จลนพลศาสตร์[จะละนะพนละ-, จนละนะพนละ-] น. สาขาหนึ่งของพลศาสตร์ ว่าด้วย
การเคลื่อนที่ของเทหวัตถุที่เป็นของแข็ง และแรงที่ก่อให้เกิดการเคลื่อน
ที่นั้นด้วย. (อ. kinetics).
จลนศาสตร์[จะละนะ-, จนละนะ-] น. สาขาหนึ่งของพลศาสตร์ ว่าด้วยการเคลื่อนที่ของ
เทหวัตถุที่เป็นของแข็ง โดยไม่คํานึงถึงแรงที่ก่อให้เกิดการเคลื่อนที่นั้น.
(อ. kinematics).
จลนี ๑[จะ-] (กลอน) น. เนื้อสมัน. (ป.).
จลนี ๒[จะ-] (กลอน) น. ชะนี เช่น จลนีหวนโหนปลายทูม. (ม. คําหลวง
ทานกัณฑ์). (ป.).
[จะ-] (แบบ) น. ธูป, ของหอม; แสงสว่าง, ฟ้าแลบ, เช่น จลาจเลนทร์.
(ม. คําหลวง แปลจากคํา คนฺธมาทโน; ส. จล + อจล + อินฺทฺร).
[จะลาจน] น. ความปั่นป่วนวุ่นวายไม่มีระเบียบ. (ป., ส. จล + อจล).
จวกก. สับหรือฟันโดยแรงด้วยจอบเป็นต้น, (ปาก) โดยปริยายหมายถึงตี
ฟัน ชกต่อยผู้อื่นโดยแรง หรือว่าร้ายด้วยวาจา.
จ๊วกว. คําแต่งคํา ขาว ให้รู้ว่าสีขาวมาก, จั๊วะ ก็ว่า.
จวง, จวงหอมดู เทพทารู, เทพทาโร.
จวงจันทน์ น. เครื่องหอมที่เจือด้วยจวงและจันทน์.
จ้วงก. กิริยาที่เอาภาชนะเช่นขันเอื้อมลงไปตักนํ้าขึ้นมาโดยแรง; อาการที่เอา
พายพุ้ยนํ้าโดยเร็วอย่างพายเรือแข่ง; โดยปริยายหมายถึงกิริยาที่ตีหรือฟัน
สุดแขน เช่น จ้วงตี จ้วงฟัน.
จ้วงจาบ ว. อาจเอื้อม, ล่วงเกินผู้อื่นด้วยวาจา, จาบจ้วง ก็ว่า.
จ๋วง(ถิ่น-พายัพ) น. ต้นสนเขา. (ดู สน ๑).
จ๋วงเครือ(ถิ่น-พายัพ) น. ต้นรากสามสิบ. (ดู รากสามสิบ).
จวดน. ชื่อปลาทะเลหลายชนิดและหลายสกุลในวงศ์ Sciaenidae มีทั้งขนาดเล็ก
และขนาดใหญ่ปลายหัวอาจทู่หรือแหลม ปากเชิดมากน้อยหรืองุ้มตํ่า บ้าง
มีฟันแหลมคมหรือละเอียด หางเป็นรูปตัดมน หรือ กลม จนแม้กระทั่งแหลม
โดยทั้งหมดขึ้นอยู่กับชนิดหรือขนาด ลําตัวมักมีสีเงินหรือเทา บ้างมีจุดประ
บนลําตัวและครีบ มักอยู่รวมกันเป็นฝูงใกล้ฝั่ง หรือบริเวณนํ้ากร่อยปากแม่นํ้า
ทําเสียงได้.
จวดลากดู แก้ว ๔.
จวน ๑น. ที่อยู่ของเจ้าเมือง, บ้านที่ทางราชการจัดให้เป็นที่อยู่ของผู้ว่าราชการ
จังหวัดเรียกว่า จวนผู้ว่าราชการจังหวัด.
จวน ๒น. ผ้าชนิดหนึ่ง.
