พื้นเสียงเป็นเสียงโท
ผันด้วยวรรณยุกต์ ?เป็นเสียงตรี ผันด้วยวรรณยุกต์ ? เป็นเสียงจัตวา
เช่น คาก ค้าก ค๋าก มี ๒๔ ตัว คือ ค ฅ ฆ ง ช ซ ฌ ญ ฑ ฒ ณ ท ธ น
พ ฟ ภ ม ย ร ล ว ฬ ฮ.
อักษรบฏ [อักสอระบด] น. แผ่นผ้าที่เขียนสระ พยัญชนะ ใช้ใน
การเรียนการสอนในสมัยโบราณ, ที่ใช้แผ่นกระดาษติดผ้าหรือ
แผ่นกระดาษแทน ก็มี. (ส.).
อักษรลักษณ์ [อักสอระลัก, อักสอนลัก] น. จดหมาย, ในบทกลอน
มักใช้ว่า ลักษณ์.
อักษรเลข [อักสอระเลก, อักสอนเลก] น. วิธีเขียนหนังสือลับโบราณ
ใช้ตัวเลขแทนสระ; ตําแหน่งในคณะกรมการปกครองท้องที่มีมาแต่
โบราณ, ต่อมาใช้เรียกผู้ทําหน้าที่เลขานุการของผู้ว่าราชการจังหวัด.
อักษรศาสตร์ [อักสอระสาด, อักสอนสาด] น. วิชาการหนังสือ เน้น
ในด้านภาษาและวรรณคดี.
อักษรสมัย [อักสอนสะไหฺม] น. วิชาหนังสือว่าด้วยการอ่าน
การเขียน. (ส.).
อักษรสาส์น [อักสอนระสาด, อักสอนสาด] น. จดหมายของ
ประธานาธิบดีหรือประมุขของประเทศซึ่งมีชื่อเป็นอย่างอื่นที่ใช้
ในการเจริญสัมพันธไมตรีระหว่างประเทศ, เขียนเป็น อักษรสาสน
(อ่านว่าอักสอนสาน) ก็ได้.
อักษรสูง [อักสอน] น. พยัญชนะที่คําเป็นมีพื้นเสียงเป็นเสียงจัตวา
ผันได้ ๓ เสียง มี ๒ รูป คือ ผันด้วยวรรณยุกต์ ? เป็นเสียงเอก ผันด้วย
วรรณยุกต์ ? เป็นเสียงโท เช่น ขา ข่า ข้า คําตายพื้นเสียงเป็นเสียงเอก
ผันด้วยวรรณยุกต์ ? เป็นเสียงโท เช่น ขะ ข้ะ มี ๑๑ ตัว คือ ข ฃ ฉ ฐ
ถ ผ ฝ ศ ษ ส ห.
อักษะน. เพลา, แกน. (ส.); เรียกกลุ่มประเทศอันประกอบด้วยเยอรมนี
อิตาลี และญี่ปุ่น ที่รวมเป็นแกนร่วมรบกับกลุ่มประเทศฝ่าย
สัมพันธมิตรในสงครามโลกครั้งที่ ๒ ว่า ฝ่ายอักษะ.
อักเษาหิณีน. จํานวนนับอย่างสูง คือ ๑ มีศูนย์ตาม ๔๒ ตัว; กองทัพอินเดีย
โบราณที่มีกระบวนรบพร้อมมูลตามกําหนด; อักโขภิณี หรือ
อักโขเภณี ก็ว่า. (ส.; ป. อกฺโขภิณี).
อักเสบว. มีพิษกําเริบเนื่องจากแผลเป็นต้น; มีปฏิกิริยาตอบสนองป้องกัน
เฉพาะที่ชนิดเฉียบพลัน มีอาการปวด บวม แดง ร้อน และอาจมีไข้
เช่น ข้ออักเสบเฉียบพลัน, ชนิดเรื้อรัง การดำเนินโรคเป็นไปช้า ๆ
ไม่รุนแรง และมักมีเนื้อพังผืดเกิดขึ้น เช่น ข้ออักเสบเรื้อรัง. ก.
