ชังก. เกลียด, ไม่ชอบ, ไม่รัก.
ชั่งน. มาตราเงินตามวิธีประเพณี ๒๐ ตําลึงหรือ ๘๐ บาท
เป็น ๑ ชั่ง; ชื่อมาตราชั่งตามวิธีประเพณีแบบไทย ๒๐ ตําลึง
เป็น ๑ ชั่ง หรือมีน้ำหนักเท่ากับ ๑,๒๐๐ กรัม, ถ้าเป็นชั่งจีน
มีนํ้าหนักเท่ากับ ๖๐๐ กรัม คือเป็นครึ่งหนึ่งของชั่งไทย.
ก. กระทําให้รู้นํ้าหนักโดยใช้เครื่องชั่งหรือตราชูเป็นต้น.
ชั่งใจ ก. คิดให้แน่ก่อนที่จะตัดสินใจ.
ชั่งหลวง น. ชื่อมาตราชั่งของหลวง มีนํ้าหนักเท่ากับ
๖๐๐ กรัม.
ชังคา(กลอน) น. ราชโองการ เช่น อย่าหมอบมัวคอยฟังพระชังคา.
(พาลีสอนน้อง).
ชังฆ[ชังคะ] (แบบ) น. ชงฆ์, แข้ง. (ป., ส.).
ชังฆวิหาร น. การเดินไปมา.
ชัชวาล[ชัดชะวาน] ว. สว่าง, รุ่งเรือง, โพลงขึ้น. (ส. ชฺวาล).
ชัฏ[ชัด] (แบบ) น. ป่าทึบ, ป่ารก, เซิง, เช่น ตัวก่านกาจ
ชาติชัฏขน. (ม. คําหลวง ทานกัณฑ์). (ป., ส. ชฏา).
ชัดว. ประจักษ์แจ้ง, แจ่มแจ้ง, เช่น เห็นชัด ปรากฏชัด;
ไม่ผิดเพี้ยน, ไม่แปร่ง, เช่น พูดชัด.
ชัดเจน ว. ถูกต้องแน่นอน.
ชัดช้าอ. คําที่เปล่งออกมาเมื่อเวลาโกรธหรือไม่ชอบใจเป็นต้น,
ชะ ชะชะ หรือ ชะช้า ก็ว่า.
ชัน ๑น. ยางไม้สําหรับยาเรือเป็นต้น.
ชันพอน น. ชันชนิดหนึ่ง มีสีเหลืองนวล สําหรับใช้พอนเรือ
เป็นต้น, ลาพอน ก็ว่า.
ชันสน น. ของแข็งลักษณะโปร่งแสง สีคล้ายอําพัน ได้จาก
การกลั่นยางสน. (ดู ยางสน ที่ ยาง ๓ ประกอบ).
ชัน ๒ ก. ยกตั้งตรง เช่น ชันขา ชันเข่า; ตั้งขึ้น เช่น ขนชัน หูชัน.
ว. ตรงขึ้นไป, ไม่ลาด, เช่น ตลิ่งชัน.
ชันคอ ก. เริ่มตั้งคอได้ (ใช้แก่เด็ก).
ชั้นน. ที่สําหรับวางของอย่างหนึ่ง มีพื้นซ้อนกันคล้ายตู้แต่ไม่มี
บานปิด; สิ่งที่ซ้อนลดหลั่นกันเป็นขั้น ๆ เช่น ฉัตร ๕ ชั้น;
ขั้นที่ลดหลั่นกัน เช่น ชาติชั้นวรรณะ; ขั้น, ตอน, เช่น ชั้นนี้;
ลําดับ เช่น มือคนละชั้น. ว. ที่ซ้อนทับกันเป็นแผ่น ๆ เช่น
ขนมชั้น หินชั้น.
ชั้นฉาย น. การสังเกตเวลาด้วยมาตราวัดอย่างหนึ่งซึ่งเรียกว่า
เหยียบชั้น คือ เอาเท้าวัดเงาของตัวคนที่ยืนกลางแดด ครั้ง
โบราณกําหนดเวลาโดยการวัดเงานั้นเป็นช่วงเท้า คือ ๑ ชั้นฉาย
เท่ากับเงายาว ๑ ช่วงเท้า, มีพิกัดอัตราดังนี้ ๑๐ อักษร เป็น ๑
เมล็ดงา, ๔ เมล็ดงาเป็น ๑ เมล็ดข้าวเปลือก, ๔ เมล็ดข้าวเปลือก
เป็น ๑ องคุลี, ๑๕ องคุลี เป็น ๑ ชั้นฉาย.
ชั้นชั่ว ว. อย่างตํ่า.
ชั้นเชิง น. เล่ห์เหลี่ยม, ท่วงที, อุบาย, เชิงชั้น ก็ว่า.
ชั้นเดียว น. จังหวะของดนตรีไทยที่มีระดับเร็ว คือ เร็วกว่า
สองชั้นเท่าตัวหรือเร็วกว่าสามชั้น ๔ เท่า, เรียกเต็มว่า อัตรา
จังหวะชั้นเดียว, เรียกหน้าทับและเพลงที่มีจังหวะเช่นนี้ว่า
หน้าทับชั้นเดียว เพลงชั้นเดียว.
ชันกาด ๑[ชันนะ] น. ชื่อหญ้าชนิด Panicum repens L. ในวงศ์
Gramineae ใช้ทํายาได้.
ชันกาด ๒[ชันนะ] ดู ตะกาด ๒.
ชันชี(ถิ่นปักษ์ใต้) ก. สัญญา, นัดหมาย, ตกลงกัน. (ม. janji).
ชันตาฆระ[ชันตาคะระ] (แบบ) น. เรือนไฟ, ห้องสําหรับรมไฟ
เพื่อให้เหงื่อออก. (ป.).
ชันตุ(แบบ) น. สัตว์เกิด, สัตว์, คน, ต้นไม้. (ป., ส.).
ชันนะตุน. ชื่อโรคผิวหนังชนิดหนึ่ง เป็นที่ศีรษะ เกิดจากเชื้อรา
บนผิวหนังศีรษะก่อนแล้วลุกลามกินลึกลงไปถึงรากผม
ทําให้ผมร่วง (มักเกิดแก่เด็กผู้ชาย).
ชันนุ, ชันนุกะ(แบบ) น. เข่า. (ป., ส. ชานุ). (ดู ชานุ, ชานุกะ).
ชันโรง[ชันนะ] น. ชื่อผึ้งขนาดเล็กหลายชนิดในวงศ์ Apidae เช่น
ชนิด Trigona terminata, Melipona apicalis โดยทั่วไปมี
ขนาดลําตัวยาวไม่เกิน ๑๐ มิลลิเมตร อกกว้างไม่เกิน ๒.๕
มิลลิเมตร อยู่รวมกันเป็นฝูงและแบ่งวรรณะเป็นผึ้งผู้ ผึ้งเมีย
และผึ้งงานเหมือนกัน แต่ผึ้งงานไม่มีเหล็กในเหมือนผึ้ง
ธรรมดา รังทําจากขี้ผึ้งผสมขี้ดินและยางไม้ขนาดหอยโข่ง
หรือตะโหงกวัว จึงมักจะเรียกผึ้งหอยโข่งหรือผึ้งตะโหงกวัว
แต่มีชื่ออื่นอีกมากมายแตกต่างไปตามท้องถิ่น เช่น หูด ขี้ตังนี
หรือ กินชัน, อีสานเรียก ขี้สูด.
ชันษา[ชันนะสา] น. อายุ. (ย่อมาจาก ชนมพรรษา).
ชันสูตร[ชันนะสูด] ก. ตรวจสอบเพื่อหาสาเหตุหรือหลักฐาน
ข้อเท็จจริง เช่น ชันสูตรบาดแผล ชันสูตรพลิกศพ,
สอบสวนโดยเหตุผล.
ชันสูตรพลิกศพ (กฎ) ก. ตรวจพิสูจน์ศพเพื่อให้ทราบว่า
ผู้ตายคือใครตายที่ไหน เมื่อใด สาเหตุและพฤติการณ์ที่ตาย.
ชัปนะ[ชับปะนะ] (แบบ) น. การพูดพึมพำ, การสวดมนต์พึมพำ.
(ป., ส. ชปน).
ชัพ[ชับ] (แบบ) ว. เร็ว. (ป., ส. ชว).
ชัมพูนท[ชําพูนด] น. ทองคําเนื้อบริสุทธิ์ (ในคัมภีร์ไตรภูมิกล่าวว่า
เกิดใต้ต้นหว้า), ชมพูนท ชมพูนุท หรือ ชามพูนท ก็ว่า.
(ป.; ส. ชามฺพูนท).
ชัย, ชัย[ไช, ไชยะ] น. การชนะ, ความชนะ. (ป., ส.).
ชัยบาน [ไชยะ] น. เครื่องดื่มในการมีชัย. (ป.).
ชัยเภรี [ไชยะ] น. ชื่อกลองชนิดหนึ่ง. (ส.).
ชัยศรี [ไชสี] น. ความสง่าผ่าเผยด้วยความชนะ (ใช้ประกอบ
กับชื่อต่าง ๆ ที่ถือว่าเป็นมงคล) เช่น พระขรรค์ชัยศรี นครชัยศรี.
ชัยพฤกษ์ ๑[ไชยะพฺรึก] น. ชื่อไม้ต้นชนิด Cassia javanica L. ในวงศ์
Leguminosae ดอกสีชมพูเข้ม เมื่อออกดอกไม่ทิ้งใบ
ฝักเกลี้ยงใช้ทํายาได้.
ชัยพฤกษ์ ๒[ไชยะพฺรึก] น. ชื่อลายชนิดหนึ่ง.
ชัยภูมิ[ไชยะพูม] น. ทําเลที่เหมาะ. (ป., ส.).
ชัลลุกา[ชันลุกา] (แบบ) น. ปลิง. (ป. ชลุกา, ชลูกา; ส. ชลูกา).
ชั่ว ๑น. ระยะ เช่น นํ้าลึก ๓ ชั่วคน สูง ๓ ชั่วลําตาล, ระยะเวลา,
สมัย, ครั้ง, เช่น ชั่วปู่ย่าตายาย ชั่วพ่อชั่วแม่.
ชั่วคน น. ช่วงเวลาประมาณชั่วอายุ.
ชั่วคราว ว. ชั่วระยะเวลาไม่นาน, ไม่ประจํา, ไม่ตลอดไป.
ชั่วเบา (โบ) ว. ชั่วระยะเวลานานตราบที่ยังไม่ได้ถ่าย
ปัสสาวะ.
ชั่วโมง น. ช่วงระยะเวลา ๖๐ นาที.
ชั่วแล่น น. ระยะเวลาที่เป็นไปชั่วครู่ชั่วคราว.
ชั่ว ๒ ว. เลว, ทราม, ร้าย, ไม่ดีเพราะจงใจฝ่าฝืนศีลธรรมหรือจารีต
ประเพณีเป็นต้น เช่น คนชั่ว.
ชั่วช้า ว. เลวทราม.
ชั่วช่างชี ดีช่างสงฆ์ (สํา) ว. ปล่อยไปตามเรื่องตามราว
ไม่เอาเป็นธุระ.
ชั่ว ๓บ. ตลอด, สิ้น, เช่น ชั่วอายุ.
ชั่วนาตาปี ว. ตลอดปี.
ชั้ว ๑น. ที่สําหรับวางตั้งของ รูปคล้ายตู้ แต่ใช้กระดานข้าง
ตลอดเป็นเชิง.