จวน ๓ว. เกือบ, ใกล้, เช่น จวนถึง จวนตาย จวนได้.
จวนเจียน ว. หวุดหวิด, เฉียด.
จวนแจ ว. กระชั้นชิด (ใช้เกี่ยวกับเวลา).
จวนตัว ว. เข้าที่คับขัน, เข้าที่จําเป็น.
จวบน. พบ, ประสบ, ร่วม, ถึง.
จวบจวน ว. จนถึง, ถึงที่.
จวัก[จะหฺวัก] น. เครื่องใช้ตักแกงหรือตักข้าว ทําด้วยกะลามะพร้าว มีด้ามถือ,
กระจ่า จ่า หรือ ตวัก ก็ว่า.
จอ ๑น. ชื่อปีที่ ๑๑ ของรอบปีนักษัตร มีหมาเป็นเครื่องหมาย.
จอ ๒น. ผ้าขาวที่ขึงไว้สําหรับเชิดหนังหรือฉายภาพยนตร์เป็นต้น; โดยปริยาย
เรียกสิ่งที่มีลักษณะคล้ายคลึงเช่นนั้น เช่น จอโทรทัศน์.
จ่อ ๑ก. เอาสิ่งใดสิ่งหนึ่งเข้าไปใกล้หรือเกือบจดสิ่งอื่น เช่น เอายาดมจ่อจมูก;
มุ่งอยู่เฉพาะกับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง มักใช้เข้าคู่กับคำ จด เป็น จดจ่อ เช่น เขามี
ใจจดจ่อกับงาน.
จ่อคิว (ปาก) ว. ใกล้ถึงลำดับที่จะได้หรือจะเป็น เช่น เขาจ่อคิวขึ้น
(ถิ่น-อีสาน) น. ภาชนะสานชนิดหนึ่ง รูปร่างอย่างกระด้ง มีไส้สานเป็น
จ่อ ๒(ถิ่น-อีสาน) น. ภาชนะสานชนิดหนึ่ง รูปร่างอย่างกระด้ง มีไส้สานเป็น
ช่องโค้งอยู่ภายในใช้เลี้ยงตัวไหม.
จ้อว. อาการที่พูดหรือคุยเรื่อยไปไม่หยุดปาก เช่น พูดจ้อ.
จ๋อน. คําใช้เรียกลิงหรือเด็กที่ซนอย่างลิงว่า อ้ายจ๋อ.
จอก ๑น. ภาชนะเล็ก ๆ รูปอย่างขัน ถ้าใช้สําหรับตักนํ้าโดยลอยอยู่ในขันใหญ่เรียก
จอกลอย, ถ้าใช้ใส่หมากในเชี่ยนหมากเรียก จอกหมาก; ภาชนะเล็ก ๆ รูป
ทรงกระบอก ใช้กินยา ดื่มเหล้า เป็นต้น; ใช้เป็นลักษณนาม เช่น เหล้า ๓ จอก.
จอก ๒น. ชื่อไม้นํ้าชนิด Pistia stratiotes L. ในวงศ์ Araceae ลอยอยู่บนผิวนํ้า
ไม่มีลําต้นมีแต่รากเป็นกลุ่มใหญ่ ใบเป็นแผ่นสีเขียวสดซ้อน ๆ กัน
เป็นกลุ่ม ยาว ๕-๑๐ เซนติเมตร.
จอก ๓(โบ) น. นกกระจอก.
จ้อก, จ้อก ๆว. เสียงอย่างเสียงนํ้าที่ไหลตกลงมา.
จ๊อกว. เสียงร้องของไก่เมื่อเวลาเจ็บหรือใกล้จะตาย, เสียงร้องของไก่ชนตัวที่แพ้,
โดยปริยายหมายความว่า ยอมแพ้, ใช้ตามสํานวนนักเลงไก่ เพราะไก่ตัวใด
ร้องจ๊อก ก็แสดงว่าไก่ตัวนั้นแพ้; เสียงท้องร้องเวลาหิว, จ๊อก ๆ ก็ว่า.