เกิดปฏิกิริยาตอบสนองป้องกันเฉพาะที่.
อักอ่วน(โบ) ว. ป่วน, พิพักพิพ่วน, ลังเลใจ, ตกลงใจไม่ได้, กระอักกระอ่วน
ก็ว่า.
อัคคะ[อักคะ] ว. เลิศ, ยอด. (ป.; ส. อคฺร).
อัคคิ, อัคคี[อักคิ, อักคี] น. ไฟ. (ป. อคฺคิ; ส. อคฺนิ).
อัคคีภัย น. ภัยที่เกิดจากไฟ, ไฟไหม้.
อัคนิ, อัคนี[อักนิ, อักคะนิ, อักนี, อักคะนี] น. ไฟ; ชื่อเทพแห่งไฟ. (ส. อคฺนิ;
ป. อคฺคิ).
อัคนิคณะ น. เปลวไฟ. (ส.).
อัคนิพ่าห์, อัคนิวาหะ น. ควัน. (ส.).
อัคนิรุทร [รุด] น. ไฟร้ายกาจ, เพลิงกาฬ.
อัคนิโหตร [โหด] น. การบูชาพระอัคนี (โดยมากใช้นํ้านม
กับนํ้ามัน). (ส.).
อัคร[อักคฺระ] ว. เลิศ, ยอด, มักใช้เป็นส่วนหน้าสมาส, เช่น อัครมเหสี
อัครมหาเสนาบดี. (ส.; ป. อคฺค).
อัครชายา น. ตําแหน่งมเหสีรอง.
อัครมหาเสนาบดี น. หัวหน้าเสนาบดี.
อัครมเหสี น. พระมเหสีเอกของพระเจ้าแผ่นดิน.
อัครราชทูต (โบ) น. ผู้แทนรัฐบาลไปราชการชั่วคราวหรือประจํา
อยู่ในสํานักแห่งรัฐบาลอื่น.
อัครสมณทูต [สะมะนะทูด] น. ทูตที่สันตะปาปาทรงแต่งตั้ง
ไปประจําสํานักประมุขของอีกรัฐหนึ่งในกรณีที่ไม่มีการแต่งตั้ง
เอกอัครสมณทูต มีฐานะระดับเดียวกับรัฐทูต. (อ. internuncio).
อังก. นําไปใกล้ ๆ ไฟเพื่อให้ร้อนหรือบรรเทาความหนาวเป็นต้น,
โดยปริยายหมายถึงอาการที่คล้ายคลึงเช่นนั้น เช่น เอามืออัง
หน้าผากดูว่าร้อนหรือไม่.
อังก์น. องก์, ตอนหนึ่งของเรื่องละคร. (ป.).
อังกนะ[กะนะ] น. การทําเครื่องหมาย, การประทับตรา. (ส.).
อังกฤษ[กฺริด] น. ชื่อประเทศ ชนชาติ และภาษาของชนผิวขาวพวกหนึ่ง
ที่อยู่ในเกาะทางทิศตะวันตกของทวีปยุโรปซึ่งเรียกว่า เกรตบริเตน;
เรียกโลหะชนิดหนึ่งเป็นแผ่นบาง ๆ สีคล้ายทองคําหรือสีอื่น ๆ ก็มี
ใช้สลักหรือปรุเป็นลายประดับเครื่องศพเป็นต้นว่า ทองอังกฤษ.
อังกวดน. จ้องหน่อง. (ช.).
อังกะลุงน. ชื่อเครื่องดนตรีอย่างหนึ่งของชวา ใช้เขย่าให้เกิดเสียง.
อังกาน. ตัวอักษรที่จารไว้หัวลานสําหรับบอกจํานวนใบลานที่จารแล้ว
๑๒ ตัวเป็น ๑ อังกา และ ๒ อังกา เป็น ๑ ผูก.