ชั้ว ๒น. วิธีแทงโปวิธีหนึ่ง ถ้าลูกค้าแทงชั้วไว้ ๑ ประตู และ
ขาย ๑ ประตูโปออกประตูที่ลูกค้าแทงชั้วไว้ เจ้ามือจ่าย
๑ ต่อ ถ้าออกประตูที่ลูกค้าขายเจ้ามือกิน ถ้าออกประตูอื่น
นอกจากนั้น ไม่ได้ไม่เสีย.
ชัวชมก. ชื่นชม, รื่นรมย์, ชมชัว ก็ว่า.
ชั่วแต่ว่าว. เสียแต่ว่า, เว้นแต่ว่า, เพียงแต่ว่า.
ชา ๑น. (๑) ชื่อไม้ต้นขนาดเล็กชนิด Camellia sinensis (L.) Kuntze
ในวงศ์ Theaceae ขึ้นตามหุบเขาในเขตร้อน ใบใช้ชงเป็น
เครื่องดื่ม, พายัพเรียก เมี่ยง. (๒) ชื่อไม้พุ่มหลายชนิดใน
หลายวงศ์ ใบเล็ก ที่ใช้เป็นปลูกรั้ว เช่น ชาข่อย (Acalypha
siamensis Oliv. ex Gage) ในวงศ์ Euphorbiaceae, ที่นิยม
ปลูกเป็นไม้ดัด คือ ชาฮกเกี้ยน [Carmona retusa (Vahl)
Masam.] ในวงศ์ Boraginaceae และ ชาใบมัน (Malpighia
coccigera L.) ในวงศ์ Malpighiaceae.
ชา ๒ว. อาการที่รู้สึกน้อยกว่าปรกติ เนื่องจากเส้นประสาทรับ
ความรู้สึก ถูกกด ถูกตัดขาด หรือถูกสารพิษ เช่น มือชา
เท้าชา; เรียกปลาที่จวนจะตายอยู่แล้วว่า ปลาชา.
ชาเย็น ว. แสดงอาการเฉยเมยไม่สนใจใยดี เช่น เดี๋ยวนี้
เขาแสดงอาการชาเย็น, เย็นชา ก็ว่า.
ชา ๓(โบ) น. เรียกร้านหรือเรือที่ขายเครื่องหอมต่าง ๆ มีแป้ง
และนํ้าหอมเป็นต้น.
ชา ๔ก. หมายไว้, กําหนดไว้, เช่น เอามีดสับชาไว้ที่ประมาณ
ส่วนกลางลำอ้อยในการเล่นค่องอ้อย, ใช้ประกอบกับคํา
กฎ เป็น กําหนดกฎชา, สังกัด เช่น แบ่งปันแผนกหมู่ชา.
(พระอัยการบานแพนก), เด็กชา, เรือชา เช่น สรนุกนิเรียบ
เรือชา. (สมุทรโฆษ).
ชา ๕ก. เป็น, ให้เป็น, เช่น มนตร์ชากรุงชนะ. (ดุษฎีสังเวย); สบาย,
ดี, เก่ง, เช่น ลือชา. (ข.).
ชา ๖ก. ว่ากล่าว เช่น อย่าชาคนเมา.
ช้า ๑ว. ค่อย ๆ เคลื่อนไป, ไม่เร็ว, ไม่ไว, เช่น เดินช้า วิ่งช้า; ล่า,
ไม่ทันเวลาที่กําหนด, เช่น มาช้า.
ช้าก่อน เป็นคําขอร้องให้รั้งรอไว้ก่อน.
ช้า ๆ ได้พร้าสองเล่มงาม (สํา) ว. ค่อย ๆ คิดค่อย ๆ ทําแล้ว
จะสําเร็จผล.
ช้านาน ว. ล่วงเลยมานานแล้ว (ใช้แก่เวลา).
ช้าเป็นการ นานเป็นคุณ (สํา) ว. ค่อย ๆ คิด ค่อย ๆ ทํา
ดีกว่าด่วนทํา.
ช้า ๒ ว. หยาบ, ชั่ว, เลว, ทราม, เช่น ยายฟังสารยายสั่นหัว
ยายเคยลองแต่ตัวชั่วตัวช้า. (ลอ).
ช้า ๓น. ชื่อเพลงในบทละคร เรียกว่า เพลงช้า, ชื่อเพลงบทละคร
อื่น ๆ มีชื่อขึ้นต้นด้วยคําว่า ช้า เช่น ช้าปี่ ช้าหวน ช้าครวญ
ช้ากล่อม. ก. ขับ, กล่อม.
ช้านางนอน น. ท่าละครท่าหนึ่ง.
ช้าลูกหลวง น. การขับร้องเห่กล่อมพระเจ้าลูกเธอที่ขึ้นพระอู่.
ช้าหงส์,ช้าเจ้าหงส์ น. ชื่อเพลงเครื่องปี่พาทย์ กล่อมใน
พิธีพราหมณ์, ชาวบ้านมักเรียกว่า กล่อมหงส์.
ชาคระ[ชาคะระ] (แบบ) น. ความเพียร, ความตื่นอยู่. (ป., ส.).
ชาคริต[–คฺริด] ก. ตื่น, ระวัง. (ส.).
ชาคริยานุโยค[ชาคะริยานุโยก] น. การประกอบความเพียรเพื่อจะชําระใจ
ให้หมดจดไม่เห็นแก่นอนมากนัก. (ป.; ส. ชาครฺยา + อนุโยค).
ช่าง ๑น. ผู้ชํานาญในการฝีมือหรือศิลปะอย่างใดอย่างหนึ่ง เช่น
ช่างตัดเสื้อช่างไม้ ช่างไฟ. ว. มีนิสัยชอบในทางใดทางหนึ่ง
เช่น ช่างคิด ช่างพูด ช่างประดิษฐ์, มีลักษณะนิสัยโน้มไป
ในทางนั้น ๆ เช่น ช่างโง่จริง ๆ ช่าง เก่งจริง ๆ.
ช่างเครื่อง น. ผู้ควบคุมเครื่อง.
ช่างฝีมือ น. ผู้มีความรู้ความสามารถในงานวิชาชีพโดยเฉพาะ
ด้านหัตถกรรม เกษตรกรรม พาณิชยกรรม และวิศวกรรม.
ช่างฟิต (ปาก) น. ช่างแก้เครื่องยนต์.
ช่างไฟ น. ผู้ควบคุมไฟในรถไฟเรือไฟเป็นต้น, ช่างแก้ไฟฟ้า.
ช่าง ๒ว. ปล่อย, วางธุระ, เช่น ช่างเถิด ช่างมัน.
ช่างปะไร (ปาก) ว. ปล่อยไปตามเรื่องตามราว, ไม่เอาธุระ.
ช้าง ๑น. ชื่อสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิด Elephas maximus ในวงศ์
Elephantidae ตัวสีเทา จมูกยื่นยาวเรียกว่า งวง ตัวผู้มีงายาว
เรียก ช้างพลาย ถ้ามีงาสั้นเรียก ช้างสีดอ ตัวผู้เมื่อตกมันมี
ความดุร้ายมาก ตัวเมียเรียก ช้างพัง ส่วนใหญ่ไม่มีงาปรากฏ
ให้เห็น แต่บางตัวมีงาสั้น ๆ ซึ่งเรียกว่า ขนาย โผล่ออกมา
กินพืช อยู่รวมกันเป็นโขลง มีช้างพังอายุมากเป็นจ่าโขลง.
ช้างงวง น. ช้างไม่มีงา, ช้างสีดอ.
ช้างชนะงา น. ช้างที่โรยเชือกผ่อนให้เข้าไปใกล้ช้าง
อีกตัวหนึ่งจนประงาหรือเอางากระทบและเป็นฝ่ายชนะ.
ช้างชำนิ น. ช้างสําหรับขี่, ช้างที่นั่ง.
ช้างชูงวง น. ชื่อกลบทชนิดหนึ่ง.
ช้างต่อ น. ช้างที่หมอเฒ่าขี่ในการจับช้าง.
ช้างตายทั้งตัวเอาใบบัวมาปิด (สํา) น. ความชั่วหรือความผิด
ร้ายแรงที่คนรู้ทั่วกันแล้ว จะปิดอย่างไรก็ไม่มิด.
ช้างทำลายโรง น. ท่าละครท่าหนึ่ง.
ช้างน้อย น. ชื่อหนึ่งของดาวฤกษ์มูลา มี ๙ ดวง, ดาวแมว
ดาวมูล หรือ ดาวมูละ ก็เรียก.
ช้างน้ำ น. สัตว์ในนิยาย มีรูปร่างเหมือนช้าง มีงวงและ
งาคล้ายช้าง หางเป็นปลา.
ช้างเนียม (กฎ) น. ช้างที่มีลักษณะ ๓ ประการ คือ พื้น
หนังดำงามีลักษณะดังรูปปลีกล้วย และเล็บดำ.
ช้างประสานงา น. ชื่อกลบทชนิดหนึ่ง; ท่าละครท่าหนึ่ง;
ชื่อเพลงบทละคร.
ช้างผะชด น. ช้างต่อ.
ช้างเผือก ๑ น. ช้างในตระกูลชาติพรหมพงศ์ อิศวรพงศ์
พิษณุพงศ์หรืออัคนิพงศ์ ที่มีลักษณะ ๗ สี คือ ขาว เหลือง
เขียว แดง ดํา ม่วง เมฆและมีตา เล็บ ขน เป็นต้น ประกอบ
ด้วยคชลักษณ์ด้วย; โดยปริยายหมายถึงคนดีมีวิชาเป็นต้น
ที่เกิดในชนบทแล้วมามีชื่อเสียงโด่งดังอยู่ในกรุง.
ช้างพลาย น. ช้างตัวผู้; ชื่อดาวฤกษ์บุรพาษาฒ.
ช้างพัง น. ช้างตัวเมีย; ชื่อหนึ่งของดาวฤกษ์สวาดิ มี ๕ ดวง,
ดาวงูเหลือม ดาวสวาตี หรือ ดาวสวัสดิ ก็เรียก.
ช้างยืนแท่น น. เรียกช้างสำคัญที่ผูกเครื่องพระคชาธาร
ยืนบนแท่นในงานพระราชพิธีว่า ช้างยืนแท่น.
ช้างยืนโรง น. เรียกช้างที่อยู่ประจำโรงว่า ช้างยืนโรง.
ช้างร้อง น. ชื่อดอกไม้ไฟชนิดหนึ่ง จุดมีเสียงดังเหมือน
เสียงช้างร้อง.
ช้างสะบัดหญ้า น. ท่าละครท่าหนึ่ง.
ช้างสาร (สำ) น. ผู้มีอำนาจ ในความว่า ช้างสารชนกัน
หญ้าแพรกก็แหลกลาญ.
ช้างสำคัญ (กฎ) น. ช้างที่มีมงคลลักษณะ ๗ ประการ คือ
ตาขาวเพดานปากขาว เล็บขาว ขนขาว พื้นหนังขาวหรือ
สีคล้ายหม้อใหม่ ขนหางขาวและอัณฑโกศขาวหรือสี
คล้ายหม้อใหม่.
ช้างสีดอ น. ช้างพลายที่มีงาสั้นโผล่ออกมาเล็กน้อยผิดกับช้าง
สามัญ.
ช้างสีปลาด [ปะหฺลาด] (กฎ) น. ช้างที่มีมงคลลักษณะ
อย่างหนึ่งอย่างใดใน ๗ อย่าง คือ ตาขาว เพดานปากขาว
เล็บขาว ขนขาว พื้นหนังขาวหรือสีคล้ายหม้อใหม่ ขนหาง
ขาว หรืออัณฑโกศขาวหรือสีคล้ายหม้อใหม่.