จ๊อก ๆว. เสียงอย่างเสียงนํ้าที่ไหลตกลงมาเบา ๆ; เสียงท้องร้องเวลาหิว, จ๊อก ก็ว่า.
จ้อกแจ้กว. เสียงดังเช่นนั้น, เสียงของคนมาก ๆ ที่ต่างคนต่างพูดกันจนฟังไม่ได้ศัพท์.
จ้อกวอกว. ขาวมาก (มักใช้แก่หน้าที่ผัดแป้งไว้ขาวเกินไป).
จอกหูหนูน. ชื่อผักกูดนํ้าชนิด Salvinia cucullata Roxb. ในวงศ์ Salviniaceae
ลอยอยู่บนผิวนํ้า มีรากเป็นฝอยยาวคล้ายจอก ที่ต่างกับจอก คือ มีใบ
๒ ใบอยู่ตรงข้ามกัน ก้านใบสั้น ตัวใบกลม สีเขียวแก่ โคนใบเว้าเข้า
เล็กน้อย ตั้งชูขึ้นคล้ายหูหนู.
จองก. ผูกไว้; มั่นหมายไว้, ขอกําหนดไว้, เช่น จองกฐิน จองที่. (ข. จง ว่า ผูก).
จองกฐิน ก. แจ้งความจำนงว่าจะนำผ้ากฐินไปทอดที่วัดนั้น ๆ ไว้เป็น
การล่วงหน้า.
จองคช [-คด] น. ช้างที่ผูกเครื่องรบเข้าระวางทัพ.
จองจำ ก. ใส่ตรวนหรือเครื่องพันธนาการขังไว้ในคุกในตะรางเป็นต้น,
จําจอง ก็ว่า.
จองตั๋ว (ปาก) ก. ซื้อตั๋วล่วงหน้า.
จองถนน (โบ) ก. ถมที่ลุ่มขึ้นเป็นถนน.
จองล้างจองผลาญ ก. ผูกใจเจ็บคิดจะทำการแก้แค้นให้ได้.
จองเวร ก. ผูกอาฆาตพยาบาท.
จองเวรจองกรรม ก. ผูกอาฆาตพยาบาทไม่มีที่สิ้นสุด.
จ้อง ๑(ถิ่น-พายัพ) น. ร่ม. (อนันตวิภาค ว่า จ่อง).
จ้อง ๒ก. เพ่งตาดูหรือมุ่งมองดูสิ่งใดสิ่งหนึ่งโดยเฉพาะ เช่น จ้องหน้า, มุ่งคอย
จนกว่าจะได้ช่อง, คอยที, เช่น จ้องจับผิด จ้องจะทําร้าย จ้องจะแทง, กิริยา
ที่เอาปืนหรืออาวุธเล็งมุ่งตรงไปยังสิ่งใดสิ่งหนึ่ง.
จ๋อง(ปาก) ว. หงอยเหงา, เซื่อง, ไม่กล้า, ไม่คึกคัก.
จ้องเตน. ต้องเต.
จองเปรียง[-เปฺรียง] น. ชื่อพิธีอย่างหนึ่งของพราหมณ์ เป็นพิธีจุดโคมรับพระเป็นเจ้า
ทําในวันเพ็ญเดือน ๑๒.
จองหง่องว. อาการที่นั่งอย่างหงอยเหงา.
จ้องหน่องน. เครื่องทําให้เกิดเสียงเป็นเพลง โดยใช้ปากคาบแล้วกระตุกหรือชักด้วย
เชือกให้สั่นดังเป็นเสียงดนตรี.
จองหองว. เย่อหยิ่ง, ทะนงตัว, ถือดี, อวดดี.
จองหองพองขน ว. เย่อหยิ่งแสดงอาการลบหลู่.
จอแจว. มีผู้คนคับคั่งและมีเสียงเซ็งแซ่ เช่น ผู้คนจอแจ ตลาดจอแจ; จวนแจ เช่น
เวลาจอแจเต็มที.