อังกาบน. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Barleria cristata L. ในวงศ์ Acanthaceae
ลําต้นไม่มีหนาม ดอกสีม่วง.
อังกาบฝรั่ง ดู ต้อยติ่ง.
อังกาบหนู น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Barleria prionitis L. ในวงศ์
Acanthaceae ลําต้นมีหนาม ดอกสีเหลือง.
อังกุระ, อังกูร[กูน] น. หน่อ, หน่อเนื้อเชื้อไข, เชื้อสาย; มักใช้ อังกูร เป็นส่วน
ท้ายของสมาส เป็น อางกูร เช่น พุทธางกูร นรางกูร. (ป., ส.).
อังกุศ[กุด] น. ขอเหล็กอย่างขอสับช้าง. (ส.; ป. องฺกุส).
อังคณะน. ลาน, ที่ว่าง, สนาม. (ป., ส.).
อังคณาน. นาง, ผู้หญิง. (ป. องฺคนา; ส. องฺคน, องฺคนา).
อังคาร[คาน] น. ชื่อวันที่ ๓ ของสัปดาห์; ชื่อดาวเคราะห์ดวงที่ ๔ ใน
ระบบสุริยะ มองเห็นด้วยตาเปล่า อยู่ห่างจากดวงอาทิตย์ประมาณ
๒๒๘ ล้านกิโลเมตร มีเส้นผ่าศูนย์กลาง ๖,๗๘๗ กิโลเมตร มีพื้น
ผิวขรุขระ และมีบรรยากาศเบาบาง ส่วนใหญ่เป็นแก๊สคาร์บอน
ไดออกไซด์ มีบริวาร ๒ ดวง; เถ้าถ่านของศพที่เผาแล้ว. (ป., ส.)
อังคาส[คาด] ก. ถวายอาหารพระ, เลี้ยงพระ. (ข.).
อังคีรส[คีรด] ว. มีรัศมีซ่านออกจากพระกาย, เป็นพระนามของพระพุทธเจ้า
พระองค์หนึ่ง. (ป., ส.).
อังคุฐ[คุด] น. นิ้วหัวแม่มือ. (ป. องฺคุฎฺ?; ส. องฺคุษฺ?.).
อังคุตรนิกาย[คุดตะระ] น. ชื่อคัมภีร์นิกายที่ ๔ แห่งพระสุตตันตปิฎก แสดง
หลักธรรมโดยแบ่งเป็นหมวด เรียงลำดับตามจำนวนหัวข้อธรรมะ
ตั้งแต่ ๑ หัวข้อถึง ๑๑ หัวข้อ.
อังฆาต[คาด] ก. กระทบ, เบียดเบียน.
อังแพลม[แพฺลม] น. ตะเกียงหิ้วขนาดเล็ก มีที่กำบังแสงและลม ๓ ด้าน
สำหรับส่องหาของหรือตีกบเป็นต้นในเวลากลางคืน.
อั้งยี่น. สมาคมลับของคนจีน; (กฎ) ชื่อความผิดอาญาฐานเป็นสมาชิก
ของคณะบุคคลซึ่งปกปิดวิธีดําเนินการและมีความมุ่งหมายเพื่อ
การอันมิชอบด้วยกฎหมาย เรียกว่า ความผิดฐานเป็นอั้งยี่. (จ.).
อั้งโล่น. เตาไฟดินเผาชนิดหนึ่งของจีน ยกไปได้. (จ.).
อังศุน. สาย, ทาง, เส้น, แถว; แสง, รัศมี. (ส. อํศุ; ป. อํสุ).
อังศุธร, อังศุมาลี น. พระอาทิตย์. (ส.).
อังศุก[สุก] น. ผ้าอย่างบาง. (ส.).
อังส, อังสะ[อังสะ] น. เรียกผ้าที่พระภิกษุสามเณรใช้ห้อยเฉวียงบ่าว่า ผ้าอังสะ;
ส่วน, ภาค; ส่วนของมุม. (ป. อํส).