ช้างใหญ่ น. ชื่อหนึ่งของดาวฤกษ์เชิงชายา มี ๑๔ ดวง,
ดาวงาช้าง ดาวคอนาค ดาวแพะ หรือ ดาวเชิงชายะ ก็เรียก.
ช้าง ๒น. ชื่อกล้วยไม้ชนิด Rhynchostylis gigantea Ridl. ในวงศ์
Orchidaceae กลีบดอกสีขาว มีประสีม่วงหรือแดง กลิ่นหอม
พันธุ์ที่กลีบดอกชั้นในมีประที่โคนเรียก ช้างดํา, พันธุ์ที่มี
ประทั่วทุกกลีบดอก เรียก ช้างกระหรือ ช้างค่อม (R. gigantea
Ridl. var. illustris Rchb.f.), พันธุ์ที่กลีบดอกสีขาวสะอาด
เรียก ช้างเผือก (R. gigantean Ridl. var. harrissoniana Holtt.),
พันธุ์ที่กลีบดอกสีแดง เรียก ช้างแดง (R. gigantea Ridl. var.
rubra Hort.).
ช้าง ๓น. ชื่อซางวันศุกร์.
ช้าง ๔ก. เศร้าโศกมาก, ใช้ประกอบกับคํา ไห้ เป็น ไห้ช้าง.
ช่างกระไรคํากล่าวเนื่องจากติเตียน ตัดพ้อ หรือผิดหวัง.
ช่างทองน. ชื่อนกชนิดหนึ่ง. (พจน. ๒๔๙๓).
ช้างน้าวน. (๑) ชื่อกล้วยไม้ชนิด Dendrobium pulchellum Roxb.
ในวงศ์ Orchidaceae ดอกใหญ่ สีนํ้าตาลอมชมพูหรือนวล
มีแต้มสีเลือดหมูที่กลีบกระเป๋า ๒ แต้ม. (๒) ดู ตานเหลือง.
ช้างเผือก ๑ดูใน ช้าง ๑.
ช้างเผือก ๒น. เครื่องราชอิสริยาภรณ์ตระกูลหนึ่ง สร้างขึ้นครั้งแรก
ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว.
ช้างเผือก ๓น. แสงกลุ่มดาวที่แผ่เห็นสว่างเป็นพืดในท้องฟ้า เรียกว่า
ทางช้างเผือก.
ช้างเผือก ๔น. (๑) (ถิ่นพายัพ) ต้นคงคาเดือด. (ดู คงคาเดือด).
(๒) ดู ช้าง ๒.
ช้างเหยียบดู หมอช้างเหยียบ.
ช่างเหล็กน. ชื่อนกชนิดหนึ่ง. (พจน. ๒๔๙๓).
ช้าช่อน(กลอน) ว. งาม.
ชาญว. ชํานาญ.
ชาดน. วัตถุสีแดงสดชนิดหนึ่ง เป็นผงก็มี เป็นก้อนก็มี ใช้
ทํายาไทยหรือประสมกับนํ้ามันสําหรับประทับตราหรือ
ทาสิ่งของ, ชาดที่มาจากเมืองจอแสประเทศจีนเรียก
ชาดจอแส, ชาดที่มาจากเมืองอ้ายมุ่ยประเทศจีนเรียก
ชาดอ้ายมุ่ย. ว. สีแดงสดอย่างหนึ่ง เรียกว่า สีแดงชาด.
ชาดหรคุณ [ชาดหอระ] น. ชาดประสมกับปรอทและ
กํามะถันเพื่อจะให้ชาดจับแน่นกับเนื้อทองดุจกะไหล่และ
เพื่อจะให้สุก. (ลัทธิ).
ชาดก[ชาดก] น. เรื่องพระพุทธเจ้าที่มีมาในชาติก่อน ๆ ตามที่
กล่าวไว้ในคัมภีร์ชื่อนี้, ชื่อคัมภีร์ในพระพุทธศาสนาส่วน ๑
ใน ๙ ส่วนที่เรียกว่า นวังคสัตถุศาสน์. (ป. ชาตก).
ชาต, ชาตะ[ชาตะ] ก. เกิด. (ป.).
ชาตรูป น. ทอง. (ป., ส.).
ชาตสระ [สะ] น. สระธรรมชาติ. (ป.).
ชาตบุษย์[ชาดตะบุด] น. ชื่อบัวชนิดหนึ่ง.
ชาตรี[ตฺรี] น. ผู้ที่มีศิลปะวิชาอาคมหรือมีฝีไม้ลายมือในการต่อสู้
เช่น ชายชาตรี; ละครต้นแบบของละครรำ เล่นกันเป็นพื้นบ้าน
ทั่วไป มีตัวละครน้อยเดิมเป็นชายล้วน ตัวละครที่ไม่สำคัญมัก
ไม่แต่งตัวยืนเครื่อง กระบวนรำไม่สู้งดงามประณีตนัก เรียกว่า
ละครชาตรี; ชื่อเพลงบทละครและเพลงอื่น ๆ มีคํา ชาตรี นําหน้า
คือ ชาตรีตะลุง ชาตรีใน. (เงาะป่า; บทแผ่นเสียง; ศกุนตลา).
ชาตาน. เวลาเกิดของคน หรือเวลาสร้างสิ่งสำคัญเช่นบ้านเมือง
เป็นต้นที่โหรคำนวณไว้, ชะตา ก็ว่า.
ชาติ ๑[ชาด, ชาติ, ชาดติ] น. การเกิด เช่น ชาตินี้ ชาติหน้า; กําเนิด
เช่น มีชาติมีสกุล; เหล่ากอ, เทือกเถา, เผ่าพันธุ์, เช่น ชาติเสือ
ชาติขี้ข้า; ชนิด, จําพวก, ชั้น, หมู่; คำเพิ่มข้างหลังของคำเดิม
เมื่อเพิ่มแล้วความหมายคงเดิมหรือหมายถึงพวกหรือหมู่ เช่น
คชาชาติ มนุษยชาติ. (ป., ส.).
ชาติธรรม [ชาติทํา] ว. มีความเกิดเป็นธรรมดา. (ส. ชาติธรฺม
ว่า หน้าที่ของตระกูล).
ชาติภูมิ [ชาดติพูม] น. ถิ่นที่เกิด.
ชาติมาลา [ชาติ] น. สาขาแห่งชาติ, โครงแห่งตระกูล,
แผนเครือญาติ. (ส.).
ชาติ ๒[ชาด, ชาดติ] น. ประเทศ; ประชาชนที่เป็นพลเมือง
ของประเทศ, กลุ่มชนที่มีความรู้สึกในเรื่องเชื้อชาติ ศาสนา
ภาษา ประวัติศาสตร์ความเป็นมา ขนบธรรมเนียมประเพณี
และวัฒนธรรมอย่างเดียวกันหรืออยู่ในปกครองรัฐบาล
เดียวกัน, ประชาชาติ ก็ว่า.
ชาตินิยม [ชาดนิยม] น. ลัทธิที่ถือชาติเป็นใหญ่, ความรักชาติ.
ชาติพันธุ์ [ชาดติพัน] น. กลุ่มที่มีพันธะเกี่ยวข้องกัน และที่
แสดงเอกลักษณ์ออกมา โดยการผูกพันลักษณาการของ
เชื้อชาติและสัญชาติเข้าด้วยกัน. (อ. ethnos).
ชาติพันธุ์วรรณนา [ชาดติพันวันนะนา] น. ชาติพันธุ์วิทยา
สาขาหนึ่งที่พรรณนาถึงวัฒนธรรมแบบต่าง ๆ. (อ. ethnography).
ชาติพันธุ์วิทยา [ชาดติพันวิดทะยา] น. วิชาที่ศึกษาเกี่ยวกับ
การแบ่งเชื้อชาติของมนุษย์ กําเนิดของเชื้อชาติ ความสัมพันธ์
ระหว่างเชื้อชาติ ตลอดจนลักษณะเฉพาะของเชื้อชาติต่าง ๆ.
(อ. ethnology).
ชาติ ๓[ชาด, ชาติ, ชาดติ] น. รส เช่น ไม่เป็นรสไม่เป็นชาติ.
ชาติรส [ชาติรด, ชาดติรด] น. รสโดยกําเนิด เช่น
รสหวานแห่งนํ้าตาล. (ป.).
ชาน ๑น. กากอ้อยหรือกากหมากที่เคี้ยวแล้วเป็นต้น เช่น ชานอ้อย
ชานหมาก.
ชาน ๒น. เรียกพื้นเรือนนอกชายคาว่า นอกชาน, พื้นที่นอกตัวเรือน
ตัวเมืองหรือตัวกําแพง เป็นต้น ออกไป เช่น ชานเมือง
ชานกําแพง ชานเขื่อน.
ชานคลอง (กฎ) น. พื้นที่จากริมตลิ่งถึงเชิงลาดคันคลอง
ขนานไปกับคลอง.
ชานฉัตร น. ส่วนที่เป็นพื้นราบรอบปุ่มฆ้อง, หลังฉัตร ก็ว่า.
ชานชาลา น. บริเวณสถานีรถไฟหรือสถานีขนส่งที่ผู้โดยสาร
มารอขึ้นรถ; ที่โล่งหน้าสถานที่สําคัญ ๆ บางแห่ง เช่น
ชานชาลาหน้าพระ ที่นั่ง ดุสิตมหาปราสาท.
ชานุ, ชานุกะน. เข่า, ชันนุ หรือ ชันนุกะ ก็ใช้. (ป., ส.).
ชานุมณฑล น. สะบ้าเข่า. (ป., ส.).
ช้าปี่น. ชื่อเพลงไทยทำนองหนึ่ง.
ชาปีไหนน. ชื่อนกชนิด Caloenas nicobarica ในวงศ์ Columbidae
ลําตัวสีเขียวเหลือบเทา ขนหางสีขาว มีสร้อยคอสีเขียวเห็น
ได้ชัด ขี้อายมักเกาะหลบตามกิ่งไม้หนาทึบ พบตามหมู่เกาะ
ทางภาคใต้ของประเทศไทยเช่น หมู่เกาะอ่างทอง
สุราษฎร์ธานี, กะดง ก็เรียก.
ช้าแป้นน. ชื่อไม้พุ่มชนิด Solanum erianthum D. Don ในวงศ์
Solanaceae ผลคล้ายมะเขือพวงแต่มีขน กินเมา อาจถึง
ตายได้ รากใช้ทํายา.
ช้าพลู[พฺลู] น. ชื่อไม้เถาชนิด Piper sarmentosum Roxb. ในวงศ์
Piperaceae ใบคล้ายพลู กินได้ ต้นและใบมีรสเผ็ด ราก
และผลใช้ทํายาได้, ชะพลู ก็เรียก.
ชามน. ภาชนะรูปคลุ่ม ๆ ชนิดหนึ่ง สําหรับใส่อาหารเป็นต้น.
ชามอีโน (โบ) น. ชามขนาดใหญ่อย่างชามโคม.
ชามพูนท[ชามพูนด] น. ทองคําเนื้อบริสุทธิ์ (ในคัมภีร์ไตรภูมิกล่าวว่า
เกิดใต้ ต้นหว้า), ชมพูนท ชมพูนุทหรือ ชัมพูนท ก็ว่า.
(ส. ชามฺพูนท ว่า เกิดในแม่น้ำชมพูนที.).
ชามาดร, ชามาดา, ชามาตุ[–ดอน] น. ลูกเขย. (ป. ชามาตุ; ส. ชามาตฺฤ).