จ๋อแจ๋ว. เสียงอย่างเสียงเด็กพูด.
จอดก. หยุดอยู่หรือทําให้หยุด, หยุดอยู่ชั่วคราว, (ใช้แก่เรือรถเป็นต้น); (ปาก)
พ่ายแพ้, ไม่มีทางสู้, ตาย; (กลอน) รัก เช่น มิตรใจเรียมจอดเจ้า จักคิด
ถึงฤๅ. (นิ. นรินทร์).
จอน ๑, จอนหูน. ชายผมข้างหูที่ระลงมาที่แก้ม.
จอน ๒(กลอน) น. เครื่องประดับหูอยู่ด้านหน้ากรรเจียก เช่น กรรเจียกซ้อน
จอนแก้วแพรวพราว. (อิเหนา), เขียนเป็น จร ก็มี. (ไทยใหญ่ จอน ว่า เสียบ).
จ้อน ๑ดู กระจ้อน ๑.
จ้อน ๒ว. แคระ, เล็ก, แกร็น; เฟ็ด, หด, สั้น, ถลกขึ้นสูง, เช่น นุ่งผ้าจ้อน.
จอนจ่อว. อาการนั่งชันเข่าค้อมหลังลง.
จอบ ๑น. เครื่องมือสําหรับขุด พรวน หรือถากดิน ทําด้วยเหล็กหน้าแบนกว้าง
มีด้ามยาว; เรียกฟันหน้าบนที่ใหญ่กว่าปรกติ ว่า ฟันจอบ.
จอบ ๒(ถิ่น-อีสาน) ก. แอบ, ลอบ, คอยฟัง; (ถิ่น-พายัพ) ล่อ, เล้าโลม, ชักชวน.
จอบ ๓น. ชื่อหอยทะเลกาบคู่ในวงศ์ Pinnidae เปลือกค่อนข้างเปราะ รูปร่าง
คล้ายซองพลู ปลายด้านหนึ่งแผ่บานออก อีกด้านหนึ่งเรียวลง สีนํ้าตาล
อมเทา มีหลายชนิด เช่น ชนิด Pinna bicolor, Atrina vexillum, ซองพลู
ก็เรียก.
จอมน. ยอดที่สูงสุดของสิ่งที่มีฐานใหญ่ปลายเรียวเล็กขึ้นไป เช่น จอมเขา;
ผู้ที่ยอดเยี่ยมในหมู่ เช่น จอมโจร.
จอมขวัญ น. ผู้ที่เป็นมิ่งขวัญอย่างยอดเยี่ยม หมายถึง หญิงที่รัก.
จอมใจ น. หญิงที่เป็นยอดดวงใจ.
จอมไตร น. ผู้เป็นใหญ่ในโลกสาม, โดยมากหมายถึงพระพุทธเจ้า หรือ
พระอิศวร (ตัดมาจาก จอมไตรโลก หรือ จอมไตรภพ).
จอมทัพ น. ตําแหน่งสูงสุดของกองทัพ.
จอมปลวก น. รังปลวกขนาดใหญ่ที่สูงเป็นจอมขึ้นไป.
จอมพล น. ยศทหารบกชั้นสูงสุด, ถ้าเป็นทหารเรือ เรียก จอมพลเรือ,
ถ้าเป็นทหารอากาศเรียก จอมพลอากาศ.
จ่อม ๑น. ชื่ออาหารอย่างหนึ่ง ทําด้วยปลาหรือกุ้งตัวเล็ก ๆ หมักเกลือไว้ระยะหนึ่ง
แล้วใส่ข้าวสารคั่วป่น ทำด้วยปลาเรียกว่า ปลาจ่อม ทำด้วยกุ้งเรียกว่า กุ้งจ่อม
ใช้เป็นเครื่องจิ้ม.