อังสกุฏ [กุด] น. จะงอยบ่า.
อังสภาระ น. ของแบก.
อังสา น. บ่า, ไหล่. (ป., ส. อํส).
อังสตรอม[อังสะตฺรอม] น. หน่วยที่ใช้วัดระยะสั้นมาก ๆ ๑ อังสตรอม มีค่า
เท่ากับ ๑๐-๑๐ เมตร ใช้สัญลักษณ์ว่า ?. (อ. angstrom).
อังสนาน. ดอกประดู่. (ช.).
อังสาดู อังส, อังสะ.
อัจกลับ[อัดจะกฺลับ] น. โคมอย่างหนึ่งทําด้วยทองเหลือง บางทีมีระย้า
ห้อยด้วย ใช้ในสมัยโบราณ.
อัจจันต์ว. ยิ่ง, ยิ่งนัก. (ป. อฺจจนฺต; ส. อตฺยนฺต).
อัจจัยน. การล่วงไป; การล่วงเกิน, การดูหมิ่น. (ป. อจฺจย; ส. อตฺยย).
อัจจิน. เปลวไฟ, แสงไฟ. (ป.).
อัจจิมา น. ไฟ. ว. มีแสง, สว่าง, รุ่งเรือง. (ป.).
อัจจุตะ[อัดจุตะ] ว. ไม่เคลื่อนที่, มั่นคง, แน่นอน, เสมอไป. (ป.).
อัจเจกะว. ผิดปรกติ, บังเอิญเป็น; รีบร้อน; จำเป็น. (ป.).
อัจฉรา ๑[อัดฉะรา] น. นางฟ้า. (ป.; ส. อปฺสรสฺ).
อัจฉรา ๒[อัดฉะรา] น. นิ้วมือ; ลัดนิ้วมือหนึ่ง, เวลาประเดี๋ยวเดียว,
ชั่วพริบตา. (ป.).
อัจฉริย, อัจฉริยะ[อัดฉะริยะ] ว. วิเศษน่าอัศจรรย์, มีความรู้ความสามารถเกินกว่า
ระดับปรกติมาก. (ป.; ส. อาศฺจรฺย).
อัจฉริยบุคคล น. บุคคลผู้มีปัญญาความสามารถเยี่ยมยอดมาแต่
กําเนิด.
อัจฉริยภาพ น. ความเป็นผู้มีปัญญาความสามารถเกินกว่า
ระดับปรกติมาก.
อัจฉริยลักษณ์, อัจฉริยลักษณะ น. ลักษณะดีเด่นเป็นที่น่าอัศจรรย์
เช่น อัจฉริยลักษณ์ของภาษาไทย อัจฉริยลักษณะของมหาบุรุษ.
อัจนา[อัดจะ] น. การเซ่นสรวง, การถวาย, การบูชานับถือ. (ป. อจฺจนา).
อัชฌัตติก[อัดชัดติกะ] ว. ภายใน, เฉพาะตัว, ส่วนตัว, เช่น อัชฌัตติกปัญญา. (ป.).
อัชฌา[อัดชา] น. กิริยาดี; นิสัยใจคอ, ความรู้จักผ่อนปรน. (ตัดมาจาก
อัชฌาสัย).
อัชฌาจาร[จาน] น. ความประพฤติชั่ว, การล่วงมรรยาท, การละเมิดประเพณี.
(ป.).
อัชฌาศัย[ไส] (โบ) น. อัชฌาสัย.
อัชฌาสัย[ไส] น. กิริยาดี; นิสัยใจคอ, ความรู้จักผ่อนปรน; ใช้ว่า อัชฌา ก็มี,
(โบ) อัชฌาศัย. (ป.; ส. อธฺยาศย).
อัญ, อัญญะ[อันยะ] ว. อื่น, ต่างไป, แปลกไป. (ป. อญฺ?; ส. อนฺย).