ชาย ๑น. คนที่ไม่มีมดลูก, ผู้ชาย ก็ว่า.
ชายชาตรี น. ผู้มีศิลปะหรือฝีไม้ลายมือในการต่อสู้.
ชายสามโบสถ์ (สํา) น. ผู้ที่บวชแล้วสึกถึง ๓ หน, ใช้พูด
เป็นเชิงตําหนิว่าเป็นคนที่ไม่น่าคบ.
ชายโสด น. ชายที่ยังไม่ได้แต่งงาน.
ชาย ๒น. ส่วนริมหรือปลายของสิ่งของบางอย่าง เช่น ชายผ้า
ชายจีวร, ส่วนที่สุดเขต, ริม, เช่น ชายป่า ชายแดน ชายทะเล.
ชายกระเบน น. ชายผ้านุ่งที่ม้วนแล้วสอดไปใต้หว่างขา
ดึงขึ้นไปเหน็บขอบผ้านุ่งด้านหลังระดับบั้นเอว,
หางกระเบน ก็เรียก.
ชายกระเบนเหน็บ น. อวัยวะตรงที่เหน็บชายกระเบน.
ชายครุย น. ชายผ้าที่เป็นเส้น ๆ, ครุย ก็ว่า.
ชายคา น. ส่วนที่สุดของหลังคาที่ยื่นพ้นตัวเรือนออกมา.
ชายแครง น. ผ้าห้อยทับหน้าขาทั้ง ๒ ข้าง (เครื่องแต่งกาย).
ชายตา ก. ชําเลือง, ดูทางหางตา.
ชายทะเล (ภูมิ) น. เขตระหว่างแนวนํ้าทะเลลงตํ่าสุดกับ
แนวนํ้าทะเลขึ้นสูงสุด.
ชายธง ๑ น. รูปที่มีลักษณะเป็นสามเหลี่ยมมุมฉากหรือ
สามเหลี่ยมหน้าจั่ว; ชื่อมีดพกที่มีรูปเช่นนั้น; ที่ดินซึ่ง
มีรูปเช่นนั้น.
ชายฝั่ง (ภูมิ) น. แถบแผ่นดินนับจากแนวชายทะเล
ขึ้นไปบนบกจนถึงบริเวณที่มีลักษณะภูมิประเทศ
เปลี่ยนแปลงอย่างเด่นชัด.
ชายพก น. ริมผ้านุ่งที่ดึงรวบขึ้นมาไขว้ไว้ที่บริเวณสะดือ
แล้วดึงชายข้างใดข้างหนึ่งให้มีลักษณะคล้ายถุงเล็ก ๆ
เหน็บไว้ที่เอวใส่เงินหรือหมากเป็นต้นได้.
ชายเฟือย น. ริมนํ้าที่มีหญ้ารก ๆ หรือมีไม้นํ้าปกคลุม;
ที่ที่สะดวก, ที่ที่ง่าย, เช่น หากินตามชายเฟือย.
ชายไหว น. ผ้าห้อยหน้าอยู่ระหว่างชายแครง.
ชาย ๓ก. พัดอ่อน ๆ เช่น ลมชาย; คล้อย, บ่าย, เช่น ตะวันชาย;
เดินเลียบเคียงไป เช่น ชายไปดู.
ชาย ๔ว. เห็นจะ, ค่อนข้าง, เช่น ชายจะเบากว่าพ่อชาลี.
(ม. ร่ายยาว).
ชายธง ๑ดูใน ชาย ๒.
ชายธง ๒น. ชื่องูทะเลมีพิษในวงศ์ Hydrophiidae ตลอดตัวมักมีลาย
คล้ายธงราวสีจาง ๆ หางแบนเป็นพาย พบในเขตพื้นท้อง
ทะเลทั้งที่เป็นทรายและที่เป็นโคลน มีหลายชนิดและ
หลายสกุล เช่น ชายธงนวล (Aipysurus eydouxii) ชายธง
ท้องบาง (Praescutata viperina).
ชายผ้าสีดาน. ชื่อเฟินอิงอาศัยหลายชนิดในสกุล Platycerium วงศ์
Polypodiaceae เหง้าใหญ่สั้น ใบมี ๒ แบบ ใบที่ทาบกับ
ต้นไม้เป็นใบไม่สร้างอับสปอร์แผ่นใบตั้ง ไม่มีก้านใบ
ติดอยู่กับต้นตลอดไป ส่วนใบสร้างอับสปอร์แผ่นใบ
ตั้งขึ้นหรือห้อยลง ขอบหยักเว้า ใบจะร่วงไปตามอายุ.
ชายา ๑(ราชา) น. หม่อมเจ้าหญิงซึ่งเป็นภรรยาของพระราชวงศ์,
ถ้าพระองค์เจ้าหญิงซึ่งเป็นภรรยาของพระราชวงศ์
เรียกว่า พระชายา.
ชายา ๒(แบบ) น. เมีย. (ป., ส.), บางแห่งใช้หมายความว่า ผู้หญิง,
นางผู้มีเสียงพูดเป็น ฉายา ฉัยยา ไฉยา หรือ สายา ก็มี.
ชายาชีพ (โบ) น. นักเต้นรํา. (ส.).
ชายานุชีพ (โบ) น. ผัวประจําของหญิงงามเมือง.
(ส. ชายานุชีวินฺ).
ชาเยนทร์, ชาเยศ (กลอน) น. เมีย. (ส.).
ชาเยนทร์, ชาเยศดู ชายา ๒.
ชาระ(แบบ) น. ชายชู้, ชายที่รัก. (ป., ส.).
ชารี(แบบ) น. หญิงชู้, หญิงที่รัก. (ป., ส.).
ชาล, ชาล[ชาน, ชาละ] (แบบ) น. ตาข่าย, ร่างแห; ใยแมงมุม. (ป., ส.).
ชาลกรรม น. การจับปลา. (ส.).
ชาลา ๑น. ความรุ่งเรือง, เปลวไฟ, โคมไฟ, แสงสว่าง. (ส. ชฺวาลา).
ชาลา ๒น. ชานเรือน, พื้นภายนอกเรือน.
ชาลินี(แบบ) น. สิ่งที่มีข่าย; ตัณหา. (ป., ส.).
ช้าเลือดน. ชื่อไม้เถาชนิด Caesalpinia mimosoides Lam. ในวงศ์
Leguminosae เถามีหนามมาก ใบเป็นฝอยคล้ายใบมะขาม
ดอกเป็นช่อสีเหลือง มีฝัก ใบและช่อมีกลิ่นเหม็นคล้าย
กลิ่นตัวเรือด ใช้ทํายาได้, ปู่ย่า ก็เรียก.
ชาวน. กลุ่มชนที่มีเชื้อชาติเดียวกัน เช่น ชาวไทย ชาวจีน หรือ
อยู่ในถิ่นฐานเดียวกัน เช่น ชาวเมือง ชาวชนบท หรือมี
อาชีพอย่างเดียวกัน เช่น ชาวไร่ชาวนา ชาวประมง หรือ
นับถือศาสนาร่วมกัน เช่น ชาวพุทธ ชาวคริสต์.
ชาวนอก (โบ) น. เรียกไทยทางปักษ์ใต้.
ชาวน้ำ น. ชื่อชนชาติเดิมพวกหนึ่ง อยู่ทางทะเลด้าน
ตะวันตก ของแหลมมลายู, ฉลาง หรือ ชาวเล ก็เรียก.
ชาวม่าน น. เรียกเจ้าพนักงานที่ทําหน้าที่ไขพระวิสูตร
ในงานพระราชพิธีต่าง ๆ.
ชาวเล น. ชาวนํ้า
ชาววัง น. พวกผู้หญิงที่อยู่ในวัง.
ชาวีน. ชาวชวามลายู เช่น มสุชวาชาวี. (สมุทรโฆษ).
ช้าหมองน. ชื่อต้นไม้ใช้ทํายาได้. (พจน. ๒๔๙๓).
ชำ ๑น. ชื่อร้านหรือเรือขายของแห้งต่าง ๆ ที่เป็นอาหารเป็นต้น
เรียกว่า ร้านชํา หรือ เรือชํา.
ชำ ๒ก. เอากิ่งไม้ที่ตัดหรือตอนมาปักไว้ที่ที่ดินแฉะ ๆ หรือแช่นํ้า
ไว้ชั่วคราว เพื่อให้รากงอก.
ช่ำว. มากพอแก่ความต้องการจนสมอยาก เช่น เที่ยวเสียชํ่า
กินเสียชํ่า.
ช่ำใจ ว. มากพอสมกับที่ใจอยาก.
ช่ำปอด (ปาก) ว. มากพอสมกับที่ใจอยาก.
ช้ำว. น่วมระบมเพราะถูกกระทบกระแทกอย่างแรงหรือ
บ่อย ๆ เช่น, มะม่วงชํ้า, เป็นรอยจํ้า ๆ อย่างรอย
ฟกชํ้าดําเขียว.
ช้ำใจ ก. เจ็บใจ, ระทมใจ.
ช้ำชอก ก. บอบชํ้ามาก, ชอกชํ้า ก็ว่า.
ช้ำเลือดช้ำหนอง ว. มีเลือดและหนองคั่งอยู่, สีที่มีลักษณะ
คล้ายมีเลือดและหนองปนกันออกสีม่วง ๆ เรียกว่า
สีชํ้าเลือดชํ้าหนอง.
ชำงัดว. ชะงัด, แม่นยํา, ขลัง, แน่, ได้จริง.
ชำงาย ๑ว. ชาย, สาย, บ่าย, (ใช้แก่เวลา).
ชำงาย ๒ก. ฉงน, สนเท่ห์, แคลงใจ, เช่น และเย็นตระชักสิชํางาย.
(สมุทรโฆษ).
ชำงือ(โบ) ก. คิดเป็นทุกข์, วิตก, ป่วย, เป็นไข้, เป็นโรค, เช่น
ตาชุ่มชื่นชํางือใจ. (ม. คําหลวง ฉกษัตริย์). (ข. ชํงื ว่า
ความไข้, ออกจาก; ฌื ว่า เจ็บ, ไข้).
ช่ำชองก. ชํานิชํานาญ.
ช่ำช่าว. ไม่มีรส, ชืด.
ชำนนก. ชนกัน, โดนกัน. (แผลงมาจาก ชน).
ชำนรรก. เหยียบ. (ข.).
ชำนะก. ชนะ, ทําให้เขาพ่ายแพ้. (แผลงมาจาก ชนะ).
ชำนัญก. รู้.
ชำนัญพิเศษ น. เรียกนักวิชาการผู้มีความเชี่ยวชาญเรื่องใด
เรื่องหนึ่งโดยเฉพาะว่า ผู้ชํานัญพิเศษ; เรียกองค์การต่าง ๆ
ในสังกัดองค์การสหประชาชาติว่า ทบวงการชํานัญพิเศษ.
ชำนันก. เหยียบ. (ข. ชัน ว่า เหยียบ; ชาน่, ชํนาน่ ว่า คราว, สมัย).
ชำนาญก. เชี่ยวชาญ, จัดเจน.
ชำนาญเกลากลอน น. ชื่อโคลงโบราณแบบหนึ่ง;
ชื่อเพลงปี่พาทย์ทํานองหนึ่ง. (ดึกดําบรรพ์).
ชำนิ ๑ก. ขี่ เช่น ชํานิโคคําแหงแรง; พาหนะ เช่น ควรชํานิ
พระองค์. (สมุทรโฆษ).
ชำนิ ๒ก. รู้ชัดเจน, เชี่ยวชาญ, คล่องแคล่ว.