จ่อม ๒ก. หย่อนลง, วางลง, เช่น เอาเบ็ดไปจ่อม จ่อมก้นไม่ลง, จุ่มลง, จม, เช่น
ปวงเทพเจ้าตกจม จ่อมม้วย. (โคลงตำนานศรีปราชญ์), จอด เช่น
ใจจ่อมเจ้า; ฟุบ, หมอบ, (ใช้แก่สัตว์ เช่น โค กระบือ).
จ่อมจ่ายก. ค่อยจับจ่าย, จ่ายทีละน้อย.
จอมปลอมว. ที่หลอกลวงให้คนเชื่อว่าเป็นเช่นนั้นจริง เช่น ของจอมปลอม
ผู้ดีจอมปลอม บัณฑิตจอมปลอม.
จ้อมป้อมว. จอมเปาะ.
จอมเปาะว. กลมนูนอย่างปุ่มฆ้อง.
จอมสุรางค์น. ชื่อเพลงไทยทํานองหนึ่ง.
จ่อย(ถิ่น-อีสาน) ว. ผอม.
จ้อย ๑ว. เล็ก, น้อย, เช่น เรื่องจ้อย.
จ้อย ๒, จ้อย ๆว. คล่อง, ไม่หยุดปาก, ในคำว่า พูดจ้อย หรือ พูดจ้อย ๆ.
จ้อย ๓ว. ไม่ได้วี่แวว, ไร้วี่แวว, เช่น หายจ้อย เงียบจ้อย.
จ๋อย ๑undefined
จ๋อย ๒ว. คําแต่งคํา เหลือง หรือ หวาน ให้รู้ว่าเหลืองหรือหวานจริง ๆ เช่น
เหลืองจ๋อย หวานจ๋อย.
จ๋อย ๓, จ๋อย ๆว. คล่อง, ไม่หยุดปาก, เช่น พูดจ๋อย พูดจ๋อย ๆ.
จอแสดู ชาด.
จะ ๑คำกร่อนของคำหน้าซึ่งซ้ำกับคำหลังในคำที่มี จ เป็นพยัญชนะต้นใน
จะ ๒เป็นคําช่วยกริยาบอกอนาคต เช่น จะไป จะอยู่.
จ้ะว. คํารับ (ใช้เป็นสามัญทั่วไป).
จ๊ะ ๑ว. คําต่อท้ายคําเชิญชวนหลังคำ ''นะ'' หรือ ''ซิ'' เช่น ไปนะจ๊ะ เชิญซิจ๊ะ
หรือต่อท้ายคำถามเป็นต้น เช่น อะไรจ๊ะ.
จ๊ะ ๒ก. เจอกันหรือพ้องกันโดยบังเอิญ เช่น เดินมาจ๊ะกัน แกงจ๊ะกัน.
จ๊ะเอ๋ น. ชื่อการเล่นชนิดหนึ่งที่ผู้หนึ่งโผล่หน้าหรือเปิดหน้าแล้วพูดว่า
''จ๊ะเอ๋'' กับอีกผู้หนึ่งซึ่งมักเป็นเด็ก.
จ๋ะ ๑ว. เสียงประกอบคําถาม.
จ๋ะ ๒ว. เสียงประกอบคําเรียก เช่น แม่จ๋ะ (เป็นเสียงสั้นจากคํา จ๋า).
จะกรัจจะกราจ(กลอน) ว. เสียงขบฟันกรอด ๆ, ทําอาการเกรี้ยวกราด, เช่น ขบฟันขึงเขียว
จะกรัจจะกราจคึกคาม. (สุธนู), เขียนเป็น จะกรัดจะกราด ก็มี.
จะกรุน, จะกรูนว. สีดํา, โบราณเขียนเป็น จกรูน ก็มี เช่น ช้างสารชํานิเมามัน หลากหลาก
หลายพรรณ แลหน้าจกรูนแสงนิล. (อนิรุทธ์).
จะกรุมจะกรามว. ตะกรุมตะกราม, ซุ่มซ่าม.
จะกละ ๑, จะกลามว. ตะกละ, ตะกลาม, มักกิน, กินไม่เลือก, เห็นแก่กิน, มักใช้รวมกันว่า
จะกละจะกลาม ก็มี, ตะกละตะกลาม ก็ว่า, โดยปริยายหมายความว่า
อยากได้มาก ๆ.