อัญดิตถีย์, อัญเดียรถีย์ [ดิดถี, เดียระถี] น. พวกที่มีความเชื่อถือ
อย่างอื่น, พวกนอกพระพุทธศาสนา. (ป. อญฺ?ติตฺถิย; ส. อนฺย +
ตีรฺถฺย).
อัญมณี น. รัตนชาติที่เจียระไนแล้ว, แก้วมณีอื่น ๆ นอกจาก
เพชรพลอย; (กฎ; โบ) ของมีค่าอื่น ๆ เช่น มันผู้หนึ่งล้อมไว้เป็น
ไร่เป็นสวนมัน มันได้ปลูกสรรพอัญมณีในที่นั้นไว้ ให้ลดอากร
ไว้แก่มันปีหนึ่ง. (สามดวง).
อัญขยม[อันขะหฺยม] ส. ข้า, ข้าพเจ้า. (ข. อญขฺญุ ว่า ข้าพเจ้า).
อัญชนะน. ยาตา, ยาหยอดตา. (ป.).
อัญชนะศักราชน. ศักราชที่เริ่มตั้งก่อนพุทธศักราช ๑๔๗ ปี (อัญชนะศักราช
ลบด้วย ๑๔๗ เท่ากับพุทธศักราช).
อัญชลีน. การประนมมือ, การไหว้, บางทีใช้เป็น อัญชุลี หรือ ใช้ละว่า ชุลี
ก็มี. (ป., ส. อญฺชลิ).
อัญชันน. ชื่อพรรณไม้ ๒ ชนิดในวงศ์ Leguminosae คือ ไม้ต้นชนิด
Dalbergia duperreana Pierre และไม้เถาชนิด Clitoria ternatea
L. ชนิดหลังดอกสีครามแก่ ขาว และม่วงอ่อน. ว. เรียกสีครามแก่
อย่างสีดอกอัญชัน ว่า สีอัญชัน.
อัญชันป่า ดู หนอนตายหยาก (๒).
อัญชุลีน. อัญชลี.
อัญเชิญก. เชิญด้วยความเคารพนับถือ เช่น อัญเชิญพระพุทธรูปไปประดิษฐาน
ในพระอุโบสถ. (ข. อญฺเชิญ).
อัญประกาศ[อันยะ] น. เครื่องหมายวรรคตอนรูปดังนี้ '' '' สําหรับเขียนคร่อมคํา
หรือข้อความ เพื่อแสดงว่าข้อความนั้นเป็นคําพูด หรือเพื่อเน้นความนั้น
ให้เด่นชัดขึ้นเป็นต้น.
อัญประกาศเดี่ยว น. เครื่องหมายวรรคตอนรูปดังนี้ ' ' สําหรับเขียน
คร่อมคําหรือข้อความที่ซ้อนอยู่ภายในข้อความที่มีเครื่องหมาย
อัญประกาศอยู่แล้ว.
อัญมัญ[อันยะมันยะ] ว. ซึ่งกันและกัน, แก่กันและกัน, ของกันและกัน,
เช่น เป็นอัญมัญปัจจัย คือ เป็นปัจจัยของกันและกัน. (ป. อ?ฺ?มญฺ?).
อัญรูป[อันยะ] น. ธาตุเดียวกันแต่มีสมบัติและรูปแบบต่างกัน เมื่อนําไป
ทําปฏิกิริยากับธาตุอื่นธาตุเดียวกัน จะให้ผลเป็นสารประกอบ
อันเดียวกัน เช่น ธาตุคาร์บอน มีอัญรูป คือ เพชร กับ แกรไฟต์
เมื่อนําอัญรูปทั้ง ๒ นี้ ไปเผาด้วยความร้อนสูงกับธาตุออกซิเจน
จะได้แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์เช่นเดียวกัน.
อัฏ[อัดตะ] (แบบ) น. คดีความ. (ป. อฏฺฏ).
