ฆ. การบอกคำอ่าน

การบอกคำอ่านมีหลักเกณฑ์ดังนี้ ๑. คำที่มีตัวสะกดตรงตามแต่ละมาตรา เช่น แม่กน สะกด แม่กบ สะกด อย่างคำ คน พบ จะไม่บอกคำอ่าน ๒. คำที่มีตัว ญ ณ ร ล ฬ สะกด อ่านเหมือนตัว น สะกดอย่างหนึ่ง คำที่มีตัว ข ค ฆ สะกดอ่านเหมือนตัว ก สะกดอย่างหนึ่ง คำที่มีตัว จ ช ฎ ฏ ฐ ฑ ฒ ต ถ ท ธ ศ ษ ส สะกดอ่าน เหมือนตัว ด สะกดอย่างหนึ่ง คำที่มีตัว ป พ ฟ ภ สะกด อ่านเหมือนตัว สะกดอย่างหนึ่ง ทั้ง ๔ อย่างนี้ ในกรณีที่อาจมีปัญหาในการอ่าน จะบอกคำอ่านไว้ด้วย ๓. คำภาษาบาลีและภาษาสันสกฤตที่เข้าสมาสกัน ตามปรกติต้องอ่านตามหลัก คือ อ่าน เสียงตัวสะกดนั้น ๆ อย่างมีสระอะประสมอยู่ คำประเภทนี้จะบอกคำอ่านไว้ เช่น ทารุณกรรม [ทารุนนะ กำ] สุขนาฏกรรม [สุกขะนาดตะกำ] รูปธรรม [รูบปะทำ] ส่วนคำบางคำที่อนุโลมให้อ่านได้ ๒ อย่าง คือ อ่านตามหลัก และอ่านตามความนิยม จะบอกคำอ่านตามหลักไว้ก่อน เช่น ประวัติศาสตร์ [ปฺระหฺวัด ติสาด, ปฺระหฺวัดสาด] มัธยมศึกษา [มัดทะยมมะ-, มัดทะยม-] อุดมการณ์ [อุดมมะ-, อุดม-] ๔. คำอ่านที่มีเครื่องหมายพินทุจุดไว้ข้างใต้ตัวอักษร มีความหมายดังนี้ ก. ตัวอักษรนั้นเป็นอักษรนำและไม่อ่านออกเสียง ได้แก่ ตัว ใช้พินทุจุดไว้ข้างใต้ตัว ห เพื่อไม่ให้อ่านเป็นอย่างอื่นซึ่งมีความหมายต่างกัน เช่น เหลา [เหฺลา] เหย [เหฺย] แหงน [แหฺงน] ข. ตัวอักษรนั้นเป็นอักษรควบกล้ำซึ่งในภาษาไทยมี ๓ ตัว คือ ร ล ว ใช้พินทุจุดใต้ พยัญชนะตัวหน้า เพื่อให้อ่านพยัญชนะตัวหน้า ๒ ตัวควบกัน เช่น ไพร [ไพฺร] ปลอบ [ปฺลอบ] กว่า [กฺว่า] ๕. คำในภาษาอื่นที่เดิมออกเสียงกึ่งมาตรา เมื่อนำมาใช้ในภาษาไทยออกเสียงเต็มมาตรา ก็บอกคำอ่านไว้ตามคำอ่านในภาษาไทย เช่น เสด็จ [สะเด็ด] พยาบาท [พะยาบาด] แสตมป์ [สะแตม] ๖. ลูกคำซึ่งอาจมีปัญหาในการอ่านเพราะอาจอ่านไม่เหมือนคำอ่านของแม่คำทุกคำ ในกรณี นี้จะบอกคำอ่านของลูกคำนั้น ๆ ไว้ เช่น กล, กล- [กน, กนละ- ] น. ... กลไก [กน-] น. ... กลฉ้อฉล [กน-] น. ... กลบท [กนละบด] น. ...