จะกละ ๒น. ชื่อผีชนิดหนึ่ง เชื่อกันว่ามีรูปเป็นแมว อยู่ในจําพวกผีป่า หมอผี
ชาวป่าเลี้ยงไว้ใช้ไปทําร้ายศัตรู. (สยามสมาคม).
จะกวดน. ตะกวด.
จะกูดน. เครื่องถือท้ายเรือ คล้ายหางเสือ ทำด้วยไม้เป็นแผ่นใหญ่ รูปร่าง
คล้ายพาย มีด้ามยาว, จังกูด หรือ ตะกูด ก็เรียก.
จะเกร็งดู เหงือกปลาหมอ ๒.
จะขาบ ๑ดู ตะขาบ ๑.
จะขาบ ๒ดู ตะขาบ ๓.
จะเข้ ๑น. เครื่องดนตรีไทยชนิดหนึ่ง มีรูปร่างคล้ายตัวจระเข้ ตัวเป็นโพรง วางยาว
ไปกับพื้น มีสาย ๓ สาย มีนม ๑๑ นมเป็นฐานรองรับสายเมื่อกดนิ้วขณะดีด
ทําให้มีเสียงสูงตํ่า มีขา ๕ ขา ใช้บรรเลงผสมอยู่ในวงเครื่องสายและมโหรี,
ลักษณนามเรียก ตัว.
จะเข้ ๒(โบ) น. จระเข้.
จะเข็บดู ตะเข็บ ๑.
จะแคง(ถิ่น) ว. ตะแคง. (ดู จระแคง).
จะงอยน. ปลายหรือที่สุดที่มีลักษณะโค้งหรืองุ้มลง เช่น จะงอยปากนกแก้ว
จะงอยบ่า, ราชาศัพท์เรียก จะงอยบ่า ว่า พระอังสกุฏ.
จะจะว. ให้ชัดเจน, กระจ่าง, เช่น เขียนจะจะ; ห่างเป็นระยะ ๆ เช่น ดํานาจะจะ.
จะจ้าว. เสียงร้องไห้.
จ๊ะจ๋าว. เรียกอาการที่เด็กเริ่มหัดพูดพูดอย่างน่ารักน่าเอ็นดู เช่น ลูกฉันเริ่มหัดพูด
จ๊ะจ๋าแล้ว. ก. อาการที่คู่รักพูดคุยกันอย่างมีความสุข เช่น สองคนนั้นเขา
กำลังจ๊ะจ๋ากันอยู่อย่าไปกวนเขา.
จะแจ้งว. กระจ่าง, ชัดเจน, แจ่มแจ้ง.
จะแจ่ม(กลอน) ว. แจ่ม, ใส, กระจ่าง, ชัดเจน, ไม่มัว.
จะไจ้ว. บ่อย ๆ, เนือง ๆ.
จะบันก. ตะบัน, ทิ่มหรือแทงกดลงไป, กระทุ้ง, เช่น ดาบดั้งดึงโดดดั้น
จะบันแรง. (ยอพระเกียรติกรุงธน).
จะปิ้งน. เครื่องปิดของลับของเด็กหญิง ทําด้วยเงิน ทอง หรือนาก เป็นต้น,
กระจับปิ้ง จับปิ้ง ตะปิ้ง หรือ ตับปิ้ง ก็เรียก. (ม.); แผ่นโลหะที่ติดฝาหีบ
สําหรับลั่นกุญแจ, ใช้เรียกสิ่งอื่นที่มีลักษณะคล้ายกัน เช่น จะปิ้งหูกลอง
จะปิ้งห่วงประตู.
จะปิ้งเรือ น. แผ่นโลหะโดยมากทําเป็นรูปดอกจัน สําหรับตรึงที่โคนห่วง
ร้อยโซ่ผูกเรือ.
จะเพลิงดู กระดูกค่าง.
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