อัฏฐ, อัฏฐะ[อัดถะ] (แบบ) ว. แปด. (ป.).
อัฏฐบาน [บาน] น. น้ำที่คั้นจากผลไม้ มี ๘ อย่าง คือ น้ำมะม่วง
น้ำชมพู่หรือน้ำหว้า น้ำกล้วยมีเม็ด น้ำกล้วยไม่มีเม็ด น้ำมะซาง
น้ำลูกจันทน์หรือน้ำองุ่น น้ำเหง้าอุบล น้ำมะปรางหรือน้ำลิ้นจี่,
เขียนว่า อัฐบาน ก็มี.
อัฏฐังค์ น. องค์ ๘, ๘ ส่วน, ๘ ชั้น. (ป.).
อัฏฐังคิกมรรค [อัดถังคิกะมัก] น. มรรคประกอบด้วยองค์ ๘.
(ป. อฏฺ?งฺคิกมคฺค).
อัฏฐังสะ ว. มี ๘ เหลี่ยม. (ป.).
อัฏฐังค์ดู อัฏฐ, อัฏฐะ.
อัฏฐังคิกมรรคดู อัฏฐ, อัฏฐะ.
อัฏฐังสะดู อัฏฐ, อัฏฐะ.
อัฏนา[อัดตะนา] น. เรียกชื่อพิธียิงปืนเพื่อขับไล่ภูตผีปีศาจตามประเพณี
ความเชื่อในระหว่างที่พระสงฆ์สวดอาฏานาฏิยสูตรในวันทําพิธี
ตรุษว่า ยิงปืนอัฏนา, อาฏานา ก็ว่า.
อัฐ ๑[อัด] น. (โบ) เรียกเงินปลีกสมัยก่อน ๘ อัฐ เท่ากับ ๑ เฟื้อง; เงิน,
เงินตรา, เช่น คนมีอัฐ; ราคาถูก ในสํานวนว่า ไม่กี่อัฐ, ไม่กี่อัฐฬส ก็ว่า.
อัฐยายซื้อขนมยาย (สํา) ก. เอาทรัพย์จากผู้ปกครองหญิงที่จะขอ
แต่งงานด้วย มอบให้เป็นสินสอดทองหมั้นแก่ผู้ปกครองหญิงนั้น
โดยสมรู้กัน, โดยปริยายหมายถึงการกระทําอย่างอื่นในทํานอง
เดียวกันนี้ เช่น เอาทรัพย์จากผู้ใดผู้หนึ่งซื้อหรือแลกสิ่งของอื่น
ของผู้นั้น.
อัฐฬส [อัดลด] น. ราคาถูก ในสํานวนว่า ไม่กี่อัฐฬส, ไม่กี่อัฐ ก็ว่า.
อัฐ ๒[อัดถะ] ว. แปด. (ป. อฏฺ?).
อัฐเคราะห์ (โหร) น. เรียกดาวเฉพาะ ๘ ดวง คือ อาทิตย์ (ประจํา
ทิศอีสาน ใช้เลข ๑ แทน) จันทร์ (ประจําทิศบูรพา ใช้เลข ๒ แทน)
อังคาร (ประจําทิศอาคเนย์ใช้เลข ๓ แทน) พุธ (ประจําทิศทักษิณ
ใช้เลข ๔ แทน) เสาร์ (ประจําทิศหรดี ใช้เลข ๗ แทน) พฤหัสบดี
(ประจําทิศประจิม ใช้เลข ๕ แทน) ราหู (ประจําทิศพายัพ ใช้เลข
๘ แทน) และศุกร์ (ประจําทิศอุดร ใช้เลข ๖ แทน) เขียนเป็น
แผนภูมิดังนี้
(รูปภาพ)
ว่า ทักษา, ถ้าเกิดวันใด ก็ถือวันนั้นเป็นบริวาร แล้วนับเวียนขวาไป
ตามทิศทั้ง ๘ เช่น เกิดวันอาทิตย์ อาทิตย์เป็นบริวาร จันทร์เป็นอายุ
อังคารเป็นเดช พุธเป็นศรี เสาร์เป็นมูละ พฤหัสบดีเป็นอุตสาหะ
ราหูเป็นมนตรีและศุกร์เป็นกาลกรรณี.
อัฐทิศ น. ชื่อพระแท่นรูป ๘ เหลี่ยม ที่พระมหากษัตริย์ประทับเพื่อ
รับนํ้าอภิเษกในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก, เรียกเต็มว่า พระที่นั่ง
อัฐทิศอุทุมพรราชอาสน์.
อัฐบริขาร น. เครื่องใช้สอยของพระภิกษุในพระพุทธศาสนา มี
๘ อย่าง คือ สบง จีวร สังฆาฏิ บาตร มีดโกนหรือมีดตัดเล็บ เข็ม
ประคดเอว กระบอกกรองนํ้า (ธมกรก), สมณบริขาร ก็เรียก.
(ป. อฏฺ?ปริขาร).
อัฐบาน น. นํ้าที่คั้นจากผลไม้ มี ๘ อย่าง คือ นํ้ามะม่วง นํ้าชมพู่หรือ
นํ้าหว้า นํ้ากล้วยมีเม็ด นํ้ากล้วยไม่มีเม็ด นํ้ามะซาง นํ้าลูกจันทน์หรือ
น้ำองุ่น นํ้าเหง้าอุบล นํ้ามะปรางหรือน้ำลิ้นจี่, เขียนว่า อัฏฐบาน ก็มี.
อัฐมี น. ดิถีที่ ๘, เรียกวันถวายพระเพลิงพระพุทธเจ้าในวันแรม
๘ ค่ำ เดือน ๖ ว่า วันอัฐมี.
อัฐศก น. เรียกปีจุลศักราชที่ลงท้ายด้วยเลข ๘ เช่น ปีขาลอัฐศก
จุลศักราช ๑๓๔๘.
อัฐม, อัฐมะ[อัดถะมะ] (แบบ) ว. ที่ ๘ เช่น อัฐมภาค อัฐมราชา. (ป. อฏฺ?ม).
อัฐิ[อัดถิ] น. กระดูกคนที่เผาแล้ว. (ป. อฏฺ??; ส. อสฺถิ).
อัฐิมิญชะ น. เยื่อในกระดูก. (ป. อฏฺ??ม?ฺช).
อัฐิสัณฐาน น. ทรงกระดูก.
อัฒ[อัดทะ] ว. กึ่ง, ครึ่ง, ซีก. (ป. อฑฺฒ; ส. อรฺธ).
อัฒจันทร์ น. ที่นั่งเป็นขั้น ๆ สําหรับดูการแสดงมีลักษณะเป็นรูป
ครึ่งวงกลม, ชั้นที่ตั้งของขายหรือก้าวขึ้นลงทําเป็นขั้น ๆ, อรรธจันทร์
ก็ว่า.
อัฒภาค น. เครื่องหมายวรรคตอนรูปดังนี้ ; สําหรับคั่นคําหรือ
ประโยค. (ป. อฑฺฒภาค).
อัฒมณฑล น. กึ่งวงกลม. (ป. อฑฺฒมณฺฑล).
อัฒมาส น. ครึ่งเดือน. (ป. อฑฺฒมาส).
อัฒรัตติ น. เที่ยงคืน. (ป. อฑฺฒรตฺติ).
อัณฑ, อัณฑะ[อันทะ] น. ส่วนหนึ่งของอวัยวะลับชาย, กระโปก; ไข่. (ป., ส.).
อัณฑโกส น. เปลือกไข่. (ป.; ส. อณฺฑโกศ).
อัณฑชะ น. ''เกิดแต่ไข่'' หมายถึง สัตว์ที่เกิดจากไข่ เช่น ไก่
นก เต่า. (ป., ส.).
อัณฑาการ ว. รูปไข่, กลมรี. (ส.).
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