ชำนิชำนาญ ก. เชี่ยวชาญมาก, สันทัดจัดเจน.
ชำเนียนก. เจียน, สลัก, เช่น ชําเนียนชรเนียรเอมอร. (สมุทรโฆษ).
ว. ฉลุเฉลา, เกลี้ยงเกลา.
ชำเนียร ๑ว. แก่ครํ่าคร่า, ชํารุด. (แผลงมาจาก เชียร).
ชำเนียร ๒ว. ว่องไว, เก่ง, เชี่ยว, เช่น ชําเนียรในศิลป์. (สรรพสิทธิ์).
ชำมะนาดน. ชมนาด.
ชำมะเลียงน. ชื่อไม้ต้นชนิด Lepisanthes fruticosa Leenh. ในวงศ์
Sapindaceae ใบยาว ผลสุกสีม่วงดํา กินได้ รสหวาน
ปนฝาด, พุมเรียง ก็เรียก.
ชำร่วยน. ของตอบแทนผู้มาช่วยงานเช่นงานแต่งงานและ
งานศพ เรียกว่า ของชําร่วย.
ชำระก. ชะล้างให้สะอาด เช่น ชําระร่างกาย; สะสาง, ปรับปรุง
แก้ไขให้ดีขึ้น, เช่น ชําระพระไตรปิฎก ชำระพจนานุกรม;
พิจารณาตัดสิน เช่น ชําระความ; ใช้ในคําว่า ชําระหนี้.
ชำระคดี (กฎ) ก. พิจารณาตัดสินคดี.
ช้ำรั่วน. ชื่ออาการของโรคอย่างหนึ่ง เกิดจากความผิดปรกติของ
กระเพาะปัสสาวะหรือท่อปัสสาวะเป็นต้น ทําให้ไม่สามารถ
กลั้นปัสสาวะได้เหมือนคนปรกติ นํ้าปัสสาวะอาจไหลออก
เป็นครั้งคราวหรือตลอดเวลาก็ได้.
ชำรุดก. เสื่อมจากสภาพเดิมจนถึงบกพร่องเสียหายหรือบุบ
สลายไป เช่น หนังสือชํารุด เกวียนชํารุด.
ชำเรา ๑(กฎ) ก. ร่วมประเวณี, กระทําการร่วมเพศ.
ชำเรา ๒ก. ลึก, ลับ, เช่น หน้าตาชําเรา. (สุบิน). (ข.).
ชำเราะน. ซอก, หลืบ, เช่น ชําเราะชระลองดอมไพร.
(สมุทรโฆษ). ก. เซาะ.
ชำแรกก. แทรก, แหวก, แทรกลงไป, เจือปน.
ชำแระน. ที่แฉะ, ที่เลน, เช่น ชายชําแระข้างในตรงร่องนํ้า.
(เชมสบรุก).
ชำลาว. ที่ผึ่งแดดยังไม่แห้งสนิท (ใช้แก่ปลา). (ต. ชมฺร
ออกเสียงว่า เจมเรียะ ว่า เหี่ยว, ความเหี่ยว).
ชำเลืองก. ชายตาดู, ดูทางหางตา.
ชำแหละ[–แหฺละ] ก. แล่เป็นแผ่น ๆ, เฉือนเป็นชิ้น ๆ, เชือด.
(แผลงมาจาก แฉละ).
ชิ, ชิชะ, ชิชิอ. คําที่เปล่งออกมาเมื่อรู้สึกโกรธหรือไม่ชอบใจเป็นต้น.
ชิง ๑ก. แข่ง, แข่งขัน, เช่น ชิงรางวัล ชิงทุน, แย่ง เช่น ชิงอํานาจ.
ชิงคม ก. รีบซ้อนกลทําร้ายเสียก่อน เช่น ชะอ้ายแก้ว
ชิงคมเอากูได้. (ขุนช้างขุนแผน).
ชิงช่วง ก. แย่ง. น. การเล่นชนิดหนึ่ง เอาลูกไม้หรือของ
ที่ลอยทิ้งลงในนํ้าแล้วแย่งชิงกัน.
ชิงชัย ก. รบกัน.
ชิงเชิง น. ชื่อเศษด้ายที่ตัดออกจากผ้าซึ่งติดอยู่ที่ฟืม.
ก. แย่งชั้นเชิงกัน, คอยเอาทีกัน.
ชิงดวง น. ชื่อลายชนิดหนึ่งเป็นลายแย่งดอกกัน หรือ
เป็นดอกเกี่ยวกัน,แก้วชิงดวง ก็เรียก.
ชิงดีชิงเด่น ก. แย่งกันเอาหน้าหรือเอาดีเอาเด่น, ขัดขวาง
ความเจริญก้าวหน้าของผู้อื่น เพื่อให้ตนดีเด่นแต่ผู้เดียว.
ชิงทรัพย์ (กฎ) น. ชื่อความผิดอาญาฐานลักทรัพย์โดยใช้
กําลังประทุษร้ายหรือขู่เข็ญว่าในทันใดนั้นจะใช้กําลัง
ประทุษร้าย เพื่อ (๑) ให้ความสะดวกแก่การลักทรัพย์หรือ
การพาทรัพย์นั้นไป (๒) ให้ยื่นให้ซึ่งทรัพย์นั้น (๓) ยึดถือ
เอาทรัพย์นั้นไว้ (๔) ปกปิดการกระทําความผิดนั้น หรือ
(๕) ให้พ้นจากการจับกุม.
ชิงเปรต (ถิ่นปักษ์ใต้) ก. แย่งเครื่องเซ่นสรวงวิญญาณ
บรรพบุรุษหรือผู้ที่ตายไปแล้ว ซึ่งเรียกว่า ''เปรต'' ในงาน
ทําบุญวันสารท เมื่อเสร็จพิธีเซ่นแล้ว ถือว่าสิ่งเหล่านั้น
เป็นมงคล. น. เรียกงานพิธีทําบุญวันสารทว่า พิธีชิงเปรต.
ชิงสุกก่อนห่าม (สํา) ก. ทำสิ่งที่ยังไม่สมควรแก่วัยหรือยัง
ไม่ถึงเวลา (มักหมายถึงการลักลอบได้เสียกันก่อนแต่งงาน),
ใช้เป็นคำสอนหรือเตือนสติว่า อย่าชิงสุกก่อนห่าม.
ชิงไหวชิงพริบ ก. ฉวยโอกาสโดยใช้ไหวพริบ, คอยจ้อง
ดูชั้นเชิงของอีกฝ่ายหนึ่ง.
ชิง ๒(ถิ่นปักษ์ใต้) น. ต้นกะพ้อ. (ดู กะพ้อ ๒).
ชิ่ง ๑ว. คด, โกง, เก, ฉิ่ง, เช่น ขาชิ่ง.
ชิ่ง ๒(ถิ่นปักษ์ใต้) น. ต้นกะพ้อ. (ดู กะพ้อ ๒).
ชิงเกิลน. ชื่อทรงผมผู้หญิงที่ซอยผมด้านหลังไล่ระดับกันลงมา
ถึงต้นคอ เรียกว่าผมชิงเกิล. (อ. shingle).
ชิงชังก. เกลียดชัง, เกลียดมาก.
ชิงชันน. ชื่อไม้ต้นชนิด Dalbergia oliveri Gamble ในวงศ์
Leguminosae เนื้อไม้แข็ง แก่นสีแดงเข้มถึงสีม่วงแก่,
ประดู่ชิงชัน ก็เรียก.
ชิงช้าน. ที่นั่งผูกด้วยเชือกเป็นต้น ๒ ข้าง แขวนตามกิ่งไม้หรือ
ที่สูง สําหรับนั่งหรือยืนไกวไปมา.
ชิงช้าสวรรค์ น. อุปกรณ์เพื่อความเพลิดเพลินชนิดหนึ่ง
มักมีตามสวนสนุกและในงานเทศกาลต่าง ๆ ประกอบด้วย
ล้อโลหะขนาดใหญ่คู่ขนานกันหมุนด้วยแรงกลในแนวตั้ง
รอบแกนที่ติดอยู่กับที่ มีที่นั่งในกระเช้าโลหะซึ่งห้อยติดอยู่
เป็นช่วงระหว่างโครงของล้อทั้ง ๒, กระเช้าสวรรค์ ก็ว่า.
ชิงช้าชาลีน. ชื่อไม้เถาชนิด Tinospora baenzigeri Forman ในวงศ์
Menispermaceae คล้ายบอระเพ็ด แต่เถาค่อนข้างเกลี้ยง
ใช้ทํายาได้.
ชิงชี่น. ชื่อไม้พุ่มชนิด Capparis micracantha DC. ในวงศ์
Capparidaceae สูง ๒๔ เมตร มีหนามเล็กสั้น ๆ ขนาบ
โคนก้านใบข้างละอัน ดอกขาว โคนกลีบดอกสีเหลือง
ใกล้โรยกลายเป็นสีม่วงแก่ ออกเป็นตับตามลํากิ่งเหนือ
ง่ามใบตับละ ๒๗ ดอก ผลกลม ๆ หรือรูปไข่ เมื่อสุกสีแดง
ก้านผลยาว, กระโรกใหญ่ หรือ แส้ม้าทะลาย ก็เรียก.
ชิงพลบ[พฺลบ] ว. จวนคํ่า, โพล้เพล้.
ชิงฮื้อน. ชื่อปลานํ้าจืด ไม่มีหนวด ชนิด Mylopharyngodon
aethiops ในวงศ์ Cyprinidae ปากอยู่ปลายสุดของหัว
ลําตัวยาว ท้องกลม เกล็ดใหญ่ รูปร่างคล้ายปลาเฉาฮื้อ
เว้นแต่มีแผงฟันในบริเวณลําคอเพียงแถวเดียว ที่สําคัญ
คือ ทั่วลําตัวและครีบสีออกดํา มีถิ่นเดิมอยู่ในประเทศจีน
นําเข้ามาเลี้ยงเป็นอาหาร.
ชิณณะว. แก่, เก่า, ครํ่าคร่า. (ป.).
ชิด ๑น. ชื่อเนื้อในลูกไม้ชนิดหนึ่งได้จากต้นตาว (Arenga
pinnata) มีเนื้อคล้ายลูกจาก เรียกว่า ลูกชิด. (ดู ตาว ๒,
ต๋าว ประกอบ).
ชิด ๒ก. ใกล้จวนติดหรือใกล้จนติดกัน เช่น นั่งชิดกัน ชิด
เข้าไปอีกหน่อย.
ชิเดนทรีย์[ชิเดนซี] (แบบ) น. ผู้มีอินทรีย์อันชนะแล้ว, ผู้สํารวม
อินทรีย์. (ป., ส. ชิต + อินฺทฺริย).
ชิต, ชิต[ชิด, ชิตะ] ก. ชนะแล้ว. (ป., ส.).
ชิตินทรีย์ [ชิตินซี] (แบบ) น. ผู้มีอินทรีย์อันชนะแล้ว,
ผู้สํารวมอินทรีย์. (ป., ส. ชิตนฺทฺริย).
ชิตินทรีย์ดู ชิต, ชิต.
ชิน ๑น. โลหะเจือชนิดหนึ่ง ประกอบด้วยตะกั่วและดีบุก นิยม
ใช้ทําพระเครื่อง; (โบ) ชิน หรือ ชินธาตุ หมายถึง ดีบุก. (ปรัดเล).
ชิน ๒ก. เคยมาแล้วบ่อย ๆ, คุ้นหรือเจน.
ชินชา ว. เคยบ่อย ๆ จนเลิกเอาใจใส่.
ชิน ๓ก. บุอย่างบุทองแดง.
ชิน ๔[ชินะ, ชินนะ] น. ผู้ชนะ, พระพุทธเจ้า, ใช้ประกอบกับ
คําอื่นเป็น ชินวร ชิเนนทร์ หมายความว่า พระพุทธเจ้า. (ป., ส.).
ชินบุตร [ชินนะบุด] น. พระสงฆ์. (ส. ชินปุตะ; ป. ชินปุตฺต).
ชิโนรส น. พระสงฆ์. (ป.).
ชิน ๕น. ชื่อศาสนาหนึ่งในอินเดีย มีศาสดาชื่อมหาวีระ, เชน
หรือ ไชนะ ก็ว่า. (ส.).
ชิ่นก. สิ้น, หมด.
ชิ้น ๑น. ก้อนหรือแผ่นเล็กที่ตัด แล่ แบ่ง แยก หรือ แตกออกจาก
ส่วนใหญ่ เช่น ชิ้นปลา ชิ้นเนื้อ ชิ้นกระเบื้อง, ลักษณนาม
เรียกสิ่งที่เป็นก้อนเป็นแผ่นเล็ก ๆ เช่นนั้น เช่น ผ้าชิ้นหนึ่ง
เนื้อ ๒ ชิ้น.
ชิ้นเอก ว. ดีเด่น เช่น งานชิ้นเอก.
ชิ้น ๒(ปาก) น. คู่รัก.
ชินโตน. ชื่อศาสนาดั้งเดิมของชาวญี่ปุ่น ไม่มีศาสดาผู้ก่อตั้ง
มีคําสอนให้เคารพบูชาธรรมชาติ เช่น ดวงอาทิตย์
ดวงจันทร์ แม่นํ้า.
ชิโนรสดู ชิน ๔.
ชิมก. ลองลิ้มรสดูด้วยปลายลิ้น, ทดลองให้รู้รส.
ชิมลาง ก. หยั่งดูท่าทีหรือเหตุการณ์ว่าจะดีหรือร้าย.
ชิมแปนซีน. ชื่อลิงไม่มีหางในวงศ์ Pongidae ขนสีดําหรือน้ำตาลดำ
บริเวณใกล้ ๆ ก้นมีขนสีขาว หน้าไม่มีขน แขนและขา
ยาวเกือบเท่ากัน มี ๒ ชนิด คือ ชนิด Pan troglodytes และ
ชิมแปนซีแคระ (P. paniscus) ถิ่นกําเนิดอยู่ในทวีปแอฟริกา
อยู่รวมกันเป็นฝูง ลักษณะคล้ายคน มีเชาวน์ปัญญาสูง
สามารถ นํามาฝึกหัดให้เลียนท่าทางของคนได้.
(อ. chimpanzee).
ชิยาน. สายธนู. (ป.; ส. ชฺยา).
ชิรณ, ชิรณะ[ชิระนะ] ว. แก่, ครํ่าคร่า, ชํารุด. (ป. ชีรณ; ส. ชีรฺณ).
ชิรณัคคิ [ชิระนักคิ] น. ไฟธาตุที่ทําอาหารให้ย่อย,
ชีรณัคคิ ก็ว่า. (ส. ชีรณ + ป. อคฺคิ).
ชิรณัคคิดู ชิรณ, ชิรณะ.
ชิระว. แก่, ครํ่าคร่า, ชํารุด. (ป.).
ชิวหาน. ลิ้น. (ป.; ส. ชิหฺวา).
ชิวหาสดมภ์ น. ชื่อโรคลม ตามตําราแพทย์แผนโบราณว่า
ทําให้มีอาการลิ้นกระด้างคางแข็ง.
ชิวหินทรีย์ น. ลิ้นซึ่งเป็นใหญ่ในการลิ้มรส. (ป. ชิวฺหา
+ อินฺทฺริย).
ชิสา, ชีสา สัน. แม้ว่า เช่น ชิสาท่านโอนเอา ดีต่อ ก็ดี. (ยวนพ่าย).
ชี ๑น. นักบวช เช่น ชีปะขาว; คําเรียกหญิงที่นุ่งขาวห่มขาว
โกนคิ้วโกนผมถือศีล, แม่ชี ก็เรียก. (ส. ชี ใช้พูดต้นนาม
เป็นเครื่องหมายแห่งความยกย่อง).
ชีต้น น. พระสงฆ์ที่เป็นอาจารย์.
ชีปะขาว ๑ น. นักบวชนุ่งขาว.
ชีเปลือย น. นักบวชจําพวกหนึ่ง ถือเพศเปลือยกาย,
โดยปริยายใช้เรียกคนที่ไม่นุ่งผ้า.
ชีพุก น. พ่อ, ท่านพ่อ, เช่น ด่งงจริงชะรอยชีพุก หากทำทุกข์
แก่มึงอย่าเลอย. (ม. คําหลวง ชูชก). (เทียบ ข. โอวพุก ว่า พ่อ).
ชีมืด น. ชีในคริสต์ศาสนานิกายโรมันคาทอลิก ที่ปฏิญาณ
ตนว่าจะบวชตลอดชีวิต ต้องอยู่แต่ในสํานักของตน จะออก
ไปติดต่อกับบุคคลอื่นแม้แต่ญาติของตนก็ไม่ได้.
ชี ๒น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Coriandrum sativum L. ในวงศ์
Umbelliferae ทั้งต้นมีกลิ่น ใช้เป็นผัก เรียกว่า ผักชี
ดอกเล็กสีขาว ผลกลมมีกลิ่นฉุน เมื่อแก่ใช้เป็นเครื่องเทศ,
ชีลา หรือ หอมป้อม ก็เรียก.
ชีฝรั่ง น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Eryngium foetidum L. ในวงศ์
Umbelliferae ใบยาวรีขอบจัก กลิ่นฉุน ใช้แต่งกลิ่นอาหาร.
ชีล้อม น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Oenanthe javanica (Blume) DC.
ในวงศ์ Umbelliferae ชอบขึ้นในที่ชื้นแฉะ ใบแบนรีขอบจัก
ใช้เป็นผัก ดอกเป็นกระจุกสีขาว ผลกลมค่อนข้างยาว, อ้น
หรือ อ้นอ้อ ก็เรียก, พายัพและอีสานเรียก หนอกช้าง.
ชีลาว น. ชื่อไม้ล้มลุกชนิด Anethum graveolens L. ในวงศ์
Umbelliferae ใบเป็นเส้นฝอย ๆ ใช้เป็นผัก ดอกเล็กเป็นช่อ
สีเหลือง ผลแก่แห้งรูปไข่แบน เรียก เทียนตาตั๊กแตน
ใช้ทํายาได้.
ชี ๓ดู ชีปะขาว ๒ (๒).
ชี ๔ก. ทําสิ่งที่เป็นปุยอย่างสําลีหรือที่เป็นเส้นอย่างกลุ่มยาเส้น
ให้กระจายตัวออก.
ชี่น. ยาสีฟันโบราณ ใช้สีเพื่อให้ฟันดํา, สี้ ก็เรียก.
ชี้น. เรียกนิ้วที่ ๒ นับแต่หัวแม่มือว่า นิ้วชี้. ก. เหยียดนิ้วชี้
เป็นต้นตรงไปที่ใดที่หนึ่งเพื่อให้เห็นสิ่งที่ต้องการ,
เหยียดตรง เช่น หางชี้; แนะนํา, บอกให้, เช่น ชี้ทาง.
ชี้ขาด ก. สั่งเด็ดขาด, วินิจฉัยเด็ดขาด.
ชี้แจง ก. พูดขยายความให้เข้าใจชัดเจน.
ชี้ช่อง ก. แนะลู่ทางให้.
ชี้ตาไม่กระพริบ (สำ) ก. ดื้อมาก, สู้สายตาไม่ยอมแพ้,
เช่น เหม่! ออนี่หนักหนา ชี้ตาไม่กระพริบเลย ว่าแล้วซิ
ยังเฉยดื้อถือบุญ. (ม. ร่ายยาว กุมาร).
ชี้ตัว (กฎ) น. กระบวนการทางการสอบสวนเพื่อหาตัว
ผู้กระทําผิดโดยให้ผู้เสียหายหรือพยานชี้ว่าผู้ใดเป็นผู้ต้องหา.
ชี้นกบนปลายไม้ (สํา) ก. หวังในสิ่งที่อยู่ไกลตัว.
ชี้นกเป็นนก ชี้ไม้เป็นไม้ (สํา) ไม่ว่าผู้มีอํานาจจะว่าอย่างใด
ผู้น้อยก็ต้องคล้อยตามไปอย่างนั้นเพราะกลัวหรือประจบ.
ชี้นำ ก. ชี้แนะ.
ชี้นิ้ว ก. ได้แต่สั่งการให้ผู้อื่นทํา ไม่ลงมือทําเอง.
ชี้แนะ ก. แนะแนวทางให้, ชี้นํา ก็ว่า.
ชีปะขาว ๑ดูใน ชี ๑.
ชีปะขาว ๒น. (๑) ชื่อแมลงที่เป็นผีเสื้อของหนอนกอข้าว อันได้แก่ชนิด
Scirpophaga incertulas, Chilo suppressalis, Chilotraea
polychrysa ในวงศ์ Pyralidae เป็นผีเสื้อกลางคืน เมื่อเกาะ
จะหุบปีกเป็นรูปหลังคาหุ้มตัวยาว ๒-๒.๕ เซนติเมตร
ปีกและลําตัวสีเหลืองอ่อนคล้ายสีฟางข้าว มีเกล็ดละเอียด
เหมือนฝุ่นปกคลุมตัว ที่หัวมีส่วนของปากยื่นยาวออกไป
เป็นกลีบ ตาโตเห็นได้ชัด มักมาเล่นไฟ เกาะฝาเป็นกลุ่ม
ตัวหนอนเป็นหนอนกอทําลายข้าว, ชีผ้าขาว ชีผะขาว หรือ
สับปะขาว ก็เรียก. (ดู หนอนกอ ที่ หนอน ๑). (๒) ชื่อ
แมลงในอันดับ Ephemeroptera มีลําตัวอ่อนมาก หนวดสั้น
มองแทบไม่เห็น ปีกบางรูปสามเหลี่ยมมีเส้นปีกมากมาย
เมื่อเกาะจะตั้งปีกตรงบนสันหลัง ที่ปลายท้องมีหางยาว
คล้ายเส้นด้าย ๒-๓ เส้น ลําตัวและปีกสีขาว เช่น ชนิด
Ephemera spp.ในวงศ์ Ephemeridae, ชี ก็เรียก.
ชีผะขาว, ชีผ้าขาวดู ชีปะขาว ๒ (๑).
ชีพ, ชีพ[ชีบ, ชีบพะ] น. ชีวิต เช่น เสียชีพอย่าเสียสัตย์; ความ
เป็นอยู่, ความดำรงชีวิตอยู่ เช่น ค่าครองชีพ. (ป., ส. ชีว).
ชีพจร [ชีบพะจอน] น. อาการที่เส้นเลือดเต้นอยู่ตาม
ร่างกายเช่นที่ข้อมือ.
ชีพิต น. ความเป็นอยู่. (ป., ส. ชีวิต).
ชีพิตักษัย (ราชา) น. การสิ้นชีวิต. ก. ตาย, ใช้แก่หม่อมเจ้า
ว่า ถึงชีพิตักษัย. (ส. ชีวิตกฺษย; ป. ชีวิตกฺขย).
ชีพิตดู ชีพ, ชีพ.
ชีพิตักษัยดู ชีพ, ชีพ.
ชีฟองน. ชื่อผ้าชนิดหนึ่ง เนื้อนิ่ม บาง และเบา ใช้ตัดเสื้อผ้าสตรี.
(ฝ. chiffon).
ชี้ฟ้าน. ชื่อพริกชนิด Capsicum annuum L. ในวงศ์ Solanaceae.
ชีรณ, ชีรณะ[ชีระนะ] ว. เก่า, แก่, ชํารุด, ยุ่ย, ย่อย, โบราณ เช่น ชีรณกถา
ว่า นิทานโบราณ, ชีรณฎีกา ว่า ฎีกาโบราณ. (ป., ส.).
ชีรณัคคิ [ชีระนักคิ] น. ไฟธาตุที่ทําอาหารให้ย่อย, ชิรณัคคิ
ก็ว่า. (ส. ชีรณ + ป. อคฺคิ).
ชีระ ๑(แบบ) ว. แก่, ครํ่าคร่า, ชํารุด. (ป.).
ชีระ ๒ว. ว่องไว, เก่ง, เชี่ยว. (ส.).
ชีว, ชีวะ[ชีวะ] น. ชีพ, ความเป็นอยู่; พระพฤหัสบดี เช่น
ชีววาร. (ป., ส.).
ชีวเคมี น. วิชาเคมีสาขาหนึ่งที่ศึกษาเกี่ยวกับองค์ประกอบ
ทางเคมีของสิ่งที่มีชีวิตและการเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น
กับองค์ประกอบเหล่านั้น ตลอดจนกระบวนการต่าง ๆ ที่
ควบคุมการเปลี่ยนแปลงนั้น ๆ. (อ. biochemistry).
ชีวงคต (กลอน) ก. ตาย.
ชีวประวัติ น. ประวัติชีวิตบุคคล.
ชีวภาพ ว. เกี่ยวกับสิ่งที่ไม่มีชีวิตและสิ่งที่สืบเนื่องมา
จากสิ่งมีชีวิต เช่น วิทยาศาสตร์ชีวภาพ ปุ๋ยชีวภาพ.
ชีวโลก น. โลกของสัตว์เป็น, ตรงข้ามกับ โลกผี; เหล่าสัตว์,
มนุษยชาติ. (ส.).
ชีววาร น. วันพฤหัสบดี, คุรุวาร หรือ พฤหัสปติวาร ก็ว่า.
ชีววิทยา น. วิชาว่าด้วยสิ่งที่มีชีวิต.
ชีวัน (กลอน) น.ชีวิต, สิ่งที่มีชีวิต.
ชีวันตราย น. อันตรายต่อชีวิต, อันตรายถึงตาย. (ป., ส.).
ชีวา, ชีวี (กลอน) น. ชีวิต. (ส. ชีวี ว่า สัตว์มีชีวิต).
ชีวาตม์ (กลอน) น. ชีวิตของตน.
ชีวาลัย (กลอน) น. ชีวิต เช่น ก็สิ้นชีวาลัยไปเมืองฟ้า.
(รามเกียรติ์ ร. ๑). ก. ตาย เช่น เพียงศรีอนุชาชีวาลัย.
ชีวิต น. ความเป็นอยู่, ตรงข้ามกับ ความตาย. (ป., ส.).
ชีวิตชีวา ว. สดชื่นคึกคัก.
ชีวิตักษัย น. การสิ้นชีวิต. ก. ตาย.
ชีวิตินทรีย์ น. ชีวิต. (ป., ส.).
ชีวิน (แบบ) น. ผู้เป็นอยู่, ผู้มีชีวิต. (ส.).
ชีวงคตดู ชีว, ชีวะ.
ชีวันดู ชีว, ชีวะ.
ชีวันตรายดู ชีว, ชีวะ.
ชีวา, ชีวีดู ชีว, ชีวะ.
ชีวาตม์ดู ชีว, ชีวะ.
ชีวาลัยดู ชีว, ชีวะ.
ชีวิตดู ชีว, ชีวะ.
ชีวิตชีวาดู ชีว, ชีวะ.
ชีวิตักษัยดู ชีว, ชีวะ.
ชีวิตินทรีย์ดู ชีว, ชีวะ.
ชีวินดู ชีว, ชีวะ.
ชีโว(โหร) น. ชื่อยาม ๑ ใน ๘ ยามในเวลากลางคืน. (ดู ยาม).
ชืดว. จืด, หมดรสชาติ.
ชื่น ๑ก. แจ่มใส เช่น หน้าค่อยชื่นขึ้น. ว. เบิกบาน, ยินดี, เช่น
ชื่นใจ ชื่นตา.
ชื่นกลิ่น ก. ชื่นใจด้วยกลิ่น.
ชื่นชม, ชื่นชมยินดี ก. ปีติยินดี.
ชื่นบาน ว. เบิกบาน.
ชื่นมื่น ก. ชื่นบาน เช่น ท้าวสามนต์ฟังถ้อยค่อยชื่นมื่น.
(สังข์ทอง).
ชื่น ๒ดู อ้ายชื่น.
ชื้นว. มีไอนํ้าซึมซาบอยู่ เช่น อากาศชื้น, ไม่แห้งทีเดียว
เช่น ผ้าชื้น.
ชื่อน. คําที่ตั้งขึ้นสําหรับเรียกคน สัตว์ สถานที่ และสิ่งของ
โดยทั่ว ๆ ไปหรือโดยเฉพาะเจาะจง.
ชื่อตัว น. ชื่อที่ตั้งให้แก่เด็กตั้งแต่เกิด, ชื่อที่ปรากฏใน
ทะเบียนสํามะโนครัว, ชื่อจริง; (กฎ) ชื่อประจําบุคคล.
ชื่อย่อ น. ชื่อที่ย่อมาจากชื่อเต็ม.
ชื่อรอง (กฎ) น. ชื่อประกอบถัดจากชื่อตัว.
ชื่อเล่น น. ชื่อที่ตั้งตั้งแต่เด็ก เป็นที่รู้กันในหมู่ญาติ
หรือผู้ใกล้ชิด.
ชื่อว่า สัน. แม้ว่า, เรียกว่า, นับว่า, เช่น ชื่อว่าเรือนมึงงาม
ดังเรือนท้าว. (ม. คําหลวง ชูชก).
ชื่อสกุล น. ชื่อประจําวงศ์สกุลซึ่งสืบเนื่องจากบิดาถึงบุตร
หรือซึ่งได้รับอนุญาตให้จดทะเบียนเป็นทางการแล้ว,
นามสกุล; (กฎ) ชื่อประจําวงศ์สกุล.
ชื่อเสียง น. เกียรติยศ, ชื่อ ก็ว่า เช่น เสียชื่อ มีชื่อ.
ชื้อว. เย็นเยือก, ชื้น, ร่ม.
ชุ(กลอน) น. ต้นไม้ เช่น กินลูกชุลุเพรางาย. (ม. คําหลวง
ทานกัณฑ์). (ต. ชุ ว่า ต้นไม้).
ชุกว. มีดื่น, มีมากมาย, เช่น มะม่วงชุก, มีบ่อย ๆ เช่น ฝนชุก.
ชุกชุม ว. มีดื่นดาษ.
ชุกชี[ชุกกะ] น. ฐานปูนสําหรับประดิษฐานพระประธาน
เป็นต้น, จุกชี ก็ว่า.
ชุ่ง(โบ) สัน. จึ่ง, จวน, เช่น ครั้นชุ่งจะใกล้อ้า ค่อยผ้าย
โชยชาย. (ลอ).
ชุ้งว. โค้ง, คด.
ชุณห[ชุนหะ] (แบบ) ว. ขาว, สว่าง. (ป.).
ชุณหปักษ์ น. ข้างขึ้น. (ป. ชุณฺหปกฺข; ส. โชฺยตฺสฺนปกฺษ).
ชุด ๑น. เครื่องดักปลาชนิดหนึ่ง ถักด้วยหวายหรือเถาวัลย์เป็นตา;
สิ่งที่ถักด้วยหวายหรือเถาวัลย์เป็นตาห่าง ๆ รูปคล้ายกระชุ
สําหรับใส่หมูเป็น.
ชุด ๒น. ด้ายหรือนุ่นเป็นต้นสําหรับเป็นเชื้อให้ไฟติดในเวลา
ตีหินเหล็กไฟเป็นต้น.
ชุด ๓น. ของที่คุมเข้าเป็นสํารับ เช่น ชุดนํ้าชา ชุดสากล, คนที่เป็น
พวกเดียวกันได้ เช่น ชุดระบํา, การแสดงตอนหนึ่ง ๆ ของ
โขนเป็นต้น เช่น ชุดพรหมาสตร์ ชุดนางลอย, ลักษณนาม
เรียกของหรือคนที่มีลักษณะเช่นนั้น เช่น เสื้อผ้าชุดหนึ่ง;
การบรรเลงเพลงไทยซึ่งมีทํานองคล้ายคลึงกัน เช่น
ชุดจีน ชุดแขก.
ชุดสากล น. เครื่องแต่งกาย ประกอบด้วยกางเกงขายาว
เสื้อเชิ้ต ผ้าผูกคอ เสื้อนอกคอแบะ ถุงเท้า และรองเท้าหุ้มส้น.
ชุติ(แบบ) น. ความโพลง, ความรุ่งเรือง, ความสว่างไสว;
ดวงดาว. (ป.; ส. ชฺยุติ).
ชุติมา น. ผู้มีความรุ่งเรือง. (ป.; ส. ชฺยุติมตฺ).
ชุนก. ซ่อมผ้าหรือแหเป็นต้นที่ขาดทะลุเป็นรูให้เป็นเนื้อเดียวกัน
ด้วยการถักหรือด้วยวิธีอื่น ๆ. น. เครื่องมือสําหรับถัก. (ข. ชุล).
ชุบก. เอาสิ่งใดสิ่งหนึ่งจุ่มลงไปในนํ้าหรือของเหลวอื่น ๆ เพื่อให้
เปียก ให้กล้า ให้แข็ง เป็นต้น เช่น ชุบมือ ชุบมีด ชุบแป้ง,
เอาสิ่งใดสิ่งหนึ่งจุ่มลงไปในสารละลายเพื่อให้โลหะในสาร
ละลายติดสิ่งที่ชุบ เช่น ชุบทอง ชุบโครเมียม; (โบ) เขียน
หนังสือด้วยหมึกเป็นต้น.
ชุบชีวิต ก. ทําให้เป็นขึ้น เช่น ชุบชีวิตคนตายให้เป็น, ทํา
ให้มีชีวิตขึ้น เช่น ชุบชีวิตรูปหุ่น; อุปถัมภ์บํารุงให้มีความ
เป็นอยู่ดีขึ้น.
ชุบตัว ก. เอาตัวจุ่มลงไปในของเหลวเพื่อให้ติดสิ่งนั้น
อย่างพระสังข์ชุบตัวให้เป็นทอง, เอาตัวเข้าไปในกองไฟ
เพื่อเปลี่ยนรูปอย่างท้าวสันนุราชชุบตัวในกองไฟเพื่อให้
กลับเป็นหนุ่มใหม่; โดยปริยายหมายถึงไปศึกษาอบรม
เพิ่มเติมเพื่อให้มีความรู้สูงขึ้น ดีขึ้น โดยมากหมายถึงใน
ยุโรปและอเมริกาเช่น ไปชุบตัวมาจากเมืองนอก.
ชุบมือเปิบ (สํา) ก. ฉวยประโยชน์จากคนอื่นโดยไม่ได้
ลงทุนลงแรง.
ชุบย้อม ก. บํารุงเลี้ยงดูให้มีฐานะดีขึ้น.
ชุบเลี้ยง ก. บํารุงเลี้ยงดูให้มีฐานะดีขึ้น.
ชุบสรง น. ผ้าผลัดอาบนํ้าเจ้านายหรือพระสงฆ์ เรียกว่า
ผ้าชุบสรง.
ชุบอาบ น. ผ้าผลัดอาบนํ้า เรียกว่า ผ้าชุบอาบ.
ชุบชูน. ชื่อของหวานอย่างหนึ่ง คล้ายลอยแก้ว.
ชุมก. มารวมกันจากที่ต่าง ๆ เช่น ชุมพล; ดาษดื่น, มีมาก,
เช่น ขโมยชุม ยุงชุม.
ชุมชน น. หมู่ชน, กลุ่มคนที่อยู่รวมกันเป็นสังคมขนาดเล็ก
อาศัยอยู่ในอาณาบริเวณเดียวกันและมีผลประโยชน์ร่วมกัน.
ชุมทางรถไฟ น. สถานีที่รวมทางแยกรถไฟ.
ชุมสายโทรศัพท์ น. ศูนย์กลางคู่สายโทรศัพท์ และเป็นที่
ที่สายโทรศัพท์หมายเลขต่าง ๆ เชื่อมติดต่อกัน.
ชุ่มก. มีนํ้าหรือของเหลวซึมซาบเอิบอาบอยู่ เช่น ชุ่มคอ.
ชุ่มใจ, ชุ่มอกชุ่มใจ ก. อิ่มเอิบใจ.
ชุ่มชื่น ก. รู้สึกสดชื่น, สดชื่น.
ชุ่มชื้น ว. มีไอนํ้าหรือนํ้าซึมซาบชุ่มอยู่.
ชุมนุมน. กอง, หมู่, พวก. ก. ประชุม, รวมกัน.
ชุมนุมชน น. หมู่ชนที่รวมกันอยู่หนาแน่น, หมู่ชน
ที่มารวมกันมาก ๆ.
ชุมพร ๑น. ชื่อมะเดื่อชนิดหนึ่ง. (ดู มะเดื่อ). (เลือนมาจาก อุทุมพร).
ชุมพร ๒น. ชื่อปลาเนื้ออ่อน. (เลือนมาจาก สลุมพร).
ชุมพาน. ชื่อสัตว์สี่เท้าชนิดหนึ่ง ขนยาวคล้ายขนแกะ. (พจน. ๒๔๙๓).
ชุมเพ็ดน. ชื่อว่านชนิดหนึ่งใช้ทํายาได้. (พจน. ๒๔๙๓).
ชุมแพรก[แพฺรก] น. ชื่อไม้ต้นขนาดใหญ่ชนิด Heritiera javanica
Kosterm ในวงศ์ Sterculiaceae เนื้อไม้ใช้ทําบ้านและ
เครื่องเรือนเป็นต้น.
ชุมรุมน. ที่พัก, ที่อาศัย.
ชุมสายน. เครื่องสูงชนิดหนึ่ง เป็นรูปฉัตร ๓ ชั้น มีสายไหมห้อย;
เรียกพระที่นั่งสําหรับพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวและ
สมเด็จพระบรมราชินีประทับในงานต่าง ๆ ของทหาร
ลูกเสือ และงานพิเศษบางโอกาส ลักษณะเป็นแท่น
สี่เหลี่ยม ดาดด้วยหลังคาผ้าระบาย ๓ ชั้น มีสายไหม
ห้อยว่า พระที่นั่งชุมสาย.
(รูปภาพ ชุมสาย)
ชุมแสงน. ชื่อไม้ต้นชนิด Xanthophyllum lanceatum (Miq.) J.J. Sm.
ในวงศ์ Xanthophyllaceae ใช้ทํายาได้.
ชุมเห็ดน. ชื่อไม้พุ่ม ๒ ชนิดในสกุล Senna วงศ์ Leguminosae คือ
ชุมเห็ดไทย [S. tora (L.) Roxb.] ใบเล็ก และ ชุมเห็ดเทศ
[S. alata (L.) Roxb.]ใบใหญ่, ทั้ง ๒ ชนิดใช้ทํายาได้.
ชุ่ย ๑, ชุ่ย ๆว. หวัด ๆ, มักง่าย, ไม่ได้เรื่องได้ราว, เช่น เขียนชุ่ย ๆ
ทําชุ่ย ๆ พูดชุ่ย ๆ.
ชุ่ย ๒(วรรณ) ก. เสือกสิ่งใดสิ่งหนึ่งไป, เสือกสิ่งใดสิ่งหนึ่งให้,
เช่น อ้ายพลายแก้วมิ่งเมืองไม่เงื่องงุย เอางาชุ่ยสอยดาวเข้า
ราวนม. (ขุนช้างขุนแผน).
ชุลมุน[ชุนละ] ว. อาการที่เป็นไปอย่างสับสนวุ่นวายไม่เป็น
ระเบียบ เช่น เดินกันชุลมุน ชกต่อยกันชุลมุน.
ชุลี(กลอน) น. การประนมมือ, การไหว้. (ตัดมาจาก อัญชลี).
ชุษณ, ชุษณะ[ชุดสะนะ] (แบบ) ว. ขาว, สว่าง. (ส. โชฺยตฺสฺนา).
ชุษณปักษ์ น. ข้างขึ้น. (ส. โชฺยตฺสฺนปกฺษ; ป. ชุณฺหปกฺข).
ชู ก. ยกขึ้นสูงกว่าระดับเดิม เช่น ชูมือ, บํารุงให้ดีขึ้น
เช่น ชูกําลัง.
ชูกลิ่น ก. ส่งกลิ่น.
ชูคอ ก. ชะเง้อคอ, อาการที่นั่งยืดคอวางท่าภาคภูมิ.
ชูใจ ก. ทําให้ใจมีกําลังขึ้น.
ชูชีพ น. เครื่องช่วยพยุงตัวในนํ้าหรือในอากาศ เช่น
พวงมาลัยชูชีพ ร่มชูชีพ.
ชูรส ว. ที่ทําให้มีรสชาติดีขึ้น เช่น ผงชูรส.
ชูโรง น. ตัวแสดงที่ทําให้คณะดีขึ้น.
ชูหน้าชูตา ก. ทําให้มีหน้ามีตาขึ้น, เชิดหน้าชูตา ก็ว่า.
ชู้น. (วรรณ) คู่รัก, บุคคลที่เป็นที่รัก, เช่น มาย่อมหลายชู้เหล้น
เพื่อนตน. (กำสรวล); ผู้ล่วงประเวณี; การล่วงประเวณี; ชาย
ที่ร่วมประเวณีด้วยเมียเขา เรียกว่า เป็นชู้, หญิงที่ยังมีสามี
อยู่แล้วร่วมประเวณีกับชายอื่น เรียกว่า มีชู้,เรียกชายหรือ
หญิงที่ใฝ่ในทางชู้สาวว่า เจ้าชู้.
ชู้สาว ว. รัก ๆ ใคร่ ๆ, เชิงกามารมณ์, เช่น เรื่องชู้สาว.
ชู้เหนือขันหมาก (กฎ; เลิก) น. ชายที่ลอบได้เสียกับหญิง
คู่หมั้นของชายอื่น.
ชู้เหนือผัว (กฎ; เลิก) น. ชายที่ลอบได้เสียกับหญิงซึ่งสามี
ยังมีชีวิตอยู่.
ชู้เหนือผี (กฎ; เลิก) น. ชายที่ลอบได้เสียกับหญิงที่สามีตาย
ขณะที่ศพสามียังอยู่บนเรือน.
เช็ค(กฎ) น. หนังสือตราสาร ซึ่งบุคคลคนหนึ่ง เรียกว่า ผู้สั่งจ่าย
สั่งธนาคารให้ใช้เงินจํานวนหนึ่งเมื่อทวงถามให้แก่บุคคล
อีกคนหนึ่งหรือให้ใช้ตามคําสั่งของบุคคลอีกคนหนึ่ง เรียกว่า
ผู้รับเงิน. (อ. cheque).
เช็คขีดคร่อม (กฎ) น. เช็คที่มีเส้นขนานคู่ขีดขวางไว้ข้าง
ด้านหน้าและจะใช้เงินตามเช็คนั้นได้แต่เฉพาะให้แก่
ธนาคารเท่านั้น.
เช็คขีดคร่อมเฉพาะ (กฎ) น. เช็คที่มีเส้นขนานคู่ขีดขวาง
ไว้ข้างด้านหน้าและในระหว่างเส้นทั้งสองนั้น กรอกชื่อ
ธนาคารใดธนาคารหนึ่งลงไว้โดยเฉพาะและจะใช้เงิน
ตามเช็คนั้นได้เฉพาะให้แก่ธนาคารนั้น.
เช็คขีดคร่อมทั่วไป (กฎ) น. เช็คที่มีเส้นขนานคู่ขีดขวางไว้
ข้างด้านหน้า กับมีหรือไม่มีคำว่า ''และบริษัท'' หรือคำย่อ
อย่างใด ๆ แห่งข้อความนี้อยู่ในระหว่างเส้นทั้งสองนั้น
และจะใช้เงินตามเช็คนั้นได้เฉพาะให้แก่ธนาคารเท่านั้น.
เช็คไปรษณีย์ (กฎ) น. ตราสารสําหรับขายแก่ประชาชน
เพื่อประโยชน์ในการส่งเงิน โดยเจ้าพนักงาน ณ ที่ทําการ
ไปรษณีย์แห่งหนึ่ง ให้เจ้าพนักงาน ณ ที่ทําการไปรษณีย์
แห่งใดแห่งหนึ่งจ่ายเงินให้แก่บุคคลใดบุคคลหนึ่งซึ่งระบุ
นามไว้หรือผู้ถือตราสารนั้น.
เช้ง, เช้งวับ(ปาก) ว. สวยเพราะตกแต่งงามเป็นพิเศษ เช่น งามเช้ง
แต่งตัวเสียเช้งวับ.
เชงเลงน. เครื่องมือจับปลาชนิดหนึ่ง ทําด้วยซีกไม้ไผ่มัดด้วยหวาย
รูปคล้ายขวด.
เช็ดก. ทําให้แห้งหรือให้สะอาดโดยใช้สิ่งใดสิ่งหนึ่งมีผ้าหรือ
กระดาษเป็นต้น เช่น เช็ดนํ้าตา เช็ดพื้น เช็ดถ้วยชาม,
โดนถาก ๆ เช่น โดนหมัดเช็ดหน้าไป.
เช็ดน้ำ น. เรียกวิธีหุงข้าวด้วยการรินนํ้าข้าวออกจากหม้อ
เพื่อให้แห้งว่า การหุงเช็ดนํ้า.
เช็ดหม้อ ก. รินนํ้าข้าวออกจากหม้อเพื่อให้แห้งในการ
หุงข้าวด้วยวิธีเช็ดนํ้า.
เช็ดหน้าน. กรอบประตูหรือหน้าต่าง, กรอบเช็ดหน้า หรือ วงกบ ก็เรียก.
เชนน. ชื่อศาสนาหนึ่งในอินเดีย ศาสดาชื่อมหาวีระ มี ๒ นิกายคือ
นิกายทิคัมพร และ นิกายเศวตัมพรหรือเศวตามพร ใช้ภาษา
ปรากฤตเป็นภาษาทางศาสนา ถือมั่นในหลักอหิงสาและ
มังสวิรัติ, ชิน หรือ ไชนะ ก็ว่า. (ส. ไชน).
พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